Bằng những quy định của Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2016, hãy chứng minh thuế nhập khẩu vẫn giữ vai trò là công cụ để bảo hộ nền sản xuất trong nước và khuyến khích xuất khẩu? Tìm hiểu những “thủ đoạn” chủ yếu hiện nay chủ thể nhập khẩu gian l

b Biểu hiện của thuế nhập khẩu là công cụ bảo hộ nền sản xuất thông qua các quy định của Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu Thứ nhất, theo Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2005,

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 2

I – Những vấn đề lý luận chung về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2

1 Khái niệm 2

1.1 Khái niệm thuế nhập khẩu 2

1.2 Khái niệm pháp luật về thuế nhập khẩu 3

2 Vai trò của thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 3

II – Vai trò của Thuế nhập khẩu thể hiện thông qua những quy định của Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 4

1 Thuế nhập khẩu là công cụ bảo hộ nền sản xuất trong nước 4

2 Thuế nhập khẩu khuyến khích xuất khẩu 7

III - Những “thủ đoạn” chủ yếu hiện nay chủ thể nhập khẩu gian lận thuế nhập khẩu 8

IV – Đề xuất hướng hoàn thiện pháp luật về thuế nhập khẩu của pháp luật Việt Nam 10

KẾT LUẬN 11

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

1

MỞ ĐẦU

Thuế vừa là nguồn thu ngân sách chủ đạo của Nhà nước, vừa là công cụ mạnh mẽ để Nhà nước quản lý đất nước trên mọi lĩnh vực Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, một trong những loại thuế quan trọng tác động đến hoạt động thương mại quốc tế của mỗi quốc gia là thuế xuất nhập khẩu Trong những năm qua, chính sách thuế xuất nhập khẩu ở nước ta đã từng bước đổi mới để phù hợp với tình hình phát triển kinh tế xã hội và chủ trương mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại của Nhà nước ta Cùng với những cơ hội lớn dành cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước thì sự thay đổi của pháp luật thuế xuất nhập khẩu cũng mang lại không ít khó khăn, đặc biệt là đối với nền kinh tế còn non trẻ, sức cạnh tranh của các nền sản xuất trong nước còn kém Vì vậy, để hòa nhập mà không

“hòa tan”, các nhà lập pháp phải xây dựng một hàng rào pháp lý vẫn phù hợp với các điều ước quốc

tế mà quốc gia đã tham gia ký kết đồng thời vẫn phải đảm bảo cho nền kinh tế trong nước có một môi trường an toàn và ổn định để phát triển Luật Thuế Xuất nhập khẩu năm 2016 là một trong những công cụ pháp lý tiêu biểu trong hàng rào pháp lý này

Liên quan đến vấn đề này, em xin lựa chọn đề bài số 11: “Bằng những quy định của Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2016, hãy chứng minh thuế nhập khẩu vẫn giữ vai trò là công cụ để bảo hộ nền sản xuất trong nước và khuyến khích xuất khẩu? Tìm hiểu những “thủ đoạn” chủ yếu hiện nay chủ thể nhập khẩu gian lận thuế nhập khẩu.”

NỘI DUNG

I Những vấn đề lý luận chung về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu

1 Khái niệm

1.1 Khái niệm thuế nhập khẩu

Thuế nhập khẩu được hiểu theo nhiều các khác nhau phụ thuộc vào góc độ tiếp cận các loại thuế trên

Xét về phương diện kinh tế, thuế nhập khẩu được quan niệm là khoản đóng góp bằng tiền của tổ chức, cá nhân vào ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật, khi họ có hành vi nhập khẩu hàng hóa qua biên giới một nước

Xét trên phương diện pháp lý, thuế thuế nhập khẩu có thể hình dung như là quan hệ pháp luật phát sinh giữa Nhà nước với tổ chức cá nhân, về việc tạo lập và thực hiện các quyền, nghĩa vụ pháp lý cho các bên trong quá trình thu thuế nhập khẩu Việc tiếp cận khái niệm thuế nhập khẩu từ góc độ pháp lý mang lại những ý nghĩa thiết thực Nó giúp ta nhận diện rõ hơn bản chất của thuế thuế nhập khẩu Thực chất đây là một quyết định hành chính đơn phương của quốc gia đối với người đóng thuế Trên cơ sở lý thuyết đó, giúp cho nhà nước hoạch định và thực thi chính sách thuế nhập khẩu phù hợp hơn với quyền lợi của quốc gia và của người đóng thuế, xét trong mối quan hệ lợi ích với các quốc gia khác trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế

Nhìn chung, có thể hiểu thuế nhập khẩu là loại thuế đánh vào hành vi dịch chuyển hành hóa qua biên giới một cách hợp pháp Thuế thuế nhập khẩu có những đặc trưng nổi bật như sau:

