Biểu hiện rõ nhất là sự nóng lên của trái đất, là băng tan, nước biển dâng cao; là các hiện tượng thời tiết bất thường, bão lũ, sóng thần, động đất, hạn hán và giá rét kéo dài… Tất cả có
Trang 1Phần I: Đọc hiểu (3 điểm)
Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi từ câu 1 đến câu 4:
"Trong làn nắng ửng: khói mơ tan.
Đôi mái nhà tranh lấm tấm vàng.
Sột soạt gió trêu tà áo biếc, Trên giàn thiên lý Bóng xuân sang"
(Mùa xuân chín - Hàn Mặc Tử)
1 Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ trên (0.25 điểm)
2 Tìm các từ láy được sử dụng trong đoạn thơ (0,25 điểm)
3 Biện pháp tu từ nào được sử dụng trong đoạn thơ trên? Chỉ ra hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ đó (0,5 điểm)
4 Nội dung của đoạn thơ trên? (trình bày trong khoảng 5-7 dòng) (0,5 điểm)
Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi từ câu 5 đến câu 8:
Sự biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng Biểu hiện rõ nhất là sự nóng lên của trái đất, là băng tan, nước biển dâng cao; là các hiện tượng thời tiết bất thường, bão lũ, sóng thần, động đất, hạn hán và giá rét kéo dài… Tất cả có thể dẫn đến thiếu lương thực, thực phẩm và xuất hiện hàng loạt dịch bệnh trên người, gia súc, gia cầm…
Có thể thấy tác hại theo hướng nóng lên toàn cầu thể hiện ở 10 điều tồi tệ sau đây: gia tăng mực nước biển, băng hà lùi về hai cực, những đợt nóng, bão
tố và lũ lụt, khô hạn, tai biến, suy thoái kinh tế, xung đột và chiến tranh, mất đi
sự đa dạng sinh học và phá huỷ hệ sinh thái Những minh chứng cho các vấn đề này được biểu hiện qua hàng loạt tác động cực đoan của khí hậu trong thời gian gần đây như đã có khoảng 250 triệu người bị ảnh hưởng bởi những trận lũ lụt ở Nam Á, châu Phi và Mexico Các nước Nam Âu đang đối mặt nguy cơ bị hạn hán nghiêm trọng dễ dẫn tới những trận cháy rừng, sa mạc hóa; còn các nước Tây Âu thì đang bị đe dọa xảy ra những trận lũ lụt lớn, do mực nước biển dâng
SỞ GD&ĐT THANH HÓA
TRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG I
ĐỀ CHÍNH THỨC
ĐỀ THI KHẢO SÁT CHẤT LƯỢNG LẦN 2 NĂM HỌC 2015-2016
MÔN THI: NGỮ VĂN 10
Thời gian: 180 phút, không kể thời gian giao đề
Trang 2cao cũng như những đợt băng giá mùa đông khốc liệt Những trận bão lớn vừa xảy ra tại Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ có nguyên nhân từ hiện tượng trái đất ấm lên trong nhiều thập kỷ qua Những dữ liệu thu được qua vệ tinh từng năm cho thấy số lượng các trận bão không thay đổi, nhưng số trận bão, lốc cường độ mạnh, sức tàn phá lớn đã tăng lên, đặc biệt ở Bắc Mỹ, tây nam Thái Bình Dương, Ân Độ Dương, bắc Đại Tây Dương Một nghiên cứu với xác suất lên tới 90% cho thấy sẽ có ít nhất 3 tỉ người rơi vào cảnh thiếu lương thực vào năm 2100, do tình trạng ấm lên của Trái đất.
(Theo nguồn Internet)
5 Văn bản trên viết về vấn đề gì ? (0,25 điểm)
6 Xác định câu chủ đề của đoạn (0,25 điểm)
7 Phương thức biểu đạt chủ yếu của văn bản trên là gì ? (0,5 điểm)
8 Theo anh (chị), trong những năm qua, nước ta đã chịu những tác động nào từ
vấn đề trên ? (trình bày trong khoảng 5-7 dòng) (0,5 điểm).
