Vai trò của nguồn lực con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất nước

Nhân loại sắp rời xa thế kỷ XX - thiên niên kỷ mà ở đó nhân loại đ• chứng kiến những sự tích tích kỳ diệu trong lịch sử của chính mình. Cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật khởi đầu từ thế kỷ XVII đ• và đang từng ngày tạo ra ra những biến đổi lớn trong tất cả các lĩnh vực của đời sống x• hội. Con người ngày càng ít phụ thuộc vào thiên nhiên hơn, mà đ• có quan điểm cho rằng con người đ• bị đẩy xuống hàng thứ yếu trong lực lượng sản xuất. Tiến sang thế kỷ XXI nơi mà như Alvin Toffler gọi là làn sóng thứ 3 - con người bước vào nền văn minh trí tuệ thì vai trò của nó sẽ ở vị trí nào ? Việt Nam đang từng bước trên con đường Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Sau hơn chục năm đổi mới đ• đạt được những thành tựu to lớn. Tuy nhiên, bên cạnh đó còn có nhiều vấn đề gay go cần được giải quyết sớm. Nguồn lức con người chưa được đánh giá và phát huy một cách đầy đủ, để thúc đẩy nhanh hơn ữa tiến trình Công nghiệp hoá, Hiện đại hoá đất nước. Trong phạm vi bài tiểu luận này em xin được phân tích về: "Vai trò của nguồn lực con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất nước".

Vai trò của nguồn lực con ngời trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện

đại hoá của đất nớc

đặt vấn đề

Nhân loại sắp rời xa thế kỷ XX - thiên niên kỷ mà ở đó nhân loại đã chứng kiến những sự tích tích kỳ diệu trong lịch sử của chính mình

Cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật khởi đầu từ thế kỷ XVII đã và

đang từng ngày tạo ra ra những biến đổi lớn trong tất cả các lĩnh vực của

đời sống xã hội Con ngời ngày càng ít phụ thuộc vào thiên nhiên hơn, mà

đã có quan điểm cho rằng con ngời đã bị đẩy xuống hàng thứ yếu trong lực lợng sản xuất Tiến sang thế kỷ XXI nơi mà nh Alvin Toffler gọi là làn sóng thứ 3 - con ngời bớc vào nền văn minh trí tuệ thì vai trò của nó sẽ ở vị trí nào ?

Việt Nam đang từng bớc trên con đờng Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc Sau hơn chục năm đổi mới đã đạt đợc những thành tựu to lớn Tuy nhiên, bên cạnh đó còn có nhiều vấn đề gay go cần đợc giải quyết sớm Nguồn lức con ngời cha đợc đánh giá và phát huy một cách đầy đủ,

để thúc đẩy nhanh hơn ữa tiến trình Công nghiệp hoá, Hiện đại hoá đất n-ớc

Trong phạm vi bài tiểu luận này em xin đợc phân tích về: "Vai trò của nguồn lực con ngời trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất nớc" Do năng lực có hạn nên em chỉ đề cập đợc một số điểm cơ

bản sau:

I Vai trò của con ngời trong sự vận động và phát triển đời sống xã hội.

II Tính tất yếu của Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá.

III Nguồn lực con ngời trong sự nghiệp Công nghiệp hoá - hiện đại hoá.

IV Thực trạng và yêu cầu về con ngời trong Công nghiệp hoá -Hiện đại hoá.

V Suy nghĩ về giải pháp của bản thân.

Chắc chắn bài viết sẽ có nhiều thiếu sót Em mong đợc Thầy cho ý kiến, sửa đổi cũng nh sự góp ý của những ngời quan tâm

I con ngời trong sự vận động và phát triển đời sống xã hội

1 Con ngời - Tổng hoà của những mối quan hệ xã hội.

Xã hội không phải là phép cộng giản đơn các cá nhân mà là một hệ thống các hoạt động và các hoạt động của con ngời trên một lãnh thổ ở một giai đoạn lịch sử nhất định Nh vậy con ngời là phần tử cơ bản để tạo nên xã hội - là một trong những “cái riêng” hợp thành “cái chung”

Hệ thống ở đây đợc hiểu là sự thống nhất biện chứng của các mâu thuẫn giữa các yếu tố, các phơng diện, các quan hệ tạo thành xã hội xét trong thời gian, không gian và phải xem điều đó nh là điều kiện cho sự tồn tại và phát triển của cả hệ thống cũng nh của từng yếu tố tạo nên hệ thống

