Chọn đối tượng là học sinh đại trà vì đây là đối tượng cònnhiều hạn chế về kiến thức và về khả năng thuyết trình, nên tôi muốn đem đến chocác em một không khí học tập khác hơn, mới hơn,
Trang 1HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 9 (ĐẠI TRÀ) VIẾT BÀI
TẬP LÀM VĂN SỐ 1 (THUYẾT MINH)
mà đòi hỏi sự khách quan và tri thức khoa học chính xác Và chính điều này mớithật sự khó khăn cho cả giáo viên và học sinh Bởi vì có những đối tượng thuyếtminh, học sinh cần phải tìm tư liệu, tra cứu sách vở mới có đủ kiến thức để làmbài Thế nhưng hiện nay sách tham khảo nhiều lại thêm nhiều kênh thông tin trênmạng internet khiến cho nhiều học sinh thay vì tìm tư liệu cho bài viết thì sao chépbài mẫu; lại có em khi tra cứu tài liệu không biết phần nào cần thiết cho bài làm,phù hợp với trình độ của mình nên cuối cùng viết tất cả vào thành ra bài viết vượtquá tầm so với yêu cầu của đề bài Rõ ràng giáo viên đứng trước một vấn đề khógiải quyết cho vẹn toàn, nếu không cho định hướng đề sẵn thì các em khó làm bàicòn nếu cho các em chuẩn bị sẵn thì có rất nhiều bài viết giống nhau Đây là vấn đềkhông chỉ riêng tôi mà các đồng nghiệp cũng thật sự trăn trở Chính vì vậy mà tôi
có ý tưởng chọn đề tài Hướng dẫn học sinh lớp 9 (Đại trà) viết bài tập làm văn
Trang 2số 1 (Thuyết minh) để giải quyết những vướng mắc khi cho học sinh làm bài kiểm
tra kiểu bài thuyết minh Chọn đối tượng là học sinh đại trà vì đây là đối tượng cònnhiều hạn chế về kiến thức và về khả năng thuyết trình, nên tôi muốn đem đến chocác em một không khí học tập khác hơn, mới hơn, tạo điều kiện cho các em năngđộng trong việc tìm và xử lý thông tin, thể hiện được mình qua các kịch bản tự xâydựng, phát huy được tính sáng tạo, tinh thần làm việc hợp tác với bạn bè Qua đó,giúp các em thêm yêu thích môn học, không còn thấy giờ kiểm tra là đáng sợ, nặng
nề, không phải còn loay hoay với các tài liệu, không có ý định sai trái trong tiếtkiểm tra
III Mục đích của đề tài:
1.Trước hết tôi sử dụng kỹ thuật Dạy học theo dự án để thực hiện đề tài này Đây
là một phương pháp tổ chức hoạt động nhằm tạo cơ hội cho học sinh tổng hợp kiếnthức từ nhiều lĩnh vực học tập và áp dụng một cách sáng tạo vào thực tế cuộc sống
Các bước dạy học theo dự án được tiến hành như sau:
- Bước 1: Lập kế hoạch
Là bước đầu tiên quan trọng, tất cả các thành viên trong nhóm cùng tham giaxây dựng và xác định được: mục tiêu cần hướng tới – nhiệm vụ phải làm – sảnphẩm dự kiến – cách triển khai thực hiện hoàn thành dự án – thời gian thực hiện vàhoàn thành
Trang 3(Theo Tài liệu Tập huấn giáo viên Dạy học, Kiểm tra đánh giá theo Chuẩn Kiến thức Kỹ năng trong chương trình giáo dục phổ thông / trang 36, 37)
2.Đưa đề tài Hướng dẫn học sinh lớp 9 (Đại trà) viết bài tập làm văn số 1
(Thuyết minh) với mục đích:
- Áp dụng kỹ thuật dạy học tiên tiến trong giờ Ngữ văn theo hướng đổi mới