Phần II: Làm văn (7 điểm)
Câu 1 (3 điểm)
Trình bày suy nghĩ của anh (chị) về đoạn thư sau (được cho là của Tổng thống Mĩ A Lin-côn gửi thầy hiệu trưởng trường con trai ông đang học):
"Xin dạy cho cháu biết đến thế giới kì diệu của sách, nhưng cũng để cho cháu đủ thời gian để lặng lẽ suy tư về sự bí ẩn muôn thuở của cuộc sống: đàn chim tung cánh trên bầu trời, đàn ong bay lượn trong nắng, và những bông hoa
nở ngát trên đồi xanh "
(Trích Thư của Tổng thống Mĩ A Lin-côn gửi thầy hiệu trưởng của con trai
mình, trong Những câu chuyện về người thầy, NXB Trẻ, 2004) Câu 2 (4 điểm)
Cảm nhận của anh (chị) về quan niệm sống riêng của Phạm Ngũ Lão và
Nguyễn Trãi qua hai bài thơ "Tỏ lòng" (Thuật hoài - Phạm Ngũ Lão), "Cảnh ngày hè" (Nguyễn Trãi).
HẾT
-Họ tên thí sinh: ……….……… SBD ………
Trang 3Hướng dẫn chấm
KÌ THI KHẢO SÁT CHẤT LƯỢNG LẦN 2 NĂM HỌC 2015-2016
MÔN THI: NGỮ VĂN 10
I Phần I: Đọc - Hiểu (3 điểm)
3 Biện pháp tu từ: nhân hóa Hiệu quả nghệ thuật: ngọn gió mùa
xuân hiện lên như một sinh thể có hồn với vẻ nhí nhảnh, tinh
nghịch, duyên dáng
0,5
4 Nội dung đoạn thơ: cảnh sắc mùa xuân buổi sáng mai trong thời
khắc giao mùa Cảnh xuân trong sáng, xinh tươi, thơ mộng Thi
nhân đắm say trong cảnh, lòng ngập tràn tình yêu với quê hương
xứ sở, thiết tha niềm yêu đời, yêu cuộc sống
0,5
5 Vấn đề: Biến đổi khí hậu toàn cầu với nhiều biểu hiện rõ rệt
Những tác hại nghiêm trọng của nó đến các quốc gia, vùng miền
khác nhau trên thế giới
0,25
6 Câu chủ đề: Sự biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn ra ngày càng
nghiêm trọng
0,25
8 Trong những năm qua, Việt Nam là một trong những nước chịu
nhiều tác động nhất từ biến đổi khí hậu Đó là nhiệt độ tăng lên
cùng với những bất thường về thời tiết, khí hậu như nắng nóng, rét
đậm, rét hại, Các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện ở nhiều
nơi như hạn hán (Ninh Thuận), lũ lụt (Quảng Ninh), mưa đá (Lào
Cai), Các vùng ven biển (nhất là Đồng bằng sông Cửu Long)
đang phải đối mặt với hiểm họa nước biển xâm lấn Tất cả các
ngành nghề, lĩnh vực đều đã bị ảnh hưởng : nông - lâm nghiệp,
công nghiệp, giao thông vận tải, tài nguyên nước, sức khỏe cộng
0,5
Trang 4(HS có thể trình bày khác nhưng tỏ ra hiểu biết vấn đề, diễn đạt tốt
thì vẫn cho điểm tối đa)
Phần II: Làm văn (7 điểm)
Câu 1 (3 điểm)
* Yêu cầu về kĩ năng : Biết cách làm bài văn nghị luận xã hội Bố cục sáng rõ,
lập luận chặt chẽ, hành văn trôi chảy, không mắc các lỗi diễn đạt, câu từ, chính tả
* Yêu cầu về kiến thức : Có thể triển khai theo nhiều cách khác nhau nhưng
phải đảm bảo một số ý cơ bản sau
1.
