QUAN NIỆM CON NGƯỜI ANH HÙNG TRONG TAM QUỐC DIỄN NGHĨA

Như vậy , Tam quốc diễn nghĩa chủ yếu dựng lại một thời kì lịch sử loạn lạc, tranh quyền , đoạt vị của Trung Quốc . Bên cạnh câu chuyện kể về sự tranh giành quyền lực của ba tập đoàn Ngô ThụcNgụy thì tác phẩm còn ẩn chứa ước mơ , khát vọng của tác giả về một đất nước Trung Hoa hòa bình, thống nhất . Ở thời kì đó, quan niệm anh hùng luôn được đặt lên hàng đầu, đó chính là hình ảnh những người anh hùng xuất chúng, phi thường từ ngoại hình, hành động , lời nói và đạt chiều sâu trong tâm hồn, biểu tượng bất tử của lòng trung hiếu , tiết nghĩa, trong thời kì loạn lạc vẫn không ngừng hướng về một “hảo hoàng đế”, mục đích “trị vì thiên hạ” đem cuộc sống bình yên đến cho muôn dân trăm họ.Quan niệm anh hùng giúp tác phẩm đạt giá trị nhân văn sâu sắc, phản ánh thực trạng lịch sử Trung Hoa một cách khách quan, bộc lộ những quan niệm triết lí nhân sinh vô cùng cao cả.

CHƯƠNG I

1.1 Lời nói đầu – Lịch sử nghiên cứu:

Trung Quốc là một quốc gia có lịch sử văn hóa lâu đời, nơi đây được xem là một trong bảy nền văn minh kiến tạo của thế giới Nền văn học sử của Trung Quốc hình thành từ khá sớm, với một khối lượng tác phẩm đồ sộ xuyên suốt qua các thời kì Đặc biệt với sự xuất hiện của bộ tiểu thuyết “Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa” đã đánh dấu một đỉnh cao mới trong quá trình phát triển của tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Bộ tiểu thuyết này đã mở ra một thời đại vàng son cho lịch sử văn học Trung Quốc

“Tam quốc diễn nghĩa” là bộ tiểu thuyết chương hồi nhận được sự quan tâm, đón nhận từ phía bạn đọc và đặc biệt là các học giả nghiên cứu về lịch sử, văn hóa, chính trị Hình tượng nhân vật trong “Tam quốc diễn nghĩa” được nhà văn La Quán Trung khắc họa rõ nét về nhiều phương diện Các mẫu mực, quy chuẩn về anh hùng thời trung đại được tác giả ấn định vào các nhân vật anh hùng trong tác phẩm như: Lưu Bị, Quan Công, Trương Phi, Gia Cát Lượng,… Các mẫu hình ấy là sự kết tinh hoàn thiện về cả tài lẫn trí Chính vì vậy, các hình tượng trong “Tam quốc diễn nghĩa” là những nhà quân sự tài ba, những con người “trên thông thiên văn, dưới tường địa lý”,… Từ những hình tượng anh hùng như vậy đã trở thành nguồn cảm hứng để các thế hệ hậu sinh, chuyên sâu, tìm tòi nghiên cứu nhằm giải mã những

ẩn khuất trong con người và cả trong mưu lược về binh pháp, chính trị Điều đó, khiến cho bộ tiểu thuyết chương hồi Trung Quốc có một chỗ đứng trong lòng bạn đọc trên khắp thế giới và đặc biệt là những nhà chính trị gia lỗi lạc

1.2 Phương pháp nghiên cứu:

Trên thực tế, có rất nhiều những nhà nghiên cứu, phê bình văn học khai thác tác phẩm “Tam quốc diễn nghĩa” từ góc nhìn lịch sử, chính trị,… Để làm rõ quan niệm anh hùng Tam quốc, chúng tôi sẽ tập trung đi sâu vào hình tượng nhân vật Thông qua tính cách, ngoại hình, dáng dấp và bản lĩnh chiến trận của nhân vật sẽ làm toát lên “cái hùng” trong bản thể của họ Vấn đề này sẽ được triển khai thành từng luận điểm cụ thể trong chương III

CHƯƠNG II

2 Khái quát chung

2.1 Đặc điểm tiểu thuyết chương hồi:

Tiểu thuyết chương hồi là một dạng thức tiểu thuyết trường thiên trong văn học Trung Quốc, phát triển từ thoại bản “giảng sử” thời Tống, được hoàn thiện và đạt đến đỉnh cao vào thời Minh, tiếp tục phát triển ở thời Thanh Bắt nguồn từ thể loại

