Đấu giá quyền khai thác khoáng sản theo luật khai thác khoáng sản năm 2010 (tt)

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận về pháp luật đấu giá quyền trong hoạt động khai thác khoáng sản, các văn bản, các luật định của nước ta về bán đ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THU PHƯƠNG

ĐẤU GIÁ QUYỀN KHAI THÁC KHOÁNG SẢN THEO LUẬT KHOÁNG SẢN NĂM 2010

Chuyên ngành: Luật kinh tế

Mã số : 60 38 01 07

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, 2017

Công trình được hoàn thành tại:

Học viện Khoa học Xã hội

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS VŨ THỊ DUYÊN THỦY

Phản biện 1: PGS.TS VŨ THỊ DUYÊN THUỶ

Phản biện 2: TS NGUYỄN VĂN PHƯƠNG

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học Viện Khoa học Xã hội vào lúc: 13 giờ 30 phút, ngày 28 tháng 10 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Thư viên Học viện Khoa học Xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú nhưng thu nhập lại chiểm chỉ 16% đến 17 % tổng thu ngân sách Quốc gia Trước đây cấp phép khai thác khoáng sản theo cơ chế xin cho, việc khai thác trái phép xảy ra nhiều

Đấu giá là hình thức mới trong hoạt động khai thác khoáng sản trong cả nước, việc tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản

sẽ là cơ sở quan trọng, tạo ra sân chơi minh bạch cho các doanh nghiệp khai thác khoáng sản, tăng hiệu quả kinh tế

Bên cạnh đó, việc cấp quyền khai thác khoáng sản sẽ góp phần quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm khoáng sản, tăng thu ngân sách, loại bỏ những doanh nghiệp thiếu năng lực Qua đó, tăng cường công tác quản lý, tạo nguồn xây dựng

cơ sở hạ tầng, phúc lợi công cộng cho các địa bàn diễn ra hoạt động khai khoáng

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Bán đấu giá tài sản nói chung nhận được sự quan tâm, tìm hiểu của các tác giả và đã có một số công trình nghiên cứu, bài viết về vấn

đề này Đối với hoạt động đấu giá quyền khai thác khoáng sản thì đây

là một vấn đề khá mới mẻ, thực tiễn hoạt động này diễn ra còn nhiều vướng mắc

Nghiên cứu pháp luật về đấu giá quyền khai thác khoáng sản ở Việt Nam nói chung chưa có nhiều công trình nghiên cứu Công trình nghiên cứu, tìm hiểu thực tiễn thi hành pháp luật về đấu giá quyền khai thác khoáng sản do còn ít, nghiên cứu chung về pháp luật đấu giá quyền khai thác khoáng sản đem lại cái nhìn tổng quan về hệ thống pháp luật, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật ở quy mô toàn quốc góp phần quan trọng vào việc đánh giá

hiệu quả thi hành pháp luật về đấu giá quyền khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên của toàn dân trong thực tiễn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích: Nghiên cứu những vấn đề lý luận về đấu giá quyền khai thác khoáng sản cũng như tìm hiểu thực trạng thi hành các quy định về vấn đề này, đồng thời nhận diện những tồn tại và bất cập trong các quy định của pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật nhằm đưa ra một số đề xuất giải pháp, góp phần hoàn thiện các quy định của pháp luật

Nhiệm vụ: Nghiên cứu các quy định về đấu giá quyền khai thác khoáng sản, tìm hiểu các chính sách và văn bản liên quan, đánh giá vai trò của công tác đấu giá quyền khai thác khoáng sản và tầm quan trọng của việc hoàn thiện các quy định của pháp luật về đấu giá quyền khai thác khoáng sản

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận về pháp luật đấu giá quyền trong hoạt động khai thác khoáng sản, các văn bản, các luật định của nước ta về bán đấu giá trong hoạt động khai khoáng

Phạm vi nghiên cứu: đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề

về đấu giá quyền khai thác khoáng sản với tính chất là một hình thức

để Nhà nước cấp quyền khai thác tài nguyên thiên nhiên có thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, có đối chiếu với thực tiễn thi hành pháp luật về đấu giá quyền khai thác khoáng sản theo Luật khoáng sản số 60/2010/QH12 ngày 17 tháng 11 năm 2010

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận Mác – Lê nin với phép biện chứng khoa học duy vật và biện chứng khoa học lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh và chính sách, pháp luật của Nhà nước trong lĩnh vực đấu giá khoáng sản