Giải
thích
ý
kiến
- "Dạy cho con tôi thấy được thế giới kì diệu của sách": biết thu
nhận kiến thức từ sách vở, có niềm say mê khám phá thế giới
kiến thức phong phú của sách
- "Cho cháu đủ thời gian để lặng lẽ suy tư về sự bí ẩn muôn thuở
của cuộc sống": chú trọng rèn luyện tâm hồn nhạy cảm, biết
quan tâm đến cuộc sống xung quanh, tự mình khám phá ý nghĩa
của cuộc sống, vẻ đẹp của thế giới tự nhiên cũng như con người
* Lời mong mỏi của một người cha đối với nhà trường, các nhà
giáo dục: Dạy cho học sinh biết cách trân trọng giá trị của sách
vở và cuộc sống
0,5
2.
Bàn
luận
- Đây là tâm tình của một người cha: thể hiện tình yêu con, mong
muốn con trưởng thành với những phẩm chất tốt đẹp Lời đề
nghị của ông với thầy hiệu trưởng, với nhà trường còn thể hiện
mong ước của một người yêu thương, quan tâm đến sự phát triển
toàn diện nhân cách của một đứa trẻ
- Nội dung lời đề nghị rất chính đáng, sâu sắc:
+ Không phủ nhận vai trò quan trọng của sách, của kiến thức văn
hóa do sách vở mang lại Sách là sản phẩm tinh thần của con
2,0
Trang 5người, lưu giữ những thành tựu tri thức trên tất cả các lĩnh vực tự
nhiên, xã hội và con người Nó là cả một "thế giới kì diệu", rộng
mở Sách có vai trò quan trọng trong việc đem lại tri thức căn
bản, sự hiểu biết phong phú cho con người Lười đọc sách, con
người sẽ thiếu hụt nền tảng tri thức
+ Kiến thức cuộc sống thực tiễn của con người cũng quan trọng
không kém Cuộc sống là "sự bí ẩn muôn thuở" mà con người
cần hiểu biết, khám phá Giành thời gian để lặng lẽ suy tư về
cuộc sống, quan sát, lắng nghe thế giới xung quanh, con người
sẽ cảm nhận được những điều giản dị mà chứa đầy bí ẩn thú vị
Nó giúp ta rèn luyện giác quan nhạy cảm, tinh tế Nó vun đắp,
bồi dưỡng tâm hồn con người, khơi dậy tình yêu thiên nhiên,
cuộc sống Quan tâm, lắng nghe cuộc sống, đó là cơ sở của tình
yêu thương đồng loại và muôn loài Quan sát những hiện tượng
nhỏ trong cuộc sống đôi khi lại giúp con người nảy ra những ý
tưởng mới mẻ, những phát kiến, phát minh
Trong thực tế, có nhiều người dù trải qua trường lớp ít nhưng
nhờ kiến thức cuộc sống phong phú họ đã thành công và thành
danh
(Dẫn chứng)
+ Người thầy có vai trò quan trọng trong việc khơi dậy tinh thần
tự học, lòng ham hiểu biết, khám phá, chiêm nghiệm và lặng lẽ
suy tư trước mọi vấn đề của đời sống ở học sinh Điều đó giúp
học sinh có thói quen quan tâm đến mọi điều trong đời sống
- Phê phán thái độ coi thường kiến thức thực tiễn, hoặc không
quan tâm, thờ ơ với cuộc sống Trăn trở trước thực tế dạy học
nhồi nhét kiến thức văn hóa ở một số trường học hiện nay
3 Bài
học
- Biết học trong sách vở nhưng cũng cần biết học ở cuộc sống
Phải biết yêu và trân trọng cuộc sống, nhận ra vẻ đẹp từ những
