Nghiên cứu Đánh giá kiến thức, thái độ, hành vi của người dân trong độ tuổi từ 16 65 tuổi đối với kiến ba khoang tại Chung cư Ecohome 01 Thành phố Hà Nội năm 2017

Kiến ba khoang (hay còn gọi là kiến khoang, kiến kim, kiến lác, kiến gạo, cằm cặp, kiến nhốt, kiến cong) là loài côn trùng có màu là các khoang đen vàng cam xen kẽ. Thân mình thon, dài như hạt thóc, dài khoảng 1 1,2 cm, ngang 2 3 mm. Kiến ba khoang có ba đôi chân, hai đôi cánh, một đôi cánh dài mỏng trong suốt gấp lại gọn gàng và giấu bên dưới đôi cánh cứng ngắn, bay và chạy rất nhanh. Trong cơ thể kiến ba khoang có chứa độc tố Pederin, độc tính mạnh gấp 12 15 lần nọc của rắn hổ mang nhưng do lượng tiếp xúc nhỏ và chỉ ở ngoài da nên không đủ gây chết người như nọc rắn 1. Theo khuyến cáo của Bộ Y tế 1, 2 Kiến ba khoang thường sống ở các ruộng lúa, cỏ mục, vườn cây, bãi rác thải, công trình đang xây dựng... Chúng xuất hiện nhiều vào mùa mưa, khi độ ẩm cao, thuận lợi cho kiến phát triển. Kiến ba khoang ưa thích ánh sáng đèn ban đêm nên bay vào trong nhà theo ánh đèn, đậu vào quần áo, khăn mặt, giường chiếu, chăn màn, chất độc trong cơ thể kiến có thể làm tổn thương da người (bỏng da, viêm da) nếu chất này được giải phóng ra khi kiến bị tác động hoặc bị chà sát hoặc bị giết. Trong những năm gần đây vào khoảng 4 tháng cuối năm Bộ Y tế đều đưa ra các khuyến cáo 1, 2 về cách nhận dạng cũng như cách phòng chống, xử lý khi bị kiến ba khoang đốt đặc biệt đối với mọi người dân khu vực các tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ (Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương…) vì tỷ lệ người dân nhập viện sau khi tiếp xúc với kiến ba khoang tăng cao (chưa có số liệu báo cáo cụ thể).

ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU Đánh giá kiến thức, thái độ, hành vi của người dân trong độ tuổi

từ 16 - 65 tuổi đối với kiến ba khoang tại Chung cư Ecohome 01

- Thành phố Hà Nội năm 2017

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế [1], [2] Kiến ba khoang thường sống ở cácruộng lúa, cỏ mục, vườn cây, bãi rác thải, công trình đang xây dựng Chúngxuất hiện nhiều vào mùa mưa, khi độ ẩm cao, thuận lợi cho kiến phát triển Kiến

ba khoang ưa thích ánh sáng đèn ban đêm nên bay vào trong nhà theo ánh đèn,đậu vào quần áo, khăn mặt, giường chiếu, chăn màn, chất độc trong cơ thể kiến

có thể làm tổn thương da người (bỏng da, viêm da) nếu chất này được giải

phóng ra khi kiến bị tác động hoặc bị chà sát hoặc bị giết

Trong những năm gần đây vào khoảng 4 tháng cuối năm Bộ Y tế đều đưa

ra các khuyến cáo [1], [2] về cách nhận dạng cũng như cách phòng chống, xử lýkhi bị kiến ba khoang đốt đặc biệt đối với mọi người dân khu vực các tỉnh Đồng

bằng Bắc Bộ (Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương…) vì tỷ lệ người dân nhập viện sau khi tiếp xúc với kiến ba khoang tăng cao (chưa có số liệu báo cáo cụ thể).