- Thực hiện tinh thần đổi mới việc kiểm tra đánh giá theo hướng phát huytính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
- Tránh tình trạng học sinh sao chép văn mẫu
- Tạo tâm thế chuẩn bị tích cực cho học sinh
- Tạo điều kiện cho các em làm việc theo nhóm một cách có hiệu quả
- Kích thích sự hứng thú của các em trong học tập và làm bài kiểm tra để các
em có cách nhìn và tâm lý nhẹ nhàng khi làm bài kiểm tra mà không bị áp lực
- Tạo ra các sản phẩm có chất lượng, sáng tạo, đánh giá đúng thực chất củahọc sinh
- Tạo không khí lớp học đổi mới, than thiện
IV Nhiệm vụ của đề tài
Hiện nay việc đổi mới kiểm tra đánh giá học sinh trong phân môn Tập làmvăn là theo hướng mới, dạng đề mở Chọn đề tài này là giáo viên ứng dụng vào tiếthọc phương tiện nghe nhìn của công nghệ thông tin và kỹ thuật Dạy học theo dự
án nhằm giúp học sinh phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn thói
quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác, kỹ năng vận dụng kiến thức vào bàilàm
V Phương pháp nghiên cứu đề tài
Từ thực tế giảng dạy cùng với việc được tập huấn đổi mới phương phápgiảng dạy, đổi mới kiểm tra, đánh giá, bản thân tôi nhận thấy cần thay đổi cáchthức kiểm tra đánh giá theo hướng mới Các bài viết tập làm văn kiểu truyền thống
Trang 4có những ưu thế vẫn được khẳng định Nhưng hiện nay theo xu thế đổi mới, đã cónhiều gợi mở trong việc xây dựng đề và đáp án chấm bài không trói buộc sứctưởng tượng và sáng tạo của học sinh, phạm vi kiểm tra không chỉ ở những nộidung có trong chương trình mà có thể mở rộng tới những vùng kiến thức, kỹ năngtương tự nằm ngoài chương trình, miễn nội dung đó không quá xa lạ hay khó hiểuđối với học sinh và phương thức kiểm tra không chi đơn thuần là chép đề và viếtbài suốt hai tiết mà có thể tiến hành theo nhiều cách khác nhau Mặt khác, theođịnh hướng mới, trong giờ học nhiệm vụ của giáo viên là gợi mở, hướng dẫn, đểhọc sinh phát huy được tính tích cực, năng động, sáng tạo Có như vậy tiết học mớithật sự đổi mới và thành công.
VI Phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng học sinh lớp 9 (Đại trà)
- Kiểu bài thuyết minh
- Bài cụ thể: Bài viết số 1(Ngữ Văn 9)
- Nội dung nghiên cứu: Hướng dẫn học sinh lớp 9 (Đại trà) viết bài tập làm văn
định hướng phát triển năng lực học sinh tại Thành phố Hồ Chí Minh Điểm mới
của đề tài là đưa kỹ thuật dạy học tiên tiến, các ứng dụng của công nghệ thông tin
và cả tư liệu làm bài dành cho kiểu bài cần sự chính xác, khách quan của tri thứckhoa học vào tiết bài viết Bên cạnh đó từ thực tế của ngành nói chung và củatrường Chu Văn An nói riêng đều rất quan tâm đến việc đầu tư trang thiết bị tốtnhất cho việc Dạy và Học cũng như khuyến khích giáo viên thực hiện đổi mới
Trang 5phương pháp dạy học đã tạo điều kiện cho tôi có ý tưởng và thực hiện được ýtưởng của mình.
