Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (LV thạc sĩ)

Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (LV thạc sĩ)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (LV thạc sĩ)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (LV thạc sĩ)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (LV thạc sĩ)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (LV thạc sĩ)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (LV thạc sĩ)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (LV thạc sĩ)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (LV thạc sĩ)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (LV thạc sĩ)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (LV thạc sĩ)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (LV thạc sĩ)Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang (LV thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

KIỀU VĂN HƯNG

THEO DÕI THI HÀNH PHÁP LUẬT

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

KIỀU VĂN HƯNG

THEO DÕI THI HÀNH PHÁP LUẬT

TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC GIANG

Chuyên ngành : Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mã số : 60.38.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS NGUYỄN MINH ĐOAN

Hà Nội, 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những nội dung nghiên cứu trình bày trong luận văn

thạc sĩ chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính với đề tài “Theo

dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang” là công trình nghiên cứu

của cá nhân tôi, không sao chép của bất cứ ai Nếu có sự thiếu trung thực, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm trước Hội đồng chấm luận văn và Ban Giám đốc Học viện Khoa học xã hội

Tác giả

Kiều Văn Hưng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ THEO DÕI THI HÀNH PHÁP LUẬT 9

1.1 Khái niệm, nguyên tắc, mục đích,ý nghĩa của theo dõi thi hành pháp luật 9 1.2 Chủ thể và nội dung của theo dõi thi hành pháp luật 17

1.3 Các hoạt động theo dõi thi hành pháp luật 22

1.4 Yếu tố ảnh hưởng đến theo dõi thi hành pháp luật ……… 28

Chương 2: THỰC TIỄN THEO DÕI THI HÀNH PHÁP LUẬT

Ở TỈNH BẮC GIANG 31

2.1 Khái quát đặc điểm, tình hình kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Giang có ảnh hưởng đến theo dõi thi hành pháp luật 31

2.2 Thực trạng theo dõi thi hành pháp luật ở tỉnh Bắc Giang 34

2.3 Đánh giá chung về theo dõi thi hành pháp luật trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 57

Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THEO DÕI THI HÀNH PHÁP LUẬT TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 66

3.1 Quan điểm bảo đảm theo dõi thi hành pháp luật trong giai đoạn hiện nay66 3.2 Giải pháp bảo đảm theo dõi thi hành pháp luật trong giai đoạn hiện nay 68 KẾT LUẬN 80

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

HĐND : Hội đồng nhân dân

TDTHPL : Theo dõi thi hành pháp luật QPPL : Quy phạm pháp luật

UBND : Uỷ ban nhân dân

XHCN : Xã hội chủ nghĩa

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật là hai nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm, đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCH của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Trong bối cảnh Đảng và nhà nước ta đang tập trung chỉ đạo chuyển hướng chiến lược từ xây dựng và hoàn thiện pháp luật sang trọng tâm là tiếp tục xây dựng và hoàn thiện pháp luật gắn với tổ chức thực thi pháp luật tạo sự liên thông giữa công tác xây dựng pháp luật và công tác tổ chức thi hành pháp luật thì vai trò của công tác TDTHPL càng trở nên quan trọng Tại Kết luận số 01-KL/TW, ngày 04/4/2016 của Bộ Chính trị về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 48-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa IX về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm

2020 đã chỉ rõ “Ban Cán sự đảng Chính phủ chỉ đạo tăng cường trách nhiệm của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các cơ quan của Chính phủ, UBND các cấp thực hiện các giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thi hành pháp luật, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm cần thực hiện trong giai đoạn 2016-2020” [3]

Trong thời gian qua công tác TDTHPL trên địa bàn cả nước đã có nhiều chuyển biến và đạt được những kết quả tích cực Trên địa bàn tỉnh Bắc Giang công tác TDTHPL đã được triển khai sớm,nghiêm túc, bài bản, sáng tạo và đạt được nhiều kết quả quan trọng Kết quả sơ kết 03 năm về thực hiện Nghị định 59/2012/NĐ-CP ngày 23/7/2012 của Chính phủ về theo dõi tình hình thi hành pháp luật (Nghị định số 59/2012/NĐ-CP), Sở Tư pháp tỉnh Bắc Giang là một trong 05 tập thể được Bộ Tư pháp tặng Bằng khen; năm 2016 qua việc kiểm tra trực tiếp công tác TDTHPL của tỉnh Bắc Giang, Đoàn kiểm tra liên

ngành do Bộ Tư pháp chủ trì đã đánh giá tỉnh Bắc Giang là một trong những

điểm sáng về việc thực hiện công tác TDTHPL trên cả nước

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được thì công tác TDTHPL cũng đã phát sinh những bất cập, hạn chế là:

Thứ nhất, hiện nay nội hàm của các khái niệm “thi hành pháp luật”,

“theo dõi thi hành pháp luật” chưa được quy định rõ và chưa được hiểu một cách thống nhất Do đó dẫn đến việc đánh giá vị trí, vai trò, chức năng, ý nghĩa của TDTHPL không thống nhất, không phân biệt rạch ròi được với các hoạt động thanh tra, kiểm tra và nhất là các khái niệm này hiện nay gắn với chức năng, nhiệm vụ của Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND các cấp trong tổ chức thi hành pháp luật nói chung và TDTHPL nói riêng

Thứ hai, Nghị định số 59/2012/NĐ-CP là cơ sở pháp lý quan trọng giúp

nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của công tác TDTHPL trong việc quản

lý nhà nước và xã hội, cũng như nâng cao vị trí, vai trò của TDTHPL, tăng cường hiệu lực, hiệu quả TDTHPP trong giai đoạn hiện nay Tuy nhiên, qua

05 năm triển khai thi hành Nghị định số 59/2012/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn thi hành đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả công tác TDTHPL như: các quy định về trách nhiệm, thẩm quyền, phạm vi TDTHPL của Bộ Tư pháp, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND các cấp chưa rõ ràng, cụ thể; quy định về các tiêu chí đánh giá hiệu quả TDTHPL chưa rõ ràng, bộc lộ một số bất cập nhất là từ khi

có Luật Ban hành văn bản QPPL năm 2015 được ban hành; chưa quy định về

cơ chế đôn đốc, theo dõi, kiểm tra việc thực hiện các kiến nghị và chế tài trong trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nội dung kiến nghị; chưa có cơ chế huy động sự tham gia của người dân và các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và phát huy vai trò phản biện xã hội của mặt trận tổ quốc các cấp trong hoạt động TDTHPL

Thứ ba, quá trình triển khai tổ chức thực hiện công tác TDTHPL tại địa

phương còn gặp khó khăn, hạn chế đó là: việc tổ chức triển khai TDTHPL ở nhiều cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh còn chưa được quan tâm thực hiện; việc xây dựng và thực hiện kế hoạch TDTHPL tại một số địa phương còn chậm, chất lượng TDTHPL còn hạn chế, việc tổ chức thực hiện còn mang tính hình thức, chưa mang lại hiệu quả thiết thực; hầu hết UBND cấp huyện

và các Sở, ngành chưa bố trí được nguồn kinh phí thực hiện nhiệm vụ TDTHPL; các cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh, Phòng Tư pháp các huyện, thành phố chưa bố trí cán bộ chuyên trách thực hiện công tác này; việc thực hiện kiến nghị của một số cơ quan, đơn vị, địa phương còn chưa thực sự nghiêm túc

Từ vị trí, vai trò và ý nghĩa của TDTHPL ngày càng quan trọng và xuất phát từ những hạn chế, bất cập của công tác TDTHPL trong thực tiễn triển khai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang trong thời gian vừa qua, học viên chọn đề tài

“Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang” làm đề tài luận văn

nhằm đưa ra các khuyến nghị khoa học góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác TDTHPL nói chung và công tác TDTHPL trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói riêng

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII đã đề ra những định hướng lớn về

đẩy mạnh xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN Bộ Chính trị đã ban hành

Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020; Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020; Kết luận số 01-KL/TW, ngày 04/4/2016 của Bộ Chính trị về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 48-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa IX về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm

2010, định hướng đến năm 2020 Đây là những cơ sở chính trị quan trọng

không chỉ định hướng cho công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn định hướng cho việc nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật

nói chung và TDTHPL nói riêng ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

Ngày 30/11/2009, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số

1987/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Triển khai thực hiện công tác theo dõi tình

hình thi hành pháp luật” Ngày 03/3/2010 , Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành

Thông tư số 03/2010/TT-BTP hướng dẫn thực hiện công tác theo dõi tình

hình thi hành pháp luật Ngày 23/7/2012, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban

hành Nghị định số 59/2012/NĐ-CP Ngày 15/5/2014 Bộ Tư pháp ban hành Thông tư số 14/2014/TT-BTP quy định chi tiết thi hành Nghị định số 59/2012/NĐ-CP ngày 23/7/2012 của Chính phủ về theo dõi tình hình thi hành pháp luật (Thông tư số 14/2014/TT-BTP) Căn cứ Nghị định số 59/2012/NĐ-

