Bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở việt nam hiện nay (tt)

Do đó, vấn đề bảo vệ quyền của người có HIV đặc biệt là quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe là vấn đề cần được quan tâm và có những biện pháp nhằm bảo đảm hiệu quả việc thực hiện quyền

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN THỊ VIỆT HÀ

BẢO ĐẢM QUYỀN ĐƯỢC BẢO VỆ, CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CỦA NGƯỜI CÓ HIV Ở

VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Quyền con người

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội, 2017

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học: TS Lê Mai Thanh

Phản biện 1: Hoàng Văn Tú

Phản biện 2: Vũ Thư

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội 10 giờ 50 phút ngày 08 tháng 08 năm 2015

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xuất hiện vào khoảng đầu những năm 80 của thế kỷ XX, dịch HIV/AIDS trở thành một đại dịch nguy hiểm, là mối hiểm họa đối với tính mạng, sức khỏe con người và tương lai nòi giống của các quốc gia, các dân tộc trên toàn cầu, tác động trực tiếp đến sự phát triển kinh tế, văn hóa, trật tự và an toàn xã hội, đe dọa sự phát triển bền vững của đất nước Dưới góc độ nhân quyền, đại dịch HIV/AIDS

đã tạo nên nhóm xã hội dễ bị tổn thương với số lượng ngày càng nhiều Do những đặc điểm của bệnh, từ những định kiến xã hội, người có HIV bị tổn thương hơn cả về thể chất, tinh thần so với các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương khác trong xã hội Chính những biện pháp y tế công cộng truyền thống cùng với sự kỳ thị, phân biệt,

xa lánh xuất phát từ sự thiếu hiểu biết về HIV/AIDS của cộng đồng

đã trở thành một nhân tố khiến đại dịch HIV/AIDS toàn cầu bùng phát

Con người muốn sống hạnh phúc và hưởng đầy đủ các quyền của mình thì trước hết cần có sức khỏe, đây là điều quý giá nhất đối với mỗi người Vì thế quyền được đảm bảo sức khỏe về thể chất và tinh thần ở mức cao nhất là quyền xã hội quan trọng Đối với người

có HIV, quyền này còn mang ý nghĩa đặc biệt bởi vì những người có HIV là những người đang hàng ngày phải chống chọi với bệnh dịch, không những sức khỏe của họ bị đe dọa mà họ còn bị tổn thương nặng nề về mặt tinh thần khi luôn chịu sự kỳ thị xa lánh từ phía cộng đồng Do đó, vấn đề bảo vệ quyền của người có HIV đặc biệt là quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe là vấn đề cần được quan tâm

và có những biện pháp nhằm bảo đảm hiệu quả việc thực hiện quyền này của người có HIV trên thực tế

Ngay từ khi dịch HIV/AIDS xuất hiện, Liên Hợp Quốc đã đặc biệt quan tâm đến phòng, chống căn bệnh này Cơ sở của phòng, chống HIV/AIDS là sự đồng thuận của cộng đồng quốc tế, được thể hiện trong các Nghị quyết của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc Cộng đồng quốc tế đã xác định: HIV đã gây ra cuộc khủng hoảng toàn cầu

và các chính phủ cam kết thực hiện nhiều giải pháp, trong đó có giải pháp tiếp cận quyền, hợp tác quốc tế trong phòng, chống HIV/AIDS Những người có HIV có đầy đủ các quyền được ghi trong Hiến pháp

và pháp luật quốc gia trong đó có quyền được hưởng thụ các chế độ bảo hiểm và an sinh xã hội; quyền được chăm sóc sức khỏe…

Tại Việt Nam, nhận thức rõ sự nguy hiểm của đại dịch HIV/AIDS Đảng và Nhà nước Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật quan trọng nhằm khống chế sự gia tăng của dịch HIV/AIDS Sự ra đời của các văn bản pháp luật này đã tạo hành lang pháp lý cho việc tôn trọng, bảo đảm quyền của người nhiễm HIV/AIDS Bên cạnh đó Nhà nước xây dựng chương trình, chiến lược quốc gia, triển khai kế hoạch phòng, chống HIV/AIDS và qua quá trình thực hiện đã đạt được nhiều kết quả quan trọng góp phần ngăn chặn, hạn chế tốc độ gia tăng của đại dịch HIV/AIDS, đồng thời đẩy mạnh các hoạt động chăm sóc, điều trị cho người có HIV và bệnh nhân AIDS, tạo môi trường bình đẳng trong việc tiếp cận với các dịch vụ điều trị, chăm sóc và phòng ngừa HIV