2

Đối tượng chịu thuế: Hàng hóa được dịch chuyển qua biên giới ở đây bao gồm các tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng do con người sản xuất ra và tư liệu tiêu dùng do con người sản xuất ra

và được lưu thông trên thị trường bằng cách chuyển vào biên giới của một nước

Thuế thuế nhập khẩu không hoàn toàn là thuế trực thu hoặc thuế gián thu

Thuế thuế nhập khẩu có chức năng đặc trưng là bảo hộ sản xuất trong nước và điều tiết hoạt động xuất nhập khẩu Đây là một trong những đặc trưng căn bản phân biệt giữa thuế nhập khẩu đối với các loại thuế nội địa khác Tuy nhiên, trong xu hướng tự do hóa thương mại toàn cầu như hiện nay, chính sách thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu của các nước có xu hướng cắt giảm dần các mức thuế suất, tiến tới việc xóa bỏ ranh giới để phân biệt giữa thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và các loại thuế nội địa

Riêng về thuế nhập khẩu, có thể rút ra một định nghĩa như sau: Thuế nhập khẩu có thể hiểu

là loại thuế đánh vào mỗi đơn vị hàng hóa từ nước ngoài nhập khẩu vào mỗi quốc gia, hoặc từ khu chế xuất xuất vào thị trường quốc gia đó Khi phương tiện vận tải đến cửa khẩu biên giới thì các công chức hải quan sẽ tiến hành kiểm tra hàng hóa so với khai báo trong tờ khai hải quan đồng thời tính số thuế nhập khẩu phải thu theo các công thức tính thuế nhập khẩu đã quy định trước

1.2 Khái niệm pháp luật về thuế nhập khẩu

Pháp luật về thuế nhập khẩu là danh từ chỉ tập hợp các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình đăng ký, kê khai, tính thuế, nộp thuế, quyết toán thuế hoàn thuế, miễn giảm thuế và xử lí các vi phạm, tranh chấp về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, phát sinh giữa nhà nước và nộp thuế

Xét từ phương diện hình thức, pháp luật thuế thuế nhập khẩu bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật như văn bản luật, nghị quyết của Quốc hội, nghị định và nghị quyết của Chính phủ; quyết định và chỉ thị của thủ tướng Chính phủ; quyết định, thông tư, chỉ thị của các bộ Trong đó, tiêu biểu là Luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu năm 2016 được thông qua và có hiệu lực ngày 01 tháng 09 năm 2016

Xét từ phương diện nội dung, pháp luật về thuế nhập khẩu bao hàm các vấn đề chủ yếu sau: phạm vi áp dụng (chủ thể nộp thuế, đối tượng chịu thuế, đối tượng không chịu thuế nhập khẩu); căn

cứ tính thuế thuế nhập khẩu; trình tự, thủ tục thu thuế nhập khẩu; chế độ miễn giảm thuế thuế nhập khẩu; xử lí vi phạm và tranh chấp về thuế thuế nhập khẩu,

Trong bối cảnh tự do hóa thương mại như hiện nay, nội hàm của thuế thuế nhập khẩu được

mở rộng Theo đó, khái niệm thuế thuế nhập khẩu không chỉ là các quy định của pháp luật quốc gia

mà còn bao hàm cả các quy định trong pháp luật quốc gia mà còn bao hàm cả các quy định trong pháp luật quốc tê liên quan trực tiếp đến vấn đề thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu Các văn bản pháp

lý tiêu biểu trong lĩnh vực này như Hiệp định ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung – CEPT (Common Effective Prefential Tariff); Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ; Hiệp định GATT hay Hiệp định WTO hiện hành Dựa trên các hiệp định mà quốc gia ký kết, các vấn đề liên quan đên thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu sẽ được áp dụng trực tiếp trong quan hệ giữa Nhà nước và người nộp thuế Trong trường hợp, luật chỉ quy định những nguyên tắc chung, việc tiến hành các nguyên tắc phải tiến hành thông qua việc nội luật hóa

2 Vai trò của thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu

Thuế thuế nhập khẩu cũng mang những vai trò cơ bản của các loại thuế khác

3

Thứ nhất là tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước

Thứ hai là hướng dẫn tiêu dùng trong xã hội

Thứ ba là điều tiết hoạt động kinh tế.