CP và các văn bản pháp luật liên quan là cơ sở để Bộ Tư pháp và các Bộ, ngành, địa phương triển khai TDTHPL trên phạm vi cả nước

Về phía Bộ Tư pháp đã triển khai nghiên cứu Đề tài “Nâng cao hiệu

quả thi hành pháp luật của cơ quan nhà nước, đáp ứng yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa”; hiện nay đang triển khai xây dựng Đề án “Đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật” Bộ Tư pháp đã

biên soạn các cuốn sách tham khảo: “Một số vấn đề về lý luận và thực tiễn về

theo dõi thi hành pháp luật” 2011, Nxb Tư pháp, Hà Nội; cuốn “Hỏi đáp về công tác theo dõi thi hành pháp luật” 2014, Nxb Tư pháp, Hà Nội; cuốn “Sổ tay công tác pháp chế” 2014, Nxb Tư pháp, Hà Nội…Ngoài ra Bộ Tư pháp

còn tổ chức nhiều buổi hội thảo, tọa đàm, hội nghị nhằm hoàn thiện thể chế về

TDTHPL như: năm 2013 tổ chức Hội thảo “Hoàn thiện thể chế về theo dõi thi

hành pháp luật” ; năm 2014 tổ chức Hội thảo “Sự tham gia của Mặt trận tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội trong công tác theo dõi thi hành pháp luật”; tháng 3/2017 tổ chức Tọa đàm “Về công tác

theo dõi thi hành pháp luật”; tháng 7/2017 tổ chức Hội nghị “Lấy ý kiến đề án đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật”…

Hiện nay, có một số bài báo, bài tham luận tại các diễn đàn khoa học

của các tác giả đề cập đến TDTHPL như: PGS TS Phan Trung Lý “Bảo đảm

thi hành pháp luật ở địa phương, khó khăn, thuận lợi và giải pháp” Tạp chí

Tổ chức nhà nước tháng 4/2009; PGS.TS Nguyễn Văn Động “Thi hành pháp

luật của cơ quan, nhà nước: Khái niệm, hiệu quả và sự tác động (ảnh hưởng) của hiệu quả tới xã hội” Tạp chí Luật học số 8/2010; TS Nguyễn Văn Cương

“Một số vấn đề lý luận nhằm hoàn thiện pháp luật về theo dõi thi hành pháp

luật”, tài liệu Tọa đàm “Về công tác theo dõi thi hành pháp luật”, Bộ Tư pháp

2017 ; TS Dương Thị Thanh Mai “Một số định hướng lớn trong việc xác định

các tiêu chí phục vụ việc theo dõi, đánh giá tình hình thi hành pháp luật”, tài

liệu Tọa đàm “Về công tác theo dõi thi hành pháp luật”, Bộ Tư pháp 2017; ThS Đỗ Đình Lương “Một số suy nghĩ về cách tiếp cận khi xây dựng tiêu chí

theo dõi thi hành pháp luật”, tài liệu Tọa đàm “Về công tác theo dõi thi hành pháp luật”, Bộ Tư pháp 2017; PGS.TS Nguyễn Minh Đoan “Chính phủ trong

tổ chức thi hành pháp luật và trách nhiệm của các cơ quan, cá nhân trong tổ chức thi hành pháp luật”, tài liệu Hội nghị “Lấy ý kiến đề án đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật”, Bộ Tư pháp năm 2017;

PGS.TS Bùi Xuân Đức “Phát huy vai trò của Mặt trận tổ quốc Việt Nam

trong việc giám sát thi hành pháp luật”, tài liệu Hội nghị “Lấy ý kiến đề án đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật”, Bộ Tư pháp

năm 2017; GS.TS Trần Ngọc Đường “Tổ chức thi hành pháp luật theo Hiến

pháp 2013”, tài liệu Hội nghị “Lấy ý kiến đề án đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật”, Bộ Tư pháp năm 2017

Mặc dù có nhiều công trình, bài báo, bài tham luận tại các buổi tọa đàm, hội thảo, hội nghị nghiên cứu và đề cập về TDTHPL, tuy nhiên các công trình, bài báo, tham luận tại hội thảo, tọa đàm chủ yếu đề cập đến những vấn đề lý luận và một số khía cạnh khác của TDTHPL Cho đến nay, chưa có công trình

nghiên cứu nào ở góc độ luận văn thạc sĩ luật học về TDTHPL từ thực tiễn của

tỉnh Bắc Giang Vì vậy, học viên chọn đề tài “Theo dõi thi hành pháp luật từ

thực tiễn tỉnh Bắc Giang” để làm luận văn thạc sĩ của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn công tác TDTHPL tại tỉnh Bắc Giang: từ thực trạng triển khai thực hiện công tác TDTHPL của UBND tỉnh, các Sở, ngành, UBND cấp huyện, UBND cấp xã; thực trạng tổ chức bộ máy, biên chế, kinh phí đảm bảo cho công tác TDTHPL đến việc tiến hành các hoạt động TDTHPL trên địa bàn tỉnh… Từ đó đề xuất các giải pháp bảo đảm TDTHPL hiện nay trên địa bàn cả nước nói chung và trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói riêng

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhiệm vụ của đề tài gồm:

- Phân tích làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý của TDTHPL gồm: khái niệm TDTHPL; nguyên tắc TDTHPL; chủ thể TDTHPL; nội dung TDTHPL; các hoạt động TDTHPL…

- Đánh giá, phân tích thực trạng TDTHPL ở tỉnh Bắc Giang; những hạn chế, bất cập trong TDTHPL và phân tích chỉ rõ nguyên nhân của những hạn chế, bấp cập

- Đề xuất các giải pháp nhằm bảo đảm TDTHPL trong giai đoạn tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài

- Đối tượng nghiên cứu cúa đề tài là những vấn đề lý luận và thực tiễn

về TDTHPL trên địa bàn tỉnh Bắc Giang; làm rõ những hạn chế, bất cập và các giải pháp nhằm bảo đảm TDTHPL

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài là TDTHPL từ năm 2011 đến nay trên địa bàn tỉnh Bắc Giang

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Đồng thời, luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể sau: Phương pháp phân tích, phương pháp lịch sử; phương pháp tổng hợp, so sánh, thống kê để lý giải những vấn đề lý luận, thực trạng, kiến nghị các giải pháp bảo đảm TDTHPL từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Đề tài làm sáng tỏ thêm một số nội dung lý luận về TDTHPL

- Phân tích, đánh giá thực trạng; chỉ ra những hạn chế, bất cập của TDTHPL từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang Đề xuất những giải pháp, kiến nghị bảo đảm TDTHPL

- Về thực tiễn, kết quả nghiên cứu luận văn có thể làm tài liệu tham khảo trong các cơ sở đào tạo, cho những người làm công tác nghiên cứu về TDTHPL hoặc áp dụng trong thực tiễn

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung chính của luận văn được bố cục thành 3 Chương, cụ thể như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp lý về theo dõi thi hành pháp luật Chương 2: Thực tiễn theo dõi thi hành pháp luật ở tỉnh Bắc Giang Chương 3: Quan điểm và giải pháp bảo đảm theo dõi thi hành pháp luật trong giai đoạn hiện nay

1.1.1 Quan niệm về thi hành pháp luật

Hiện nay, trong khoa học pháp lý ở nước ta khái niệm “thi hành pháp luật” đang có một số cách hiểu khác nhau Cụ thể:

Thứ nhất, khái niệm “thi hành pháp luật” chỉ là một trong bốn hình thức

“thực hiện pháp luật” được hiểu là hành vi thực tế, hợp pháp có mục đích của các chủ thể pháp luật nhằm hiện thực hóa các quy định của pháp luật, làm chúng đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật [37, tr396] Thi hành pháp luật được hiểu chỉ là một hình thức thực hiện pháp luật, theo đó, nghĩa vụ pháp lý của chủ thể pháp luật được hiện thực hóa thông qua hành động tích cực của chủ thể Bên cạnh thi hành pháp luật, còn các hình thức thực hiện pháp luật khác còn bao gồm: tuân thủ pháp luật, sử dụng pháp luật, áp dụng pháp luật

Thứ hai, khái niệm “thi hành pháp luật” được hiểu là bao gồm mọi hoạt

động nhằm đưa pháp luật vào cuộc sống, biến quy định của pháp luật trở thành hành vi của các chủ thể [20, tr40] Theo đó, thì khái niệm “thi hành pháp luật”

là khá gần với nghĩa của thuật ngữ “thực hiện pháp luật” như đã trình bày ở trên

Thứ ba, có quan điểm cho rằng “thi hành pháp luật” là mọi hoạt động

của cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện để hiện thực hóa các yêu cầu của pháp luật, đưa pháp luật vào cuộc sống [11,tr28]

Tuy nhiên, trên thực tế ở Việt Nam cho đến nay chưa có văn bản pháp

này, “thi hành pháp luật” được hiểu là mọi hoạt động nhằm đưa pháp luật vào cuộc sống, biến quy định của pháp luật trở thành hành vi thực tế, hợp pháp của các chủ thể

