GIAO KẾT HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HOÁ QUỐC TẾ TỪ THỰC TIỄN TÂP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP CAO SU VIỆT NAM (tt)

Tính cấp thiêt của đề tài: Trong hệ thống pháp luật thương mại của mỗi nước cũng như trong các điều ước, tập quán quốc tế về thương mại, chế định hợp đồng mua bán hàng hoá có vị trí qua

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN QUỐC THÁI

GIAO KẾT HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HOÁ QUỐC TẾ

TỪ THỰC TIỄN TÂP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP

CAO SU VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 60.38.01.07

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội - 2017

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Bùi Nguyên Khánh

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội lúc … giờ … ngày … tháng … năm ……

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiêt của đề tài: Trong hệ thống pháp luật

thương mại của mỗi nước cũng như trong các điều ước, tập quán quốc tế về thương mại, chế định hợp đồng mua bán hàng hoá có vị trí quan trọng Đây là công cụ pháp lý bảo đảm có hiệu quả quyền lợi của các bên, là cơ sở cho việc giải quyết những bất đồng phát sinh khi thực hiện hợp đồng

Để bảo đảm thực hiện đường lối mở rộng quan hệ đối ngoại

và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, trong những năm qua, Nhà nước ta đã chủ động xây dựng và ban hành nhiều văn bản pháp luật điều chỉnh các quan hệ về thương mại, dân sự, kinh tế có yếu tố nước ngoài Nhà nước ta cũng tham gia, ký kết nhiều điều ước quốc tế về kinh tế, thương mại với nhiều tổ chức quốc tế và với nhiều quốc gia Tuy nhiên, các quy định pháp luật điều chỉnh quan hệ hợp đồng mua bán hàng hoá với thương nhân nước ngoài vẫn còn là lĩnh vực phức tạp và mới mẻ cả về phương diện lập pháp và áp dụng trong thực tiễn đòi hỏi phải được nghiên cứu Nhiều quy định của pháp luật

về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá với thương nhân nước ngoài vẫn chưa tạo ra cơ sở pháp lý quan trọng cho việc xác lập quan hệ mua bán hàng hoá với nước ngoài, chưa thực sự thể hiện được đầy

đủ chính sách đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ kinh tế đối ngoại, chủ động hội nhập Những bất cập này cần phải được loại bỏ để phát huy hơn nữa vai trò của pháp luật về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá với thương nhân nước ngoài trong giai đoạn mới, thích ứng với yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế

2 Tình hình nghiên cứu đề tài: Pháp luật về hợp đồng mua

bán hàng hoá là bộ phận pháp luật có vị trí quan trọng trong pháp luật về hợp đồng ở Việt Nam Tuy nhiên, pháp luật về hợp đồng mua

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận văn là luận giải những vấn đề lý luận và thực tiễn của pháp luật Việt Nam về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế; thực trạng và thực tiễn áp dụng pháp luật Việt Nam về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế từ thực tiễn Tập đoàn công nghiệp cao su Việt Nam, để từ đó đề xuất những giải pháp hoàn thiện pháp luật về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn khách quan trong điều kiện kinh tế thị trường và xu thế hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các tư liệu về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá với thương nhân nước ngoài và các quy định của pháp luật Việt Nam về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế

Ngoài ra, đối tượng nghiên cứu của luận án còn có các văn kiện của Đảng, Nhà nước liên quan đến xây dựng pháp luật thương mại Việt Nam, các báo cáo tổng kết hoạt động thực tiễn của các cơ quan chức năng có liên quan đến hoạt động thương mại quốc tế

4.2 Phạm vi nghiên cứu

3

Phạm vi nghiên cứu của luận án: Luận án tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật Việt Nam về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế

từ thực tiễn của Tập đoàn công nghiệp cao su Việt Nam mà không đi sâu nghiên cứu tất cả các vấn đề liên quan đến hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế, không nghiên cứu vấn đề giao kết hợp đồng trong giao dịch thương mại điện tử

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước ta trong sự nghiệp đổi mới, luận án tập trung sử dụng một số phương pháp chủ yếu: phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh đặc biệt là phương pháp so sánh luật học