Ngoài ra, thuế nhập khẩu còn có vai trò đặc trưng riêng, đó là bảo hộ nền sản xuất trong nước và chống lại xu hướng cạnh tranh không cân sức giữa hàng hóa xuất khẩu trong nước với hàng hóa ngoại nhập Điều này được thể hiện qua khía cạnh sau: đối với hàng hoá nhập khẩu do bị đánh thuế nhập khẩu nên về lý thuyết giá cả hàng hoá này trên thị trường nhập khẩu sẽ tăng lên, trong khi

đó, các hàng hoá được sản xuất trong nước do không phải chịu thuế nhập khẩu (hoặc chỉ chịu thuế nhập khẩu do phần nguyên liệu hoặc máy móc nhập khẩu) nên giá cả của chúng có xu hướng rẻ hơn

và do đó, sức cạnh tranh lớn hơn hàng hoá ngoại nhập Điều này cho thấy, việc đánh thuế nhập khẩu thực chất là một biện pháp để bảo vệ sản xuất trong nước, khi chính phủ nhận thấy những bất lợi nghiêng về phía hàng hoá được sản xuất từ phía các doanh nghiệp trong nước Mặt khác, thuế nhập khẩu giúp các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh các ngành còn non trẻ trong nước có thời gian trường thành và sinh lời, từ đó có thể cạnh tranh với hàng hoá nhập khẩu

II Vai trò của Thuế nhập khẩu thể hiện thông qua những quy định của Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu

Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu số 45/2005/QH11 được Quốc hội XI thông qua ngày 14/6/2005 có hiệu lực ngày 1/1/2006 Sau hơn 10 năm thực thi, Luật đã đem lại nhiều kết quả đáng ghi nhận Tuy nhiên, bên cạnh những tác động tích cực, Luật thuế Xuất khẩu, thuế Nhập khẩu năm

2005 cũng đã bộc lộ một số hạn chế, không phù hợp với diễn biến thực tế phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế của đất nước Một số nội dung quy định tại Luật không còn phù hợp với quy định của

hệ thống pháp luật nói chung và một số luật liên quan như Luật Quản lý thuế, Luật Hải quan, Luật Đầu tư, Luật Bảo vệ môi trường… và thực tiễn xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa những năm gần đây, đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam tham gia hội nhập quốc tế và triển khai mạnh mẽ công tác cải cách hệ thống thuế giai đoạn 2011-2020 Trước yêu cầu đổi mới, phát triển, hội nhập mạnh mẽ của nền kinh tế, Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu ngày 6/4/2016 đã được Quốc Hội thay thế Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2005

Những quy định trong Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2016 đã kế thừa và phát huy được những ưu điểm của những quy định cũ đồng thời khắc phục được những điểm hạn chế Đặc biệt, những quy định về thuế nhập khẩu cũng đã có những thay đổi nhất định Những thay đổi này góp phần thể hiện vai trò của thuế nhập khẩu, đó là bảo hộ nền sản xuất trong nước và khuyến khích xuất khẩu Sau đây em xin đi vào làm rõ các quy định của Luật thể hiện vai trò trên

1 Thuế nhập khẩu là công cụ bảo hộ nền sản xuất trong nước

a) Khái niệm bảo hộ nền sản xuất trong nước

Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về bảo hộ nền sản xuất Theo từ điển Tiếng việt do Hoàng Phê chủ biên, “bảo hộ là chính sách bảo vệ sản xuất trong nước chống lại sự cạnh tranh của hàng hóa nước ngoài trong thị trường nước mình”

Trong cuốn Từ điển Chính sách Thương mại Quốc tế, Walter Goode lại cho rằng, bảo hộ là mức độ các nhà sản xuất nội địa và các sản phẩm của họ được bảo vệ khỏi sự cạnh tranh của thị trường quốc tế Biện pháp cơ bản để đạt được điều này là thuế quan, trợ cấp, các hạn chế xuất khẩu

tự nguyện và các biện pháp phi thuế quan khác

4

Từ một vài định nghĩa về bảo hộ trên đây, có thể hiểu, bảo hộ sản xuất là thuật ngữ kinh tế học quốc tế, chỉ toàn bộ biện pháp bảo hộ ngành sản xuất hàng hóa trong một quốc gia nhằm chống lại sự cạnh tranh đến từ hàng hóa tương tự từ nước ngoài

Một số biện pháp bảo hộ thông thường như: áp đặt thuế suất nhập khẩu cao đối với một số mặt hàng nhập khẩu, áp dụng nâng cao một số tiêu chuẩn chất lượng, vệ sinh, an toàn, lao động, môi trường, Các biện pháp này được chia làm hai nhóm là biện pháp thuế quan và biện pháp phi thuế quan WTO và các định chế khu vực thương mại thừa nhận thuế quan là công cụ bảo hộ hợp pháp bởi tính minh bạch và rõ ràng của nó Mức thuế đánh vào hàng hóa nhập khẩu qua lãnh thổ hải quan của một quốc gia được quy định bằng một con số cụ thể và rõ ràng

b) Biểu hiện của thuế nhập khẩu là công cụ bảo hộ nền sản xuất thông qua các quy định của Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu

Thứ nhất, theo Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2005, Khoản 2, 3 Điều 5 và Khoản

1, 2, 3, 4 Điều 11 Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu quy định các biện pháp về thuế để tự vệ, chống bán phá giá, chống trợ cấp, chống phân biệt đối xử trong nhập khẩu hàng hóa nhưng chưa đầy