B NỘI DUNG
I Cơ sở khoa học (lý luận)
Ngay từ đầu cấp THCS khi làm quen với bộ môn Ngữ văn, học sinh đã đượcgiới thiệu một cách khái quát sáu kiểu văn bản sẽ được học trong chương trình: Tự
sự, Miêu tả, Biểu cảm, Thuyết minh, Nghị luận, Hành chính công vụ Trong sáu
kiểu văn bản ấy thì kiểu bài Thuyết minh học ở lớp 8 và lớp 9 là tương đối mới đốivới học sinh và cả giáo viên Đặc trưng của kiểu bài này đòi hỏi tính chính xác, trithức khoa học nên việc giáo viên ra đề để học sinh làm được bài có hiệu quảthường gặp nhiều khó khăn Do đó chọn đề tài Hướng dẫn học sinh lớp 9 (Đại
trà) viết bài tập làm văn số 1 (Thuyết minh), tôi muốn phần nào giải quyếtnhững điều còn vướng mắc
II Thực trạng
1 Những thuận lợi:
Nội dung áp dụng cho học sinh lớp 9 (đối tượng là học sinh các lớp đại trà).Đây là năm thứ hai trong chương trình các em được học văn thuyết minh nên đãnắm vững kỹ năng làm bài và việc tìm tư liệu phục vụ cho bài làm cũng đã quen
Do đó việc giáo viên đưa phương pháp mới vào giờ kiểm tra tạo cho học sinh tâm
lý háo hức chờ đợi, tích cực thực hiện các nhiệm vụ mà giáo viên yêu cầu trongtinh thần hợp tác, thân ái
Bản thân tôi đã đưa vào thực nghiệm tiết dạy này ở các năm học trước vớiđối tượng là học sinh lớp 9 (Tạo nguồn) Các em rất thích với cách kiểm tra nhưthế và bài làm đạt được kết quả khả quan Vì vậy, tôi mạnh dạn áp dụng phươngpháp này cho đối tượng học sinh lớp 9 (Đại trà)
Trang 62 Những khó khăn:
- Giáo viên:
+ Sự chuẩn bị công phu về tư liệu, duyệt trước các hình ảnh, đoạn phim, tưvấn cho các tiểu phẩm của các nhóm học sinh, soạn sẵn các phiếu chấm, thangđiểm
+ Do đây là đối tượng học sinh đại trà nên việc hướng dẫn các em thực hiệnđược các yêu cầu đòi hỏi nhiều thời gian và sự kiên nhẫn
- Học sinh:
+ Yếu tố tâm lý: Tâm lý giờ kiểm tra và điểm số phần nào tạo áp lực cho
các em Lần đầu tiên nghe giới thiệu kỹ thuật Dạy học theo dự án, trong đó có cảviệc được tham gia chấm điểm nên các em háo hức chờ đợi và tích cực thực hiệnyêu cầu của giáo viên
+ Trình độ và ý thức học tập: đã quen với cách làm việc theo nhóm và tìm
thông tin trên mạng internet nên việc chuẩn bị tư liệu cho tiết kiểm tra cũng khôngkhó Quan trọng là các nhóm phải xây dựng được sản phẩm có chất lượng thể hiệnđược cái riêng có sáng tạo, không trùng lặp cũng như các tiểu phẩm không chỉ hấpdẫn mà còn phù hợp với nội dung bài thuyết trình Mặt khác đối tượng là học sinhđại trà nên trình độ và ý thức học tập không đồng đều nên các em cũng gặp nhiềukhó khăn khi hợp tác với nhau
III Nội dung:
Trình bày kinh nghiệm cho tiết kiểm tra có áp dụng kỹ thuật Dạy học theo dự án
Trang 71 Chuẩn bị
a Học sinh:
- Xem trước ở nhà dạng chung đề bài Thuyết minh về một loài thực vật,
động vật, danh lam thắng cảnh… (đã học ở lớp 8) để củng cố cấu trúc của từng
kiểu bài
- Đại diện các nhóm bốc thăm chọn đề tài và chuẩn bị theo hướng dẫn củagiáo viên
- Các nhóm cùng thảo luận với nhau và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng
thành viên trong nhóm, trong đó nhóm trưởng sẽ là người chịu trách nhiệm chínhđôn đốc các bạn thực hiện nhiệm vụ cũng như liên hệ với giáo viên hướng dẫn khinhóm gặp khó khăn
- Các nhóm sẽ chuẩn bị cho công việc của mình:
+ Tìm tư liệu cho bài thuyết trình, hình ảnh, các đoạn video clip (giáo viên
sẽ duyệt trước phần này, giới hạn cho các em những vấn đề cần thiết khi tìm tưliệu, không lấy quá nhiều tư liệu không cần thiết cho bài viết)
+ Soạn bài theo cấu trúc kiểu bài thuyết minh trên chương trình Power Point.+ Xây dựng kịch bản cho các tiểu phẩm
+ Chuẩn bị và cùng nhau tập dượt trước khi tiết kiểm tra bắt đầu
b Giáo viên:
- Chuẩn bị đề tài cho học sinh, mỗi nhóm một đề khác nhau: 4 nhóm
(1) Thuyết minh về con trâu.