“giảng sử” trong thuyết thoại dân gian, tiểu thuyết chương hồi tiếp tục kế thừa những đặc điểm nổi bật của thể loại này Khác với tiểu thuyết cổ điển thường thể hiện hết các nội dung thông qua những bài đoản thiên, “giảng sử” tái hiện những câu chuyện lịch sử với dung lượng dài nên phải nói nhiều lần và thông qua mỗi hồi khác nhau

Cũng vì thế mà đặc điểm cơ bản đầu tiên của tiểu thuyết chương hồi là sự phân chia tác phẩm thành các hồi tiếp nối nhau Với dung lượng lớn nên mỗi hồi đều được phân tách và đặt một tiêu đề tóm lược nội dung để dễ nhớ và dễ nắm bắt câu chuyện Các hồi phải đảm bảo sự liên kết liền mạch và chặt chẽ với nhau bởi nội dung và hình thức dẫn chuyện Mở đầu các hồi thường là những câu như : “Trước đó…”, “Lại nói về…”, “Hãy nói về…” Trong mỗi hồi thường có những câu thơ mang tính chất bình luận được dẫn dắt bằng các câu như “Vậy nên đời sau có thơ rằng:…” hay “Thực là…” Kết thúc tác phẩm thường là câu gợi dẫn “Muốn biết

sự thể thế nào, xem hồi sau sẽ rõ”… Cách kết thúc này vừa tạo nên sự gắn bó chặt chẽ, mạch lạc giữa các hồi vừa có tác dụng kích thích sự quan tâm chú ý của người đọc

Tiểu thuyết chương hồi có bối cảnh rộng về không gian, dài về thời gian, bao gồm nhiều sự kiện, nhiều nhân vật Tuy nhiên trong sự đa dạng, phức tạp ấy vẫn có những sự kiện trung tâm, những nhân vật chính thể hiện rõ nét quan điểm tư tưởng của tác giả

2.2 Đặc trưng tiểu thuyết chương hồi Trung Quốc:

Dựa vào đề tài và chủ đề tư tưởng, có thể chia tiểu thuyết Trung Quốc thành 5 loại chính, bao gồm: Tiểu thuyết giảng sử (Tam quốc diễn nghĩa), Tiểu thuyết nghĩa hiệp (Thủy Hử), Tiểu thuyết thần ma (Tây du kí), Tiểu thuyết nhân tình thế thái (Hồng Lâu Mộng) và Đoản thiên tiểu thuyết (Liêu trai chí dị) Tiêu biểu cho thể loại Tiểu thuyết giảng sử là tác phẩm “Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa”, lấy đề tài trong lịch sử rồi “diễn nghĩa” “Tam quốc chí” đã thể hiện một cách đầy đủ và

rõ nét đặc điểm thi pháp của tiểu thuyết chương hồi Trung Hoa Cùng với tài năng nghệ thuật của nhà văn La Quán Trung đã đem đến cho độc giả một bối cảnh hiện thực lịch sử xã hội cát cứ phân tranh

2.3 Vài nét về tác giả La Quán Trung:

Cuộc đời La Quán Trung không được sử sách ghi chép Theo một số tư liệu thu thập được, thì La Quán Trung có tên là La Bản, người Tiền Đường, Thái Nguyên, hiệu Hồ Hải Tản Nhân Ông sinh thời vốn là người có trình độ học vấn cao nhưng tính khí cô độc, có mưu đồ chí lớn

Với tài năng tổ chức nghệ thuật, La Quán Trung đã gia công những tài liệu sẵn có

để hoàn chỉnh bộ tiểu thuyết rực rỡ nhất trong văn học trung quốc Ngoài “Tam Quốc chí”, La Quán Trung còn được xem là một trong những tác giả của bộ Thủy

Hử Truyện Bên cạnh đó, người đời còn biết đến ông với tư cách một tác gia tạp kịch Những kịch tác được kí tên ông đến nay vẫn còn lưu truyền như: Triệu Thái

Tổ Long Hỗ Phong Vân Hội, Tùy Đường Chí Truyên, Tàn Đường Ngũ Đại Sử Diễn Nghĩa Truyện và Tam Toại Bình Yêu Truyện