Các phương pháp sử dụng để nghiên cứu đề tài bao gồm: phương pháp thống kê, phương pháp tổng hợp, phương pháp phân tích, phương pháp đánh giá: được sử dụng để phân tích, tổng hợp số liệu thu thập được, phương pháp so sánh: phương pháp này được sử dụng để đối chiếu các quy định của pháp luật, tìm ra các điểm bất cập, chưa phù hợp, chưa thống nhất trong hệ thống pháp luật về đấu giá quyền khai thác khoáng sản nói chung theo Luật khoáng sản số 60/2010/QH12 ngày 17 tháng 11 năm 2010 để đưa ra kiến nghị giải pháp và nâng cao hiệu quả công tác thực thi pháp luật

về đấu giá quyền khai thác khoáng sản trong thực tiễn, phương pháp thu thập, kế thừa các tài liệu đã có: kết quả nghiên cứu của đề tài có

sự tiếp thu, kế thừa các thông tin, tài liệu, các số liệu của các nghiên cứu trước đó, trên cơ sở đó phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật về đấu giá quyền khai thác khoáng sản, nhìn nhận những bất cập của pháp luật về vấn đề này để đề xuất các giải pháp để hoàn thiện

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Về mặt lý luận, nghiên cứu đề tài sẽ đem đến cái nhìn tổng quan về thực trạng quy định của pháp luật và việc thi hành pháp luật

về đấu giá quyền khai thác khoáng sản, trên cơ sở nghiên cứu cụ thể việc áp dụng pháp luật về đấu giá quyền khai thác khoáng sản theo Luật khoáng sản số 60/2010/QH12 ngày 17 tháng 11 năm 2010

Về mặt thực tiễn, qua quá trình nghiên cứu đề tài sẽ đưa ra những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác đấu giá quyền khai thác khoáng sản theo Luật khoáng sản số 60/2010/QH12 ngày 17 tháng 11 năm 2010

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài lời mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo Đề tài được kết cấu thành 03 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về Bán đấu giá quyền khai thác khoáng sản

Chương 2: Thực trạng các quy định pháp luật về Bán đấu giá quyển khai thác khoáng sản theo Luật khoáng sản năm 2010

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động đấu giá quyền khai thác khoáng sản theo Luật khoáng sản năm 2010

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BÁN ĐẤU GIÁ QUYỀN

KHAI THÁC KHOÁNG SẢN 1.1 Khái niệm và đặc điểm của đấu giá quyền khai thác khoáng sản

1.1.1 Khái niệm khoáng sản và khai thác khoáng sản

1.1.1.1 Khái niệm khoáng sản

Định nghĩa khoáng sản:

Khoáng sản là tài nguyên hầu hết không tái tạo được, là tài sản quan trọng của quốc gia Việc khai thác sử dụng khoáng sản tiềm ẩn những nguy cơ gây ô nhiễm, suy thoái đến môi trường đồng thời tác động đến sức khỏe con người

Phân loại khoáng sản:

Căn cứ theo chức năng sử dụng, khoáng sản có thể được phân ra làm ba nhóm lớn là khoáng sản kim loại (sắt, thiếc, vàng, kim loại phóng xạ, kim loại đất hiếm ), khoáng sản phi kim loại (muối mỏ, kim cương, đá vôi…), khoáng sản cháy (than đá, dầu khí…)

Căn cứ theo mục đích và công dụng, khoáng sản có thể được phân thành các nhóm sau: khoáng sản nhiên liệu hay nhiên liệu hóa thạch (dầu mở, than…), khoáng sản phi kim, khoáng sản kim loại, nhiên liệu đá màu (đá mã não, đá hổ phách…), thủy khoáng (nước

khoáng, nước ngọt ngầm dưới lòng đất), nhiên liệu khoáng- hóa: Apatit và các muối khoáng khác

1.1.1.2 Khái niệm khai thác khoáng sản

Khoản 7 Điều 2 Luật khoáng sản số 60/2010/QH12 ngày 17 tháng 11 năm 2010 định nghĩa: “Khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản, bao gồm xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan”

Khoản 5 Điều 2 có Luật khoáng sản số 60/2010/QH12 ngày 17 tháng 11 năm 2010 quy định “Hoạt động khoáng sản bao gồm hoạt động thăm dò khoáng sản, hoạt động khai thác khoáng sản” Theo đó, hoạt động khai thác khoáng sản là một trong những hoạt động khoáng sản nên hoạt động khai thác khoáng sản mang những đặc điểm sau:

1.1.2 Khái niệm quyền khai thác khoáng sản

Khái niệm: Quyền khai thác là những quyền năng của người,

sử dụng bàn tay và trí óc con người để biến những tiềm năng trở thành tài sản, nguồn năng lượng phục vụ đời sống của chính con người, được pháp luật quy định và đảm bảo thực hiện trong quá trình khai thác và sử dụng tài nguyên

1.1.3 Khái niệm đấu giá quyền khai thác khoáng sản

Đấu giá là một phương thức bán hàng đặc biệt, nó hình thành

từ khi xã hội hình thành nền kinh tế hàng hoá, trong đó có người bán, người mua, có hàng hoá và có sự cạnh tranh về giá cả Như vậy, bán đấu giá là một hoạt động kinh tế, dân sự diễn ra theo quy luật vận hành của nền kinh tế thị trường

Đến nay, bán đấu giá tài sản được điều chỉnh theo tại Điều 2 Nghị định số: 17/2010/NĐ-CP ngày 04/3/2010 của Chính phủ (có

hiệu lực kể từ ngày 01/7/2010), trong đó nêu rõ: “Bán đấu giá tài sản

là hình thức bán tài sản công khai theo phương thức trả giá lên, có từ

hai người trở lên tham gia đấu giá theo nguyên tắc, trình tự, thủ tục được quy định tại Nghị định này Phương thức trả giá lên là phương thức trả giá từ thấp lên cao cho đến khi có người trả giá cao nhất”

Tuy có nhiều cách định nghĩa bán đấu giá tài sản, song về cơ bản đều dựa trên những đặc điểm chung Vì vậy có thể khái quát về

khái niệm đấu giá tài là: Hình thức mua bán công khai và được tổ chức theo những nguyên tắc, trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định nhằm mục đích bán được tài sản ở giá cao nhất; người trả giá cao nhất đối với tài sản sẽ mua được tài sản đó

Từ nhận thức chung về bán đấu giá tài sản và thực tiễn tổ chức, thực hiện bán đấu giá quyền khai thác khoáng sản ở nước ta trong

thời gian qua, có thể đưa ra khái niệm: “Đấu giá quyền khai thác khoáng sản do Nhà nước giao là một hình thức mua – bán tài sản đặc biệt, được tổ chức công khai theo những nguyên tắc, trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật, do người bán đấu giá điều hành nhằm bán được quyền sử khai thác cho người mua (tổ chức, cá nhân

có nhu cầu khai thác khoáng sản) với giá cao nhất Người trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản là người trả giá cao nhất và ít nhất bằng giá khởi điểm đã đưa ra

1.1.4 Đặc điểm đấu giá quyền khai thác khoáng sản

Thứ nhất, trong đấu giá quyền khai thác khoáng sản, “Bên” có tài

sản bán đấu giá và điều hành việc đấu giá là các cơ quan quản lý nhà nước về khoáng sản có thẩm quyền theo quy định của pháp luật, đại diện cho chủ sở hữu toàn dân về khoáng sản được quyền quy định, xét mức giá khởi điểm, thông báo công khai hồ sơ mời đấu giá, những nội dung

có liên quan đến khai thác khoáng sản, hình thức trả giá, kết quả đấu giá, ban hành quy chế đấu giá, xác định tư cách người tham gia đấu giá, giá khởi điểm, bước giá, kết quả đấu giá và hoàn thiện các giấy tờ pháp lý

liên quan đến quyền sử khai thác khoáng sản cho các tổ chức, cá nhân trúng đấu giá theo đúng quy định

Thứ hai, trong đấu giá quyền khai thác khoáng sản, người tham

gia đấu giá là các tổ chức, cá nhân có nhu cầu khai thác khoáng sản, đăng ký tham gia đấu giá theo quy định của pháp luật và được hưởng các quyền, nghĩa vụ theo quy định của pháp luật và quy chế đấu giá

1.2 Mục đích, vai trò của đấu giá quyền khai thác khoáng sản 1.2.1 Mục đích của đấu giá quyền khai thác khoáng sản

Thực hiện đấu giá quyền khai thác khoáng sản nhằm hướng đến hai mục tiêu là góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về

sử dụng tài nguyên và tăng nguồn thu cho ngân sách Nhà nước và hai mục tiêu này liên quan mật thiết với nhau

1.2.2 Vai trò của đấu giá quyền khai thác khoáng sản

Đấu giá quyền khai thác khoáng sản có những vai trò như sau:

Thứ nhất, đấu giá quyền khai thác khoáng sản là cơ sở giúp

Nhà nước định giá nguồn khoáng sản Tài nguyên khoáng sản là sở hữu thuộc về toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý

Thứ hai, đấu giá quyền khai thác khoáng sản đóng vai trò tạo

lập sự ổn định, minh bạch, đảm bảo hài hoà hơn lợi ích của Nhà nước

và lợi ích của người trúng đấu giá

Thứ ba, đấu giá quyền khai thác khoáng sản đóng vai trò góp

phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về tài nguyên thiên nhiên, tăng thu cho ngân sách Nhà nước

1.3 Điều chỉnh pháp luật về đấu giá quyền khai thác khoáng sản

1.3.1 Sự cần thiết phải điều chỉnh pháp luật về đấu giá quyền khai thác khoáng sản

Luật Khoáng sản 2010 quy định đấu giá quyền khai thác khoáng sản được ban hành với nhiều kỳ vọng sẽ giảm thiểu cơ chế

“xin - cho” Tuy nhiên cho tới nay, số trường hợp thực hiện đấu giá

vẫn khá khiêm tốn Có ý kiến cho rằng, cơ chế về đấu giá khoáng sản

là một thất bại lớn nhất của Luật

Những phát sinh trên thực tế buộc Nhà nước phải điều chỉnh lại pháp luật nhằm đổi mới cơ chế quản lý hoạt động khoáng sản sao cho phù hợp với cơ chế kinh tế thị trường đúng theo quy định của Luật khoáng sản số 60/2010/QH12 ngày 17 tháng 11 năm 2010 Khu vực khoáng sản được lựa chọn đưa ra đấu giá khi phù hợp với quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản đã được cơ quan chức năng phê duyệt sẽ giảm thất thoát nguồn tài nguyên quốc gia

Do đó việc điều chỉnh pháp luật về đấu giá quyền khai thác khoáng sản luôn là vấn đề cấp bách và quan trọng trong ngành khai khoáng

1.3 Nội dung điều chỉnh pháp luật về đấu giá quyền khai thác khoáng sản

Pháp luật về đấu giá quyền khai thác khoáng sản điều chỉnh các khía cạnh liên quan đến đấu giá quyền khai thác khoáng sản, vấn

đề cơ bản đó là:

Bộ luật Dân sự đầu tiên của nước ta được Quốc hội khoá IX,

kỳ họp thứ 8 thông qua năm 1995 Đây là một văn bản pháp luật điều chỉnh các quan hệ dân sự trong đó có quan hệ bán đấu giá tài sản, tại đây đề cập đến các nội dung như: cơ sở pháp lý của việc bán

đấu giá tài sản, trình tự, thủ tục bán đấu giá tài sản…

Đối tượng điều chỉnh của pháp luật về bán đấu giá quyền khai thác khoáng sản là những quan hệ phát sinh trong hoạt động khai thác khoáng sản Căn cứ vào địa vị pháp lý của các chủ thể, đối tượng điều chỉnh của pháp luật về bán đấu giá quyền khai thác khoáng sản

có thể chia thành các bên gồm: Một bên tham gia mang quyền lực Nhà nước và bên không có sự tham gia của bên mang quyền lực Nhà

nước Khoáng sản là tài nguyên của quốc gia mà Nhà nước là chủ thể thay mặt nhân dân quản lý Do đó, việc khai thác khoáng sản tất yếu phải có sự có liên quan trực tiếp đến hoạt động quản lý Nhà nước

thông qua các quy định pháp luật về đấu giá quyền khai thác khoáng

sản: Đối tượng được tham gia và không được tham gia phiên đấu giá quyền khai thác khoáng sản; Điều kiện và lập kế hoạch tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản;Phương thức, hình thức đấu giá quyền khai thác khoáng sản;Trình tự, thủ tục thực hiện đấu giá quyền khai thác khoáng sản; Niêm yết, thông báo công khai hồ sơ mời đấu giá quyền khai thác khoáng sản; Căn cứ và thời điểm để xác định giá; Quy chế về đấu giá quyền khai thác khoáng sản

Qua đó, Nhà nước quản lý hiệu quả hoạt động khai thác khoáng sản trên toàn quốc Mặc dù khai thác khoáng sản có sự tham gia điều chỉnh hoạt động rất lớn từ phía các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

Nội dung điều chỉnh của pháp luật về đấu giá quyền khai thác khoáng: Pháp luật về đấu giá quyền khai thác khoáng sản điều chỉnh về các mối quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình khai thác khoáng sản nhằm mục đích khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên Nội dung này bao gồm:

 Đối tượng được tham gia và không được tham gia phiên đấu giá quyền khai thác khoáng sản

Khai thác khoáng sản là một hoạt động mang tính chất phức tạp, đòi hỏi đáp ứng được những yêu cầu như: trang thiết bị hiện đại, người thực hiện khai thác phải có trình độ chuyên môn, trình độ quản lý nhất định, trình độ và cam kết chế biến sâu Bên cạnh đó việc giới hạn người được phép tham gia đấu giá cũng được quy định để đáp ứng điều kiện cần thiết để bảo mật thông tin cho

công tác này nhằm mục tiêu cạnh tranh lành mạnh giữa những người tham gia đấu giá

 Điều kiện và lập kế hoạch tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản

Tổ chức cá nhân chỉ được tham gia đấu giá khi đã được xét chọn nhằm đảm bảo năng lực khai thác trong trường hợp trúng đấu giá Bên cạnh đó còn phải thực hiện các nghĩa vụ tài chính ban đầu theo quy định của Nhà nước Các quy định và mục tiêu

đề ra mà tổ chức, cá nhân phải đạt được và phía cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phải thực hiện các thủ tục cần thiết, kế hoạch cụ thể để tiến hành áp dụng trong quá trình thực hiện đấu giá quyền khai thác khoáng sản

 Phương thức, hình thức đấu giá quyền khai thác khoáng sản Đây là quá các bước diễn biến trong phiên đấu giá quyền khai thác khoáng sản, phổ biến những quy định cần thiết nhằm giúp cuộc đấu giá diễn ra hợp lệ và đảm bảo lợi ích các bên Tại đây các bước tiến hành đều được hướng dẫn cụ thể và theo đúng các quy định pháp luật về quy chế, cách thức cũng như những thủ tục hoàn thiện về tài chính mà người tham gia đấu giá phải hoàn thành cả trước và sau khi có kết quả người trúng đấu giá

 Trình tự, thủ tục thực hiện đấu giá quyền khai thác khoáng sản

Việc thực hiện các trình tự thủ tục của đấu giá quyền khai thác khoáng sản phải theo cơ chế riêng với loại hàng hóa đặc biệt này Sự khác nhau giữa cấp giấy phép quyền khai thác khoáng sản thông qua đấu giá hay không đấu giá dẫn đến những quy định khác nhau Tuy nhiên, các quy định của Luật về đấu giá quyền khai thác khoáng sản còn chưa cụ thể, chi tiết

Ngoài ra với hình thức đấu giá để cấp quyền khai thác cũng phải theo quy định riêng trong từng trường hợp, Do đó, cần phân biệt thủ tục thực hiến đấu giá khu vực đã có kết quả thăm dò khoáng sản và đấu giá ở khu vực chưa có kết quả thăm dò khoáng sản

 Niêm yết, thông báo công khai hồ sơ mời đấu giá quyền khai thác khoáng sản

Niêm yết công khai hồ sơ mời đấu giá quyền khai thác khoáng sản theo quy định là một đặc điểm nổi bật của hình thức bán đấu giá tài sản nói chung và bán đấu giá quyền khai thác khoáng sản nói riêng Công đoạn này được thực hiện công khai, giúp nâng cao tính cạnh tranh lành mạnh cho người tham gia đấu giá

 Căn cứ và thời điểm để xác định giá

Đây là một trong những yếu tố quan trọng để Nhà nước định được giá tài sản mang đi bán đấu giá Do đó cần áp dụng những tiêu chí, công thức tính một cách chính xác để Nhà nước không

bị thất thoát tài sản Áp dụng theo tiêu chí nào còn phụ thuộc vào tài sản mang đấu giá đã có kết quả thăm dò khoáng sản hay chưa có kết quả thăm dò khoáng sản

 Quy chế về đấu giá quyền khai thác khoáng sản

Các thủ tục giấy tờ mà người tham gia đấu giá phải xuất trình trước khi cuộc đấu giá được tiến hành, các quy định phải tuân thủ trong quá trình cuộc đấu diễn ra nhằm đảm bảo tính nghiêm minh trong công tác tiến hành phiên đấu giá và tính minh bạch của kết quả trúng đấu giá được công bố

Tài nguyên khoáng sản có vai trò rất quan trọng cho sự phát triển nói chung và đặc biệt quan trọng cho các nước đang phát triển Tuy nhiên hiện nay việc khai thác tràn lan, thiếu hiệu quả của hoạt