đủ, mới chỉ dừng ở việc định danh về các biện pháp này Việc áp dụng các loại thuế phòng vệ đang được thực hiện theo quy định tại các pháp lệnh chống bán phá giá, Pháp lệnh chống trợ cấp, Pháp lệnh về tự vệ

Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2016 đã bổ sung các quy định về thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp, chống phân biệt đối xử để góp phần bảo vệ nền sản xuất kinh doanh trong nước trong điều kiện hội nhập quốc tế; trên cơ sở kế thừa, nâng cấp, bổ sung những quy định của Pháp lệnh liên quan thời gian qua Cụ thể, Luật đã bổ sung quy định về thuế áp dụng đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu gồm thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, thuế tự vệ gồm điều kiện

áp dụng, nguyên tắc áp dụng, thời hạn áp dụng đối với từng loại thuế Căn cứ mức thuế, số lượng hoặc trị giá hàng hóa thuộc đối tượng chịu thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, thuế tự vệ, người khai hải quan có trách nhiệm kê khai và nộp thuế theo quy định của pháp luật về quản lý thuế Trong phần giải thích từ ngữ, Luật đã bổ sung giải thích một loạt cụm từ ngữ có liên quan về 3 loại thuế phòng vệ được chuyển nguyên trạng từ quy định tại các Pháp lệnh chống bán phá giá, Pháp lệnh chống trợ cấp, Pháp lệnh về tự vệ, bao gồm: “Gây ra hoặc đe dọa gây ra thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất trong nước”; “Ngăn cản sự hình thành của ngành sản xuất trong nước”; “Ngành sản xuất trong nước”; “Trợ cấp”; “Nhập khẩu hàng hoá quá mức” Cùng với đó, tại chương III (từ Điều

12 đến Điều 15) Luật quy định về nội hàm của từng biện pháp phòng vệ thuế như điều kiện, nguyên tắc, thời hạn áp dụng biện pháp phòng vệ và thẩm quyền áp dụng các loại thuế này

Thông qua việc quy định trực tiếp các loại thuế trên trong Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, đã đảm bảo được sự nhất quán, xuyên suốt, tạo ra môi trường nhằm phát huy vai trò là công

cụ bảo vệ sự lành mạnh của môi trường kinh tế, bảo vệ hàng hóa sản xuất trong nước trong điều kiện phải cắt giảm thuế NK theo các cam kết quốc tế gần như xuống 0% trong thời gian tới; mặt khác, nâng quy định pháp lý từ Pháp lệnh lên thành Luật và việc hợp nhất các nội dung về các biện pháp phòng vệ đối với hàng hóa XK, NK tại Luật Thuế XK, thuế NK phù hợp với quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, tạo sự rõ ràng, minh bạch trong quá trình hoàn thiện pháp luật Việt Nam Thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp và thuế tự về đều là những hình thức bảo hộ hợp pháp và có những tác động tích cực tới nền kinh tế, góp phần thúc đấy nên kinh tế trong nước phát triển

Thứ hai, để bảo hộ nền sản xuất trong nước, Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu hiện hành

quy định mức thuế suất cao vào hàng hóa nhập khẩu, để làm tăng thành của hàng hóa nhập khẩu Từ

5

đó, làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa nhập khẩu đối với hàng hóa nôi địa tương tự Thuế suất đối với hàng hóa nhập khẩu gồm thuế suất ưu đãi, thuế suất ưu đãi đặc biệt, thuế suất thông thường

và được áp dụng như sau:

+ Thuế suất ưu đãi áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu có xuất xứ từ nước, nhóm nước hoặc vùng lãnh thổ thực hiện đối xử tối huệ quốc trong quan hệ thương mại với Việt Nam; hàng hóa từ khu phi thuế quan nhập khẩu vào thị trường trong nước đáp ứng Điều kiện xuất xứ từ nước, nhóm nước hoặc vùng lãnh thổ thực hiện đối xử tối huệ quốc trong quan hệ thương mại với Việt Nam;

+ Thuế suất ưu đãi đặc biệt áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu có xuất xứ từ nước, nhóm nước hoặc vùng lãnh thổ có thỏa thuận ưu đãi đặc biệt về thuế nhập khẩu trong quan hệ thương mại với Việt Nam; hàng hóa từ khu phi thuế quan nhập khẩu vào thị trường trong nước đáp ứng Điều kiện xuất xứ từ nước, nhóm nước hoặc vùng lãnh thổ có thỏa thuận ưu đãi đặc biệt về thuế nhập khẩu trong quan hệ thương mại với Việt Nam;

+ Thuế suất thông thường áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu không thuộc các trường hợp trên Thuế suất thông thường được quy định bằng 150% thuế suất ưu đãi của từng mặt hàng tương