2.4 Khái quát về tiểu thuyết Tam quốc chí của La Quán Trung:

“Tam Quốc diễn nghĩa” tên gọi đầy đủ là “Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa” Tác phẩm ra đời vào khoảng cuối thời Nguyên đầu thời Minh (thế kỷ XIV) Bộ tiểu thuyết nổi tiếng có độ dài 75 vạn chữ lấy bối cảnh lịch sử 97 năm hình thành, phát triển và đi đến diệt vong của ba tập đoàn phong kiến Ngụy, Thục, Ngô Với thời gian gần một trăm năm đó, từ khi nổ ra khởi nghĩa Hoàng Cân (Khăn Vàng) đến năm 280 họ Tư Mã thống nhất Trung Quốc lập nên nhà Tấn, tác phẩm đã phóng chiếu toàn bộ bức tranh sinh động về đời sống chính trị trải khắp đất nước Trung Hoa

Tiểu thuyết “Tam quốc diễn nghĩa” gồm 120 hồi

Bản tóm lược các sự kiện chính:

Hồi thứ 1 và hồi thứ 2 là mở đầu cho thiên tiểu thuyết này dựng lên bối cảnh về sự sụp đổ thối nát của chính quyền chuyên chế nhà Hán Từ đó, dẫn đến các cuộc nổi loạn tiêu biểu là khởi nghĩa giặc Khăn Vàng Chính vì thế mà lần lượt xuất hiện những gương mặt anh hùng với mưu đồ và chí hướng riêng

Hồi thứ 3 đến hồi 14: Đổng Trác được triệu hồi vào cung, phế vua rồi lên làm tướng quốc, nắm giữ mọi quyền binh Từ đó là cả một thời kì tàn bạo, lộng quyền kéo dài của các thuộc hạ, các dư đảng của Đổng Trác cho đến khi bị tiêu diệt Cùng lúc đó, Tôn Kiên có được ngọc tỷ

Hồi thứ 14 đến hồi thứ 33 viết về tình hình chính trị, xã hội,… trong giai đoạn Tào Tháo đánh họ Viên và thống nhất phương Bắc

Hồi thứ 34 đến hồi thứ 40 viết về sự kiện Lưu Bị ba lần sang Kinh Châu và ba lần đến lều tranh tìm gặp Gia Cát Lượng

Hồi thứ 41 đến hồi thứ 50 viết về Tào Tháo mở cuộc chinh phạt xuống phía Nam

Và cảnh tượng hùng tráng trận Xích Bích với tài trí, mưu lược của các vị anh hùng trong quân sự

Hồi thứ 51 đến hồi thứ 57 chủ yếu viết về sự diễn biến và mối quan hệ phức tạp giữa hai bên Lưu Bị và Tôn Quyền Tuy liên kết nhưng vãn xảy ra mâu thuẫn vì ai cũng ôm mộng thống nhất đất nước và xưng đế

Từ hồi 57 đến hồi thứ 74 kể về sự việc Tào Tháo ra sức tinh luyện quân đội để tiến đánh lấy Hán Trung Còn Lưu Bị thì lấy Ích Châu cướp Hán Trung

Từ hồi 75 đến hồi thứ 85 kể về việc Quan vũ bị giết chết Ngô và Thục giao tranh với nhau Vì quá đau buồn trước cái chết của Quan Công và sau đó là Trương Phi nên Lưu Bị cũng ốm và chết Theo đó, là chuyện kể về việc dựng nước Nguỵ và nước Thục

Từ hồi 85 đến hồi 104 viết về việc Gia Cát Lượng cất quân đi dẹp giặc Man với tình tiết “ bảy lần bắt Mạnh Hoạch” và “sáu lần ra Kỳ Sơn” cho đến khi Gia Cát Lượng ốm chết trong quân hàng

Từ hồi 105 đến hồi 115 là kể về cuộc Bắc phạt của Khương Duy là tướng đại diện cho nhà Thục và được Gia Cát Lượng trao truyền binh pháp trước khi chết

