Bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay (Luận văn thạc sĩ)

Bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay (Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN THỊ VIỆT HÀ

BẢO ĐẢM QUYỀN ĐƯỢC BẢO VỆ, CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CỦA NGƯỜI CÓ HIV Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Quyền con người

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Lê Mai Thanh

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu trích dẫn trong luận văn dựa trên số liệu bảo đảm độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả

Trần Thị Việt Hà

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN ĐƯỢC BẢO VỆ, CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI CÓ HIV 8

1.1 Khái niệm, đặc điểm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV 8

1.2 Nội dung quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV 14

1.3 Bảo đảm quyền và các điều kiện bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV 20

1.4 Cơ chế bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV 32

Tiểu kết chương 1 32

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM QUYỀN ĐƯỢC BẢO VỆ, CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI CÓ HIV Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 34

2.1 Thực trạng bảo đảm quyền được tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi và bình đẳng của người có HIV 34

2.2 Thực trạng bảo đảm quyền được điều trị và chăm sóc toàn diện của người có HIV 36

2.3 Thực trạng bảo đảm quyền từ chối điều trị của người đang điều trị AIDS giai đoạn cuối 45

2.4 Thực trạng bảo đảm quyền được giữ bí mật riêng tư liên quan đến HIV/AIDS, được tôn trọng danh dự khi được chăm sóc và điều trị 47

2.5 Thực trạng cơ chế bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV 48

Tiểu kết chương 2 51

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM QUYỀN ĐƯỢC BẢO VỆ, CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI CÓ HIV Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 53

3.1 Phương hướng bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay 53

3.2 Giải pháp bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay 55

Tiểu kết chương 3 67

KẾT LUẬN 68

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 69

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

AIDS Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải (Acquired

Immune Deficiency Syndrome) CEDAW Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với

phụ nữ CERD Công ước quốc tế về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt

chủng tộc CHAI Sáng kiến tiếp cận y tế Clinton

CRC Công ước về quyền trẻ em

GFATM Quỹ toàn cầu phòng chống HIV/AIDS

HIV Virus gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở

người (Human immunodeficiency virus) ICESCR Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa UDHR Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người năm 1948 UNAIDS Chương trình phối hợp của Liên hợp quốc về HIV/AIDS

VAAC Cục Phòng, chống HIV/AIDS thuộc Bộ Y tế

WHO Tổ chức Y tế thế giới

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xuất hiện vào khoảng đầu những năm 80 của thế kỷ XX, dịch HIV/AIDS trở thành một đại dịch nguy hiểm, là mối hiểm họa đối với tính mạng, sức khỏe con người và tương lai nòi giống của các quốc gia, các dân tộc trên toàn cầu, tác động trực tiếp đến sự phát triển kinh tế, văn hóa, trật tự và an toàn xã hội, đe dọa sự phát triển bền vững của đất nước Dưới góc độ nhân quyền, đại dịch HIV/AIDS đã tạo nên nhóm xã hội dễ bị tổn thương với số lượng ngày càng nhiều Do những đặc điểm của bệnh, từ những định kiến xã hội, người có HIV bị tổn thương hơn cả về thể chất, tinh thần so với các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương khác trong xã hội Chính những biện pháp y tế công cộng truyền thống cùng với sự kỳ thị, phân biệt, xa lánh xuất phát từ sự thiếu hiểu biết về HIV/AIDS của cộng đồng đã trở thành một nhân tố khiến đại dịch HIV/AIDS toàn cầu bùng phát

Con người muốn sống hạnh phúc và hưởng đầy đủ các quyền của mình thì trước hết cần có sức khỏe, đây là điều quý giá nhất đối với mỗi người Vì thế quyền được đảm bảo sức khỏe về thể chất và tinh thần ở mức cao nhất là quyền xã hội quan trọng Đối với người có HIV, quyền này còn mang ý nghĩa đặc biệt bởi vì những người có HIV là những người đang hằng ngày phải chống chọi với bệnh dịch, không những sức khỏe của họ bị đe dọa mà họ còn

bị tổn thương nặng nề về mặt tinh thần khi luôn chịu sự kỳ thị xa lánh từ phía cộng đồng Do đó, vấn đề bảo vệ quyền của người có HIV đặc biệt là quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe là vấn đề cần được quan tâm và có những biện pháp nhằm bảo đảm hiệu quả việc thực hiện quyền này của người có HIV trên thực tế