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần bổ sung thêm những luận cứ khoa học về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế theo pháp luật Việt Nam dựa trên cơ sở chỉ rõ những điểm tương đồng và khác biệt giữa vấn đề giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế và hợp đồng mua bán hàng hoá trong nước

Kết quả nghiên cứu của luận ăn cũng có thể là tư liệu tham khảo có giá trị trong quá trình nghiên cứu xây dựng và hoàn thiện pháp luật về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế, là tư liệu cho công tác thực tiễn và giảng dạy tại các cơ sở đào tạo về pháp luật

và kinh tế

7 Cơ cấu đề tài

Ngoài lời mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được thực hiện theo cơ cấu 3 chương:

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế ở Việt Nam hiện nay

CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ GIAO KẾT HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HOÁ QUỐC TẾ

1.1 Những vấn đề lý luận về hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế

1.1.1 Hàng hoá và hành vi mua bán hàng hoá trong quan

hệ mua bán hàng hoá quốc tế

Đối tượng của quan hệ mua bán hàng hoá nói chung và mua bán hàng hoá với thương nhân nước ngoài nói riêng là hàng hoá Hàng hoá với tư cách là sản phẩm mua bán là yếu tố cấu thành quan trọng nhất của quan hệ mua bán hàng hoá Một hợp đồng mua bán hàng hoá không thể được xác lập nếu thiếu yếu tố cơ bản là hàng hoá Dưới góc độ pháp luật, dựa vào đặc trưng của từng loại mà hàng hoá được phân thành bất động sản (gồm đất đai, nhà ở, công trình xây dựng, tài sản gắn liền với đất đai) và động sản, tài sản hữu hình

và tài sản vô hình hoặc các quyền tài sản Hàng hoá có thể là vật, là lao động của con người, là các quyền tài sản mang tính vô hình [45,

tr 111]

1.1.2 Khái niệm và đặc điểm của hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế

5

Theo quan niệm của hầu hết luật pháp ở các nước trên thế giới, hành vi mua bán được hiểu là hành vi theo thoả thuận trong đó một bên là người bán có nghĩa vụ chuyển giao vào quyền sở hữu của người mua một tài sản nhất định gọi là hàng hoá (đối tượng của hợp đồng), còn người mua có nghĩa vụ nhận hàng hoá và trả tiền

Ví dụ, theo mục II điều 2 (1) Luật Mua bán hàng hoá của Anh năm 1979 (sửa đổi Luật Mua bán hàng hoá của Anh năm 1973), hợp đồng mua bán hàng hoá được xác định: “Hợp đồng mua bán hàng hoá là hợp đồng mà theo đó người bán chuyển giao hay đồng ý chuyển giao quyền sở hữu về hàng hoá cho người mua và người mua

có nghĩa vụ nhận hàng và trả theo giá đã thoả thuận” Điều cần khẳng định ở đây là không phải mọi biểu hiện ý chí của chủ thể ra bên ngoài thế giới khách quan đều có thể được coi là hành vi

1.2 Thực trạng pháp luật Việt Nam về giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế

1.2.1 Các quy định về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế

- Giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế được hiểu là quá trình thể hiện và trao đổi ý chí giữa các thương nhân có trụ sở thương mại ở các nước khác nhau và/hoặc có quốc tịch khác nhau,

mà kết quả cuối cùng của quá trình đó là sự thống nhất ý chí của các bên về các nội dung cần giao dịch dưới hình thức nhất định

Giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế có những đặc trưng sau đây:

Thứ nhất, giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế là quá trình tuyên bố ý chí của các chủ thể trong giao dịch mua bán hàng há quốc tế Khác với các hợp đồng mua bán hàng hoá trong

1.2.2 Những vấn đề lý luận về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế

- Hợp đồng mua bán hàng hoá với thương nhân nước ngoài sau khi được giao kết hợp pháp sẽ có hiệu lực bắt buộc đối với các bên Nói một cách khác, khi hợp đồng có hiệu lực, các bên phải thực hiện mọi cam kết đã thoả thuận trong hợp đồng Pháp luật các nước thông thường đều quy định những điều kiện nhất định để hợp đồng

có hiệu lực pháp lý Điểm chung trong cách tiếp cận của các nước về điều kiện có hiệu lực của hợp đồng là đều xác định hợp đồng phải có yếu tố thoả thuận của các bên và phải có đối tượng hợp pháp