Với cách hiểu như trên thì “thi hành pháp luật” có những đặc trưng sau:

Một là, thi hành pháp luật là nghĩa vụ của tất cả các cơ quan nhà nước và

mọi tổ chức, cá nhân, song quan trọng nhất là vai trò của Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ và UBND các cấp;

Hai là, thi hành pháp luật phải tuân thủ các trình tự, thủ tục do pháp luật

quy định

Ba là, thi hành pháp luật phải tuân thủ về tính thống nhất và quan hệ

hành chính mệnh lệnh - phục tùng

Bốn là, thi hành pháp luật mang tính chủ động, sáng tạo

Theo đó thì nội hàm của hoạt động thi hành pháp luật bao gồm các hoạt động sau:

Một là, công bố và chuyển tải các thông tin pháp luật đến cơ quan, tổ

chức, cá nhân và người dân có trách nhiệm thi hành;

Hai là, ban hành các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành;

Ba là, tiến hành phổ biến, giáo dục pháp luật, giải thích pháp luật;

Bốn là, xây dựng kế hoạch trong đó phân công, phân việc và mối quan hệ

phối hợp giữa các cơ quan liên quan và cá nhân có trách nhiệm thi hành pháp luật;

Năm là, bảo đảm các điều kiện về tổ chức bộ máy, cơ sở vật chất, kinh

phí và các điều kiện khác cho thi hành pháp luật;

Sáu là, thanh tra, kiểm tra, theo dõi, xử lý vi phạm, giải quyết khiếu nại,

tố cáo trong thi hành pháp luật

1.1.2 Khái niệm theo dõi thi hành pháp luật

Theo Từ điển tiếng Việt (của tác giả Thành Yến biên soạn) thì “theo dõi” được hiểu là chú ý theo sát từng hoạt động, từng diễn biến để biết rất rõ hoặc có sự ứng phó, xử lý kịp thời [35] Trong khoa học pháp lý, “theo dõi thi hành pháp luật” được hiểu là hoạt động xem xét, đánh giá của các cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với quá trình tổ chức thi hành pháp luật của cơ quan nhà nước và người có thẩm quyền Trên cơ sở kết quả theo dõi, cơ quan, tổ chức,

cá nhân phát hiện những vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tiễn triển khai thi hành pháp luật; kiến nghị, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp luật[9] Theo quy định tại Điều 7 Nghị định số 59/2012/NĐ-CP thì TDTHPL là hoạt động của các Bộ,

cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, UBND các cấp nhằm xem xét, đánh giá tình hình ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành văn bản QPPL, tình hình bảo đảm các điều kiện cho thi hành pháp luật và tình hình tuân thủ pháp luật

Có thể thấy TDTHPL là hoạt động vừa mang tính khoa học vừa mang tính quyền lực nhà nước [10,tr19] Bởi TDTHPL là hoạt động do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền thực hiện theo chức năng, nhiệm vụ do pháp luật quy định Do đó chủ thể thực hiện hoạt động TDTHPL thường là các cơ quan nhà nước như: Bộ Tư pháp, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND các cấp Trong quá trình tiến hành TDTHPL các chủ thể có thẩm quyền có thể yêu cầu đối tượng TDTHPL (cơ quan, tổ chức, cá nhân) có trách nhiệm thực hiện các yêu cầu của họ (như cung cấp thông tin, hồ sơ, báo cáo, giải trình…) Mặt khác, qua TDTHPL thì chủ thể có thẩm quyền TDTHPL có thể kiến nghị buộc cơ quan, tổ chức, cá nhân phải xử lý các kiến nghị

Bên cạnh đó, các hoạt động TDTHPL nhằm mục đích tổng hợp thông tin để có cơ sở đánh giá chính xác, khách quan về tình hình thi hành pháp luật

trong lĩnh tổ chức TDTHPL Các hoạt động thu thập và xử lý thông tin, điều tra, khảo sát, kiểm tra tình hình thi hành pháp luật và xử lý kết quả TDTHPL

là hoạt động mang tính chất khoa học do phải sử dụng các phương pháp khoa học để tổng hợp, thu thập thông tin, phân tích, xử lý thông tin và trên cơ sở đó xem xét, đánh giá tình hình nhằm đưa ra các kiến nghị để hoàn thiện hệ thống pháp luật và các giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật Những hoạt động đòi hỏi vận dụng các kỹ năng, yêu cầu, mục đích như hoạt động nghiên cứu khoa học Sản phẩm đầu ra của TDTHPL chính là thông tin về tình hình thi hành pháp luật TDTHPL được xem là hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền thực hiện để nắm bắt tình tình hình thi hành pháp pháp luật trong một lĩnh vực nhất định Và do đó có thể xem đây là một kênh

“giám sát hành chính”[10, tr20]

Hiện nay, một số cơ quan, tổ chức, cá nhân còn chưa nhận thức và phân biệt rõ giữa hoạt động TDTHPL với các hoạt động kiểm tra, thanh tra Do vậy, làm rõ nội hàm các hoạt động trên sẽ giúp làm sáng tỏ hơn nữa về hoạt động TDTHPL

Kiểm tra: là hoạt động thường xuyên của cơ quan nhà nước cấp trên

với cơ quan nhà nước cấp dưới được thực hiện trong quan hệ trực thuộc Quan hệ trực thuộc đó được pháp luật trao quyền cho chủ thể quản lý theo lĩnh vực (theo ngành) hoặc quan hệ trực thuộc theo thứ bậc trên, dưới trong hệ thống hành chính Từ quan hệ trực thuộc đó đã phát sinh hai loại kiểm tra đó

là kiểm tra theo chức năng và kiểm tra nội bộ

Thanh tra: Theo quy định của Luật Thanh tra thì thanh tra là việc xem

xét, đánh giá, xử lý của các cơ quan quản lý nhà nước đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự quản lý theo thẩm quyền, trình tự, thủ tục được pháp luật quy định [30]

Từ đó chúng ta có thể thấy, giữa TDTHPL và hoạt động kiểm tra, thanh tra khác nhau cơ bản ở một số nội dung như:

Về mục đích của hoạt động thanh tra nhằm phát hiện sơ hở trong hoạt động quản lý, chính sách pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền biện pháp khắc phục; phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật; giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định của pháp luật; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức,

cơ quan Còn mục đích của TDTHPL nhằm xem xét, đánh giá thực trạng thi hành pháp luật, kiến nghị thực hiện các giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp luật

Về hiệu lực pháp lý của hoạt động thanh tra: trong quá trình thanh tra các đối tượng thanh tra là các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thể bị xử lý về hành vi không cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ, chính xác, kịp thời theo yêu cầu của người ra quyết định thanh tra, trưởng đoàn thanh tra hoặc Thanh tra viên hoặc nếu tiêu hủy tài liệu, vật chứng thì tùy theo mức độ vi phạm có thể bị xử lý hành chính, xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự Còn đối với TDTHPL thì chỉ dừng lại việc yêu cầu các cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin, tài liệu, hồ sơ có liên quan chứ không đặt ra trách nhiệm pháp lý và chế tài đối với hành vi không thực hiện hoặc không hợp tác, phối hợp

Về chủ thể thực hiện hoạt động thanh tra là do cơ quan thanh tra hoặc Thanh tra viên thực hiện theo kế hoạch hoặc quyết định thanh tra đột xuất của

cơ quan, người có thẩm quyền (bên cạnh sự tham gia của các thành phần có liên quan khác) Còn chủ thể của TDTHPL rộng hơn bao gồm các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND các cấp Bên cạnh đó thì

các hoạt động thanh tra, phương thức thực hiện, kết luận thanh tra cũng là những điểm khác của hoạt động này so với TDTHPL

Như vậy, về cơ bản hoạt động thanh tra, kiểm tra là hoạt động mang tính quyền uy, phục tùng giữa cơ quan cấp trên với cơ quan cấp dưới, giữa cơ quan tiến hành thanh tra và đối tượng bị thanh tra Mặt khác qua hoạt động thanh tra, kiểm tra thì chủ thể bị thanh tra, kiểm tra có trách nhiệm buộc phải thực hiện các yêu cầu, kết luận thanh tra, kiểm tra nếu không sẽ phải chịu các hậu quả pháp lý bất lợi Còn đối với hoạt động TDTHPL thì chỉ là hoạt động nhằm xem xét, đánh giá thực trạng thi hành pháp luật và chỉ dừng lại ở việc đề xuất, kiến nghị các cơ quan, tổ chức, cá nhân nhằm nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật

Một điểm nữa khác với công tác thanh tra, kiểm tra là TDTHPL có phạm vi rộng hơn Trong quá trình thực hiện TDTHPL thì kết quả của hoạt động thanh tra, kiểm tra là một trong những nguồn thông tin quan trọng cung cấp cho quá trình tổ chức TDTHPL

1.1.3 Nguyên tắc theo dõi thi hành pháp luật

Thứ nhất, hoạt động TDTHPL phải bảo đảm tính khách quan, công khai,

minh bạch

Xuất phát từ mục đích của TDTHPL nên để đánh giá thực trạng của tình hình thi hành pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân thì TDTHPL cần phải thực hiện một cách khách quan, công khai, minh bạch Bằng các hoạt động, cách thức tiến hành các hoạt động TDTHPL nhằm thu thập, đánh giá thông tin về TDTHPL một cách chính xác, khách quan để từ đó mới thấy rõ được bức tranh về thực trạng thi hành pháp luật Các hoạt động và kết quả TDTHPL phải được công bố công khai và báo cáo TDTHPL phải phản ánh trung thực các kết quả TDTHPL Trên cơ sở đó mới đề xuất, kiến nghị các

giải pháp trúng và đúng vấn đề nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật

Thứ hai, TDTHPL phải được thực hiện thường xuyên, toàn diện, có

trọng tâm, trọng điểm

Việc TDTHPL là nhằm đánh giá, xem xét pháp luật đi vào cuộc sống như thế nào nên TDTHPL phải được thực hiện thường xuyên để kịp thời phát hiện những bất cập, hạn chế từ quy định của pháp luật đến quá trình tổ chức thi hành pháp luật từ đó kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật TDTHPL phải được thực hiện một cách toàn diện các nội dung TDTHPL như xem xét, đánh giá từ các quy định của hệ thống pháp luật đến các điều kiện đảm bảo cho TDTHP và mức độ tuân thủ pháp luật Phạm vi TDTHPL theo quy định rất rộng bao gồm tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Tuy nhiên trên thực

tế, do điều kiện về nguồn lực tổ chức bộ máy, biên chế, kinh phí và trên cơ sở nắm bắt những vấn đề “nóng”, vấn đề “nổi cộm” đang tồn tại nhiều bất cập, hạn chế trong việc tuân thủ pháp luật để lựa chọn những vấn đề trọng tâm tổ chức TDTHPL Do đó, TDTHPL phải có trọng tâm, trọng điểm để sử dụng phù hợp các nguồn lực và đảm bảo hiệu quả, ý nghĩa của TDTHPL góp phần quan trọng trong nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước ở những ngành, lĩnh vực được tổ chức TDTHPL

Thứ ba, kết hợp theo dõi THPLPL theo lĩnh vực và theo địa bàn

Để có cái nhìn toàn diện, đánh giá khách quan và chính xác về một lĩnh vực thì TDTHPL cần phải tiến hành kết hợp theo dõi theo lĩnh vực và địa bàn

và phải được thực hiện một cách đồng thời để có cái nhìn xuyên suốt, toàn diện về một lĩnh vực Việc tổ chức TDTHPL ở một ngành, lĩnh vực cụ thể để xem xét, đánh giá tình hình thi hành pháp luật về lĩnh vực đó ở các địa bàn khác nhau Từ đó mới có cái nhìn tổng thể, toàn diện và khách quan, chính xác về tình hình thi hành pháp luật trong lĩnh vực đó

Thứ tư, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức trong

quá trình TDTHPL; không trùng lắp, chồng chéo với các hoạt động thuộc phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan nhà nước đã được pháp luật quy định

Nguyên tắc này đòi hỏi để TDTHPL không trùng lặp, chồng chéo và ảnh hưởng tới hoạt động thuộc phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan nhà nước khác đã được pháp luật quy định Mặt khác, TDTHPL là hoạt đặc thù liên quan đến nhiều cơ quan, do đó hiệu quả phối hợp của các cơ quan, tổ chức liên quan ảnh hưởng trực tiếp tới TDTHPL Vì vậy, trong TDTHPL cần

sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan, tổ chức

Thứ năm, huy động sự tham gia của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị -

xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và nhân dân

Để thu thập thông tin nhằm xem xét, đánh giá một cách toàn diện, khách quan, chính xác về tình hình thi hành pháp luật thì ngoài các cơ quan nhà nước cần huy động sự tham gia tích cực của các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và nhân dân Qua việc tham gia của những đối tượng trên sẽ là nguồn cung cấp thông tin phong phú trong quá trình TDTHPL Sự đánh giá, giám sát, phản ánh và phản biện xã hội là kênh thông tin quan trọng trong việc đánh giá tình hình thi hành pháp luật

1.1.4 Mục đích, ý nghĩa của theo dõi thi hành pháp luật

Mục đích của TDTHPL là nhằm xem xét, đánh giá thực trạng thi hành pháp luật, kiến nghị thực hiện các giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp luật

TDTHPL có các ý nghĩa như sau:

Thứ nhất, TDTHPL là một kênh thông tin quan trọng để đánh giá về

thực trạng thi hành pháp luật và mức độ tuân thủ pháp luật của cơ quan, tổ chức, người dân Thông qua TDTHPL giúp cho cơ quan nhà nước đánh giá

toàn diện, khách quan, kịp thời tình hình thi hành pháp luật để từ đó phân tích nguyên nhân và có giải pháp hữu hiệu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước;

Thứ hai, TDTHPL nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà

nước pháp quyền XHCN Một trong những yêu cầu đặt ra trong việc xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN là Hiến pháp và các đạo luật giữ vị trí tối thượng Hệ thống pháp luật thể hiện đầy đủ, đúng đắn ý chí của nhân dân, phù hợp với hiện thực khách quan Nghĩa vụ tuân theo Hiến pháp và pháp luật là của tất cả công dân, không loại trừ đối với bất cứ ai Hoạt động TDTHPL nhằm giúp nhà nước phát hiện, xử lý những bất cập, tồn tại trong quá trình xây dựng và tổ chức thực hiện Hiến pháp và pháp luật Thông qua quá trình theo dõi, đánh giá việc đưa pháp luật vào thực thi trong đời sống xã hội, các cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân, công dân sẽ góp phần tìm ra những hạn chế, bất cập và nguyên nhân của những hạn chế, bất cập của pháp luật Trên cơ sở đó, đóng góp ý kiến, kiến nghị và các giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật, hoàn thiện hệ thống pháp luật, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN;

Thứ ba, TDTHPL nhằm đáp ứng yêu cầu bảo đảm và phát huy dân chủ

trong đời sống xã hội Theo tinh thần Hiến pháp năm 2013, nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình bằng việc kiểm soát quyền lực Nhà nước Việc kiểm soát đó bao gồm kiểm soát quyền lực nhà nước ở bên trong là kiểm soát việc thực thi lập pháp, hành pháp và tư pháp Kiểm soát quyền lực nhà nước bên ngoài là nhân dân thông qua các tổ chức chính trị - xã hội và thông qua các phương tiện thông tin đại chúng Do vậy, TDTHPL là cơ chế hữu hiệu để nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình Người dân có thể trực tiếp tham gia vào hoạt động TDTHPL thông qua việc theo dõi, phản ánh, kiến nghị việc thi hành pháp luật của cơ quan nhà nước bằng nhiều phương thức khác nhau

như phản ánh tình hình thi hành pháp luật trên các phương tiện thông tin đại chúng, gửi đơn thư tới cơ quan có thẩm quyền hoặc thực hiện gián tiếp thông qua các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp đại diện cho mình;

Thứ tư, TDTHPL nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế Trước yêu

cầu của công cuộc hội nhập quốc tế gắn kết với việc hoàn thiện thể chế, TDTHPL là phương thức hiệu quả để xem xét, đánh giá kết quả thi hành pháp luật trong thực tiễn đời sống như thế nào? Thông qua hoạt động TDTHPL, các quy định, các văn bản pháp luật tồn tại nghiều bất cập, hạn chế, khiến khuyết sẽ được kịp thời phát hiện để sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới nhằm thiết lập hành lang pháp lý đầu đủ, phù hợp, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế

1.2 Chủ thể và nội dung của theo dõi thi hành pháp luật

1.2.1 Chủ thể có trách nhiệm theo dõi thi hành pháp luật

Việc nghiên cứu về chủ thể có trách nhiệm TDTHPL có ý nghĩa quan trọng đối với việc xác định vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể trong TDTHPL Trên cơ sở xác định rõ phạm vi, trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân mới có đánh giá tổng thể hiệu lực, hiệu quả của bộ máy thực hiện TDTHPL từ đó kịp thời kiến nghị nhằm nâng cao trách nhiệm, hiệu quả của chủ thể liên quan trong TDTHPL

Theo quy định hiện hành thì các chủ thể có trách nhiệm TDTHPL chủ yếu hiện nay gồm: Bộ Tư pháp; Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND các cấp

* Bộ Tư pháp với trách nhiệm là cơ quan giúp Chính phủ quản lý nhà nước và tổ chức TDTHPL trên phạm vi cả nước có trách nhiệm cụ thể sau:

- Trình cơ quan có thẩm quyền ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền các văn bản QPPL về TDTHPL

- Trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ tiêu thống kê quốc gia làm

cơ sở cho việc xem xét, đánh giá tình hình thi hành pháp luật

- Hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, UBND cấp tỉnh trong việc thực hiện TDTHPL

- Chủ trì, phối hợp với Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan, tổ chức có liên quan TDTHPL trong phạm vi cả nước và trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý liên ngành, có nhiều khó khăn, vướng mắc, bất cập trong thực tiễn thi hành

- Hằng năm báo cáo Thủ tướng Chính phủ về TDTHPL trong phạm vi cả nước trước ngày 15 tháng 11

- Thực hiện trách nhiệm TDTHPL trong các lĩnh vực quản lý nhà nước thuộc phạm vi của Bộ Tư pháp

* Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ có trách nhiệm cụ thể sau:

- Chỉ đạo, hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra các cơ quan, đơn vị trực thuộc trong việc thực hiện TDTHPL

- Ban hành Chỉ tiêu thống kê ngành làm cơ sở cho việc xem xét, đánh giá tình hình thi hành pháp luật

- Ban hành và tổ chức thực hiện kế hoạch TDTHPL của Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ

- Bảo đảm các điều kiện cho việc thực hiện TDTHPL

- Hằng năm báo cáo Bộ Tư pháp công tác TDTHPL trước ngày 15 tháng

10

- Xử lý kết quả theo dõi tình hình thi hành pháp luật theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan, người có thẩm quyền xử lý kết quả theo dõi tình hình thi hành pháp luật Đồng thời có trách nhiệm xử lý kết quả theo dõi tình hình

thi hành pháp luật theo đề nghị của Bộ Tư pháp hoặc của Bộ, cơ quan ngang Bộ trong phạm vi ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của mình

Tổ chức pháp chế ở Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ tham mưu, giúp Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ TDTHPL

Các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ tham mưu, giúp Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ TDTHPL trong lĩnh vực được phân công

* Ủy ban nhân dân các cấp

UBND các cấp có trách nhiệm theo dõi tình hình thi hành pháp luật trong phạm vi quản lý ở địa phương, có trách nhiệm cụ thể như sau:

- Chỉ đạo, hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cùng cấp, UBND cấp dưới trong việc thực hiện TDTHPL tại địa phương

- Ban hành và tổ chức thực hiện kế hoạch TDTHPL

- Xử lý kết quả TDTHPL theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan, người có thẩm quyền xử lý kết quả theo dõi tình hình thi hành pháp luật UBND cấp tỉnh có trách nhiệm xử lý kết quả theo dõi tình hình thi hành pháp luật theo đề nghị của Bộ Tư pháp hoặc của Bộ, cơ quan ngang Bộ trong phạm

vi ngành, lĩnh vực của Bộ, cơ quan ngang Bộ Đồng thời UBND cấp dưới có trách nhiệm xử lý kết quả theo dõi tình hình thi hành pháp luật theo yêu cầu của UBND cấp trên trực tiếp

- Bảo đảm các điều kiện cho việc thực hiện TDTHPL

- Hằng năm, UBND cấp tỉnh báo cáo Bộ Tư pháp công tác TDTHPL trước ngày 15 tháng 10

- UBND cấp huyện, cấp xã thực hiện việc báo cáo công tác TDTHPL theo yêu cầu của UBND cấp trên trực tiếp

Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp, công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã chủ trì, phối hợp với cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, cấp huyện, công chức chuyên môn thuộc UBND cấp xã TDTHPL trong phạm vi quản lý ở địa phương

Các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, cấp huyện, công chức chuyên môn thuộc UBND cấp xã tham mưu, giúp UBND cùng cấp TDTHPL trong lĩnh vực được phân công

* Các chủ thể khác tham gia thực hiện hoạt động theo dõi thi hành pháp luật

Bên cạnh các chủ thể chủ yếu nêu trên thì TDTHPL còn do một số chủ thể khác tham gia như: Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân có trách nhiệm cung cấp thông tin về tình hình thi hành pháp luật của các cơ quan, tổ chức, cá nhân thông qua hoạt động công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, xét xử; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên cung cấp thông tin, kiến nghị của nhân dân thông qua giám sát tình hình thi hành pháp luật và đề xuất lĩnh vực trọng tâm theo dõi tình hình thi hành pháp luật; Hội luật gia Việt Nam, Liên đoàn luật sư Việt Nam, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, các hội nghề nghiệp cung cấp các ý kiến, kiến nghị về các vấn đề pháp

lý có liên quan đến TDTHPL; cơ quan thông tin đại chúng cung cấp ý kiến phản ánh của dư luận xã hội về tình hình thi hành pháp luật; các cá nhân tham gia vào hoạt động TDTHPL như có thể đến trực tiếp nơi tiếp công dân, gửi ý kiến bằng văn bản để cung cấp thông tin, phản ánh và tham gia theo cơ chế cộng tác viên

Hiện nay để tham gia vào hoạt động TDTHPL thì pháp luật cũng quy định trách nhiệm phối hợp của các Bộ, ngành, địa phương với các cơ quan, tổ

chức, cá nhân liên quan Đó là, Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND các cấp có trách nhiệm phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân, Mặt trận tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên, các tổ chức liên quan trong việc thực hiện công tác TDTHPL Đồng thời cũng có trách nhiệm tạo điều kiện và khuyến khích sự tham gia của các tổ chức, cá nhân trong hoạt động TDTHPL

1.2.2 Nội dung theo dõi thi hành pháp luật

Để đạt được mục đích trong hoạt động TDTHPL thì việc xác định TDTHPL nội dung gì là yêu cầu quan trọng nhằm thu thập thông tin, xem xét, đánh giá trúng và đúng vấn đề về thực trạng TDTHPL Hiện nay, TDTHPL bao gồm các nội dung như sau:

* Xem xét, đánh giá tình hình ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành văn bản QPPL:

Thứ nhất, tính kịp thời, đầy đủ của việc ban hành văn bản quy định chi

tiết thi hành văn bản QPPL;

Thứ hai, tính thống nhất, đồng bộ của văn bản quy định chi tiết;

Thứ ba, tính khả thi của văn bản quy định chi tiết

* Xem xét, đánh giá tình hình thi hành, bảo đảm các điều kiện cho thi hành pháp luật

Thứ nhất, đánh giá tính đầy đủ, kịp thời, phù hợp của hoạt động tập

huấn, phổ biến pháp luật;

Thứ hai, đánh giá về sự phù hợp của tổ chức bộ máy, mức độ đáp ứng

nguồn nhân lực cho thi hành pháp luật;

Thứ ba, đánh giá về mức độ đáp ứng về kinh phí, cơ sở vật chất bảo

đảm cho thi hành pháp luật

* Xem xét, đánh giá tình hình tuân thủ pháp luật:

Thứ nhất, đánh giá tính kịp thời, đầy đủ trong thi hành pháp luật của cơ

quan nhà nước và người có thẩm quyền;

Thứ hai, đánh giá tính chính xác, thống nhất trong hướng dẫn áp dụng

pháp luật và trong áp dụng pháp luật của cơ quan nhà nước và người có thẩm quyền;

Thứ ba, đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá

nhân

1.3 Các hoạt động theo dõi thi hành pháp luật

1.3.1 Thu thập thông tin về tình hình thi hành pháp luật

Thứ nhất, thu thập thông tin về tình hình thi hành pháp luật từ báo cáo

của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND các cấp

Thứ hai, thu thập thông tin về tình hình thi hành pháp luật được đăng tải

trên các phương tiện thông tin đại chúng và thông tin do tổ chức, cá nhân cung cấp

Theo đó thì các thông tin được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng và thông tin do tổ chức, cá nhân cung cấp phải được kiểm tra, đối chiếu trước khi sử dụng để đánh giá tình hình thi hành pháp luật

1.3.2 Kiểm tra tình hình thi hành pháp luật

Hoạt động kiểm tra tình hình thi hành pháp luật được thực hiện theo kế hoạch TDTHPL hoặc khi có những khó khăn, vướng mắc, bất cập trong thực tiễn thi hành hoặc theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

- Nội dung kiểm tra tình hình thi hành pháp luật bao gồm: xem xét, đánh giá tình hình ban hành văn bản quy định chi tiết văn bản QPPL; tình hình bảo đảm các điều kiện cho thi hành pháp luật và tình hình tuân thủ pháp luật; đồng thời gắn với kiểm tra thực hiện nội dung trọng tâm trong lĩnh vực kiểm soát thủ tục hành chính và kiểm tra văn bản QPPL đã được xác định trong kế hoạch năm của Bộ, ngành, địa phương

- Về chủ thể có thẩm quyền: Hiện nay, pháp luật quy định Bộ, cơ quan ngang Bộ kiểm tra tình hình thi hành pháp luật đối với các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND cấp tỉnh trong phạm vi ngành, lĩnh vực quản lý UBND cấp trên kiểm tra tình hình thi hành pháp luật đối với UBND cấp dưới trong phạm vi địa bàn thuộc thẩm quyền quản lý