0,5
Trang 6thức
và
hành
động
điều bình dị nhất của vạn vật quanh ta
- Học kiến thức song song với rèn luyện đạo đức, bồi dưỡng tâm
hồn Những buổi học ngoại khóa, những chuyến đi trải nghiệm,
hoặc những phút ngồi quan sát, lắng nghe cuộc sống diễn ra
xung quanh đều đem lại kiến thức thực tế và bổ ích
Câu 2 (4 điểm)
* Yêu cầu về kĩ năng : Biết cách làm một bài văn nghị luận văn học Bố cục
sáng rõ, hệ thống luận điểm chặt chẽ, hành văn trôi chảy, không mắc các lỗi diễn đạt, câu từ, chính tả
* Yêu cầu về kiến thức : Có thể triển khai theo nhiều cách khác nhau nhưng
phải đảm bảo một số ý cơ bản sau
1. Giới thiệu chung - Phạm Ngũ Lão và bài "Tỏ lòng" (Thuật
hoài), Nguyễn Trãi và bài "Cảnh ngày hè"
- Mỗi bài thơ đều thể hiện tiếng nói riêng về quan niệm sống
của các tác giả
0,5
Trang 72 a Cảm nhận về quan niệm sống của Phạm Ngũ Lão qua bài
"Tỏ lòng" (Thuật hoài)
* Bài thơ là những dòng bày tỏ nỗi lòng trước con người và
thời đại Đó là niềm tự hào trước hình ảnh người tráng sĩ với
nhiệm vụ thiêng liêng, cao cả và đội quân nhà Trần bách chiến
bách thắng với khí thế hùng mạnh ngất trời
"Tỏ lòng" còn là niềm ưu tư với món nợ công danh của kẻ
làm trai, nỗi hổ thẹn trước tấm gương anh hùng Vũ Hầu Gia Cát
Lượng
* Qua "Tỏ lòng", tác giả thể hiện một quan niệm sống tích cực
rất phổ biến trong thời đại phong kiến: Chí làm trai với nợ công
danh Làm trai phải lập công làm nên sự nghiệp lớn, lập danh để
lại tiếng thơm cho đời Đó là tư tưởng phổ biến của các đấng tu
mi nam tử thời bấy giờ Chí làm trai đã từng thôi thúc các anh
hùng, kẻ sĩ tung hoành ngang dọc, chọc trời khuấy nước những
mong làm nên việc lớn lao để trả món nợ đời Nó đã cổ vũ mạnh
mẽ con người từ bỏ lối sống tầm thường, nhàn dật, sẵn sàng
chiến đấu, hi sinh cho sự nghiệp lớn lao - sự nghiệp cứu nước,
cứu dân để cùng trời đất "muôn đời bất hủ".
Bản thân Phạm Ngũ Lão khi thời chiến thì xông pha trận
mạc góp công không nhỏ trong hai trận chiến đánh quân Nguyên
Mông, lúc thời bình thì tận tụy hết lòng phò vua giúp nước
Nhưng chừng ấy vẫn chưa thỏa nguyện Con người đầy tinh thần
trách nhiệm với dân, với nước ấy rõ ràng ôm trong lòng chí lớn,
khát vọng công danh không vừa Nỗi hổ thẹn trước tài trí siêu
việt, công lao phục quốc của Gia Cát Lượng đã tỏa sáng một
nhân cách lớn, một hoài bão lớn Chữ "thẹn" ấy đã gửi gắm cả
giấc mộng kinh bang tế thế, tấm lòng tận trung báo quốc của
con người thời đại Đông A
Quan niệm sống, lí tưởng sống cao đẹp đã góp phần làm nên
Hào khí Đông A
* Vài nét về nghệ thuật : Hình ảnh thơ hoành tráng, kì vĩ ; ngôn
ngữ thơ cô đọng, hàm súc, có sự dồn nén cao độ về cảm xúc
1,0
Trang 8b Cảm nhận về quan niệm sống của Nguyễn Trãi qua bài
"Cảnh ngày hè".