Xuất phát từ đặc điểm riêng của giao dịch thương mại quốc

tế, ngoài những điều kiện chung đối với hợp đồng, hợp đồng mua

7

bán hàng hoá quốc tế có những nét đặc thù về điều kiện có hiệu lực của hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế như:

1.2.2.1 Điều kiện về chủ thể của hợp đồng

Lý luận và thực tiễn pháp luật các nước đều quan niệm chủ thể của hợp đồng mua bán hàng hoá phải là thương nhân

Chủ thể của hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế phải có đầy

đủ những điều kiện do pháp luật quy định để được tham gia quan hệ hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế

Năng lực giao kết hợp đồng là yếu tố quan trọng cần xem xét khi xác định chủ thể của giao dịch

Năng lực của công ty được xác định trong nội dung đăng ký kinh doanh và điều lệ công ty

1.2.2.2 Điều kiện về hàng hoá là đối tượng của hợp đồng

Hàng hoá là đối tượng của hợp đồng mua bán hàng hoá với thương nhân nước ngoài phải thuộc diện đối tượng có thể giao dịch được, không thuộc loại hàng hoá bị cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu, không thuộc diện bị hạn chế xuất, nhập khẩu Luật pháp các nước trên thế giới đều quy định những biện pháp kiểm soát đối với hàng hoá xuất, nhập khẩu Kiểm soát xuất, nhập khẩu thông thường là vấn

đề của pháp luật nội địa Các nước trên thế giới áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất, nhập khẩu xuất phát từ nhiều nguyên nhân, ví

dụ cần bảo hộ nền sản xuất trong nước, để đạt được chính sách đối ngoại, trong đó có mục tiêu an ninh quốc gia, bảo vệ môi trường (ví

dụ, cấm xuất khẩu những động vật có nguy cơ tuyệt diệt hoặc các bộ phận của động vật như ngà voi), bảo tồn các sản phẩm văn hoá (như cấm xuất khẩu những vật phẩm được tìm thấy qua hoạt động khảo cổ) Các biện pháp kiểm soát xuất, nhập khẩu này có thể chia thành nhiều dạng, trong đó nổi bật là các quy tắc về vệ sinh dịch tễ, các

8

biện pháp về chống bán phá giá, quy tắc xuất xứ, các tiêu chuẩn về môi trường và lao động, thậm chí là các quy đinh về trách nhiệm đối với sản phẩm , các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

1.2.2.3 Điều kiện về nội dung của hợp đồng

Thông thường, hợp đồng mua bán hàng hoá với thương nhân nước ngoài phải chứa đựng các điều khoản chủ yếu Tuy nhiên, pháp luật các nước có những quy định khác nhau về nội dung chủ yếu của hợp đồng mua bán hàng hoá với thương nhân nước ngoài Ví dụ, pháp luật Anh - Mỹ quy định chỉ cần thoả thuận về đối tượng của hợp đồng (tên hàng, số lượng), pháp luật của Pháp lại quy định hợp đồng phải có hai điều khoản chủ yếu là đối tượng và giá cả [21] Tuy nhiên, cũng có những nước không đề cập đến các điều khoản chủ yếu của hợp đồng Ví dụ, Luật Hợp đồng Trung Quốc không quy định về các điều khoản chủ yếu của hợp đồng mà quy định rằng, các điều khoản của hợp đồng do các bên ấn định Theo Luật Hợp đồng Trung Quốc, các điều khoản do các bên ấn định thông thường bao gồm: Tên của các bên và địa chỉ của họ; Đối tượng hợp đồng; Số lượng; Chất lượng; Giá cả hoặc mức thù lao; Thời gian, địa điểm và phương thức thực hiện hợp đồng; Các trách nhiệm do vi phạm hợp đồng; Phương thức giải quyết tranh chấp [62]

pháp luật và thông lệ quốc tế đều nghiêm cấm những thoả thuận của các bên trong hợp đồng nhằm rửa tiền hay tài trợ cho hoạt động khủng bố Một xu hướng có thể dễ nhận thấy là sự hợp tác và liên kết ngày càng chặt chẽ giữa các nước nhằm ngăn chặn nạn các hành vi bất hợp pháp nói chung cũng như nạn rửa tiền nói riêng Nhìn chung, những thoả thuận của các bên trong hợp đồng nhằm rửa tiền hay tài trợ cho hoạt động khủng bố được pháp luật và thông lệ