Đến hồi 116 viết về sự kiện quân Tấn đánh Thục cho đến khi Thục diệt vong

Đến hai hồi cuối nói về sự việc quân Tấn diệt Ngô cho đến khi thống nhất đất nước

và chuyển giao quyền lực về nhà Đại Tấn

CHƯƠNG III

1 Quan niệm anh hùng trong Tam quốc chí

3.1 “Cái hùng” trong mỹ học

3.1.1 Khái niệm

Cái hùng trong mỹ học hay còn gọi là cái trác tuyệt trong nghệ thuật Với quan niệm cái hùng trong mỹ học, ta dễ dàng hiểu được, cái hùng trong mỹ học là hình tượng các nhân vật anh hùng được nhà văn gia công cho những đặc điểm, những tính chất nổi bật hơn người Từ đó, làm nổi bật lên cái chất chân chính, cái khí

phách, vẻ đẹp của người anh hùng Bên cạnh việc khắc họa tính cách của người anh hùng, nhà văn không quên khắc họa ngoại hình hình tượng anh hùng với sức lực mạnh mẽ, một thân thể to lớn khác thường, … Thông qua việc khắc họa rõ nét

về tư tưởng lẫn ngoại hình của người anh hùng thể hiện hình tượng nhân vật mang chất lý tưởng của thời đại và sáng lên như một thực thể cuốn hút và cao cả

3.1.2 Biểu hiện

Ngược về dòng chảy thời gian của lịch sử văn học thế giới, ta bắt gặp hình tượng nhân vật anh hùng được hiện ra với tần số dày đặc trong các tác phẩm văn học Đặc biệt, hình tượng anh hùng được hiện rõ nét nhất trong thể loại sử thi, vì thể loại sử thi mang tính anh hùng ca Nên việc áp dụng cái trác tuyệt, cái cao cả vào hình tượng người anh hùng là điều hiển nhiên Qua hàng loạt các sử thi nổi tiếng,

ta bắt gặp rất nhiều hình tượng anh hùng như nhân vật Rama trong sử thi Ấn Độ Ramayana, người hùng Yudihititra trong sử thi Mahabharata, anh hùng Đămsan trong sử thi Đămsan,…

3.2 Quan niệm về anh hùng trong “Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa”

Giai đoạn Tam quốc được xem là giai đoạn lịch sử với nhiều vấn đề khó phân và cũng là thời đại xuất hiện rất nhiều các bậc anh hùng mãnh tướng Diện mạo của các anh hùng Tam Quốc được lược thảo qua các luận điểm sau:

3.2.1 Anh hùng cứu thế:

3.2.1.1 Ba anh em (Lưu Quan Trương)

Lưu Bị, Quan Công, Trương Phi là những vị anh hùng tuấn kiệt thời loạn Đất nước trong lúc hoạn nạn, ly tán đã sinh ra những vị anh hùng có tài năng xuất thế với mong muốn dẹp loạn, bình thiên hạ và yên dân Chính vì lí do đó, việc kết nghĩa vườn đào đã thể hiện sự đồng chí hướng, sự kết giao tình huynh đệ để dựa vào đó mà thực hiện mong muốn “cứu thế” của mình

Ba anh em gặp nhau trong hoàn cảnh giặc Khăn Vàng nổi dậy, cướp bóc dân chúng rơi vào thảm cảnh lầm than Trước tình hình đất nước như vậy, ba anh em cùng nhau hợp lực, dẹp giặc cứu nguy đất nước Chính lời thề ở vườn đào đã thể hiện được khí tiết của vị anh hùng với mong muốn cứu thế “Chúng tôi là Lưu Bị, Quan

Vũ, Trương Phi, dẫu rằng khác họ song đã kết làm anh em thì phải cùng lòng, hợp sức cứu khốn phù nguy trên báo đền nợ nước dưới yên định nhân dân” Lời thề vườn đào năm xưa đã trở thành tuyên chỉ cho hành động của ba anh em Lưu Quan Trương Đến sau này, Quan Công, Trương Phi đã trở thành những tay trợ thủ đắc lực giúp Lưu Bị dẹp giặc Đổng Trác, phá giặc Tào với mong muốn bình định

Trung Nguyên Khi đất nước rơi vào thế chân vạc Ngụy Thục Ngô, Lưu Bị xưng

đế nước Thục nhưng việc bình định Trung Nguyên, thống nhất lãnh thổ mang lại

sự bình yên cho nhân dân vẫn luôn sục sôi trong ông Với chí hướng đó, cộng với

sự trợ giúp đắc lực của Quan Công, Trương Phi và tài mưu lược của Gia Cát Khổng Minh, Lưu Bị đã nhiều lần tiến công thống nhất thiên hạ Lưu Bị là con dòng dõi đế vương nhà Hán, Lưu Bị luôn mong muốn phục dựng lại vương triều nhà Hán là vì vậy Khi đất nước bị phân chia, Lưu Bị liên kết với Đông Ngô để đánh Ngụy Vì Lưu Bị cho rằng quân Ngụy là những kẻ phản vua, nghịch tặc nổi loạn Chính vì vậy, Lưu Bị Quan Công Trương Phi liên tiếp mở các cuộc chiến tập trung vào nước Ngụy và đỉnh cao là trận Xích Bích, phải khiến cho quân Tào hoảng sợ và thiệt hại rất nhiều