ứng Trường hợp mức thuế suất ưu đãi bằng 0%, Thủ tướng Chính phủ căn cứ quy định tại Điều 10

của Luật Thuế xuất nhập khẩu để quyết định việc áp dụng mức thuế suất thông thường

Thuế nhập khẩu quy định mức thuế suất phân biệt đối với các loại hàng hóa khác nhau, cụ thể là đối với hàng hóa trong nước đã sản xuất hoặc đang được khuyến khích sản xuất thì chịu mức thuế nhập khẩu cao, còn đối với các mặt hàng máy móc, thiết bị, vật tư, nguyên liệu sản xuất thì chịu mức thuế suất nhập khẩu thấp

Chính vì thuế nhập khẩu có tác động trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa trong nước Đối với cách nghành nghê đang được nhà nước quan tâm và ưu tiên phát triển, thuế suất thuế nhập khẩu đánh vào các mặt hàng hóa của ngành nghề này sẽ cao hơn nhằm mục đích giảm bớt sự cạnh tranh của mặt hàng cùng loại, giảm bớt đối thủ cho các doanh nghiệp còn non nớt về kinh nghiệm cũng như tiềm lực tài chính ở trong nước

Ví dụ, đối với hàng hóa trong nước đã sản xuất hoặc đang được khuyến khích sản xuất như thủy sản, ngành lắp ráp và sản xuất ô tô, ngành cơ khí, thì đánh mức thuế suất cao lên cụ thể như sau:

+ Ngành thủy sản: đối với động vật giáp xác đã được hun khói chịu mức thuế suất thuế nhập khẩu là 27%

+ Nhập khẩu các linh kiện để sản xuất ô tô: mức thuế suất thuế nhập khẩu lên tới 70% + Ngành nông nghiệp: đối với mặt hàng trứng chim và trứng gia cầm nguyên vỏ, sống, đã bảo quản, đã làm chín có mức thuế suất thuế nhập khẩu lên tới 40%

+ Ngành sản xuất gốm xứ cũng có mức thuế suất lên tới 45%

+ Ngành dệt may cũng có những loại hàng hóa với mức thuế suất cao lên tới 25%

+ Còn đối với các mặt hàng máy móc, vật tư, thiết bị, nguyên liệu phục vụ sản xuất mà trong nước chưa sản xuất được thì áp dụng mức thuế suất thấp

Thứ ba, Nhà nước còn quy định thuế suất áp dụng trong trường hợp vượt quá hạn ngạch để

bảo hộ nên sản xuất trong nước Đây được biết đến là hình thức bảo hộ hợp pháp của nhà nước

6

Hiện nay, hạn ngạch thuế quan được áp dụng đối với 4 mặt hàng đó là: đường, muối, trứng và thuốc

lá

Ví dụ: Đối với mặt hàng là trứng gà:

- Lượng hạn ngạch ban đầu và thuế suất trong hạn ngạch được áp dụng là 30000 tá chịu mức thuế 40%

- Thuế suất ngoài hạn ngạch là 80%

2 Thuế nhập khẩu khuyến khích xuất khẩu

Ngoài vai trò bảo hộ nền sản xuất trong nước, thuế nhập khẩu còn góp phần khuyến khích xuất khẩu, cụ thể được thể hiện thông qua các quy định sau:

Thứ nhất, miễn thuế là một trong những quy định của Nhà nước góp phần thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2016 đã quy định việc miễn thuế đối với một số loại hàng hóa nhất định, chủ yếu, các mặt hàng này là nguyên liệu, vật tư, kinh kiện nhập khẩu gia công, sản xuất sản phẩm xuất khẩu Quy định này đã tạo điều kiện về mặt tài chính cho các doanh nghiệp trong nước đầu tư sản xuất các sản phẩm xuất khẩu Vì giảm bớt chi phí trong việc đầu tư nguyên vật liệu đầu vào nên sẽ giảm nhẹ gánh nặng về vốn cho các doanh nghiệp phải gánh chịu Cụ thể, Luật quy định miễn thuế các đối tượng này tại Khoản 6, khoản 7 và khoản 16 điều 16 Luật Thuế xuất nhập khẩu như sau:

“Điều 16 Miễn thuế

6 Nguyên liệu, vật tư, linh kiện nhập khẩu để gia công sản phẩm xuất khẩu; sản phẩm hoàn chỉnh nhập khẩu để gắn vào sản phẩm gia công; sản phẩm gia công xuất khẩu.

Sản phẩm gia công xuất khẩu được sản xuất từ nguyên liệu, vật tư trong nước có thuế xuất khẩu thì không được miễn thuế đối với phần trị giá nguyên liệu, vật tư trong nước tương ứng cấu thành trong sản phẩm xuất khẩu.