Các hoạt động của con ngời là các hoạt động lao động - hoạt động

đặc trng và các hoạt động bảo đảm an ninh trong môi trờng đối ngoại Quan hệ xã hội là những quan hệ đợc xác lập giữa các cộng đồng xã hội và các cá nhân với t cách là chủ thể của hoạt động xã hội - cái thực thể xã hội tạo ra hoạt động xã hội Những quan hệ xã hội đó ngày càng trở nên phong phúvà không ngừng biến đổi trong tiến trình lịch sử từ tổng thể các quan

hệ “Quy” các quan hệ tinh thần về các quan hệ vật chất, từ các quan hệ vật chất rút ra quan hệ sản xuất - đó là những quan hệ cơ bản, đầu tiên và quy

định các quan hệ xã hội Quan hệ sản xuất hình thành một cách tất yếu độc lập với ý chí của con ngời, thích ứng với trình độ phát triển của lực lợng sản xuất và sự biến đổi của quan hệ sản xuất là do lực lợng sản xuất quy

định

Phép biện chứng giữa lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất vạch ra quy luật khách quan của sự phát triển xã hội nh một quá trình lịch sử tự nhiên Toàn bộ những quan hệ sản xuất hợp thành cơ cấu kinh tế xã hội -tức là các cơ sở hiện thực - trên đó xác định một kiến trúc thợng tầng pháp

lý và chính trị Tơng ứng với cơ sở thực tại đó thì có những hình thái và ý thức xã hội nhất định Phơng thức sản xuất đời sống vật chất quyết định

các quá trình sinh hoạt xã hội Chính sự thống nhất của các mâu thuẫn giữa các yếu tố của phơng thức sản xuất trong quá trình vận động đã thúc đẩy sự phát triển xã hội

Con ngời làm ra lịch sử của mình Các quan hệ xã hội nhất định là sản phẩm của hoạt động của con ngời Lịch sử phát triển của con ngời là lịch sử phát triển tổng thể của những quan hệ xã hội

2 Con ngời và phát triển xã hội

Xã hội là một cộng đồng ngời với những quan hệ xã hội xác định Sự phát triển xã hội chính là sự phát triển con ngời cũng nh những quan hệ xã hội đó Từ hoạt động thực tiễn ý thức của con ngời hình thành nên những quan hệ xã hội nhng sự tác động trở lại của quy luật xã hội lại không phụ thuộc vào ý thức của con ngời Quy luật xã hội thờng biểu hiện ra nh một

xu hớng chứ không thể hiện trực tiếp ở từng cá nhân Tính chất tự vách đ-ờng cho nó thông qua hàng loạt những ngẫu nhiên qua sự va chạm với những xu hớng đối lập mà các lực lợng thù nghịch bảo vệ

Sản xuất ra của cải vật chất là cơ sở của đời sống xã hội, cũng là cơ

sở của quy luật xã hội Chính những quan hệ kinh tế khách quan tất yếu hình thành trong quá trình sản xuất dựa trên trình độ nhất định của lực lợng sản xuất là cơ sở nảy sinh các quan hệ khác của đời sống xã hội và chi phối moị hoạt động xã hội của con ngời Những quan hệ kinh tế đó trong xã hội

có đối kháng trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội

Lịch sử đã và đang đợc con ngời sáng tạo ra và chỉ do con ngời sáng tạo ra mà thôi Khi cha nhận thức đợc quy luật xã hội thì con ngời là “ nô lệ” của quá trình tất yếu Nhng khi đã nhận thức đầy đủ thí con ngời có thể

điều khiển hoạt động của mình theo quy luật một cách tự giác hớng sự vận động của xã hội theo sự phát triển của mình

II Thực chất của công nghiệp hoá - hiện đại hoá.