(2) Thuyết minh về cây cao su.
(3) Thuyết minh về cái nón bảo hiểm.
(4) Thuyết minh về con lợn.
- Hướng dẫn trước cho học sinh nắm được kỹ thuật Dạy học theo dự áncũng như cách tổ chức bố trí tiết kiểm tra
Trang 8- Quy định thời gian cho mỗi nhóm để học sinh chuẩn bị (mỗi nhóm có tối
đa là 15 phút, từ khâu xử lý máy móc đến khâu trình bày).
- Bố trí buổi học có 2 tiết liền kề
- Kiểm tra máy móc, âm thanh trước giờ kiểm tra để đảm bảo không có sựtrục trặc khi học sinh tiến hành bài thuyết trình
- Chuẩn bị phiếu chấm điểm và danh sách học sinh từng nhóm
2 Tiến hành
a Bước 1
- Giáo viên thông báo cách thức tiến hành: nhắc lại thời gian quy định; giớithiệu phiếu chấm; số điểm của từng phần và cách thức chấm điểm của nhóm saukhi hoàn thành: phần giáo viên chấm, phần học sinh tự chấm (có đính kèm phiếuchấm ở phần minh chứng)
- Giáo viên ghi các đề tài của các nhóm lên bảng Sau đó cho đại diện cácnhóm bốc thăm thứ tự trình bày
(Đề bài cho học sinh chuẩn bị tuy không hoàn toàn giống như các đề trong sách giáo khoa nhưng vẫn theo đúng yêu cầu Chuẩn Kiến thức – kỹ năng: không quá sức đối với các em)
b Bước 2
- Các nhóm lần lượt giới thiệu sản phẩm của mình: vừa trình bày tiểu phẩmvừa kết hợp thuyết minh trên chương trình power point
- Học sinh các nhóm còn lại trật tự lắng nghe
- Giáo viên ngồi cuối lớp quan sát, ghi chép tiến trình và nội dung làm việccủa từng nhóm học sinh
c Bước 3:
- Sau khi nhóm cuối cùng thực hiện xong phần thuyết trình, giáo viên phátphiếu chấm cho các nhóm để các em thảo luận và quyết định cho điểm từng thành
Trang 9viên trong nhóm (1 điểm) tùy theo mức độ tham gia Các em tự do trao đổi ý kiếnvới nhau theo tinh thần dân chủ khi nhận xét về công việc và thống nhất điểm sốcủa nhau Số điểm tối đa theo phiếu chấm là dành cho những bạn tham gia nhiệttình cũng như đạt hiệu quả cao trong công việc, những em tham gia ít hơn số điểm
sẽ lần lượt bị trừ (điều này do các thành viên trong nhóm cùng đồng thuận)
- Sau khi thu lại phiếu chấm của các nhóm, giáo viên sẽ nhận xét từng sảnphẩm về: nội dung bài; thời gian thực hiện, cách xây dựng các tiểu phẩm; phươngpháp thuyết trình; xử lý máy móc, hình ảnh, âm thanh, hiệu ứng; thái độ và sự hợptác của các thành viên…
- Tiếp theo giáo viên sẽ thông báo số điểm từng phần cho từng sản phẩm: vềnội dung (6 điểm), thời gian (1 điểm), tính sáng tạo (1 điểm), cách trình bày
(1điểm).