Từ đây, ta có thể nhận ra rằng ba anh em Lưu Bị, Quan Công, Trương Phi với mong muốn cứu thế cốt lõi trong đó là muốn yên dân đất nước hòa bình thống nhất Cái nền tảng tư tưởng của ba anh em Lưu Quan Trương là tư tưởng nhân nghĩa Vì vậy tập đoàn của Lưu Bị rất được lòng dân Từ sự lược thuật khái quát như vậy ta có thể thấy được khí phách của bậc đại trượng phu, vị anh hùng dũng mãnh với khát vọng cứu thế và yên dân Đời sau có thơ khen rằng:

Anh hùng xuất hiện buổi sơ đầu Người thử siêu đao kẻ thử mâu Mới bước chân ra uy đã dữ Tiếng tăm lừng lẫy cuộc ganh nhau

3.2.1.2 Tào Tháo

Nhân vật Tào Tháo được xem là đứa con đẻ của thời loạn Tác giả đã để cho Hứa Thiệu nói trước về tính cách của Tào Tháo : “ là năng thần của thời trị, gian thần của thời loạn” Nhà văn La Quán Trung đã xây dựng nhân vật Tào Tháo với dáng dấp của người anh hùng, thể hiện ở chỗ mưu cao, trí lớn có tài điều binh khiển tướng, bao bọc khắp vũ trụ Cái hùng trong Tào Tháo được miêu tả ở diện mạo bên ngoài cùng những hành động đầy mưu tính Trong tâm thức đế vương, Tào Tháo luôn hoạch định một thiên hạ thống nhất và và bình định dưới tay ông

Vẻ ngoài của Tào Tháo được xây dựng như một anh hùng thời thế Từ việc Tào Tháo cười nhạo các vị quan trong triều nhận cầm dao ngọc thất bảo của Vương Doãn tìm thời cơ để đâm Đổng Trác cho đến khi tập hợp được quần thần khắp nơi

để tạo dựng thế lực, chuẩn bị cho âm mưu xây dựng cơ đồ của chính mình Việc làm của Tào Tháo không chỉ đơn giản là hành động của một đấng anh kiệt nhân lúc loạn lạc mà tranh hùng các phương Ngược lại, ẩn chứa đằng sâu sự oanh liệt trước

mắt là của một âm mưu to lớn là làm bá chủ thống nhất thiên hạ Chí hướng của Tào Tháo cộng với tài năng quân sự thật sự hiếm có trong thiên hạ

Có thể nói cái hùng trong tính cách của Tào Tháo trước hết là ở đạo dùng người Tào Tháo rất trọng người tài và cũng rất biết cách để cầu thị nhân tài Nhìn lại những vị tướng và các mưu sĩ hàng đầu như: Tuân Úc, Giả Hủ, Quách Gia, Trình Dục… đã khẳng định cho bản lĩnh “thống soái cái tài” của Tào Tháo Chính sự

“biết dùng người, có tài là dùng” của Tào Tháo đã giúp ông thu thập được một một

số lượng lớn nhân tài về trận doanh của mình Cùng với đó, nguyên tắc dùng người một cách “thành tâm giữ tín, dùng người tin tưởng” đã làm nên mối gắn bền chặt giữa vị quân chủ và các tướng lĩnh

Tính khí của Tào Tháo vốn là xảo trá, nhưng thực sự chính cái quỷ quyệt của ông

ta đã vận hành trong âm mưu, chiến lược tranh đấu một cách xuất sắc Cái hay của Tào Tháo nằm ở chỗ ông biết khi nào nên nói dối và khi nào nên thành thật Để chiêu dụ được trí sĩ mưu thần, sự khôn vặt càng không làm đối phương tín nhiệm

mà ngược lại còn gây nên sự nghi ngờ Chính sự thành tâm và thông minh mà Tào Tháo đã có được những người phò tá đầy tài năng