1 Bối cảnh và cách nhìn cũ

Nh ta đã biết hoạt động lao động là hoạt động đặc trng, cơ bản của con ngời Sản xuất trong mỗi giai đoạn lịch sử đợc biểu hiện ở một phơng thức sản xuất nhất định Phơng thức sản xuất - đó là cách thức mà con ngời làm ra của cải vật chất, là nhân tố quyết định tính chất, kết cấu cũng nh sự vận động, phát triển của xã hội Mác đã viết rằng “ cái chìa khoá để nghiên cứu những quy luật của lịch sử xã hội không phải ở trong óc ngời, trong t t-ởng và ý niệm của xã hội mà ở trong phơng thức sản xuất do xã hội thực hành trong mỗi giai đoạn nhất định của lịch sử dới chế độ kinh tế - xã hội”

Khái niệm Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá hình thành từ cuộc cách mạng công nghiệp Anh( 18) - cuộc cách mạng công nghiệp đầu tiên trên thế giới, đánh dấu bớc ngoặt trong lịch sử phát triển nhân loại Đó là bớc khởi đầu của cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật Từ kinh nghiệm của nớc Anh các nớc theo sau đã rút ngắn đợc thời gian mò mẫm ở vào giai đoạn

đầu đó ngời ta xem Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá xã hội nh quá trình phát triển của khoa học - kỹ thuật, quy Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá về phát triển khoa học - kỹ thuật và công nghệ

Các nớc t bản châu Âu, châu Mỹ đã rộ lên những chiến lợc về khoa học - kỹ thuật và công nghệ Nói chung thì các nớc này đã thành công

đáng kể Tuy nhiên việc nhận thức không đầy đủ về Công nghiệp hoá -Hiện đại hoá đã tạo ra những phát triển không đồng đều; tạo nên những mâu thuẫn trong nhiều lĩnh vức của đời sống xã hội Đó cũng là nguyên nhân dẫn đến những tiêu cực lịch sử đã xảy ra

ở Việt Nam nền kinh tế - xã hội phát triển rất muộn so với trình độ thế giới Do đó từ thực tiễn đến lý luận Việt Nam đã xác định cho mình đ-ờng lối, kế hoạch đúng đắn Sau hơn chục năm đổi mới trong sự nghiệp Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nớc - bộ mặt kinh tế - xã hội Việt Nam

đã thay đổi đáng kể Đó là những thành tựu to lớn Cần tiếp tục phát huy hơn nữa

2 Khoa học kỹ thuật - lực lợng sản xuất trực tiếp

Khi nền sản xuất còn ở trình độ thấp, con ngời không thể tiến hành sản xuất có kết quả nếu không dựa vào những điều kiện tự nhiên Quá trình sản xuất ngày càng phát triển, con ngời ngày càng giảm sự lệ thuộc vào tự nhiên hơn Ngày nay hầu nh mọi ngời đều thừa nhận các phơng tiện, công

cụ sản xuất có vai trò rất quan trọng nhng không phải là yếu tố quyết định

sự phát triển của lực lợng sản xuất Xong với khoa học - kỹ thuật và công nghệ hiện đại tình hình lại không đơn giản nh vậy

Khoa học - kỹ thuật vốn là hai lĩnh vực tơng đối độc lập Cùng với sự phát triển của sản xuất Khoa học - kỹ thuật càng phát triển lại càng có mối quan hệ, tác động qua lại khăng khít lẫn nhau cùng thúc đẩy lực lợng sản xuất phát triển Khoa học - kỹ thuật và công nghệ đã tạo ra những công cụ chủ yếu trong sản xuất và chính khoa học - kỹ thuật và công nghệ lại là cơ

sở cho sự phát triển của bản thân nó

3 Vai trò con ngời trong khoa học - kỹ thuật

Phải nói rằng khoa học - kỹ thuật và công nghệ trớc tiên là sản phẩm của quá trình hoạt động nhận thức của con ngời, là sản phẩm của sự phát triển trí tuệ con ngời, gắn liền với con ngời Con ngời sáng tạo ra và quyết

định xu hớng tốc độ phát triển của khoa học - kỹ thuật và công nghệ Chính con ngời quyết định việc sử dụng những loại tri thức khoa học - kỹ thuật và công nghệ nào vào sản xuất và sử dụng nh thế nào để sản xuất có hiệu quả Con ngời sử dụng khoa học - kỹ thuật và công nghệ - sản phẩm lao động trí tuệ của mình để cải tạo đối tợng lao động, biến đổi giá trị của các tài nguyên thiên nhiên, cải tiến và sử dụng công cụ lao động, t liệu lao

động Đồng thời con ngời sử dụng các tri thức khoa học - kỹ thuật và công nghệ để phát triển, hoàn thiện bản thân mình với t cách là một lực lợng sản xuất

Trí tuệ nhân tạo dẫn đợc mệnh danh là thông minh đến mấy cũng chỉ

là sản xuất của con ngời và hoạt động của nó luôn luôn phù hợp với những chơng trình mà con ngời tạo lập và điều khiển

4 Con ngời là động lực, là mục đích, điều kiện đủ,

là đối tợng thúc đẩy sự phát triển của kinh tế - xã hội.

Ai cũng biết Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá là xu hớng của thế giới

là con đờng tất yếu của Việt Nam Đó là điều kiện đẻ thúc đẩy sự phát triển của kinh tế - xã hội Nhng xã hội trớc hết phải là của con ngời Mọi lĩnh vực trong xã hội đều do con ngời tạo ra và vì con ngời

Mác đã từng viết rằng: trong yếu tố cấu thành lực lợng sản xuất -

ng-ời lao động là yếu tố quan trọng nhất, là lực lợng sản xuất hàng đầu của toàn nhân loại Sự thành công trong Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đòi hỏi phải có các nguồn lực cần thiết: con ngời, vốn, tài nguyên thiên nhiên, cơ sở vật chất - kỹ thuật, vị trí địa lý, và nguồn lực nớc ngoài Nhng các nguồn lực khác chỉ trở thành nguồn lực quan trọng, cần thiết của sự phát triển khi nó đợc con ngời sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả cao Với

xu hớng Quốc tế hoá đời sống kinh tế - xã hội, sự hợp tác và đầu t của nớc ngoài cũng là một nguồn lực quan trọng nhng tác động của nó nh thế nào còn tuỳ thuộc vào yếu tố con ngời khi tiếp nhận nguồn lực đó

Nói tóm lại thiếu sự hiện diện của con ngời thì mọi tiềm năng sẽ không đợc khai thác, mọi nguồn lực sẽ trở nên vô nghĩa

Trong khi các nguồn lực khác đều có giới hạn, có những nguồn lực

có thể bị khai thác cạn kiệt thì nguồn lực con ngời có thể xem là vô tận Nó không chỉ tự sản sinh về mặt số lợng, sinh học mà còn tự đổi mới không ngừng, phát triển về chất Nếu đợc chăm lo và bồi dỡng một cách hợp lý

-đó là cơ sở làm cho năng lực nhận thức và hoạt động thực tiễn của con ngời phát triển tiến bộ trong quá trình tiến hoá nhân loại

Thứ ba, nh ta đã đề cập, khoa học - kỹ thuật và công nghệ là lực lợng sản xuất trực tiếp, cơ bản trong quá trình sản xuất Nhng khoa học - kỹ thuật và công nghệ lại là sản phẩm của con ngời Con ngời tạo ra nó, sử dụng nó Sự phát triển của khoa học - kỹ thuật và công nghệ chính là sự phát triển trí tuệ con ngời thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội

Thứ t, quá trình Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá xã hội do con ngời

tổ chức, thực hiện do đó phải có sự hiện diện của con ngời trong công tác quản lý nghĩa là phải dựa vào năng lực của con ngời Quá trình Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá sẽ không đạt đợc kết quả nếu năng lực của con ngời không đáp ứng đúng mức

5 Tính tất yếu Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá.

a Tất yếu khách quan

Lịch sử nhân hơn 3 tỷ năm đã chứng tỏ xã hội phát triển từ thấp lên cao Con ngời chỉ nhận biết chính xác lịch sử của mình khoảng 5 nghìn năm sau này nhng hoạt động sản xuất hàng hoá chỉ xuất hiện cách đây khoảng 8 trăm năm Tuy nhiên những cuộc biến đổi trong xã hội đợc coi là cách mạng thì chỉ diễn ra cách đây 2 trăm năm, đợc xác định bằng cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật lần thứ nhất đó là quy luật của phát triển , tiến hoá Do đó Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá là tất yếu, là một bớc phát triển tiếp theo của lịch sử

Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đã mở ra một thời đại mới - thời

đại của văn minh trí tuệ Khoa học kỹ thuật đã đi vào mọi lĩnh vực, mọi ngõ ngách của đời sống xã hội Đấi sống kinh tế đang đi vào Quốc tế hoá toàn cầu đòi hỏi phân công lại lao động theo chiều sâu Công nghiệp hoá - Hiện

đại hoá là con đờng tất yếu để phát triển kinh tế xã hội, hội nhập cùng thế giới

Hơn nữa, cùng với sự phát triển khoa học - kỹ thuật và công nghệ, của trí tuệ con ngời quan hệ sản xuất cũng có những thay đổi lớn, Nó không chỉ thể hiện trên tầm Quốc tế cùng với sự thâm nhập của khoa học

kỹ thuật và công nghệ đã đi vào trong phạm vi quốc gia Quy luật phù hợp của quan hệ sản xuất với quyết định, tính chất của lực lợng sản xuất đã tác trở lại lực lợng sản xuất thúc đẩy cả hai cùng phát triển

b Tất yếu chủ quan.