Như vậy cộng với số điểm tự chấm, mỗi học sinh sẽ biết ngay kết quả bàilàm của mình
* Tóm lại
- Bài viết số 1 theo quy định là hai tiết (90 phút) nhưng thực tế qua nhiều
năm giảng dạy, tôi nhận thấy với dạng bài thuyết minh học sinh thường không sửdụng cả 90 phút làm bài, lúc nào các em cũng hoàn thành bài sớm hơn quy định từ
30 phút đến 40 phút thời gian còn lại là ngồi chơi, ồn ào ảnh hưởng đến các họcsinh khác Do đó tôi dành khoảng 15 phút ở tiết 1 để hướng dẫn kỹ học sinh cácbước, thời gian thực hiện, cũng như để các em kiểm tra lại máy móc; thời gian cònlại 30 phút ở tiết 1 là dành cho hai nhóm thuyết trình Sang tiết 2 thời gian dànhcho hai nhóm tiếp theo cũng là 30 phút, 15 phút cuối của tiết 2 sẽ là phần tự chấmđiểm của học sinh, phần nhận xét và cho điểm của giáo viên
- Tôi tiến hành cách kiểm tra theo định hướng mới, sử dụng kỹ thuật dạy học theo dự án dành cho đối tượng học sinh đại trà là bởi vì:
Trang 10+ Nếu giáo viên chọn cách cho sẵn một số đề để học sinh tìm tư liệu cho bàiviết, thực tế cho thấy nhiều em sẽ đối phó bằng cách thay vì tìm tư liệu tham khảo,
các em sẽ chép sẵn bài văn mẫu và tìm đủ mọi cách để “quay cóp” cho bằng được
và giáo viên lại phải ra sức “canh giữ”, tịch thu tài liệu làm không khí tiết kiểm tra
và mối quan hệ thầy trò có phần căng thẳng
+ Lại có em dù giáo viên đã cho trước một số đề tài nhưng do lười, các emcũng không chịu tra cứu , tìm hiểu cứ viết cho có nên kết quả bài kiểm tra rất thấp
+ Còn trong trường hợp, nếu giáo viên không cho sự định hướng nào trướcthì các em khó làm được bài
(Ví dụ: sách giáo khoa cho các đề thuyết minh mà nếu không có tư liệu các em khó
hoàn thành:
(1) Lớp 8 có các đề
Thuyết minh về cái áo dài, cái nón lá;
Thuyết minh về đôi dép lốp;
Thuyết minh về cái bút bi hoặc bút mực;
(2) Lớp 9 có các đề
Thuyết minh về cây lúa Việt Nam;
Thuyết minh về con trâu;
Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh;
Thuyết minh về một loài cây… ở quê em;
=> Như vậy chọn cách kiểm tra theo hướng đổi mới là tạo điều kiện cho tất cả các
em đều phải làm việc (chuẩn bị trước ở nhà, thực hiện phần việc được phân công
và tích cực sáng tạo tập dợt các tiểu phẩm) Sau khi đã chuẩn bị chu đáo, các em
tự tin vào việc trình bày sản phẩm của nhóm mình và nghiêm túc theo dõi phầntrình bày của nhóm bạn.)