- Về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng được kiểm tra như sau: báo cáo bằng văn bản, cung cấp thông tin, tài liệu có liên quan đến nội dung kiểm tra; giải trình những vấn đề thuộc nội dung kiểm tra Trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày nhận được kiến nghị xử lý kết quả kiểm tra,

cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xử lý kiến nghị thông báo về kết quả

xử lý kiến nghị của đoàn kiểm tra cho người ra quyết định kiểm tra

- Trong quá trình kiểm tra, khi phát hiện những thông tin cần xử lý theo quy định, đoàn kiểm tra và người có thẩm quyền kiểm tra kiến nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền áp dụng các biện pháp cần thiết để xử lý Trường hợp không nhất trí với kết quả xử lý hoặc không nhận được kết quả xử lý, người ra quyết định kiểm tra gửi kiến nghị xử lý đến cấp trên trực tiếp của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xử lý kết quả kiểm tra

1.3.3 Điều tra, khảo sát tình hình thi hành pháp luật

- Điều tra, khảo sát tình hình thi hành pháp luật được thực hiện theo kế hoạch theo dõi tình hình thi hành pháp luật; khi có những khó khăn, vướng mắc, bất cập trong thực tiễn thi hành hoặc theo yêu cầu của cơ quan nhà nước

có thẩm quyền, trong đó xác định mục đích, đối tượng, nội dung, địa bàn, thời gian, cách thức thực hiện điều tra, khảo sát

- Căn cứ vào nội dung điều tra, khảo sát, cơ quan, đơn vị chủ trì huy động đội ngũ cộng tác viên tham gia điều tra, khảo sát

- Nội dung điều tra, khảo sát tình hình thi hành pháp luật được thực hiện theo quy tại Nghị định số 59/2012/NĐ-CP và Thông tư 14/2014/TT-BTP

- Đối tượng chủ yếu được điều tra, khảo sát gồm: cán bộ, công chức, viên chức, người lao động liên quan trực tiếp đến việc tổ chức thi hành pháp luật trong lĩnh vực được lựa chọn điều tra, khảo sát; tổ chức, cá nhân là đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của văn bản pháp luật được lựa chọn điều tra, khảo sát; các chuyên gia, nhà khoa học có am hiểu về lĩnh vực được lựa chọn điều tra, khảo sát

- Điều tra, khảo sát được thực hiện thông qua phiếu khảo sát, tọa đàm, phỏng vấn trực tiếp và các hình thức phù hợp khác Các hình thức điều tra, khảo sát có thể được thực hiện độc lập hoặc thực hiện kết hợp, lồng ghép với các hoạt động khác

1.3.4 Xử lý kết quả theo dõi thi hành pháp luật

- Căn cứ kết quả thu thập thông tin, kết quả kiểm tra, điều tra, khảo sát tình hình thi hành pháp luật, Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, UBND các cấp xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan, người có thẩm quyền xử lý kết quả theo dõi tình hình thi hành pháp luật theo các nội dung sau đây:

+ Ban hành kịp thời, đầy đủ các văn bản quy định chi tiết thi hành văn bản QPPL;

+ Thực hiện các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác tập huấn, phổ biến pháp luật; bảo đảm về tổ chức, biên chế, kinh phí và các điều kiện khác cho thi hành pháp luật;

+ Kịp thời tổ chức thi hành văn bản QPPL đã có hiệu lực;

+ Thực hiện các biện pháp nhằm bảo đảm tính chính xác, thống nhất trong hướng dẫn áp dụng pháp luật và trong áp dụng pháp luật;

+ Sửa đổi, bổ sung, ban hành mới các văn bản QPPL;

+ Thực hiện các biện pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp luật

- Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm xử lý kết quả theo dõi tình hình thi hành pháp luật theo đề nghị của Bộ Tư pháp hoặc của Bộ, cơ quan ngang Bộ trong phạm vi ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ, cơ quan ngang Bộ

UBND cấp dưới có trách nhiệm xử lý kết quả theo dõi tình hình thi hành pháp luật theo yêu cầu của UBND cấp trên trực tiếp

Bên cạnh các hoạt động TDTHPL nêu trên, thì hằng năm, các cơ quan nhà nước phải thực hiện việc xây dựng kế hoạch theo dõi tình hình thi hành pháp luật và báo cáo tình hình thi hành pháp luật,cụ thể như sau:

* Về xây dựng kế hoạch theo dõi tình hình thi hành pháp luật

- Trước ngày 30 tháng 11 hằng năm Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ đề xuất với Chính phủ lĩnh vực trọng tâm theo dõi tình hình thi hành pháp luật trong nghị quyết của Chính phủ về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu chỉ đạo điều hành thực hiện

Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán Ngân sách nhà nước năm sau

- Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nghị quyết của Chính phủ được ban hành, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, UBND cấp tỉnh phải ban hành kế hoạch theo dõi tình hình thi hành pháp luật của Bộ, ngành, địa phương mình, trong đó xác định lĩnh vực trọng tâm theo dõi tình hình thi hành pháp luật đảm bảo đồng bộ với trọng tâm trong lĩnh vực kiểm soát thủ tục hành chính và kiểm tra văn bản QPPL thuộc phạm vi quản lý của Bộ, ngành, địa phương trong năm đó

Căn cứ lĩnh vực trọng tâm theo dõi tình hình thi hành pháp luật trong nghị quyết của Chính phủ, Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan

ngang Bộ ban hành, tổ chức thực hiện kế hoạch theo dõi tình hình thi hành pháp luật trong lĩnh vực trọng tâm, báo cáo Thủ tướng Chính phủ theo quy định

- Kế hoạch theo dõi tình hình thi hành pháp luật gồm các nội dung chủ yếu sau đây:

+ Mục đích, yêu cầu;

+ Văn bản QPPL cụ thể hoặc lĩnh vực pháp luật trọng tâm theo dõi, đánh giá;

+ Các hoạt động cụ thể và tiến độ thực hiện;

+ Trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong việc thực hiện kế hoạch; + Kinh phí thực hiện kế hoạch

- Kế hoạch theo dõi tình hình thi hành pháp luật của Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, UBND cấp tỉnh gửi cho Bộ Tư pháp để theo dõi, tổng hợp

Kế hoạch theo dõi tình hình thi hành pháp luật của các Sở, ngành thuộc UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện gửi cho Sở Tư pháp để theo dõi, tổng hợp

* Báo cáo tình hình thi hành pháp luật

- Cơ quan có trách nhiệm báo cáo:

+ Hằng năm Bộ Tư pháp có trách nhiệm báo cáo Thủ tướng Chính phủ về công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật trong phạm vi cả nước trước ngày 15 tháng 11

+ Các Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND cấp tỉnh báo cáo Bộ Tư pháp về công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật trước ngày 15 tháng 10

+ UBND cấp huyện, cấp xã thực hiện việc báo cáo về công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật theo yêu cầu của UBND cấp trên trực tiếp

- Báo cáo tình hình thi hành pháp luật trong các trường hợp sau đây:

+ Báo cáo công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật định kỳ hằng năm; + Báo cáo tình hình thi hành pháp luật trong lĩnh vực, địa bàn quản lý; báo cáo chuyên đề theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tư pháp, UBND cấp trên trực tiếp;

+ Báo cáo khi phát hiện những vướng mắc, bất cập của các quy định pháp luật hoặc thấy cần thiết phải áp dụng các biện pháp nhằm kịp thời ngăn chặn những thiệt hại có thể xảy ra cho đời sống xã hội;

+ Báo cáo về kết quả xử lý các kiến nghị theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Như vậy, qua việc phân tích các hoạt động TDTHPL cho thấy hoạt động TDTHPL là phương tiện để xem xét, đánh giá các nội dung của TDTHPL Theo đó, các cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm TDTHPL sẽ tiến hành các hoạt động cụ thể như: thu thập thông tin, kiểm tra tình hình thi hành pháp luật, điều tra, khảo sát tình hình thi hành pháp luật và xử lý kết quả theo dõi thi hành pháp luật…để xem xét, đánh giá các nội dung của TDTHPL (xem xét, đánh giá về tình hình ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành văn bản QPPL; xem xét, đánh giá tình hình thi hành, bảo đảm các điều kiện cho thi hành pháp luật; xem xét, đánh giá tình hình tuân thủ pháp luật)

1.4 Yếu tố ảnh hưởng đến theo dõi thi hành pháp luật

Thứ nhất, sự phát triển của kinh tế - xã hội là nhân tố ảnh hưởng mạnh

mẽ đến TDTHPL Quá trình phát triển, vận động không ngừng của kinh tế -

xã hội đòi hỏi pháp luật phải được ban hành kịp thời để đáp ứng nhu cầu điều chỉnh đời sống kinh tế - xã hội Bên cạnh đó, sự phát triển năng động kinh tế -

xã hội mà hệ quả của nó là quá trình thực thi, chấp hành pháp luật của các tổ chức, cá nhân đã ảnh hưởng trực tiếp đến ý thức và hành vi tuân thủ, chấp hành pháp luật của các tổ chức, cá nhân Kinh tế phát triển, đời sống vật chất được nâng cao thì pháp luật mới có điều kiện và khả năng thực hiện Giáo dục

phát triển, đời sống vật chất ngày càng được bảo đảm góp phần nâng cao nhận thức ý thức chấp hành pháp luật Ngược lại kinh tế kém phát triển, đời sống nhân dân còn khó khăn, điều kiện tiếp thu và ý thức chấp hành pháp luật cũng hạn chế Quá trình phát triển kinh tế - xã hội cùng với đó là các quan hệ pháp luật, quan hệ xã hội ngày càng phát triển, mở rộng thì nhu cầu cần xem xét, đánh giá pháp luật đi vào đời sống như thế nào để từ đó kiến nghị các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật là ngày càng cấp thiết và có ý nghĩa quan trọng trong hoạt động quản lý nhà nước trong giai đoạn hiện nay

Thứ hai, hệ thống pháp luật được ban hành đầy đủ, thống nhất, kịp thời

và phù hợp với thực tiễn là điều kiện quan trọng để tổ chức, cá nhân tuân thủ, chấp hành và thực thi pháp luật một cách thuận lợi và hiệu quả Tuy nhiên nếu hệ thống pháp luật được ban hành mà còn mâu thuẫn, chồng chéo, không có tính khả thi, chậm được sửa đổi, bổ sung sẽ làm hạn chế hiệu quả thi hành pháp luật Do đó, TDTHPL nhằm xem xét, đánh giá tính thống nhất, đồng bộ, khả thi của hệ thống văn bản QPPL từ đó tiến tới kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật

Bên cạnh những ảnh hưởng chung đó thì hiện nay thể chế pháp luật về TDTHPL là nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động này Hiện nay TDTHPL mới chỉ dừng lại ở Nghị định số 59/2012/NĐ-CP của Chính phủ Qua quá trình hơn 5 năm thực hiện Nghị định này bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập trước yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới của TDTHPL Do vậy, hiện nay TDTHPL vẫn đang bị “trói” ở tầm Nghị định Điều này là lực cản không nhỏ đối với việc phát huy vai trò, hiệu quả của TDTHPL trong giai đoạn hiện nay Vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung hoặc cao hơn nữa là ban hành Luật về TDTHPL là điều kiện tiên quyết để tăng cường và nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác này trong giai đoạn tới

Thứ ba, văn hóa, phong tục tập quán, lối sống của người dân cũng là nhân

tố ảnh hưởng đến ý thức, hành vi thực hiện pháp luật Theo đó ở những nơi có điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển như các trung tâm đô thị, vùng có điều kiện kinh tế phát triển thì ở đó nhận thức pháp luật và văn hóa pháp luật được nâng lên Bên cạnh đó, ở những vùng nông thôn, vùng núi, vùng sâu, vùng xa thì điều kiện kinh tế còn khó khăn, các phong tục, tập quán, lối sống còn lạc hậu cũng là nhân tố làm hạn chế nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của người dân

Thứ tư, sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp

tới quá trình thực hiện TDTHPL Trong bối cảnh Đảng và nhà nước ta đang tập trung chỉ đạo chuyển hướng chiến lược từ xây dựng và hoàn thiện pháp luật sang trọng tâm là tiếp tục xây dựng và hoàn thiện pháp luật gắn với tổ chức thực thi pháp luật tạo sự liên thông giữa công tác xây dựng pháp luật và công tác tổ chức thi hành pháp luật thì vai trò của TDTHPL càng trở nên quan trọng Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 đã khẳng định việc thực hiện các giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả TDTHPL là nhiệm vụ trọng tâm cần thực hiện trong giai đoạn 2016-2020 Từ định hướng chỉ đạo chiến lược đó, các cấp ủy, chính quyền phải có trách nhiệm thể chế hóa, cụ thể hóa để triển khai thực hiện đường lối của Đảng Và do đó, trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo TDTHPL sẽ ngày càng được quan tâm và tiếp tục khẳng định vai trò, tầm quan trọng trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN theo tinh thần của Hiến pháp 2013

Thứ năm, để triển khai tốt các công tác TDTHPL thì cần có một tổ chức

bộ máy thống nhất, hoàn thiện với biên chế, con người được bố trí đủ về số lượng và đảm bảo về chất lượng Mặt khác tổ chức bộ máy chậm được kiện

toàn, với biên chế thiếu và năng lực, trình độ chuyên môn hạn chế thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả TDTHPL

Bên cạnh đó, kinh phí, điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị là điều kiện quan trọng để có thể triển khai TDTHPL Có thể nói nếu không có kinh phí thì không thể tiến hành các hoạt động TDTHPL được Trong giai đoạn hiện nay, trước khó khăn chung của ngân sách nhà nước thì việc bố trí nguồn kinh phí riêng để bảo đảm cho TDTHPL ngày càng trở lên khó khăn hơn

Kết luận chương 1

Thi hành pháp luật và TDTHPL là những khái niệm còn có nhiều cách hiểu chưa thống nhất trên diễn đàn khoa học pháp lý hiện nay Ở luận văn này tác giả tiếp cận khái niệm và nội hàm của TDTHPL ở góc độ thực tiễn quá trình tổ chức triển khai thực hiện công tác này Theo đó, hoạt động TDTHPL được nghiên cứu, tìm hiểu ở những nội dung: khái niệm TDTHPL; mục đích,

ý nghĩa của TDTHPL; nội dung TDTHPL; thể chế của TDTHPL và các hoạt động TDTHPL

Bên cạnh đó, luận văn cũng phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến TDTHPL từ yếu tố về kinh tế, hệ thống pháp luật, tổ chức bộ máy và kinh phí, yếu tố văn hóa, phong tục tập quán đến sự lãnh đạo của Đảng với công tác này Từ việc nhận diện các yếu tố ảnh hưởng này sẽ giúp cho việc đánh giá, phân tích thực trạng TDTHPL trong giai đoạn hiện nay được khách quan, toàn diện và sát hơn với tình hình thực tế tại địa phương

Chương 2 THỰC TIỄN THEO DÕI THI HÀNH PHÁP LUẬT

Ở TỈNH BẮC GIANG 2.1 Khái quát đặc điểm, tình hình kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Giang

có ảnh hưởng đến theo dõi thi hành pháp luật

Bắc Giang là tỉnh nằm cách Thủ đô Hà Nội 50 km về phía Bắc, cách cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị 110 km về phía Nam, cách cảng Hải Phòng hơn 100

km về phía Đông Phía Bắc và Đông Bắc giáp tỉnh Lạng Sơn, phía Tây và Tây Bắc giáp Hà Nội, Thái Nguyên, phía Nam và Đông Nam giáp tỉnh Bắc Ninh, Hải Dương và Quảng Ninh Bắc Giang có diện tích tự nhiên 3.823 km², chiếm 1,2% diện tích tự nhiên của Việt Nam Tính đến thời điểm năm 2016,

dân số của tỉnh Bắc Giang là 1.657.573 người [22,tr21].

Là một tỉnh miền núi nhưng có cả vùng trung du, đồng bằng xen kẽ, lợi thế kinh tế của tỉnh là nông, lâm nghiệp, thương mại, dịch vụ, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp Nông, lâm nghiệp đang có sự chuyển dịch cơ cấu một cách tích cực Công nghiệp là ngành kinh tế có nhiều tiềm năng của tỉnh với nhiều khu công nghiệp như: KCN Vân Trung, KCN Đình Trám và 10 Cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh đã và đang đi vào hoạt động Các làng nghề truyền thống ngày càng được khôi phục và phát triển như: mây tre đan Tăng Tiến, tơ tằm Song Mai, bún Đa Mai, rượu làng Vân, mì Chũ, bánh đa Kế… Bắc Giang nằm trong vùng văn hóa Kinh Bắc nổi tiếng, hơn 100 di tích lịch sử văn hoá lớn đang được bảo tồn như chùa Vĩnh Nghiêm, đình cổ Lỗ Hạnh, đình Phù Lão và chùa Tiên Lục với cây dạ hương nghìn năm tuổi, thành cổ Xương Giang, thành đất nhà Mạc, đồn Phồn Xương của nghĩa quân Đề Thám, an toàn khu Hoàng Vân… Các lễ hội cổ truyền vẫn được gìn giữ và ngày càng phát huy và mở rộng thêm