Theo khảo sát nhanh của nhóm nghiên cứu tại Chung cư Ecohome 1 - địachỉ Phố Kẻ Vẽ, xã Đông Ngạc, quận Bắc Từ Liêm, Thành phố Hà Nội vào thờiđiểm các tháng cuối năm tại Chung cư cũng xuất hiện rất nhiều kiến ba khoang,mỗi căn hộ có tối thiểu từ 1 đến 2 người dân tiếp xúc trực tiếp với chất dịch củakiến ba khoang Tình trạng này không chỉ gây hoang mang cho người dân, làmảnh hưởng đến quá sinh hoạt mà còn gây một số những tác hại xấu về sức khỏenên đa số người dân đều cảm thấy rất hoang mang và lo lắng khi tiếp xúc vớikiến ba khoang

Chính vì vậy để đưa ra các giải pháp giúp Ban Quản lý Chung cưEcohome 1 và người dân sinh sống tại chung cư có những biện pháp can thiệpkịp thời và kiến thức về cách phòng chống, xử lý khi bị kiến ba khoang đốt Với

lý do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu: “Đánh giá kiến thức, thái độ, hành

vi của người dân trong độ tuổi từ 16 – 65 tuổi, đối với kiến ba khoang tại Chung cư Ecohome 01 - Thành phố Hà Nội năm 2017”.

II MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1 Mục tiêu chung:

Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức, thái độ, hành vi của người

dân trong độ tuổi từ 16 Ờ 65 tuổi tại Chung cư Ecohome 1 Ờ Thành phố Hà Nộiđối với kiến ba khoang trong năm 2017

2 Mục tiêu cụ thể

2.1 Xác định tỷ lệ người dân trong độ tuổi từ 16 Ờ 65 tuổi tại Chung cư

Ecohome 1 biết được tác hại, cách phòng tránh và xử trắ khi tiếp xúc với kiến

ba khoang

2.2 Xác định một số yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức, thái độ, hành vi

của người dân trong độ tuổi từ 16 Ờ 65 tuổi tại Chung cư Ecohome 1 khi tiếp xúcvới kiến ba khoang

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1.Thiết kế nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu được chọn là Nghiên cứu cắt ngang

2 Đối tượng nghiên cứu

2.1 Đối týợng đắch:

Toàn thể người dân đang cư trú tại Chung cư Ecohome 01 - Thành phố

Hà Nội

2.2 Tiêu chuẩn lựa chọn:

Người dân trong độ tuổi từ ≥ 16 đến ≤ 65 tuổi, không mắc các bệnh vềtâm thần và sinh sống tại Chung cư Ecohome 01 - Thành phố Hà Nội

2.3 Tiêu chuẩn không lựa chọn:

- Những người từ chối tham gia nghiên cứu

- Những người < 16 tuổi và > 65 tuổi

Việc xác định cỡ mẫu trong nghiên cứu này được xác định theo công thức tính

cỡ mẫu cho nghiên cứu cắt ngang trên 1 tỷ lệ:

Trong đó:

 n: cỡ mẫu tối thiểu cho nghiên cứu.

 Z (1-α/2) = 1,96; với mức ý nghĩa thống kê α= 0,05.

 p = 0,5 (p là ước tính tỷ lệ người dân có kiến thức và kĩ năng xử trí đúng khi tiếp xúc với kiến ba khoang Do chưa có số liệu tham khảo của nghiên cứu trước nên chọn p = 0,5).

 d = 0,1: sai số kì vọng.

Thay số:

→ n = 97 người

Kết quả tính toán cho cỡ mẫu tối thiểu cần thiết là 97 người Làm trònmẫu là 100 người

3.2 Phương pháp chọn mẫu

Chọn mẫu theo phương pháp ngẫu nhiên đơn

* Bước 1: Từ danh sách người dân đang cư trú tại Chung cư Ecohome 01

đã được thu thập từ Ban quản lý Chung cư Ecohome 01, nhóm nghiên cứu tiếnhành loại bỏ các đối tượng không đủ điều kiện tham gia nghiên cứu