Trang 11+ Thông thường khi muốn áp dụng một kỹ thuật hay một phương pháp dạyhọc mới giáo viên thường chọn đối tượng là học sinh tạo nguồn hay học sinh ở cáclớp chọn vì sỉ số ở các lớp này không cao, trình độ đồng đều, ý thức tự giác học tậpcao thì hiệu quả công việc sẽ tốt hơn Nhưng ở đây tôi muốn hướng tới đối tượng
là đại trà vì đây là đối tượng chiếm số lượng đông nhất, cần quan tâm nhiều hơn
Dù cách thức tiến hành có thể mất nhiều thời gian hơn, công sức bỏ ra để hướngdẫn các em làm cho được cũng vất vả hơn nhưng đổi lại tạo được sự công bằng chotất cả học sinh trong cùng môi trường được tiếp cận phương pháp mới, kỹ thuậtdạy học tiên tiến, được phát huy năng lực của mình, có điều kiện để thể hiện bảnthân
+ Đề tài áp dụng cho đối tượng là học sinh lớp 9 đại trà nên yêu cầu cũngvừa phải, dễ thực hiện không làm các em nản lòng vì khó thực hiện
+ Do phân công làm theo nhóm nên đề tài áp dụng cũng phong phú hơn (4 nhóm, 4 đề tài), trong khi nếu kiểm tra theo phương pháp truyền thống giáo viên
chỉ cho một đề hoặc nhiều lắm là hai đề mà phải bám sát chương trình sách giáokhoa, trói buộc khả năng sáng tạo của học sinh
IV Hiệu quả
1 Qua việc thực hiện đề tài này và so với cách kiểm tra theo truyền thống, tôi nhận thấy có những ưu điểm như sau:
- Các nhóm thực hiện công việc được giao thật tích cực, tìm được nhiều tưliệu phong phú, hình ảnh đẹp, công phu Các em có sáng tạo trong kết hợp giữatrình chiếu với việc viết kịch bản, trình bày các tiểu phẩm, sử dụng các đoạn phimtài liệu nhưng vẫn đảm bảo yêu cầu của bài văn thuyết minh trong chương trìnhNgữ văn lớp 9: Thuyết minh kết hợp với một số biện pháp nghệ thuật và yếu tố
miêu tả.
Trang 12- Các em phấn khởi thực hiện các thao tác thuyết trình về sản phẩm củamình một cách trật tự không gây ồn ào ảnh hưởng đến các lớp bên cạnh.
- Nội dung bài thuyết minh của các em dù có sự sáng tạo nhưng vẫn đảmbảo đúng cấu trúc kiểu bài; biết tự cân đối về thời gian quy định…Điều này đòi hỏi
sự chu đáo và cẩn trọng trong quá trình chuẩn bị Như vậy qua tiết học, các em đãtích hợp được các kiến thức liên môn (Văn, Sinh học, Giáo dục công dân, Công
nghệ thông tin…) cũng như sử dụng nhiều kỹ năng khác.
- Học sinh các nhóm còn lại nghiêm túc theo dõi, qua phần trình bày củacác bạn, các em được học hỏi thêm nhiều điều thú vị Mặt khác việc tập trung lắngnghe là cách giáo dục các em biết tôn trọng ý kiến người khác; biết cách nhận xét,những ưu điểm, những tồn tại…trong bài thuyết minh của bạn mình trên tinh thầnxây dựng bài
- Giáo viên chọn các đề tài gần gũi với học sinh để các em có thể dễ dàngtham khảo ở các kênh thông tin Có thêm đề giới thiệu đặc sản của địa phương
(cây cao su), mục đích là qua việc tra cứu thông tin, các em có điều kiện hiểu biết
thêm về địa phương mình từ đó góp phần bồi đắp tình yêu và lòng tự hào đối vớiquê hương
- Bên cạnh đó, việc áp dụng phương pháp ra đề kiểm tra mới hơn so vớicách truyền thống đã giúp học sinh không chỉ có đủ thời gian và điều kiện chuẩn bịcho sản phẩm một cách sáng tạo mà còn có thể nghe và xem các nhóm khác trìnhbày để mở rộng tầm nhìn
- Khi tự chấm điểm cho các thành viên trong nhóm, các em thảo luận sôi nổi,cho điểm một cách công bằng theo công sức của từng người Việc làm này khôngchỉ động viên tinh thần tham gia của học sinh mà còn tránh tình trạng làm việcnhóm nhưng chỉ có một vài em làm còn các em khác không làm gì cả nhưng cuốicùng cũng có số điểm bằng nhau Mặt khác qua cách tự chấm điểm của học sinh,