TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ lên lớp TRONG dạy học địa lí 12 TRUNG học PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG lực tt

Mục tiêu nghiên cứu Xác định được cách thức tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí lớp 12 nhằm đổi mới mục tiêu, nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 ở

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

TRẦN XUÂN TIẾP

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

Chuyên ngành: LL&PPDH bộ môn Địa lý

Mã số: 62.14.01.11

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2017

Công trình được hoàn thành tại:

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS.TS Nguyễn Đức Vũ

2 PGS.TS Trần Đức Tuấn

Phản biện 1 : GS.TS Nguyễn Viết Thịnh

Trường ĐHSP Hà Nội

Phản biện 2 : PGS.TS Nguyễn Thị Tuyết Nga

Viện KHGD Việt Nam

Phản biện 3 : PGS.TS Dương Quỳnh Phương

Trường ĐHSP - Đại học Thái Nguyên

Luận án sẽ được bảo vệ tại hội đồng chấm luận án cấp trường

họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội Vào hồi… …giờ….ngày….tháng …năm 2017

Có thể tìm hiểu luận án tại:

Thư viện quốc gia Việt Nam

Thư viện trường Đại học Sư phạm Hà Nội

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, việc đổi mới mục tiêu, phương pháp, nội dung và hình thức tổ chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực (NL) và phẩm chất cho học sinh (HS) là những nhiệm vụ quan trọng cần được thực hiện trong nhà trường phổ thông

Trong quá trình dạy học Địa lí việc tăng cường tổ chức cho HS thực hiện các hoạt động ngoài giờ lên lớp (HĐNGLL) và các hoạt động trải nghiệm là một trong những nhiệm vụ quan trọng cần thực hiện Các hoạt động dạy học Địa lí trong nhà trường cần đáp ứng được các yêu cầu giúp

HS được chủ động, trực tiếp tham thực hiện các hoạt động học tập, tạo thói quen tự học thường xuyên và tự học suốt đời

Hiện nay tổ chức các HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 ở các trường Trung học phổ thông (THPT) còn nhiều hạn chế Trong số các nguyên nhân cơ bản của tình hình trên phải kể đến các nguyên nhân như: Nhiều giáo viên (GV) thiếu kiến thức và kỹ năng (KN) về tổ chức các HĐNGLL

và các hoạt động trải nghiệm trong quá trình dạy học Địa lí Đa số HS chưa quen học tập theo các hình thức học tập trải nghiệm, KN thực hiện các HĐNGLL của HS còn nhiều hạn chế Mặt khác, do chương trình môn Địa lí hiện hành được xây dựng theo hướng tiếp cận nội dung nên thời gian dành cho các HĐNGLL và các hoạt động trải nghiệm rất ít Về mặt lí luận chưa có các nghiên cứu cụ thể về tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 theo định hướng phát triển NL

Xuất phát từ những lí do trên, tác giả quyết định chọn đề tài “Tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lý 12 Trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực” để nghiên cứu

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

21 Mục tiêu nghiên cứu

Xác định được cách thức tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí lớp

12 nhằm đổi mới mục tiêu, nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 ở các trường THPT theo hướng phát triển cho HS các NL chung và NL chuyên biệt môn Địa lí; góp phần nâng cao chất lượng dạy học Địa lí trong nhà trường phổ thông

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục tiêu nghiên cứu của đề tài, luận án tập trung giải quyết các nhiệm vụ cơ bản:

- Nghiên cứu và xác lập cơ sở lí luận của việc tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 THPT theo định hướng phát triển NL

- Khảo sát và đánh giá thực trạng và điều kiện của việc tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 THPT theo định hướng phát triển NL

- Xác lập cách thức tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 THPT theo định hướng phát triển NL bao gồm các nhiệm vụ:

+ Xác định mục tiêu tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 THPT theo định hướng phát triển NL

+ Xác lập các nguyên tắc tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 THPT theo định hướng phát triển NL

+ Xác lập quan điểm và quy trình trong tổ chức các HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 THPT theo định hướng phát triển NL