9

quốc tế coi là các hành vi vi phạm pháp luật và bị nghiêm cấm thực hiện

1.2.2.4 Điều kiện về hình thức của hợp đồng

Một trong các nguyên tắc quan trọng trong giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá với thương nhân nước ngoài là tự do thoả thuận Điều này có nghĩa là các bên được quyền lựa chọn hình thức thích hợp cho hợp đồng của họ Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn pháp

lý trong các quan hệ hợp đồng và để bảo vệ trật tự pháp luật, lợi ích công cộng, có những hợp đồng phải tuân thủ các quy định về hình thức

Trên thực tế không một hệ thống pháp luật nào lại miễn trừ hoàn toàn các yêu cầu về hình thức của hợp đồng Vấn đề đặt ra là ở chỗ, yêu cầu về hình thức của hợp đồng có phải là điều kiện bắt buộc

để xác định hiệu lực của hợp đồng hay không Nhìn chung, có thể khẳng định rằng, hình thức của hợp đồng không được coi là điều kiện hiệu lực của hợp đồng, cho dù một số ít nước, chẳng hạn Cộng hoà Liên bang Đức ghi nhận điều này Tuy nhiên về cơ bản, hình thức của hợp đồng có ý nghĩa quan trọng trong việc chứng minh và

là chứng cứ trước toà án

Kết luận chương 1

Giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế là một quá trình phức tạp liên quan đến nhiều loại giao dịch khác nhau, nhiều chủ thể khác nhau và chịu sự điều chỉnh của nhiều hệ thống pháp luật khác nhau Việc làm rõ các giai đoạn của quá trình giao kết hợp đồng

từ đó xác định nội dung nghiên cứu là việc làm cần thiết đối với hoạt động giao kết hợp đồng Giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc

tế ở Việt Nam trong điều kiện hiện nay còn chịu tác động của điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và xu thế hội

10

nhập quốc tế, đặc biệt là khi nước ta vừa trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới, do đó pháp luật về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá với thương nhân nước ngoài cần đảm bảo sự tương thích với pháp luật và thông lệ quốc tế cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng lớn hơn so với các lĩnh vực khác

11

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ GIAO KẾT HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HOÁ QUỐC TẾ TỪ THỰC TIỄN TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP CAO SU VIỆT NAM

2.1 Thực tiễn giao kết Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc

tế của Tập đoàn công nghiệp cao su Việt Nam

2.1.1 Các quy định về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế

Các quy định hiện hành về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế được đề cập trong Bộ luật Dân sự năm 2005, Luật Thương mại năm 2005, Luật Doanh nghiệp năm 2005 và nhiều văn bản hướng dẫn thi hành như Nghị định của Chính phủ số 37/2006/NĐ-CP ngày 4/04/2006 của Chính phủ quy định chi tiết Luật Thương mại về hoạt động xúc tiến thương mại… và gần đây là

Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Doanh nghiệp năm 2015

Các quy định trong pháp luật hiện hành của Việt Nam đã đề cập đến một số khía cạnh như các lời mời để đi đến đề nghị giao kết hợp đồng thể hiện dưới các hình thức như quảng cáo, trưng bày, giới thiệu hàng hoá, hội chợ, triển lãm thương mại, nghĩa vụ bảo mật thụng tin, việc ghi nhận trách nhiệm bồi thường nếu đã có đề nghị giao kết hợp đồng nhưng lại tự ý rút bỏ đề nghị này và gây thiệt hại cho phía bên kia… Ở một mức độ nhất định, pháp luật Việt Nam đã tiệm cận với quan niệm chung về giao kết hợp đồng của các nước trên thế giới, ví dụ về lời mời giao kết hợp đồng, đề nghị giao kết hợp đồng và chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng, về xử lý vi phạm đối với hành vi xâm phạm quan hệ tiền hợp đồng…