Hàng hóa xuất khẩu để gia công sau đó nhập khẩu được miễn thuế xuất khẩu và thuế nhập khẩu

tính trên phần trị giá của nguyên vật liệu xuất khẩu cấu thành sản phẩm gia công Đối với hàng hóa

xuất khẩu để gia công sau đó nhập khẩu là tài nguyên, khoáng sản, sản phẩm có tổng trị giá tài nguyên, khoáng sản cộng với chi phí năng lượng chiếm từ 51% giá thành sản phẩm trở lên thì không được miễn thuế.

7 Nguyên liệu, vật tư, linh kiện nhập khẩu để sản xuất hàng hóa xuất khẩu.

16 Dự án, cơ sở đóng tàu thuộc danh Mục ngành, nghề ưu đãi theo quy định của pháp luật

về đầu tư được miễn thuế đối với: c) Tàu biển xuất khẩu.”

Theo quy định hiện hành, để khuyến khích nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu… phục vụ cho sản xuất xuất khẩu quy định hiện hành cho phép một số trường hợp đơn vị nhập khẩu được nợ thuế Nhập khẩu từ 30 ngày đến 270 ngày, thực chất đây là hình thức Nhà nước tài trợ cho doanh nghiệp thông qua phương thức cho vay vốn nhưng không thu lãi để doanh nghiệp tạm thời không mất đi một khoản vốn lưu động để nộp thuế Nhập khẩu, quy định này đã tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình sản xuất kinh doanh

Thứ hai, Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2016 còn quy định về hoàn thuế đối với

hàng hóa nhập khẩu để sản xuất, kinh doanh những đã đưa vào sản xuất hàng hóa xuất khẩu và đã

7

xuất khẩu sản phẩm Mục đích của quy định trên cũng nhằm khuyến khích việc xuất khẩu Bởi lẽ, xét thấy việc doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa này là sản xuất sản phẩm xuất khẩu Đây được đánh giá là một trong những quy định có tac động tích cực cho các doanh nghiệp đẩy mạnh việc sản xuất sản phẩm để xuất khẩu Quy định về hoàn thuế tại điều 19 Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu

“Điều 19 Hoàn thuế

d) Người nộp thuế đã nộp thuế đối với hàng hóa nhập khẩu để sản xuất, kinh doanh nhưng

đã đưa vào sản xuất hàng hóa xuất khẩu và đã xuất khẩu sản phẩm.”

- Việc đánh thuế suất cao đối với một số loại hàng hóa đã góp phần bảo hộ một số ngành sản xuất trong nước, đã góp phần thúc đẩy và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Những ngành sản xuất trong nước trước đây chưa phát triển hay mới phát triển ở quy

mô nhỏ thì hiện nay đang phát triển một cách nhanh chóng đáp ứng từng bước nhu cầu trong nước thậm chí còn xuất khẩu ra nước ngoài Kim ngạch xuất khẩu của nước ta tăng đáng kể của các ngành dệt may, thủy sản, vật liệu xây dựng là những minh chứng rõ ràng nhất

Báo cáo tại Hội thảo về Chiến lược phát triển ngành cơ khí Việt Nam giai đoạn 2001 – 2010

có xét đến năm 2020, ông Phạm Anh Tuấn, Phó Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nặng (Bộ Công Thương) cho biết, tỷ lệ giá trị xuất khẩu cơ khí trên tổng giá trị ngành cơ khí trong năm 2014 đạt 32,12% đã vượt chỉ tiêu Chiến lược là 30%

Thêm vào đó, việc hầu như không thu thuế đối với các mặt hàng xuất khẩu, giảm nhóm và lượng các mặt hàng chịu thuế xuất khẩu đã góp phần khuyến khích việc sản xuất và xuất khẩu trong nước

Thứ ba, việc kéo dài thời hạn nộp thuế nhập khẩu đối với các vật tư nguyên liệu dùng để sản

xuất hàng xuất khẩu góp phần tích cực trong việc hỗ trợ, khuyến khích xuất khẩu theo đúng định hướng kinh tế của nhà nước Đồng thời, Luật đã sửa đổi nguyên tắc ban hành biểu thuế, thuế suất Khuyến khích nhập khẩu nguyên liệu, vật liệu, ưu tiên loại trong nước chưa đáp ứng nhu cầu; chú trọng phát triển lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ nguồn, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường; phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước và các cam kết về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên Các nguyên tắc sẽ góp phần bình ổn thị trường và nguồn thu ngân sách Nhà nước; đơn giản, minh bạch, tạo thuận lợi cho người nộp thuế và thực hiện cải cách thủ tục hành chính về thuế