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, việc bảo đảm quyền cho người có HIV trong đó có quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe đối với người có HIV còn có nhiều bất cập Các quy định về phòng, chống HIV/AIDS như hỗ trợ mua thẻ bảo hiểm y tế cho người

có HIV chưa theo kịp tình hình thực tế Luật phòng, chống HIV/AIDS đã không còn phù hợp với những tiến bộ về khoa học trong dự phòng và điều trị HIV/AIDS hiện nay điển hình như những

quy định về chẩn đoán AIDS giai đoạn cuối, xét nghiệm HIV miễn phí cho tất cả phụ nữ mang thai, các quy định về phòng, chống HIV/AIDS tại các doanh nghiệp và nơi làm việc…

Nguyên nhân dẫn đến những vấn đề còn tồn tại nêu trên xuất phát từ những bất cập về thể chế, chính sách pháp luật, về quy trình quản lý, giám sát hoạt động của các cơ quan quản lý Nhà nước Bên cạnh đó, nếu như trước đây thực hiện các chương trình phòng, chống HIV/AIDS Việt Nam nhận được nguồn kinh phí rất lớn từ tài trợ của các tổ chức nước ngoài thì hiện nay các tổ chức này đã và đang cắt giảm dần nguồn quỹ tài trợ dẫn đến việc nhà nước phải sử dụng gần như hoàn toàn nguồn tài chính của quốc gia để phục vụ công tác phòng, chống HIV/AIDS Chính vì vậy, đây là thách thức rất lớn trong công tác hoạch định các chương trình và giải pháp phòng, chống HIV/AIDS, bảo đảm hiệu quả việc chăm sóc sức khỏe cho những người có HIV, đạt được mục tiêu chung trong Chiến lược quốc gia Phòng, chống HIV/AIDS đến năm 2020 và tầm nhìn 2030 là

“Khống chế tỷ lệ nhiễm HIV trong cộng đồng dân cư dưới 0,3% vào năm 2020, giảm tác động của HIV/AIDS đối với sự phát triển kinh tế

- xã hội”

Từ những thực tiễn nêu trên tác giả đã lựa chọn đề tài “Bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sĩ ngành luật học,

chuyên ngành quyền con người với mong muốn góp phần tăng cường bảo đảm một trong những quyền cơ bản và quan trọng của người có HIV ở Việt Nam hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Dịch bệnh HIV/AIDS diễn ra ngày càng phức tạp và để lại những hậu quả vô cùng nặng nề tới đời sống của cá nhân, gia đình và

toàn xã hội Trước tình hình đó, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề này, cụ thể:

- Về vấn đề quyền con người nói chung, có các công trình

khoa học do GS.TS Võ Khánh Vinh chủ biên như: Quyền con người, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2011; Quyền con người, tiếp cận đa ngành và liên ngành luật học, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2011; Quyền con người, tiếp cận đa ngành và liên ngành khoa học xã hội, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2009; Những vấn đề lý luận và thực tiễn của nhóm quyền kinh tế - xã hội – văn hoá, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2011, GS.TS Võ Khánh Vinh chủ biên (2011); Pháp luật quốc tế về quyền con người, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội,

GS.Võ Khánh Vinh, TS Lê Mai Thanh chủ biên (2014)

- Về vấn đề quyền của các nhóm người dễ bị tổn thương, có

các công trình khoa học như: Luật quốc tế về quyền của các nhóm người dễ bị tổn thương, tập thể tác giả chủ biên: Đỗ Hồng Thơm –

Vũ Công Giao, Nxb Lao động – Xã hội, 2011; Bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương trong tố tụng hình sự do tập thể tác giả chủ biên: Đỗ

Hồng Thơm, Vũ Công Giao, Nguyễn Đăng Dung, Lã Khánh Tùng, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2011 …

- Sách về quyền của người có HIV có các tác phẩm:

HIV/AIDS và quyền con người, Cao Đức Thái chủ biên, Nxb Hà Nội, 12-2006; Tôn trọng và bảo vệ quyền con người của người nhiễm HIV, Cao Đức Thái chủ biên, Nxb Hà Nội, tháng 3/2007; Chính sách quốc gia về phòng chống HIV/AIDS ở Việt Nam, tập thể tác giả chủ

biên: Nguyễn Văn Sáu, Cao Đức Thái, Nxb Khoa học Xã hội, 2008…

- Luận án, luận văn về các đề tài liên quan đến HIV/AIDS có

các đề tài như: Trần Thị Hòe, luận án Tiến sĩ “Nhà nước Việt Nam với việc bảo đảm quyền con người trong điều kiện hội nhập quốc tế

hiện nay”; Lê Thị Huyền Trang (2013), luận văn thạc sỹ “Đảm bảo quyền của người chung sống với HIV/AIDS trong pháp luật Việt Nam hiện nay”; Vũ Thị Luyện (2014), luận văn thạc sỹ “Bảo đảm quyền con người của phụ nữ trong bối cảnh HIV/AIDS ở Việt Nam”; Nguyễn Thị Khánh Trang (2014), luận văn thạc sỹ “Quyền của người nhiễm HIV/AIDS ở Việt Nam hiện nay”…

Các công trình nghiên cứu kể trên đã đề cập đến quyền của người có HIV và bảo đảm quyền của người sống chung với HIV/AIDS ở Việt Nam hiện nay nhưng chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV và thực trạng thực hiện quyền này trên thực tế ở Việt Nam hiện nay Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu nêu trên cung cấp một lượng kiến thức, thông tin lớn hết sức quan trọng về chủ đề của luận văn, là nguồn tài liệu tham khảo quý báu cho việc thực hiện luận văn này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích:

Mục đích nghiên cứu của luận văn là góp phần luận giải cơ

sở bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV

ở Việt Nam hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở pháp lý và các yếu tố bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Nghiên cứu về bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam

- Phạm vi thời gian: Nghiên cứu về bảo đảm quyền được bảo

vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam từ khi Luật Phòng chống nhiễm vi rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (HIV-AIDS) năm 2006 được ban hành cho đến nay

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác Lênin, quan điểm của cộng đồng quốc tế về quyền và bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của con người nói chung và người có HIV nói riêng; đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam về bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV

Luận văn sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, sử dụng các số liệu, dữ liệu trong các công trình nghiên cứu đã công bố, các báo cáo của cơ quan chức năng, các văn bản pháp luật của nhà nước…để làm rõ các vấn đề nghiên cứu đặt ra Thêm vào đó, với tư cách là một cán bộ làm việc tại Cục Y tế dự phòng có điều kiện tiếp cận thông tin, thực hiện các hoạt động quản

lý nhà nước về phòng, chống HIV/AIDS tác giả còn sử dụng phương pháp chuyên gia để thực hiện luận văn này

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Làm rõ thêm những vấn đề lý luận và thực tiễn về quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV

- Xác định các điều kiện bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV

- Luận văn đưa ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật cũng như cơ chế tương ứng nhằm bảo đảm đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể tham khảo trong việc xây dựng các chương trình, kế hoạch, đề xuất chính sách hoặc làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu giảng dạy về việc bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài các phần Mở đầu và Kết luận, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Lý luận về bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm

sóc sức khỏe của người có HIV

Chương 2: Thực trạng bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm

sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay

Chương 3: Phương hướng, giải pháp bảo đảm quyền được

bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV ở Việt Nam hiện nay

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN ĐƯỢC BẢO VỆ, CHĂM

SÓC SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI CÓ HIV

1.1 Khái niệm, đặc điểm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV

1.1.1 Người có HIV và nhu cầu được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe

HIV là chữ viết tắt của cụm từ tiếng Anh "Human Immunodeficiency Virus" là một loại vi rút tấn công hệ miễn dịch gây suy giảm miễn dịch ở người, làm cho cơ thể suy giảm khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh Người có HIV là người mang trong

cơ thể vi rút HIV do bị lây nhiễm từ người khác Người bệnh có HIV trải qua giai đoạn nhiễm HIV cấp rồi qua giai đoạn nhiễm HIV không triệu chứng và cuối cùng là đến giai đoạn AIDS AIDS (cách viết tắt

từ các chữ cái đầu của cụm từ tiếng Anh: Aquired ImmunoDeficiency Syndrome) hay còn gọi là SIDA (cách viết tắt từ của cụm từ tiếng Pháp: Syndrôm dé Immuno Dèficience Acquise) là giai đoạn cuối cùng của quá trình nhiễm HIV

Người có HIV mang những đặc điểm sau:

Thứ nhất, người có HIV là nguồn truyền nhiễm HIV sang

cho người khác

Thứ hai, người có HIV cho đến khi chuyển sang giai đoạn

AIDS vẫn có thể sinh hoạt, học tập, lao động bình thường

Thứ ba, người có HIV là những người bị tổn thương cả về

mặt vật chất, thể trạng lẫn tinh thần

1.1.2 Khái niệm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người

có HIV

Định nghĩa về quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của

người có HIV: “Quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người có HIV là quyền cơ bản mà theo đó người có HIV được khám bệnh,

chữa bệnh, tiếp cận các dịch vụ y tế, được áp dụng các biện pháp dự phòng bệnh, nâng cao sức khỏe và Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm cho người có HIV được thụ hưởng quyền đó”