Lí giải cho cái hùng của Tào Tháo không nằm ở bản chất thật của kẻ mưu lược mà nằm ở hình tượng, dáng dấp bên ngoài Xây dựng nhân vật Tào Tháo là một nét đặc sắc trong ngòi bút của La Quán Trung khi tạo nên nét mâu thuẫn nhưng lại hài hòa giữa cái bề ngoài và cái bên trong của nhân vật Cái hùng của Tào Tháo cộng với cái gian trá, xảo quyệt trong bản chất nhân vật đã tạo nên tính cách gian hùng Nói về Tào Tháo không phải là nói đến một người anh hùng chân chính mà là một

kẻ hùng mưu nhưng tâm sâu chỉ hướng đến mục đích riêng của cá nhân

Tiểu kết:

So sánh giữa hình tượng ba anh em Lưu Bị, Quan Công, Trương Phi và Tào Tháo,

ta nhận thấy những nét riêng biệt và thống nhất Sự thống nhất ở đây là nằm ở chỗ

cả hai thế lực đều hành động vì mục đích lớn, chí hướng riêng của mình Hai thế lực đều được sinh ra là những “anh hùng cứu thế” vì chí lớn, vùng vẫy bốn phương, thống nhất thiên hạ Nhưng ở đây điểm khác biệt dễ dàng nhìn thấy đó chính là ở triết lí vị kỉ, làm tất cả vì mục đích riêng của bản thân (Tào Tháo) và cáo tâm lớn lao vì an dân, vì vương triều nhà Hán (ba anh em Lưu Quan Trương) Hành động cứu thế của ba anh em Lưu, Quan, Trương dựa trên nền tảng “ trung quân, ái quốc ” với cốt lõi là yên dân

3.2.2 Anh hùng trác tuyệt

3.2.2.1 Tuyệt trí - Gia Cát Lượng

Gia Cát Lượng có tên chữ là Khổng Minh, ông sinh ra vào năm thứ 4 đời Ninh đế nhà Hán( năm 181sau CN) ở huyện Dương Đô, quận Lang Nha Với việc khắc họa diện mạo của Gia Cát Lượng tay cầm quạt lông, mình mặc áo hạc, ta thấy được hình tượng Gia Cát Lượng khác so với các vị anh hùng khác về tài trí và cũng như

về dáng dấp của mình Gia Cát Lượng được biết đến như là một nhà ngoại giao ăn nói hùng hồn, nhà trị nhìn xa trông rộng, nhà binh pháp xuất quỷ nhập thần, hơn nữa còn là một đạo sĩ có tài hô phong hoán vũ, giẫm đạp thất tinh và có một siêu năng khác người

Chính vì tài năng vượt trội này mà Lưu Bị phải ba lần đến tận lều tranh mời Gia Cát Lượng Theo Thủy Kính tiên sinh thì : “ tài của Gia Cát Lượng phải được ví với Lã Vọng làm nên cơ nghiệp 800 năm của nhà Chu và Trương Lương làm nên

cơ nghiệp 400 năm của nhà Hán” Khi Lưu Bị đến lần thứ ba thì mới gặp được Gia Cát Lượng với thái độ kính cẩn, nói rõ kế sách định quốc, an bang Chính vì cảm kích trước lòng nhân nghĩa của vị anh hào tuấn kiệt hiếm có này, nên Gia Cát Lượng đã cùng Lưu Bị hạ sơn Cuộc đời mưu sự chính trị của Gia Cát Lượng bắt đầu từ đó, vào lúc ông 27 tuổi

Mở đầu cho sự nghiệp mưu lược chính trị của Khổng Minh là ở gò Bác Vọng Từ đây, ta thấy tài trí dụng binh của Gia Cát lượng giỏi giang như thế nào Chính cái tài năng xuất chúng của Gia Cát Lượng nên Lưu Bị đã giao quyền binh cho Gia Cát Lượng Khi chống quân Tào ở gò Bác Vọng, Gia Cát Lượng đã tự tay cho quân mai phục, chuẩn bị mọi thứ để tiêu diệt quân Tào Với mưu lược và tài lực của Khổng Minh đã khiến cho toàn bị quân Tào bị tiêu diệt, tướng Hạ Hầu Đôn chạy thoát Từ đó, uy danh của Khổng Minh đã vang dội khắp trong giới anh hùng hào kiệt