* Bước 2: Sau đó dùng phần mềm Microsoft Excel 2010 chọn ngẫu nhiên

100 đối tượng để tham gia nghiên cứu

4 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

- Tiến hành phỏng vấn thu thập số liệu

+ Xin phép Ban quản lý Chung cư Ecohome 01 để được tiến hành phỏng vấn.+ Hẹn gặp các đối tượng nghiên cứu đã được chọn ngẫu nhiên tại Phòng làmviệc của Ban quản lý Chung cư Ecohome 01 hoặc tại căn hộ của đối tượng đó

+ Điều tra viên tiến hành phỏng vấn

+ Tổng hợp phiếu điều tra và làm sạch số liệu

* Trong trường hợp đối tượng được chọn không có mặt tại thời điểm tiếnhành phỏng vấn thì tiếp tục chọn mẫu ngẫu nhiên bằng phần mềm máy tính vớinhững đối tượng còn lại đến khi đủ 100 đối tượng

6 Biến số nghiên cứu

1 Họ và tên Tên theo giấy khai sinh Danh mục phỏng vấnCâu hỏi

2 Giới tính Giới tính theo giấy khai sinh(Nam/Nữ) Nhị phân phỏng vấnCâu hỏi

3 Tuổi Lấy năm hiện tại, trừ đi nămsinh, tính theo dương lịch Liên tục phỏng vấnCâu hỏi

4 Trình độ học vấn Cấp học cao nhất của đối tượngphỏng vấn Thứ hạng phỏng vấnCâu hỏi

5 Nghề nghiệp Là công việc chính của đối

tượng phỏng vấn Định danh

Câu hỏi phỏng vấn

6 Nhiễm độc tố của

kiến ba khoang

Đã từng bị kiến ba khoang đậu vào người gây phỏng da

Nhị phân Câu hỏi

bộ y tế, khác Danh mục

Câu hỏi phỏng vấn

8 Hiểu biết về tác hại

của kiến ba khoang

Có kiến thức đúng về tác hại

cơ bản mà của dịch kiến ba khoang (gây tổn thương da, có thể dẫn đến nhiễm trùng…)

Nhị phân phỏng vấnCâu hỏi

8.1 Tại sao biết? Thông qua: Tivi, Internet, Cánbộ y tế, khác Danh mục phỏng vấnCâu hỏi

Nhị phân phỏng vấnCâu hỏi

9.1 Tại sao biết? Thông qua: Tivi, Internet, Cánbộ y tế, khác Danh mục phỏng vấnCâu hỏi

10 Biết cách xử trí saukhi tiếp xúc với

kiến ba khoang

Có kiến thức đúng:

Khi kiến ba khoang chạm vào

da, nếu không rửa sạch ngay thì sẽ gây viêm da lan tỏa

Nhị phân phỏng vấnCâu hỏi

10 Tại sao biết? Thông qua: Tivi, Internet, Cán Danh mục Câu hỏi

1 bộ y tế, khác phỏng vấn

11 Cần được tư vấn

Muốn biết về cách phòng tránh

và xử trí kh tiếp xúc kiến ba

khoang Nhị phân phỏng vấnCâu hỏi

7 Công cụ thu thập số liệu

Bộ công cụ được xây dựng thành bộ phiếu câu hỏi, sử dụng cả 02 phương pháp định lượng và định tính Bộ công cụ được điền bằng cách phỏng vấn trực tiếp giữa

Nhóm nghiên cứu và đối tượng được lựa chọn (có Phụ lục I: Phiếu câu hỏi kèm theo)

8 Đạo đức trong nghiên cứu

Đạo đức trong nghiên cứu của nhóm phù hợp với các nguyên tắc và cácchuẩn mực đạo đức con người:

* Tôn trọng con người:

- Có sự chấp thuận tình nguyện và tôn trọng đối tượng tham gia nghiên cứu

- Trước khi phỏng vấn, nghiên cứu viên giới thiệu mục đích của nghiên cứu,thông báo rằng mọi thông tin chỉ sử dụng cho nghiên cứu này và thông tin cá nhân

sẽ được bảo mật, không sử dụng cho bất kỳ mục đích khác Chỉ khi đối tượng đồng

ý mới được phép phỏng vấn Đây có thể coi là thủ tục chấp thuận rút gọn

* Tính riêng tư và bảo mật:

Công bố thông tin là cần thiết đối với lợi ích y tế công cộng, khi phát hiệnnguy cơ sức khỏe cho cộng đồng thì phải thông báo ngay cho họ để có biện phápphòng chống kịp thời Bảo vệ lợi ích của cộng đồng hơn là nhiệm vụ của nghiên cứu

* Hướng thiện:

Dự kiến tham gia nghiên cứu mang lợi ích cho người tham gia nhiều hơn

là nguy cơ gây hại

* Công bằng:

Phân bổ cả lợi ích và nguy cơ rủi ro cho những đối tượng tham gia nghiêncứu Lựa chọn đối tượng nghiên cứu công bằng, phương pháp chọn đối tượng

được nhóm nêu chi tiết trong đề cương.

9 Hạn chế của nghiên cứu, sai số và cách khắc phục sai số

9.1 Hạn chế của nghiên cứu

Nghiên cứu tiến hành trên cỡ mẫu là 100 sau khi đã loại bỏ đi những đốitượng không đáp ứng tiêu chuẩn Việc tiến hành lọc đối tượng được thực hiệnbằng phương pháp tra sổ sách sẽ tốn khá nhiều thời gian và gây khó khăn nếu cỡmẫu lớn hơn Tuy nhiên, cỡ mẫu trong nghiên cứu xét (100 người) có thể đượcthực hiện bằng phương pháp này

Số lượng các nghiên cứu về đề tài này còn hạn chế khiến nghiên cứu củanhóm sinh viên gặp khó khăn trong việc tổng quan tài liệu

Chủ động lọc mẫu và chọn mẫu, không để xảy ra tình trạng tự đăng kí tham gia.

- In ấn chính xác phiếu điều tra

và các tài liệu hướng dẫn liên quan.

- Kiểm tra một cách có hệ thống các tài liệu thu thập được (Kiểm tra tính logic của tài liệu và kiểm tra về mặt tính toán).

- Giải thích rõ ràng bộ công cụ khi tiến hành thu thập số liệu đối với đối tượng điều tra.

Sai số nhớ

lại

Các đối tượng được điều tra không nhớ chính xác các thông tin liên quan đến kiến ba khoang

Thay đổi cách hỏi (Thay vì hỏi

số lần chính xác thì chia theo các mức độ chưa bao giờ, hiếm khi, thỉnh thoảng)

Sai số điều

tra viên

- Do trình độ của điều tra viên không hiểu chính xác nội dung các câu hỏi, không biết cách khai thác số liệu.

- Do ý thức, tinh thần trách nhiệm của cán bộ điều tra hoặc của đơn vị điều tra thấp dẫn đến việc xác định, cung cấp và ghi chép sai.

- Do điều tra viên thiếu tinh thần trung thực, khách quan nên cố tính cung cấp hoặc ghi chép sai dữ liệu.

- Tập huấn cho các điều tra viên trước khi thực hiện phát vấn.

- Nâng cao tinh thần trách nhiệm đối với điều tra viên thông qua trang bị điều kiện làm việc, thời gian, thù lao và chế độ thưởng phạt.

- Lựa chọn và huấn luyện điều tra viên kĩ lưỡng.