III.Những “thủ đoạn” chủ yếu hiện nay chủ thể nhập khẩu gian lận thuế nhập khẩu

Trong điều kiện các hoạt động thương mại quốc tế ngày càng gia tăng, kéo theo sự tăng trưởng không ngừng của kim ngạch nhập khẩu, đồng thời, các hành vi gian lận về thuế đối với hàng hóa nhập khẩu cũng gia tăng đáng kể về hình thức gian lận, số vụ gian lận và quy mô số thuế gian lận Cụ thể như sau:

a) Buôn lậu

Đây là hành vi buôn bán trái phép qua biên giới những loại hàng hoá cấm, không khai báo, tránh sự quản lý của hải quan và trốn nghĩa vụ thuế Thời gian qua, việc buôn bán, vận chuyển, tiêu thụ hàng nhập lậu, hàng cấm có diễn biến phức tạp, với những thủ đoạn ngày càng tinh vi, xảo quyệt, khó kiểm soát Hàng nhập lậu chủ yếu là hàng tiêu dùng như quần áo, vải, giày dép, đồ chơi trẻ em, rượu, bia và các loại nước giải khát, hàng điện máy gia dụng, điện lạnh, thực phẩm… Sau

8

khi nhập lậu vào Việt Nam, các mặt hàng này được xé nhỏ, vận chuyển bằng xe khách, xe tải và được hợp pháp hoá bằng hệ thống hoá đơn mua qua bán lại giữa các DN

Bên cạnh hoạt động buôn lậu nêu trên, lợi dụng sự thông thoáng về thủ tục hải quan, nhiều chủ hàng đã thực hiện hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu nhưng không khai báo đầy đủ các mặt hàng hoặc cố tình khai thiếu số lượng hàng xuất khẩu, nhập khẩu để không phải nộp thuế

b) Khai sai chủng loại hàng hoá

Lợi dụng sự thông thoáng về thủ tục hải quan cũng như nguồn lực có hạn của cơ quan hải quan, nhiều chủ hàng đã thực hiện hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu nhưng không khai báo đầy đủ các mặt hàng hoặc khai sai tên hàng Người nộp thuế còn trốn lậu thuế bằng cách nhập khẩu hàng hóa là sản phẩm hoàn chỉnh nhưng lại tháo bớt một số bộ phận để trở thành hàng hóa chưa hoàn thiện nhằm hưởng thuế suất thấp của hàng linh kiện Thực tế thời gian qua, nhiều chủ hàng đã lợi dụng các vấn đề trên để thực hiện gian lận thuế nhập khẩu bằng việc khai báo sai tên hàng, sai mã số hàng hóa Theo thống kê của Tổng cục Hải quan, tính trung bình hằng năm có khoảng 10.000 mẫu hàng hóa được phân tích phân loại Trong đó, mẫu khai đúng chiếm khoảng 47%, sai khoảng 53%,

giảm thuế khoảng 7,4% Các hành vi thường gặp là: Thứ nhất, Cố tình khai sai tên hàng hóa, chủng loại hàng hóa nhập khẩu nhằm mục đích giảm số thuế phải nộp Thứ hai, Người nộp thuế gian lận

thuế bằng cách nhập khẩu hàng hóa là sản phẩm hoàn chỉnh nhưng lại tháo bớt một số bộ phận để trở thành hàng hóa chưa hoàn thiện nhằm hưởng thuế suất thấp của hàng linh kiện

c) Khai sai xuất xứ hàng hóa nhập khẩu

Thuế suất thuế nhập khẩu của Việt Nam được phân biệt theo xuất xứ hàng hóa nhập khẩu Lợi dụng việc áp dụng thuế suất ưu đãi hoặc thuế suất ưu đãi đặc biệt đối với các hàng hóa có xuất

xứ từ các nước, vùng lãnh thổ, khu vực thị trường đã có thỏa thuận về ưu đãi tối huệ quốc hay ưu đãi đặc biệt với Việt Nam, các chủ hàng hóa cố tình khai sai xuất xứ hàng hóa nhập khẩu và làm các giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) giả để được hưởng các mức thuế suất ưu đãi, ưu đãi đặc biệt

d) Gian lận giá tính thuế

Gian lận thuế trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu thông qua giá tính thuế là hành vi rất phổ biến hiện nay Các hành vi gian lận thường được các chủ hàng thực hiện dưới các hình thức sau:

Thứ nhất, chủ hàng khai báo thấp trị giá đối với những mặt hàng chịu thuế suất cao, chịu

thuế tiêu thụ đặc biệt, những mặt hàng hay biến động về giá

Thứ hai, Khai báo thấp trị giá của các lô hàng nhập khẩu giống hệt nhau Bằng hành vi này,

chủ hàng đã lợi dụng các quy định về xác định trị giá tính thuế hàng nhập khẩu theo phương pháp trị giá giao dịch hàng nhập khẩu giống hệt/tương tự để được tính thuế với mức giá thấp hơn so với trị giá giao dịch thực tế