Tiếp đó, với mưu trí xuất thần của Khổng Minh được thể hiện qua sự việc hỏa thiêu Tân Dã Ở trận này, Khổng Minh đã dụng kế hỏa, thủy để thắng được quân Tào Ở đây, Khổng Minh dung hỏa để thiêu rụi Tân Dã, dung thủy để tiêu diệt quân Tào Và đỉnh cao là trận Xích Bích khiến tên tuổi của Khổng Minh lưu danh ngàn đời, vì đó là một trận chiến ác liệt, là sự đấu trí của các nhà cầm binh và cách dụng binh xuất quỷ nhập thần của họ Tới trận này, Khổng Minh đã thể hiện được cái tài

“ hô phong, hoán vũ” trong việc Khổng Minh mượn gió Đông giúp Chu Du đốt trại Tào Việc lập đàn cầu gió Đông Nam, đã thể hiện được sự tinh thông thiên văn, địa

lí của Khổng Minh

Với tấm lòng nhân nghĩa của ông từ việc sau bảy lần bắt Mạnh Hoạch, Khổng Minh đã không giết mà tha cho Mạnh Hoạch con đường sống Đó là Khổng Minh đang dùng nhân tâm để thu phục lòng người Sau đó, Khổng Minh bắt đầu hành trình“ lục xuất Kỳ Sơn” tức là ra Kỳ Sơn sáu lần, với mong muốn lấy đất Ngụy,

bình định và thống nhất Trung Nguyên theo lời thác của Tiên đế Lưu Bị ,nhưng ước muốn đó không thành Với mưu kế “ không thành kế”, Khổng Minh đã để trống thành , quân Tư Mã Ý tiến vào đánh chiếm nhưng khi đến nơi thấy thành bỏ trống, còn Khổng Minh ngồi trên thành đánh đàn Chính vì vậy, quân Tư Mã Ý sinh nghi , sợ có quân mai phục nên không dám tiến vào mà rút quân về Sau này, khi biết được trong thành lúc ấy chỉ có vài trăm binh sĩ già yếu, mà một mình Khổng Minh có thể đẩy lùi được đạo quân của mình Tư Mã Ý rất khâm phục và cho rằng mình còn kém tài so với Khổng Minh

Và hàng loạt các chiến công lẫy lừng khác đã thể hiện được tài trí trác tuyệt của Khổng Minh như việc Khổng Minh vào Kiếm Cáp, khiến Trương Cáp mắc phải mẹo và chết Đến khi Khổng Minh ra Kỳ Sơn nhiều lần, quân binh thiếu lương, với trí tuệ thông minh Khổng Minh đã chế ra trâu gỗ, ngựa máy để tải lương Nhờ đó,

mà quân Ngụy mắc mưu Khổng Minh, bắt chước chế tạo y như vậy và Khổng Minh đoạt được lương thực của quân Ngụy về tay mình Cho đến khi đến tận hang Thượng Phương, Khổng Minh vây khốn cha con Tư Mã Ý, cho quân phóng hỏa thiêu cháy cha con Tư Mã Ý Bỗng dưng, lúc ấy trời đổ cơn mưa và Khổng Minh nhận ra rằng “ hành sự tại người mà thành sự tại trời”, biết là khí vận nhà Hán đến đây đã tận Vì không muốn phụ lòng Tiên đế đã ba lần đến lều tranh tìm gặp mình cộng với lời thác của tiên đế trước khi mất, Khổng Minh không dám nguôi ngoai ý chí bình định Trung Nguyên và Khổng Minh tiếp tục ra Kỳ Sơn lần thứ sáu với mong muốn đó Khi ra Kỳ Sơn lần thứ sáu, Khổng Minh đã cho quân đóng ở gò Ngũ Trượng để tránh giao chiến với quân Ngụy Trước khi mất trong trại, Khổng Minh không quên dặn dò thuộc hạ, củng cố tinh thần binh sĩ và trao truyền binh thư cho Khương Duy Với tài phép biến hóa khôn lường của mình, Khổng Minh đã không để lộ việc mình đã chết cho Tư Mã Ý biêt bằng cách không phát tang, làm một cái khám to bỏ thây ông vào trong đó, lấy bảy hạt gạo đặt vào miệng, dưới chân đặt một ngọn đèn sáng và trong quân luôn giữ yên lặng Điều này khiến cho tướng tinh của Khổng Minh không rơi xuống và quân giặc sẽ không biết là Khổng Minh đã chết

Từ sự khái quát về các chiến công với sự mưu trí hơn người của Gia Cát Lượng cho thấy ông là người có học vấn uyên bác, có tài nhìn xa trông rộng, giỏi dự đoán, biết địch biết ta nhiều mưu mẹo linh hoạt trong chiến thuật, nhờ vậy mới có thể đạt được nhiều thắng lợi trong trận chiến Hình tượng Gia Cát Lượng trong thiên tiểu thuyết này vừa có nét “ uyên bác của nhà nho, vừa có cái thông minh hồn hậu dân dã” thể hiện được một trí tuệ thông minh, cao siêu La Quán Trung “ gửi gắm lý tưởng về một nhà nho, một hiền sĩ có tài kinh bang, tế thế, về một nhân vật trí tuệ hơn người trong việc chinh phục thiên nhiên và chiến thắng kẻ thù” Từ đây, ta có thể thấy nhân vật Gia Cát lượng trong tiểu thuyết này hóa thân là một nhân vật có

tài trí trác tuyệt, là một chuẩn mực về hình tượng lý tưởng người anh hùng thời đại lúc bấy giờ

3.2.2.2 Tuyệt nhân – Lưu Bị

Xã hội Trung Hoa cổ đại đề cao giá trị đạo đức nhân nghĩa hơn cả Chính vì lẽ đó

mà phẩm hạnh của bậc quân chủ lại được đặt lên hàng đầu Lưu Bị với triết lí nhân sinh trung nghĩa “Ta thà chết chứ không làm điều phụ nghĩa” đã khẳng định cho

khí chất và tấm lòng của mình Dũng khí bất kể thành bại, thấy nghĩa là làm ấy là

lý do khiến Lưu Bị danh vang bốn biển, khiến nhân dân hướng tới, kẻ sĩ muốn theo quần hùng cát cứ ai cũng muốn kết minh với ông Ở phương diện đạo đức, khó ai

có thể sánh bằng Lưu Bị

Xuất thân từ hoàng tộc, với chí hướng chấn hưng cơ đồ nhà Hán, Lưu Bị hóa thân của chữ “nhân” trong “nhân hòa” – yếu tố quyết định thành bại của một triều đại Sức mạnh tinh thần của Lưu Bị là ở chỗ rất được lòng người Sỡ dĩ ông rất được lòng người, một là tín nghĩa với bằng hữu, hai là nhân từ với nhân dân Chính tấm lòng nhân từ và nghĩa hiệp đó, mà Lưu Bị đã khiến cho Đào Khiêm sẵn sàng hiến

ấn quan giao hết cơ đồ ở Từ Châu cho ông Khi bị quân Tào Tháo bao vây, ông đã không bỏ dân Tân Dã mà can đảm đối lũy với Tào Tháo ở Viêm Thành “Ta mưu việc lớn, chẳng qua cũng lấy dân làm gốc Nay người ta theo mình, sao nỡ bỏ” Với tấm lòng của vị hiền đức đã khiến cho dân chúng trên dưới một lòng, hướng tới một xa hội hòa hợp

Bản lĩnh của Lưu Bị còn thể hiện ở chỗ ông rất trọng hiền tài Với tác phong “biết

co biết duỗi” trong các mối quan hệ, như khi ông ba lần đích thân đến lều tranh để mời Gia Cát Khổng Minh hay khi Lưu Bị bị Lữ Bố chiếm mất Từ Châu nhưng vẫn chịu hàng Lữ Bố mà bàn chuyện lớn… Chính thái độ hòa nhã và khí khái kiên định

đã giúp cho tiếng tốt được đồn xa tạo nên tiếng tâm trọng tình trọng nghĩa trong thiên hạ

Việc Gia Cát Lượng đồng ý hạ sơn để phò tá Lưu Bị đã mở ra một thời kì mới trong cuộc đời Lưu Bị Chính hành động của Lưu Bị đã đồng điệu và gặp gỡ với lí tưởng “trung – hiếu” của Gia Cát Lượng đã tạo nên một cặp “vua sáng tôi hiền” trong lịch sử Bởi bản chất hiền đức của mình, mà Lưu Bị thể hiện một hình ảnh vị vua tuyệt đích lúc nào cũng một lòng hướng tới nhân dân, hướng tới sự nghiệp phục hưng cơ đồ nhà Hán

3.2.2.3 Tuyệt nghĩa – Quan Công

Quan Vũ ( 162-219) tự Vân Trường còn được gọi là Quan Công Ông là một người

đã góp công lớn vào việc thành lập nhà Thục Hán, với Lưu Bị là vị hoàng đế đầu