* Bài thơ là bức tranh về cuộc sống chốn quê nhà của người anh
hùng Nguyễn Trãi Đó là hình ảnh một ngày rỗi rãi hiếm hoi
trong cuộc đời ông Bức tranh cảnh ngày hè hiện lên sinh động,
tràn đầy sức sống Thi nhân cảm nhận cảnh vật với nhiều giác
quan nhạy cảm, tinh tế Say đắm với thiên nhiên nhưng tác giả
vẫn hướng lòng về cuộc sống lao động chốn dân quê Nhà thơ
ước có cây đàn của vua Ngu Thuấn để đàn một khúc Nam
Phong cho dân khắp nơi được no đủ
* Qua "Cảnh ngày hè", Nguyễn Trãi đã gián tiếp thể hiện một
quan niệm sống rất cao đẹp Đó là :
- Sống chan hòa với thiên nhiên, tạo vật Luôn dành tình yêu cho
thiên nhiên, con người và cuộc sống xung quanh
Núi láng giềng, chim bầu bạn
Mây khách khứa, nguyệt anh tam
(Thuật hứng XIX) Lối sống thanh đẹp đó đã mang đến một Nguyễn Trãi - nhà thơ
rất nghệ sĩ, rất trần thế
- Dù trong hoàn cảnh nào lòng vẫn đau đáu hướng về nước, về
dân
"Bui một tấc lòng ưu ái cũ
Đêm ngày cuồn cuộn nước triều đông" (Thuật hứng II)
"Bui có một lòng trung liễn hiếu
Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen" (Thuật hứng, XXIII).
Trong hoàn cảnh không được tin dùng, ông phải tạm lánh chốn
quê nhà nhưng lòng vẫn canh cánh nỗi niềm ưu quốc, ái dân
Bài thơ tả cảnh nhàn mà tâm không nhàn
* Vài nét về nghệ thuật : Ngôn từ, hình ảnh giản dị, trong sáng
mà giàu sức biểu cảm; Việt hóa thơ Đường luật với những câu
thơ lục ngôn ở đầu và cuối bài thơ
1,0
Trang 9c Nét tương đồng và sự khác biệt:
- Nét tương đồng: Hai bài thơ đã mang đến những quan niệm
sống rất phổ biến ở những bậc anh hùng, trí thức qthời xưa Đó
đều là những tư tưởng sống tích cực, cao đẹp Dù trong những
hoàn cảnh sống khác nhau nhưng cả hai đều chung một chí
hướng là sống vì nước, vì dân Hai nhà thơ đều ôm ấp lí tưởng
anh hùng "trí quân trạch dân", một lòng tận trung báo quốc.
Hai bài thơ đều được làm theo thể thơ Đường luật, ngôn từ cô
đọng, hàm súc
- Sự khác biệt: Phạm Ngũ Lão thể hiện quan niệm về chí làm
trai hào hùng mang âm vang Hào khí Đông A Là người anh
hùng luôn được vua nhà Trần kính trọng, tin yêu nên tiếng nói lí
tưởng sống của ông nhiệt thành, hào khí
Nguyễn Trãi mang đến một quan niệm sống rất anh hùng mà
cũng rất nghệ sĩ, rất con người Bản thân trong hoàn cảnh bị
nghi ngờ, phải tạm sống ẩn dật nên tiếng nói lí tưởng sống của
ông có phần tha thiết, ngậm ngùi
Bài "Tỏ lòng" (Thuật hoài) của Phạm Ngũ Lão là bài thơ chữ
Hán, viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt, hình ảnh thơ hoành tráng,
ngôn từ cô đọng, hàm súc, dồn nén cảm xúc Bài "Nhàn" của
Nguyễn Bỉnh Khiêm được viết bằng chữ Nôm với sự Việt hóa
thể thơ Đường luật, hình ảnh quen thuộc, ngôn từ trong sáng,
giàu sức biểu cảm
1,0
3 Đánh giá chung:
- Hai bài thơ đã mang đến những vẻ đẹp khác nhau của những
người anh hùng một thời : Phạm Ngũ Lão - anh hùng tráng chí,
Nguyễn Trãi - anh hùng nghệ sĩ
- Quan niệm sống của họ vẫn còn ý nghĩa tích cực cho đến thời
đại hôm nay
0,5