IV DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Tỷ lệ người dân trong độ tuổi từ 16 – 65 tuổi tại Chung cư Ecohome 1 biết được tác hại, cách phòng tránh và xử trí khi tiếp xúc với kiến ba khoang

V Biết cách xử trí sau khi tiếp xúc với kiến ba khoang

2 Một số yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức, thái độ, hành vi của người dân trong độ tuổi từ 16 – 65 tuổi tại Chung cư Ecohome 1 khi tiếp xúc với kiến ba khoang

2.1 Nhận biết được kiến ba khoang qua các kênh

2.4 Biết cách xử trí sau khi tiếp xúc với kiến ba khoang

V KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU

ST

Người thực hiện

Người/ cơ quan

Kết quả

1 Nộp đề cương và chờxét duyệt 01/11/2017 20/11/2017 Nhóm nghiêncứu

Ban quản lý Chung cư Ecohome 1

Bộ môn Nghiên cứu định lượng

Được phê duyệt 2

Thu thập tài liệu qua

sổ sách và chọn đối

tượng

20/11/201 7

25/11/201 7

Nhóm nghiên cứu

Ban quản lý Chung cư Ecohome 1

Bộ môn Nghiên cứu định lượng

Chọn được

100 đối tượng

3 Chung cư EcohomeĐi phỏng vấn ở 26/11/2017 10/12/2017 Nhóm nghiêncứu

Ban quản lý Chung cư Ecohome 1

Bộ môn Nghiên cứu định lượng

Phỏng vấn xong 100 đối tượng

- In bộ câu hỏi (100 bản): 1.500.000đ.

- Hỗ trợ người trả lời câu hỏi (100 người): 2.000.000đ

4 Tổng hợp số liệu vàxử lý số liệu 11/12/2017 20/12/2017 Nhóm nghiêncứu Bộ môn Nghiêncứu định lượng

Xử lý xong số liệu

5 Viết báo cáo 20/12/201

7

30/12/201 7

Nhóm nghiên cứu

Bộ môn Nghiên cứu định lượng

Hoàn thành báo cáo

6 Nộp nghiên cứu 30/12/2017 31/12/2017 Nhóm nghiêncứu Bộ môn Nghiêncứu định lượng Nộp xongbáo cáo In báo cáo: 100.000đ

Tiền hỗ trợ nhóm nghiên cứu: 3.500.000đ

Tổng kinh phí: 7.100.000đ

Lưu ý: Các hoạt động trong nghiên cứu đều sử dụng nhân lực là người trong nhóm nghiên cứu (nhóm có 7 người).

VI TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Bộ Y tế Việt Nam (2016) khuyến cáo về cách nhận dạng cũng như cách

phòng chống, xử lý khi bị kiến ba khoang đốt Trích dẫn tại:

http://moh.gov.vn/news/Pages/DiemTinYTeTuCacBaoCaoV2.aspx?ItemID=577

(xem ngày 05/10/2017)

[2] Bộ Y tế Việt Nam (2015) khuyến cáo về cách nhận dạng cũng như cách

phòng chống, xử lý khi bị kiến ba khoang đốt Trích dẫn tại:

http://moh.gov.vn/news/Pages/DiemTinYTeTuCacBaoCaoV2.aspx?ItemID=341

(xem ngày 05/10/2017)

Phụ lục 1: Phiếu câu hỏi

I Thông tin cơ bản về đối tượng nghiên cứu

(Y tế/ Giáo dục/ Kinh tế/ Nông dân/ Khác)

II Dưới đây là một số câu hỏi Đánh giá kiến thức, thái độ, hành vi của người dân trong độ tuổi từ 16 – 65 tuổi, đối với kiến ba khoang

6 Anh/ chị đã từng bị kiến ba khoang đậu hoặc rơi

vào người gây phỏng da bao giờ chưa?

1 Đã bị

2 Chưa bị

7 Anh/ chị có biết được hình dạng của con kiến ba

khoang như thế nào không?

1 Có

2 Không

Nếu “không” chuyển câu 8

7.1 Anh/ chị biết được qua đâu?

8.1 Anh/ chị biết được qua đâu?

9.1 Anh/ chị biết được qua đâu?

1 Tivi;

2 Internet;

3 Cán bộ y tế;

4 Khác 10

Anh/ chị có biết khi bị kiến ba khoang rơi vào

người, mình phải làm thế nào để tránh bị phỏng

da không?

1 Có

2 Không

Nếu “không” chuyển câu 11

10.1 Anh/ chị biết được qua đâu?