KIỂM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN TỈNH KIÊN GIANG

Tiếp nhận đầy đủ tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố do các cơ quan, tổ chức, cá nhân chuyển đến và chuyển ngay cho CQĐT có thẩm quyền giải quyết; Kiểm sát việc tuân theo p

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phùng Thế Vắc

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội….……giờ ……… ngày…

tháng…….năm……

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

VKSND là một trong các cơ quan tiến hành tố tụng được pháp luật quy định, có chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp Hoạt động kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo tội phạm của VKS có vị trí, vai trò và ý nghĩa tiên quyết để bảo đảm mọi hành vi phạm tội, người phạm tội đều được phát hiện

và xử lý kịp thời, đúng pháp luật Thực tiễn thực hành quyền công tố cho thấy, kiểm sát tốt việc giải quyết tố giác, tin báo tội phạm sẽ quyết định chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử những bước quan trọng để có thể khẳng định có hay không có hành vi tội phạm xảy ra, người nào thực hiện hành vi phạm tội, tính chất, mức độ và hậu quả do hành vi phạm tội đó gây ra như thế nào Kiểm sát tốt việc giải quyết tin báo và tố giác tội phạm sẽ giúp cho việc đồng ý hoặc hủy bỏ quyết định không khởi tố của VKS đối với CQĐT chính xác và có căn cứ Trong những năm qua, các

cơ quan có thẩm quyền trên địa bàn tỉnh Kiên Giang đã có những cố gắng tích cực trong việc thực hiện các hoạt động tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố, đặc biệt là vai trò của VKS ngày càng được quan tâm, chất lượng ngày càng được nâng lên Tuy nhiên, ở một góc độ khách quan thì công tác kiểm sát tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố trên địa bàn tỉnh Kiên Giang chưa thực sự đạt hiệu quả cao, vẫn có những hạn chế trong các quy định pháp luật và trong thực tiễn áp dụng Bên cạnh đó, nhận thức về tầm quan trọng và vai trò của công

tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố vẫn chưa thực sự được đề cao, nhiều vụ việc có dấu hiệu hình

sự không được xử lý đúng quy trình, dẫn đến khả năng bỏ lọt tội phạm là rất lớn, ảnh hưởng đến lòng tin của nhân dân vào các cơ quan tư pháp

Do vậy, bản thân chọn đề tài: Kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Kiên Giang làm luận văn

tốt nghiệp Thạc sỹ Luật

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm qua, đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về các vấn đề lý luận liên quan đến công tác kiểm sát tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố, làm tiền đề cho việc nghiên cứu

đề tài Vấn đề tố giác, tin báo tội phạm đã được nghiên cứu dựa trên các quy định pháp luật hiện hành, tuy nhiên liên quan trực tiếp đến công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố từ thực tiễn địa bàn tỉnh Kiên Giang chưa được nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện, sâu sắc Do vậy, đề tài không trùng với bất cứ đề tài nào đã được công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Thông qua việc nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm và kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam trên địa bàn tỉnh Kiên Giang, luận văn đề xuất những giải pháp tiếp tục nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác kiểm sát giải quyết

tố giác tin báo tội phạm, làm tiền đề quan trọng trong đấu tranh phòng ngừa tội phạm

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận, quy định pháp luật

và thực trạng công tác kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố từ thực tiễn tỉnh Kiên Giang Luận văn được nghiên cứu dưới góc độ chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2016 trên địa bàn tỉnh Kiên Giang trong phần kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố ở cả hai cấp tỉnh và huyện

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành luận văn, tác giả đã dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin; phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Luận văn góp phần nhận thức sâu sắc, toàn diện hơn cơ sở lý luận về kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố; thực trạng quy định của pháp luật về kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố; xây dựng các giải pháp nâng cao chất lượng công tác kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố

7 Kết cấu

Ngoài phần mở đầu, luận văn gồm 03 chương và phần kết luận

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT

TỐ GIÁC, TIN BÁO TỘI PHẠM VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

1.1 Khái niệm

1.1.1 Khái niệm tố giác, tin báo tội phạm, kiến nghị khởi tố

BLTTHS năm 2003 Thông tư liên tịch số BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC ngày 02/8/2013 hướng dẫn thi hành quy định của BLTTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố Theo đó:

06/2013/TTLT-Tố giác về tội phạm là những thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm do cá nhân có danh tính, địa chỉ rõ ràng cung cấp cho cơ quan, cá nhân có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết

Tin báo về tội phạm là những thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc do cơ quan,

tổ chức cung cấp cho cơ quan, cá nhân có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết

Kiến nghị khởi tố là việc các cơ quan nhà nước khi thực hiện nhiệm vụ của mình phát hiện sự việc có dấu hiệu tội phạm và có văn bản kiến nghị CQĐT xem xét khởi tố vụ án hình sự

Theo chúng tôi, để đảm bảo cho các khái niệm về tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố được hiểu thống nhất, đầy đủ và chính xác thì cần phải đưa ra một khái niệm ngắn gọn nhưng phải thể hiện được cả nội hàm và ngoại diên của nó Điều 144, BLTTHS

2015 đã đưa ra được khái niệm tố giác, tin bảo tội phạm và kiến nghị

khởi tố một cách khái quát nhưng đầy đủ cả về chủ thể, đặc điểm lẫn nguồn gốc của thông tin:

Tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi

có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền

Tin báo về tội phạm là thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm do cơ quan, tổ chức, cá nhân thông báo với cơ quan có thẩm quyền hoặc thông tin về tội phạm trên phương tiện thông tin đại chúng

Kiến nghị khởi tố là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiến nghị bằng văn bản và gửi kèm theo chứng cứ, tài liệu liên quan cho CQĐT, VKS có thẩm quyền xem xét, xử lý vụ việc có dấu hiệu tội phạm

1.1.2 Khái niệm kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố

Hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố là một giai đoạn hoạt động được quy định trong BLTTHS “VKS có trách nhiệm kiểm sát việc giải quyết của CQĐT đối với tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố”

Mặc dù BLTTHS 2003 không nêu cụ thể thẩm quyền của VKS trong giai đoạn tiếp nhận nhưng căn cứ các quy định pháp luật hiện hành cần hiểu trách nhiệm của VKS không dừng lại ở giai đoạn giải quyết mà cả giai đoạn tiếp nhận và xử lý các tố giác, tin báo tội phạm

và kiến nghị khởi tố Cụ thể tại Điều 13 Luật tổ chức VKSND quy định nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND khi kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố bao gồm:

Tiếp nhận đầy đủ tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố do các cơ quan, tổ chức, cá nhân chuyển đến và chuyển ngay cho CQĐT

có thẩm quyền giải quyết; Kiểm sát việc tuân theo pháp luật của CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trong việc tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi

tố CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có trách nhiệm thông báo đầy đủ, kịp thời tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố đã tiếp nhận cho VKSND; Trực tiếp kiểm sát; kiểm sát việc kiểm tra, xác minh, lập hồ sơ và kết quả giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có trách nhiệm thông báo đầy đủ, kịp thời kết quả xác minh, giải quyết cho VKSND;

Khi phát hiện việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố không đầy đủ, vi phạm pháp luật thì VKSND yêu cầu CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một

số hoạt động điều tra thực hiện các hoạt động như: Tiếp nhận, kiểm tra, xác minh, ra quyết định giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố đầy đủ, đúng pháp luật; Kiểm tra việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và thông báo kết quả cho VKSND; Cung cấp tài liệu về vi phạm pháp luật trong việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố; Khắc phục vi phạm pháp luật và xử lý nghiêm người vi phạm; Ngoài ra VKS là cơ quan được giao thẩm quyền giải quyết

các tranh chấp về thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

và kiến nghị khởi tố; Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố theo quy định của BLTTHS

Chức năng kiểm sát hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố là hoạt động của VKSND nhằm kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực công tác, qua đó tạo cơ sở vững chắc cho các hoạt động tiếp theo của quy trình tố tụng hình sự, đảm bảo mọi hành vi phạm tội đều được phát hiện, xử lý kịp thời, đúng quy định

Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố là hoạt động của VKSND thông qua việc sử dụng các quyền năng pháp lý được quy định thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố

VKSND còn được giao chức năng thực hành quyền công tố trong quá trình kiểm sát Luật tổ chức VKSND 2014 quy định nhiệm

vụ, quyền hạn của VKSND khi thực hành quyền công tố trong việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố bao gồm: Phê chuẩn, không phê chuẩn việc bắt người trong trường hợp khẩn cấp, gia hạn tạm giữ và các biện pháp khác hạn chế quyền con người, quyền công dân trong việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố; Hủy bỏ quyết định tạm giữ, các quyết định tố tụng khác trái pháp luật của cơ quan có thẩm quyền trong việc giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố; Khi cần thiết đề ra yêu cầu kiểm tra, xác minh và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố thực hiện; Trực tiếp giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố trong trường hợp phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng hoặc

có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm mà VKSND đã yêu cầu nhưng không được khắc phục; Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác để thực hành quyền công tố theo quy định của BLTTHS nhằm chống bỏ lọt tội phạm, chống làm oan người vô tội

1.2 Quy định pháp luật về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố

1.2.1 Về chủ thể thực hiện quyền kiểm sát

VKSND là một cơ quan thuộc hệ thống tổ chức bộ máy Nhà nước với chức năng Hiến định là: VKSND thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp

Luật tổ chức VKSND năm 2014 quy định: VKSND là cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam VKSND có nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất

Theo quy định thì VKSND có hai chức năng cụ thể:

Thứ nhất, chức năng thực hành quyền công tố: là hoạt động

của VKSND trong tố tụng hình sự để thực hiện việc buộc tội của

Nhà nước đối với người phạm tội, được thực hiện ngay từ khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự Với việc thực hiện chức năng này nhằm mục đích đảm bảo cho mọi hành vi phạm tội, người phạm tội phải được phát hiện, khởi tố, điều tra, truy

tố, xét xử kịp thời, nghiêm minh, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không làm oan người vô tội, không để lọt tội phạm và người phạm tội; Không để người nào bị khởi tố, bị bắt, tạm giữ, tạm giam,

bị hạn chế quyền con người, quyền công dân trái luật

Thứ hai, Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động của VKSND

để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan,

tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết

vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật

1.2.2 Về mục đích, đối tượng và phạm vi kiểm sát

VKS thực hiện công tác kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết của

cơ quan có thẩm quyền điều tra đối với tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố nhằm đảm bảo cho mọi tố giác, tin báo về tội phạm

và kiến nghị khởi tố đều phải được tiếp nhận, kiểm tra, xác minh, xử

lý kịp thời, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội

Đối tượng của công tác kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố có thể được hiểu là việc tuân theo pháp luật tố tụng hình sự của cá nhân, cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm

và kiến nghị khởi tố

Phạm vi này bắt đầu từ khi CQĐT, Cơ quan được giao nhiệm

vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có thẩm quyền thông báo về việc tiếp nhận cho VKS đến khi ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự và ban hành thông báo kết quả giải quyết đối với tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

1.2.3 Quy trình kiểm sát tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

1.2.3.1 Kiểm sát việc tiếp nhận, phân loại tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố

Căn cứ các quy định về trình tự, thủ tục tiếp nhận tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố, VKS thực hiện quyền kiểm sát của mình nhằm kịp thời phát hiện các sai phạm, thiếu sót để ban hành kiến nghị, yêu cầu khắc phục, chấn chỉnh kịp thời Pháp luật quy định trách nhiệm của VKS trong giai đoạn này bao gồm:

Thứ nhất, tiếp nhận đầy đủ tố giác, tin báo về tội phạm và kiến

nghị khởi tố do các cơ quan, tổ chức, cá nhân chuyển đến và chuyển ngay cho CQĐT có thẩm quyền giải quyết Trong trường hợp công dân đến tố giác tại VKS, Viện trưởng phải phân công KSV tiếp nhận đầy đủ, ghi nhận vào sổ theo dõi và thực hiện việc phân loại, xử lý đơn đã tiếp nhận Sau đó, chuyển ngay đơn thư tố giác kèm các tài