Thứ ba, chủ hàng lợi dụng các quy định về chiết khấu, giảm giá hoặc không khai báo tiền

bản quyền, phí giấy phép, các khoản trợ giúp, phí hoa hồng hoặc các khoản thanh toán gián tiếp để làm giảm trị giá tính thuế hàng nhập khẩu

Thứ tư, chủ hàng khai tăng trị giá tính thuế so với giá trị thực tế của hàng hóa nhập khẩu để

tăng vốn đầu tư và chuyển lợi nhuận ra nước ngoài…

e) Giả mạo mục đích xuất khẩu, nhập khẩu để được hưởng ưu đãi thuế

9

Chứng từ thường hay được các chủ hàng giả mạo với mục gian lận thuế thường là các chứng

từ nộp thuế (nhằm giải tỏa cưỡng chế thuế của cơ quan hải quan) hoặc các hồ sơ hải quan (để hợp thức hóa các lô hàng nhập lậu) Trong đó, các trường hợp phổ biến là gian lận thuế qua việc thực hiện chính sách ưu đãi đối với các dự án đầu tư; gian lận qua việc lợi dụng chính sách quản lý đối với hàng gia công; gian lận thông qua việc lợi dụng hình thức tạm nhập tái xuất và tạm xuất tái nhập

Ngoài ra, nhiều chủ hàng lợi dụng quy định chuyển cửa khẩu để gian lận thuế; lợi dụng chính sách ân hạn thuế để nợ thuế sau đó tẩu tán bán hàng và bỏ trốn khỏi trụ sở kinh doanh mà không làm thủ tục giải thể DN để tránh thực hiện nghĩa vụ nộp thuế

IV Đề xuất hướng hoàn thiện pháp luật về thuế nhập khẩu của pháp luật Việt Nam

1 Những hạn chế còn tổn tại trong chính sách về thuế nhập khẩu tại Việt Nam

Thứ nhất, gian lận thuế xuất nhập khẩu ngày càng phức tạp.

Theo đánh giá của Tổng cục Hải quan, trong vài năm trở lại đây, tình trạng gian lận thuế xuất nhập khẩu ngày càng trở nên phức tạp Ý kiến các chuyên gia trong lĩnh vực tài chính cho rằng nguyên nhân nằm ở chỗ ý thức chấp hành pháp luật của doanh nghiệp chưa cao, trong khi đó cơ chế chính sách trong lĩnh vực quản lý hải quan còn nhiều kẽ hở, thiếu tính đồng bộ

Thứ hai, về thực tiễn áp dụng pháp luật về giá tính thuế nhập khẩu.

Một số thủ đoạn gian lận giá có tính phổ biến và điển hình trong quá trình áp dụng pháp luật

về giá tính thuế nhập khẩu như là khai báo không trung thực, khai thấp về chất lượng hàng hóa, khai báo hàng không thanh toán, thủ đoạn đánh đồng tên hàng nhưng chất lượng và phẩm cấp thương mại cao hơn…

Thứ ba, về thực tiễn áp dụng pháp luật về thuế suất thuế nhập khẩu.

Thuế suất thuế nhập khẩu là căn cứ quan trọng nhất để xác định số thuế nhập khẩu mà doanh nghiệp phải nộp cho nhà nước Trong quá trình hội nhập kinh tế chúng ta đã cam kết cắt giảm hàng rào thuế quan theo lộ trình nhất định Việc quy định thuế suất là rõ ràng trong các văn bản pháp luật

và các cam kết quốc tế, song việc áp dụng thuế suất trên thực tế lại vô cùng phức tạp Các nhà nhập khẩu có vô vàn cách biến hóa nhằm trốn thuế, hoặc hưởng thuế suất thấp hơn để thoát khỏi hoặc giảm bớt một phần nghĩa vụ thuế đối với nhà nước

Một trong số những ảo thuật mà nhà nhập khẩu sử dụng được coi là ngày càng tinh vi là việc gian lận giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa ( C/O)

Thủ đoạn khai sai nguồn gốc xuất xứ hàng hóa nhằm hưởng lợi từ việc ưu đãi về thuế, thủ đoạn gian lận khác mà nhà nhập khẩu sử dụng là khai báo gian dối về tên hàng hóa nhập khẩu để được áp mã và hưởng thuế suất thấp hơn Ví dụ: Thép cán nguội nhưng được doanh nghiệp khai báo

là cán nóng để gian lận tiền thuế của Nhà nước với số lượng lớn Qua thông tin phản ánh từ doanh nghiệp và người dân, ngành Hải quan phát hiện một số doanh nghiệp đang lợi dụng khai báo mặt hàng thép mạ kẽm, thép cán nguội thành thép cán nóng để hưởng mức thuế suất thấp, gây thất thoát lớn cho ngân sách Nhà nước, ảnh hưởng đến thị trường kinh doanh thép trên toàn quốc

Thứ tư, hạn chế trong quy trình hành thu thuế nhập khẩu.

10