1.1.3 Đặc điểm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người

có HIV

Thứ nhất, quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khoẻ là quyền có

ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với những người có HIV Nhiễm vi rút HIV hiện nay chưa có thuốc đặc trị, chính vì vậy những người có HIV phải chung sống suốt đời với việc khám bệnh, điều trị bằng thuốc Bảo đảm, bảo vệ quyền được chăm sóc sức khoẻ cho những người có HIV giúp cho họ kéo dài được sự sống của mình Bên cạnh

đó, những người có HIV là những người mang tâm lý lo sợ người khác biết về tình trạng nhiễm bệnh của mình Chính vì vậy những người có HIV tiếp cận quyền rất thụ động đòi hỏi các cơ sở khám chữa bệnh, cơ sở điều trị phải có phương pháp tiếp cận và điều trị phù hợp cho nhóm người này Bên cạnh việc điều trị nhằm bảo đảm tình trạng sức khoẻ cho người bệnh cần phải có những liệu pháp điều trị về tâm lý nhằm ổn định tinh thần cho người có HIV, tránh cho họ những suy nghĩ căng thẳng, tiêu cực, giúp họ có đủ tự tin để tiếp tục sống, học tập và làm việc để nuôi sống bản thân và gia đình

Thứ hai, quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khoẻ của người có

HIV thường có nguy cơ bị xâm phạm bởi những người có trách nhiệm khám, chữa bệnh hoặc bị xâm phạm bởi chính chủ thể quyền Những người có HIV hay gặp phải thái độ xa lánh, phân biệt đối xử

từ chính đội ngũ nhân viên y tế khi đến khám và điều trị tại các cơ sở

y tế Đây là rào cản khiến cho những người có HIV gặp khó khăn trong việc tiếp cận và thụ hưởng quyền Bên cạnh đó, việc vấp phải thái độ kỳ thị, xa lánh của cộng đồng cùng với việc phải điều trị trong thời gian dài khiến cho bản thân những người có HIV chán nản, có

tâm lý buông xuôi, không tích cực chữa bệnh nữa Chính vì vậy, để đảm bảo chăm sóc, điều trị cho người có HIV cần phải tạo ra môi trường có dịch vụ y tế thân thiện, tăng cường chất lượng dịch vụ cũng như tính bảo mật thông tin Sự thiếu thoải mái, không an toàn và kỳ thị là rào cản khiến người có HIV không muốn đến để chăm sóc y tế dẫn đến việc họ không được bảo đảm về tình trạng sức khoẻ của mình, đồng thời họ còn là nguồn lây nhiễm vi rút HIV trong cộng đồng

Thứ ba, bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khoẻ của

người có HIV cần sự vào cuộc của Nhà nước, của gia đình và của toàn xã hội Đa số những người có HIV đều thuộc diện có điều kiện kinh tế khó khăn Khi bị nhiễm bệnh do tình trạng sức khoẻ giảm sút,

bị cộng đồng kỳ thị, xa lánh họ mất dần cơ hội để được làm việc, không có khả năng tài chính để chi trả cho các dịch vụ thăm khám và chăm sóc sức khoẻ của mình Chính vì vậy, mọi hoạt động chăm sóc

y tế, điều trị và áp dụng các biện pháp bảo vệ đối với người có HIV cần sự hỗ trợ từ phía nhà nước và cộng đồng xã hội

1.2 Nội dung quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của người

có HIV

1.2.1 Quyền được tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi và bình đẳng

Quyền được tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi đòi hỏi nhà nước và các cơ quan có thẩm quyền phải mở rộng phạm vi cung cấp, bảo đảm tính liên tục và dễ tiếp cận của dịch vụ điều trị bằng thuốc kháng vi rút HIV, điều trị nhiễm trùng cơ hội, điều trị lao cho người có HIV, điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con thông qua việc đưa công tác điều trị về tuyến y tế cơ sở, lồng ghép với các chương trình

y tế khác…nhằm tạo điều kiện cho người có HIV có thể được chăm sóc, điều trị một cách nhanh chóng, hiệu quả để họ được thụ hưởng quyền một cách tốt nhất có thể Bên cạnh đó nhà nước cũng có nghĩa