Ngay từ khi dịch HIV/AIDS xuất hiện, Liên Hợp Quốc đã đặc biệt quan tâm đến phòng, chống căn bệnh này Cơ sở của phòng, chống HIV/AIDS là sự đồng thuận của cộng đồng quốc tế, được thể hiện trong các Nghị quyết của Đại

2

hội đồng Liên Hợp Quốc Cộng đồng quốc tế đã xác định: HIV đã gây ra cuộc khủng hoảng toàn cầu và các chính phủ cam kết thực hiện nhiều giải pháp, trong đó có giải pháp tiếp cận quyền, hợp tác quốc tế trong phòng, chống HIV/AIDS Những người có HIV có đầy đủ các quyền được ghi trong Hiến pháp và pháp luật quốc gia trong đó có quyền được hưởng thụ các chế độ bảo hiểm và an sinh xã hội; quyền được chăm sóc sức khỏe…

Tại Việt Nam, nhận thức rõ sự nguy hiểm của đại dịch HIV/AIDS Đảng

và Nhà nước Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật quan trọng nhằm khống chế sự gia tăng của dịch HIV/AIDS Sự ra đời của các văn bản pháp luật này đã tạo hành lang pháp lý cho việc tôn trọng, bảo đảm quyền của người nhiễm HIV/AIDS Bên cạnh đó Nhà nước xây dựng chương trình, chiến lược quốc gia, triển khai kế hoạch phòng, chống HIV/AIDS và qua quá trình thực hiện đã đạt được nhiều kết quả quan trọng góp phần ngăn chặn, hạn chế tốc độ gia tăng của đại dịch HIV/AIDS, đồng thời đẩy mạnh các hoạt động chăm sóc, điều trị cho người có HIV và bệnh nhân AIDS, tạo môi trường bình đẳng trong việc tiếp cận với các dịch vụ điều trị, chăm sóc và phòng ngừa HIV

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, việc bảo đảm quyền cho người

có HIV trong đó có quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe đối với người có HIV còn có nhiều bất cập Các quy định về phòng, chống HIV/AIDS như hỗ trợ mua thẻ bảo hiểm y tế cho người có HIV chưa theo kịp tình hình thực tế Luật phòng, chống HIV/AIDS đã không còn phù hợp với những tiến bộ về khoa học trong dự phòng và điều trị HIV/AIDS hiện nay điển hình như những quy định về chẩn đoán AIDS giai đoạn cuối, xét nghiệm HIV miễn phí cho tất

cả phụ nữ mang thai, các quy định về phòng, chống HIV/AIDS tại các doanh nghiệp và nơi làm việc…

Nguyên nhân dẫn đến những vấn đề còn tồn tại nêu trên xuất phát từ những bất cập về thể chế, chính sách pháp luật, về quy trình quản lý, giám sát hoạt động của các cơ quan quản lý Nhà nước Bên cạnh đó, nếu như trước đây

3

thực hiện các chương trình phòng, chống HIV/AIDS Việt Nam nhận được nguồn kinh phí rất lớn từ tài trợ của các tổ chức nước ngoài thì hiện nay các tổ chức này đã và đang cắt giảm dần nguồn quỹ tài trợ dẫn đến việc nhà nước phải sử dụng gần như hoàn toàn nguồn tài chính của quốc gia để phục vụ công tác phòng, chống HIV/AIDS Chính vì vậy, đây là thách thức rất lớn trong công tác hoạch định các chương trình và giải pháp phòng, chống HIV/AIDS, bảo đảm hiệu quả việc chăm sóc sức khỏe cho những người có HIV, đạt được mục tiêu chung trong Chiến lược quốc gia Phòng, chống HIV/AIDS đến năm

2020 và tầm nhìn 2030 là “Khống chế tỷ lệ nhiễm HIV trong cộng đồng dân cư dưới 0,3% vào năm 2020, giảm tác động của HIV/AIDS đối với sự phát triển kinh tế - xã hội”

Từ những thực tiễn nêu trên tác giả đã lựa chọn đề tài “Bảo đảm quyền

được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay”

làm đề tài luận văn thạc sĩ ngành luật học, chuyên ngành quyền con người với mong muốn góp phần tăng cường bảo đảm một trong những quyền cơ bản và quan trọng của người có HIV ở Việt Nam hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Dịch bệnh HIV/AIDS diễn ra ngày càng phức tạp và để lại những hậu quả vô cùng nặng nề tới đời sống của cá nhân, gia đình và toàn xã hội Trước tình hình đó, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề này,

cụ thể:

- Về vấn đề quyền con người nói chung, có các công trình khoa học do

GS.TS Võ Khánh Vinh chủ biên như: Quyền con người, Nxb Khoa học Xã hội,

Hà Nội, 2011; Quyền con người, tiếp cận đa ngành và liên ngành luật học, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2011; Quyền con người, tiếp cận đa ngành và

liên ngành khoa học xã hội, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2009; Những vấn

đề lý luận và thực tiễn của nhóm quyền kinh tế - xã hội – văn hoá, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2011, GS.TS Võ Khánh Vinh chủ biên (2011); Pháp luật

4

quốc tế về quyền con người, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, GS.Võ Khánh

Vinh, TS Lê Mai Thanh chủ biên (2014)

- Về vấn đề quyền của các nhóm người dễ bị tổn thương, có các công

trình khoa học như: Luật quốc tế về quyền của các nhóm người dễ bị tổn

thương, tập thể tác giả chủ biên: Đỗ Hồng Thơm – Vũ Công Giao, Nxb Lao

động – Xã hội, 2011; Bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương trong tố tụng hình sự

do tập thể tác giả chủ biên: Đỗ Hồng Thơm, Vũ Công Giao, Nguyễn Đăng Dung, Lã Khánh Tùng, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2011 …

- Sách về quyền của người có HIV có các tác phẩm: HIV/AIDS và quyền

con người, Cao Đức Thái chủ biên, Nxb Hà Nội, 12-2006; Tôn trọng và bảo vệ quyền con người của người nhiễm HIV, Cao Đức Thái chủ biên, Nxb Hà Nội,

tháng 3/2007; Chính sách quốc gia về phòng chống HIV/AIDS ở Việt Nam, tập

thể tác giả chủ biên: Nguyễn Văn Sáu, Cao Đức Thái, Nxb Khoa học Xã hội, 2008…

- Luận án, luận văn về các đề tài liên quan đến HIV/AIDS có các đề tài

như: Trần Thị Hòe, luận án Tiến sĩ “Nhà nước Việt Nam với việc bảo đảm

quyền con người trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay”; Lê Thị Huyền

Trang (2013), luận văn thạc sỹ “Đảm bảo quyền của người chung sống với

HIV/AIDS trong pháp luật Việt Nam hiện nay”; Vũ Thị Luyện (2014), luận văn

thạc sỹ “Bảo đảm quyền con người của phụ nữ trong bối cảnh HIV/AIDS ở

Việt Nam”; Nguyễn Thị Khánh Trang (2014), luận văn thạc sỹ “Quyền của người nhiễm HIV/AIDS ở Việt Nam hiện nay”…

Các công trình nghiên cứu kể trên đã đề cập đến quyền của người có HIV và bảo đảm quyền của người sống chung với HIV/AIDS ở Việt Nam hiện nay nhưng chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV và thực trạng thực hiện quyền này trên thực tế ở Việt Nam hiện nay Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu nêu trên cung cấp một lượng kiến thức, thông tin lớn hết sức quan trọng về chủ

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở pháp lý và các yếu tố bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV

2006 được ban hành cho đến nay

6

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác Lênin, quan điểm của cộng đồng quốc tế về quyền và bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của con người nói chung và người có HIV nói riêng; đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam về bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV

Luận văn sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, sử dụng các số liệu, dữ liệu trong các công trình nghiên cứu đã công bố, các báo cáo của cơ quan chức năng, các văn bản pháp luật của nhà nước…để làm rõ các vấn đề nghiên cứu đặt ra Thêm vào đó, với tư cách là một cán bộ làm việc tại Cục Y tế dự phòng có điều kiện tiếp cận thông tin, thực hiện các hoạt động quản lý nhà nước về phòng, chống HIV/AIDS tác giả còn sử dụng phương pháp chuyên gia để thực hiện luận văn này

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Làm rõ thêm những vấn đề lý luận và thực tiễn về quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV

- Xác định các điều kiện bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV

- Luận văn đưa ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật cũng như cơ chế tương ứng nhằm bảo đảm đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể tham khảo trong việc xây dựng các chương trình, kế hoạch, đề xuất chính sách hoặc làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu giảng dạy về việc bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam

Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn full