Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (tt)

Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (tt)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (tt)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (tt)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (tt)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (tt)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (tt)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (tt)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (tt)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (tt)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (tt)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (tt)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (tt)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (tt)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (tt)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

KIỀU VĂN HƯNG

THEO DÕI THI HÀNH PHÁP LUẬT

Công trình được hoàn thành tại Học viện Khoa học Xã hội Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN MINH ĐOAN

Phản biện 1: PGS.TS LƯƠNG VĂN CƯỜNG

Phản biện 2: TS HOÀNG THỊ NGÂN

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn, họp tại Học viện Khoa học Xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam

Vào hồi: 15 giờ.10 ngày 27 tháng 10 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

Thư viện Học viện Khoa học xã hội.

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật là hai nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm, đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCH của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân nhất là trong bối cảnh Đảng và nhà nước ta đang tập trung chỉ đạo chuyển hướng chiến lược từ xây dựng và hoàn thiện pháp luật sang trọng tâm là tiếp tục xây dựng và hoàn thiện pháp luật gắn với tổ chức thực thi pháp luật tạo sự liên thông giữa công tác xây dựng pháp luật và công tác tổ chức thi hành pháp luật thì vai trò của công tác TDTHPL càng trở nên quan trọng

Trong thời gian qua công tác TDTHPL trên địa bàn cả nước đã

có nhiều chuyển biến và đạt được những kết quả tích cực Trên địa bàn tỉnh Bắc Giang công tác TDTHPL đã được triển khai sớm, nghiêm túc, bài bản, sáng tạo và đạt được nhiều kết quả quan trọng Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được thì công tác TDTHPL cũng đã phát sinh những bất cập, hạn chế là:

Thứ nhất, hiện nay nội hàm của các khái niệm “thi hành pháp

luật”, “theo dõi thi hành pháp luật” chưa được quy định rõ và chưa được hiểu một cách thống nhất Do đó dẫn đến việc đánh giá vị trí, vai trò, chức năng, ý nghĩa của TDTHPL không thống nhất, không phân biệt rạch ròi được với các hoạt động thanh tra, kiểm tra

Thứ hai, Nghị định số 59/2012/NĐ-CP là cơ sở pháp lý quan

của công tác TDTHPL Tuy nhiên, qua 05 năm triển khai thi hành Nghị định số 59/2012/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn thi hành đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả công tác TDTHPL

2

Thứ ba, quá trình triển khai tổ chức thực hiện công tác

TDTHPL tại địa phương đã gặp phải những khó khăn, bất cập, hạn chế đó là: việc tổ chức triển khai TDTHPL ở nhiều cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh còn chưa được quan tâm thực hiện; việc thực hiện TDTHPL còn mang tính hình thức, chưa mang lại hiệu quả thiết thực; khó khăn về nguồn kinh phí thực hiện nhiệm vụ TDTHPL; về

tổ chức, bộ máy và biên chế thực hiện nhiệm vụ TDTHPL; việc thực hiện kiến nghị của một số cơ quan, đơn vị, địa phương còn chưa thực

sự nghiêm túc

Từ vị trí, vai trò và ý nghĩa của TDTHPL ngày càng quan trọng và xuất phát từ những hạn chế, bất cập của công tác TDTHPL trong thực tiễn triển khai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang trong thời gian

vừa qua, học viên chọn đề tài “Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang” làm đề tài luận văn nhằm đưa ra các khuyến

nghị khoa học góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác TDTHPL nói chung và công tác TDTHPL trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói riêng

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Để thực hiện đề tài luận văn này, học viên đã nghiên cứu các văn kiện của Đảng trong đó đề ra nhiều chủ trương, chính sách quan trọng định hướng cho công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn định hướng cho việc nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật nói chung và TDTHPL nói riêng ở nước ta trong giai đoạn

hiện nay

Luận văn cũng nghiên cứu quá trình hoàn thiện về thể chế

TDTHPL từ Quyết định số 1987/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Triển khai thực hiện công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật đến

Thông tư số 03/2010/TT-BTP của Bộ Tư pháp hướng dẫn thực hiện

3

đến Nghị định số 59/2012/NĐ-CP về theo dõi tình hình thi hành pháp luật (Nghị định số 59/2012/NĐ-CP) và các Thông tư có liên quan khác của Bộ Tư pháp Đây là cơ sở pháp lý để Bộ Tư pháp và các

Bộ, ngành, địa phương triển khai công tác TDTHPL

Luận văn cũng đã nghiên cứu, tham khảo các tài liệu như:

Đề tài “Nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật của cơ quan nhà nước, đáp ứng yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa” của Bộ

Tư pháp; dự thảo Đề án “Đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật”; các cuốn sách tham khảo: “Một số vấn đề

về lý luận và thực tiễn về theo dõi thi hành pháp luật”; “Hỏi đáp về công tác theo dõi thi hành pháp luật”; “Sổ tay công tác pháp chế”

…Ngoài ra còn nghiên cứu có các bài tham luận tại các buổi hội thảo, tọa đàm, hội nghị do Bộ Tư pháp tổ chức Bên cạnh đó là cá bài viết, bài báo, luận văn thạc sĩ của các tác giả nghiên cứu, đề cập về vấn đề

này như: PGS.TS Nguyễn Văn Động “Thi hành pháp luật của cơ quan, nhà nước: Khái niệm, hiệu quả và sự tác động (ảnh hưởng) của hiệu quả tới xã hội” Tạp chí Luật học số 8/2010; TS Nguyễn Văn Cương “Một số vấn đề lý luận nhằm hoàn thiện pháp luật về theo dõi thi hành pháp luật”; TS Dương Thị Thanh Mai “Một số định hướng lớn trong việc xác định các tiêu chí phục vụ việc theo dõi, đánh giá tình hình thi hành pháp luật”; ThS Đỗ Đình Lương “Một số suy nghĩ

về cách tiếp cận khi xây dựng tiêu chí theo dõi thi hành pháp luật”; PGS.TS Nguyễn Minh Đoan “Chính phủ trong tổ chức thi hành pháp luật và trách nhiệm của các cơ quan, cá nhân trong tổ chức thi hành pháp luật”…

Mặc dù có nhiều công trình, bài báo, bài tham luận tại các buổi tọa đàm, hội thảo, hội nghị nghiên cứu và đề cập về TDTHPL, tuy nhiên các công trình, bài báo, tham luận tại hội thảo, tọa đàm chủ yếu

4

đề cập đến những vấn đề lý luận và một số khía cạnh khác của TDTHPL Cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào ở góc độ luận văn thạc sĩ luật học về TDTHPL từ thực tiễn của tỉnh Bắc Giang

Vì vậy, học viên chọn đề tài “Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang” để làm luận văn thạc sĩ của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn TDTHPL tại tỉnh Bắc Giang, từ đó đề xuất các giải pháp bảo đảm TDTHPL hiện nay trên địa bàn cả nước nói chung và trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói

riêng

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhiệm vụ của đề tài gồm:

- Phân tích làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý của TDTHPL gồm: khái niệm TDTHPL; nguyên tắc TDTHPL; chủ thể TDTHPL; nội dung TDTHPL; các hoạt động TDTHPL…

- Đánh giá, phân tích thực trạng TDTHPL ở tỉnh Bắc Giang; những hạn chế, bất cập trong TDTHPL và phân tích chỉ rõ nguyên nhân của những hạn chế, bấp cập

- Đề xuất các giải pháp nhằm bảo đảm TDTHPL trong giai đoạn tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài

- Đối tượng nghiên cứu cúa đề tài là những vấn đề lý luận và

thực tiễn về TDTHPL trên địa bàn tỉnh Bắc Giang; làm rõ những hạn chế, bất cập và các giải pháp nhằm bảo đảm TDTHPL

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài là TDTHPL từ năm 2011 đến nay trên địa bàn tỉnh Bắc Giang

5 Phương pháp nghiên cứu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Đề tài làm sáng tỏ thêm một số nội dung lý luận về TDTHPL

- Phân tích, đánh giá thực trạng; chỉ ra những hạn chế, bất cập của TDTHPL từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang Đề xuất những giải pháp, kiến nghị bảo đảm TDTHPL

- Về thực tiễn, kết quả nghiên cứu luận văn có thể làm tài liệu tham khảo trong các cơ sở đào tạo, cho những người làm công tác nghiên cứu về TDTHPL hoặc áp dụng trong thực tiễn

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung chính của luận văn được bố cục thành 3 Chương, cụ thể như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp lý về theo dõi thi hành pháp luật

Chương 2: Thực tiễn theo dõi thi hành pháp luật ở tỉnh Bắc Giang

Chương 3: Quan điểm và giải pháp bảo đảm theo dõi thi hành pháp luật trong giai đoạn hiện nay

1.1.1 Quan niệm về thi hành pháp luật

Hiện nay, trong khoa học pháp lý ở nước ta khái niệm “thi hành pháp luật” đang có một số cách hiểu khác nhau, cụ thể:

Thứ nhất, khái niệm “thi hành pháp luật” chỉ là một trong bốn

hình thức “thực hiện pháp luật” được hiểu là hành vi thực tế, hợp pháp

có mục đích của các chủ thể pháp luật nhằm hiện thực hóa các quy định của pháp luật, làm chúng đi vào cuộc sống, trở thành những hành

vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật

Thứ hai, khái niệm “thi hành pháp luật” được hiểu là bao gồm

mọi hoạt động nhằm đưa pháp luật vào cuộc sống, biến quy định của pháp luật trở thành hành vi của các chủ thể

Thứ ba, “thi hành pháp luật” là mọi hoạt động của cơ quan, tổ

chức, cá nhân thực hiện để hiện thực hóa các yêu cầu của pháp luật, đưa pháp luật vào cuộc sống

Tuy nhiên, trên thực tế ở Việt Nam cho đến nay chưa có văn bản pháp luật nào quy định (định nghĩa) về “thi hành pháp luật” Do vậy, trong luận văn này, “thi hành pháp luật” được hiểu là mọi hoạt động nhằm đưa pháp luật vào cuộc sống, biến quy định của pháp luật trở thành hành vi thực tế, hợp pháp của các chủ thể

Thi hành pháp luật có những đặc trưng sau:

7

Một là, thi hành pháp luật là nghĩa vụ của tất cả các cơ quan nhà

nước và mọi tổ chức, cá nhân, song quan trọng nhất là vai trò của Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ và UBND các cấp;

Hai là, thi hành pháp luật phải tuân thủ các trình tự, thủ tục do

pháp luật quy định

Ba là, thi hành pháp luật phải tuân thủ về tính thống nhất và

quan hệ hành chính mệnh lệnh - phục tùng

Bốn là, thi hành pháp luật mang tính chủ động, sáng tạo

Theo đó thì nội hàm của hoạt động thi hành pháp luật bao gồm các hoạt động sau:

Một là, công bố và chuyển tải các thông tin pháp luật đến cơ quan,

tổ chức, cá nhân và người dân có trách nhiệm thi hành;

Hai là, ban hành các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi

Năm là, bảo đảm các điều kiện về tổ chức bộ máy, cơ sở vật chất,

kinh phí và các điều kiện khác cho thi hành pháp luật;

Sáu là, thanh tra, kiểm tra, theo dõi, xử lý vi phạm, giải quyết

khiếu nại, tố cáo trong thi hành pháp luật

1.1.2 Khái niệm theo dõi thi hành pháp luật

Trong khoa học pháp lý, “theo dõi thi hành pháp luật” được hiểu là hoạt động xem xét, đánh giá của các cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với quá trình tổ chức thi hành pháp luật của cơ quan nhà nước và người có thẩm quyền Trên cơ sở kết quả theo dõi, cơ quan, tổ chức,

cá nhân phát hiện những vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tiễn

8

triển khai thi hành pháp luật; kiến nghị, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp luật

TDTHPL là hoạt động vừa mang tính khoa học vừa mang tính quyền lực nhà nước Từ đặc điểm của TDTHPL thì giữa TDTHPL và hoạt động kiểm tra, thanh tra khác nhau cơ bản ở một số nội dung như: về mục đích; về hiệu lực pháp lý; về chủ thể; về phạm vi

1.1.3 Nguyên tắc theo dõi thi hành pháp luật

Thứ nhất, hoạt động TDTHPL phải bảo đảm tính khách quan,

công khai, minh bạch

Thứ hai, TDTHPL phải được thực hiện thường xuyên, toàn

diện, có trọng tâm, trọng điểm

Thứ ba, kết hợp theo dõi THPLPL theo lĩnh vực và theo địa

bàn

Thứ tư, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ

chức trong quá trình TDTHPL; không trùng lắp, chồng chéo với các hoạt động thuộc phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan nhà nước

đã được pháp luật quy định

Thứ năm, huy động sự tham gia của tổ chức chính trị, tổ chức

chính trị - xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và nhân dân

1.1.4 Mục đích, ý nghĩa của theo dõi thi hành pháp luật

Mục đích của TDTHPL là nhằm xem xét, đánh giá thực trạng thi hành pháp luật, kiến nghị thực hiện các giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp luật

TDTHPL có các ý nghĩa như sau:

Thứ nhất, TDTHPL là một kênh thông tin quan trọng để đánh

giá về thực trạng thi hành pháp luật và mức độ tuân thủ pháp luật của

cơ quan, tổ chức, người dân

9

Thứ hai, TDTHPL nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng và hoàn

thiện Nhà nước pháp quyền XHCN;

Thứ ba, TDTHPL nhằm đáp ứng yêu cầu bảo đảm và phát

huy dân chủ trong đời sống xã hội

Thứ tư, TDTHPL nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế

1.2 Chủ thể và nội dung của theo dõi thi hành pháp luật

1.2.1 Chủ thể có trách nhiệm theo dõi thi hành pháp luật

Việc nghiên cứu về chủ thể có trách nhiệm TDTHPL có ý nghĩa quan trọng đối với việc xác định vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể trong TDTHPL Theo quy định hiện hành thì các chủ thể có trách nhiệm TDTHPL chủ yếu hiện nay gồm:

- Bộ Tư pháp;

- Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ;

- Ủy ban nhân dân các cấp;

Bên cạnh các chủ thể chủ yếu nêu trên thì TDTHPL còn do một số chủ thể khác tham gia như: Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên; Hội luật gia Việt Nam; Liên đoàn luật sư Việt Nam; Phòng Thương mại

và Công nghiệp Việt Nam; các cá nhân tham gia vào hoạt động TDTHPL

1.2.2 Nội dung theo dõi thi hành pháp luật

Hiện nay, TDTHPL bao gồm các nội dung như sau:

- Xem xét, đánh giá tình hình ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành văn bản QPPL:

- Xem xét, đánh giá tình hình thi hành, bảo đảm các điều kiện cho thi hành pháp luật

- Xem xét, đánh giá tình hình tuân thủ pháp luật:

1.3 Các hoạt động theo dõi thi hành pháp luật

10

- Các hoạt động TDTHPL bao gồm:

+ Thu thập thông tin về tình hình thi hành pháp luật;

+ Kiểm tra tình hình thi hành pháp luật;

+ Điều tra, khảo sát tình hình thi hành pháp luật;

+ Xử lý kết quả theo dõi thi hành pháp luật

Bên cạnh các hoạt động TDTHPL nêu trên, thì hằng năm, các

cơ quan nhà nước phải thực hiện việc xây dựng kế hoạch theo dõi tình hình thi hành pháp luật và báo cáo tình hình thi hành pháp luật

1.4 Yếu tố ảnh hưởng đến theo dõi thi hành pháp luật

Các yếu tố ảnh hưởng đến theo dõi thi hành bao gồm:

Thứ nhất, sự phát triển của kinh tế - xã hội là nhân tố ảnh

hưởng mạnh mẽ đến TDTHPL

Thứ hai, hệ thống pháp luật

Thứ ba, văn hóa, phong tục tập quán, lối sống của người dân Thứ tư, sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố quan trọng ảnh

hưởng trực tiếp tới quá trình thực hiện TDTHPL

Thứ năm, tổ chức, bộ máy, biên chế và kiều kiện kinh phí, cơ

sở vật chất

Kết luận chương 1

Thi hành pháp luật và TDTHPL là những khái niệm còn có nhiều cách hiểu chưa thống nhất trên diễn đàn khoa học pháp lý hiện nay Ở luận văn này tác giả tiếp cận khái niệm và nội hàm của TDTHPL ở góc độ thực tiễn quá trình tổ chức triển khai thực hiện công tác này Theo đó, hoạt động TDTHPL được nghiên cứu, tìm hiểu ở những nội dung: khái niệm TDTHPL; mục đích, ý nghĩa của TDTHPL; nội dung TDTHPL; thể chế của TDTHPL và các hoạt động TDTHPL

11

Bên cạnh đó, luận văn cũng phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến TDTHPL từ yếu tố về kinh tế, hệ thống pháp luật, tổ chức bộ máy và kinh phí, yếu tố văn hóa, phong tục tập quán đến sự lãnh đạo của Đảng với công tác này Từ việc nhận diện các yếu tố ảnh hưởng này sẽ giúp cho việc đánh giá, phân tích thực trạng TDTHPL trong giai đoạn hiện nay được khách quan, toàn diện và sát hơn với tình hình thực tế tại địa phương

Thứ nhất, sự phát triển ngày càng mạnh mẽ của nền kinh tế,

nhất là việc thu hút đầu tư hình thành và phát triển của các Khu công nghiệp, Cụm công nghiệp làm phát sinh điều kiện và đặt ra yêu cầu cấp thiết của công tác TDTHPL

Thứ hai, đời sống vật chất, tinh thần của người dân và trình độ

nhận thức, khả năng hiểu biết và ý thức chấp hành pháp luật của người dân không đồng đều

Thứ ba, hiện nay chủ trương tinh giảm bộ máy, biên chế nhiều

ngành, lĩnh vực buộc phải thu gọn đầu mối, giảm biên chế cũng phần nào ảnh hưởng tới TDTHPL

Thứ tư, sự quan tâm, chỉ đạo của các cấp ủy đảng, chính quyền

địa phương

2.2 Thực trạng theo dõi thi hành pháp luật ở tỉnh Bắc Giang