Trong bối cảnh Quốc tế hiện thời Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá

đang đợc coi là xu hớng phát triển chung của các nớc đang phát triển Đối với nớc ta - một nớc vẫn cha thoát khỏi tình trạng nghèo nàn và lạc hậu và

“nguy cơ tụt hậu” xa hơn so với các nớc trong khu vực Điều đó cũng có nghĩa là chúng ta đang giảm bớt gánh nặng cho thế hệ mai sau và đền đáp công ơn những ngời đã hy sinh xơng máu cho công cuộc giải phóng và bảo

vệ tổ quốc

III Nguồn lực con ngời trong sự nghiệp Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá Việt Nam

1 Mục tiêu Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đề ra.

Trong cơng lĩnh xây dựng đát nớc thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội - Đảng ta đã chỉ rõ: Phơng hớng lớn của chình sách xã hội là: “Phát huy yếu tố con ngời trên cơ sở đảm bảo công bằng, bình đẳng về nghĩa vụ, quyền lợi công dân Kết hợp tốt tăng trởng kinh tế với tiến bộ xã hội, giữa

đời sống vật chất và đời sống tinh thần, giữa đáp ứng các nhu cầu trớc mắt với chăm lo lợi ích lâu dài, giữa cá nhân với tập thể, cộng đồng xã hội”

Định hớng có ý nghĩa chiến lợc đó là sự thể hiện t tởng vì con ngời có mục tiêu phát triển con ngời Việt Nam toàn diện trong sự nghiệp xây dựng đất nớc theo quy định hớng xã hội chủ nghĩa

Đất nớc trải qua hơn 10 năm đổi mới, phát triển trên con đờng Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đã đạt đợc một số thành tựu lớn Nền kinh tế đã

và đang đạt mức tăng trởng cao sánh cùng các nớc trong khu vực Đời sống ngời dân đã đợc cải thiện đáng kể cả về phơng tiện vật chất lẫn tinh thần Nói chung xã hội đã từng bớc đi vào ổn định Tuy nhiên cùng với những biến đổi, những thành tựu khả quan đó, sự nghiệp Công nghiệp hoá - Hiện

đại hoá với những yêu cầu mới cùng đặt ra trớc chúng ta nhiều vấn đề bức xúc trong lĩnh vức xã hội

Đại hội VIII của Đảng đã đánh giá lại và đề ra những yêu cầu mới

“Xây dựng nớc ta thành một nớc Công nghiệp có cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với trình

độ phát triển của lực lợng sản xuất Đời sống vật chất và tinh thần cao Quốc phòng, an ninh vững chắc, dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng văn minh ” đó là “cuộc cách mạng” toàn diện và sâu sắc trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội

2 Con ngời-nguồn lực hàng đầu của Công nghiệp hoá-Hiện đại hoá

Nh ta đã đề cập: sự thành công của quá trình Công nghiệp hoá - Hiện

đại hoá đòi hỏi ngoài môi trờng chính trị ổn định phải có các nguồn lực cần thiết: nguồn lực con ngời, vốn, tài nguyên thiên nhiên, cơ sở vật chất kỹ thuật, vị trí địa lý và nguồn lực nớc ngoài Các nguồn lực này có quan hệ chặt chẽ với nhau cùng tham gia vào quá trình Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá nhng mức độ tác động và vai trò của chúng đối với toàn bộ quá trình

đó không giống nhau Trong đó nguồn lực con ngời là yếu tố quyết định

Để xem xét vai trò của nguồn lực con ngời cần đặt nó trong mối quan hệ so sánh với các nguồn lực khác và ở mức độ chi phôí của nó đến sự nghiệp Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá Đồng thời phải đặt chúng trong bối cảnh hiện tại - khi cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật và công nghệ hiện đại phát triển mạnh mẽ, lao động trí tuệ ngày một tăng và đang trở thành xu thế của nhân loại Công nghiệp hoá gắn liền với Hiện đại hoá mà thực chất là hiện đại hoá lực lợng sản xuất Trong phạm vi phần này ta chit