Hiện nay, cơ sở hạ tầng của tỉnh tương đối đồng bộ, việc tuyến đường cao tốc Hà Nội - Bắc Giang hoàn thành và đi vào sử dụng đã tạo sức bật to lớn với nền kinh tế của tỉnh Những năm qua, nhờ tận dụng tối đa những tiềm năng sẵn có, kinh tế Bắc Giang đã có những bứt phá mạnh mẽ vươn lên trở thành trung tâm kinh tế lớn thứ hai ở vùng trung du, miền núi Bắc Bộ (chỉ sau Thái Nguyên) Năm 2016, tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm của tỉnh (GRDP) ước đạt 10,4%, vượt 0,4% so với kế hoạch: nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 2,7%; công nghiệp - xây dựng tăng 16,8% (công nghiệp tăng 19,8%, xây dựng tăng 8,3%), dịch vụ tăng 7,6%; GRDP bình quân/người ước đạt 1.755 USD, tăng 277 USD so với năm 2015 Giá trị sản xuất công nghiệp ước đạt trên 73,7 nghìn tỷ đồng; kim ngạch xuất khẩu ước đạt hơn 3,6 tỷ USD; tổng thu ngân sách trên địa bàn ước đạt trên 4,3 nghìn tỷ đồng, trong đó thu nội địa gần 3,7 nghìn tỷ đồng, thu thuế xuất nhập khẩu đạt 680 tỷ đồng[36] Những thành tựu đó góp phần làm cho đời sống nhân dân trên địa bàn tỉnh ổn định, từng bước được nâng lên; quốc phòng, an ninh được đảm bảo

Những điều kiện, đặc điểm về tự nhiên, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội nêu trên đã có ảnh hưởng mạnh mẽ đến TDTHPL trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, cụ thể như sau:

Thứ nhất, với việc phát triển ngày càng mạnh mẽ của nền kinh tế, nhất là

việc thu hút đầu tư hình thành và phát triển của các Khu công nghiệp, Cụm công nghiệp như hiện này thì hoạt động kinh tế các doanh nghiệp rất sôi động Bên cạnh các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh tại địa phương của các doanh nghiệp thì cùng với đó là việc tuân thủ và chấp hành các quy định của pháp luật về môi trường, bảo đảm quyền lợi của người lao động về bảo hiểm

xã hội, thu nhập, việc làm Bên cạnh đó, từ sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế

- xã hội đã thúc đẩy quá trình khai thác nguyên liệu (ví dụ: cát, sỏi, đất san nền ) ngày càng nhiều Từ đó phát sinh các vấn đề trong thực thi các quy

định của pháp luật trong các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội còn tồn tại nhiều hạn chế, bất cập ảnh hưởng hoạt động quản lý nhà nước và đời sống của nhân dân, quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động Do vậy, TDTHPL trở thành yêu cầu cần thiết nhằm kịp thời xem xét, đánh giá các quy định của pháp luật đi vào cuộc sống như thế nào để từ đó kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật của cơ quan, tổ chức và cá nhân

Thứ hai, với vị trí tiếp giáp Hà Nội, gần trung tâm cái nôi của nền văn

hóa Kinh Bắc nên đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày càng được quan tâm, phát triển Trình độ nhận thức, khả năng hiểu biết và ý thức chấp hành pháp luật của người dân ngày càng được nâng lên Tuy nhiên trình độ dân trí không đồng đều, hiện nay tỉnh Bắc Giang có 09 huyện và 01 thành phố thì có tới 06 huyện miền núi (trong đó có 188 xã, thị trấn miền núi; 407 thôn, bản đặc biệt khó khăn; đồng bào dân tộc trong toàn tỉnh chiếm 13,8% dân số của tỉnh; toàn tỉnh có trên 3600 công chức, viên chức là người dân tộc thiểu số Nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận người dân ở các vùng miền núi còn hạn chế Do đó, TDTHPL ở địa phương cũng gặp phải những khó khăn nhất định

Thứ ba, hệ thống chính quyền cơ sở từ tỉnh đến huyện đã được quan tâm,

củng cố và kiện toàn Về tổ chức bộ máy, biên chế ở các lĩnh vực trên địa bàn tỉnh cơ bản đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ Trong đó, đơn cử là hệ thống các cơ quan tư pháp (Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp và công chức Tư pháp - Hộ tịch) cũng được củng cố kiện toàn kịp thời Bắc Giang là một trong ít địa phương bố trí được 02 công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã Bên cạnh đó, trong thời gian vừa qua với chủ trương tinh giảm bộ máy, biên chế nhiều ngành, lĩnh vực buộc phải thu gọn đầu mối, giảm biên chế cũng phần nào ảnh hưởng tới

quá trình hoạt động nói chung và tổ chức triển khai thi hành pháp luật, TDTHPL nói riêng

Thứ tư, trong những năm vừa qua Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh luôn

quan tâm đến công tác tư pháp nói chung và công tác TDTHPL nói riêng từ việc quan tâm kiện toàn về tổ chức, bố trí biên chế đến cấp kinh phí thường xuyên cho TDTHPL của Sở Tư pháp Tuy nhiên bên cạnh đó thì một số cấp

ủy, chính quyền địa phương và lãnh đạo các Sở, ngành cũng chưa thực sự nhận thức đầy đủ về vai trò, ý nghĩa của TDTHPL do đó việc chỉ đạo chưa được sâu sát, kịp thời hiệu quả

2.2 Thực trạng theo dõi thi hành pháp luật ở tỉnh Bắc Giang

2.2.1 Tổ chức, bộ máy thực hiện theo dõi thi hành pháp luật

* Công tác chỉ đạo, triển khai công tác TDTHPL của UBND tỉnh Bắc Giang

Với chức năng thực hiện TDTHPL trong phạm vi quản lý của địa phương, UBND tỉnh Bắc Giang đã quan tâm, chỉ đạo triển khai TDTHPL trên địa bàn tỉnh bảo đảm kịp thời, nghiêm túc và có hiệu quả

Về thể chế, thực hiện chỉ đạo của Bộ Tư pháp về xây dựng thể chế trong TDTHPL của các địa phương, căn cứ quy định của pháp luật và tình hình thực

tế ở địa phương, UBND tỉnh Bắc Giang đã ban hành Quyết định số 501/2016/QĐ-UBND ngày 30/8/2016 ban hành Quy chế phối hợp theo dõi thi hành pháp luật trên địa bàn tỉnh Bắc Giang (Quyết định số 501/2016/QĐ-UBND) Có thể nói, Bắc Giang là một trong những tỉnh đầu tiên trong việc chủ động xây dựng thể chế về công tác TDTHPL trên địa bàn tỉnh Đây là cơ

sở pháp lý quan trọng để đưa công tác TDTHPL tại địa phương ngày càng đi vào nề nếp, hiệu quả

Sau khi Chính phủ ban hành Nghị định số 59/2012/NĐ-CP, UBND tỉnh Bắc Giang đã ban hành Kế hoạch số 50/KH-UBND triển khai Nghị định số

59/2012/NĐ-CP Trên cơ sở kế hoạch triển khai của tỉnh, các Sở, cơ quan, đơn vị thuộc UBND tỉnh và UBND các huyện, thành phố đã ban hành kế hoạch triển khai thực hiện tại cơ quan, địa phương Định kỳ hàng năm, trên cơ

sở kế hoạch triển khai công tác TDTHPL của Bộ Tư pháp, UBND tỉnh ban hành các kế hoạch TDTHPL để triển khai TDTHPL trên địa bàn tỉnh Các Sở, ngành và UBND cấp huyện căn cứ vào kế hoạch chung của UBND tỉnh có trách nhiệm xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch TDTHPL trong phạm vi ngành, địa phương quản lý Bên cạnh đó, vào tháng 9 hằng năm, Sở Tư pháp với vai trò là cơ quan tham mưu giúp UBND tỉnh quản lý nhà nước về lĩnh vực này đã ban hành công văn đôn đốc các Sở, ngành và UBND cấp huyện thực hiện báo cáo kết quả TDTHPL hằng năm của ngành, lĩnh vực, địa phương về Sở Tư pháp để tổng hợp, xây dựng báo cáo công tác TDTHPL năm để báo cáo Bộ Tư pháp theo quy định

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về TDTHPL được UBND tỉnh chỉ đạo Sở Tư pháp và các cơ quan, đơn vị liên quan chú trọng thực hiện thường xuyên với nội dung đa dạng và hình thức phong phú Ngay trong quý

IV năm 2012, UBND tỉnh đã tổ chức Hội nghị tuyên truyền, phổ biến Nghị định số 59/2012/NĐ-CP cho đối tượng là lãnh đạo các Sở, ban, ngành, đoàn thể cấp tỉnh và Chủ tịch UBND các huyện, thành phố, lãnh đạo Phòng Tư pháp các huyện, thành phố Sở Tư pháp đã mở chuyên mục và thường xuyên cập nhật, phản ánh các hoạt động TDTHPL trên Trang thông tin điện tử của

Sở UBND các huyện, thành phố và các Sở, ban, ngành đã phổ biến Nghị định 59/2012/NĐ-CP, Thông tư 14/2014/TT-BTP đến các cơ quan, đơn vị và cá nhân liên quan trên địa bàn Các hoạt động TDTHPL: kiểm tra, hội thảo, tọa đàm về thi hành pháp luật tại địa phương đã được Báo Bắc Giang và Đài phát thanh - Truyền hình tỉnh đưa tin kịp thời Bên cạnh đó Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh còn xây dựng các phóng sự chuyên đề về TDTHPL trên địa