+ Thiết kế và tổ chức 4 HĐNGLL tiêu biểu trong dạy học Địa lí 12 theo định hướng phát triển NL

- Tiến hành thực nghiệm (TN) sư phạm để chứng tỏ tính khả thi của tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí lớp 12 THPT theo định hướng phát triển NL

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Cách thức tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 THPT theo định hướng phát triển NL

4 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

4.1 Các nghiên cứu về tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong các nhà trường trên thế giới và Việt Nam

Các nghiên cứu đã đưa ra nhiều về khái niệm khác nhau về tổ chức HĐNGLL trong nhà trường phổ thông dựa trên các cơ sở như: Ví trí, vai trò, hình thức và đặc điểm của tổ chức HĐNGLL trong nhà trường phổ thông Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào đưa ra khái niệm đầy đủ về tổ chức HĐNGLL trong nhà trường thể hiện rõ được đầy đủ vị trí, vai trò, mục tiêu, nội dung, đặc trưng của tổ chức HĐNGLL theo định hướng phát triển NL

- Các nghiên cứu xác định vai trò của tổ chức HĐNGLL đối với việc giáo dục học sinh trong nhà trường như sau: Các nghiên cứu đều thống nhất tổ chức HĐNGLL có tầm quan trọng như: HĐNGLL là con đường gắn lí thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành

động của HS, hình thành phát triển các phẩm chất nhân cách cho HS

- Các nghiên cứu về tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp đối với việc hình thành và phát triển các NL cho HS có những điểm chung như sau: Tổ chức các HĐNGLL trong nhà trường luôn được xem là một hoạt động giáo dục quan trọng để hình thành và phát triển cho HS các NL cần thiết Xu hướng phát triển Giáo dục của thế kỉ 21 đã đặt ra cho Giáo dục các quốc gia trên thế giới nhiều thách thức đòi hỏi giáo dục không chỉ được thực hiện trên lớp mà hướng tới việc giúp HS tự học thường xuyên và tự học suốt đời

- Các nghiên cứu xác định hình thức tổ chức của HĐNGLL trong nhà trường như sau: Ở Xin-ga-po nội dung HĐNGLL được thực hiện trong 4 nhóm sau: Nhóm câu lạc bộ, nhóm nghệ thuật, nhóm thể thao và các trò chơi và các nhóm đồng phục [2] Ở Trung Quốc được thực hiện 5 hình thức chính như: Loại hình thao tác thực tế, loại hình sáng tác văn nghệ, loại hình vui chơi biểu diễn, loại hình nghiên cứu, điều tra, loại hình thảo luận giao lưu Ở Ô-xtrây-li-a HĐNGLL được thực hiện trong hai nhóm hoạt động chính gồm: Hoạt động ngoại khóa và hoạt động ngoài trời [2],…

4.2 Các nghiên cứu về tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí ở các nhà trường trên thế giới và Việt Nam

- Các nghiên cứu đề cập khái niệm tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí như sau: Dựa trên các cơ sở bản chất và đặc điểm, địa điểm học tập, vị trí, đặc trưng và cách thức tổ chức HĐNGLL dạy học Địa

lí để xác lập khái niệm Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào đưa ra khái niệm một cách đầy đủ về tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí theo định hướng phát triển NL

- Các nghiên cứu xác định tầm quan trọng của tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí như sau: Tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí là hoạt động trải nghiệm, là một trong 3 trụ cột của quá trình dạy học địa lí

(chủ đề địa lí, vấn đề giảng dạy, giáo dục và các hoạt động trải nghiệm của HS)

- Các nghiên cứu xác định các hình thức tổ chức HĐNGLL trong dạy học môn Địa lí tập chung vào các nội dung chính như: Tham quan, câu lạc

bộ địa lí, khảo sát địa phương, hình thức giúp đỡ riêng, tổ chức buổi liên hoan văn nghệ, đọc kể chuyện địa lí, tổ chức triển lãm địa lí, tổ chức cắm trại, du lịch,…

5 Quan điểm và phương pháp nghiên cứu

5.1 Quan điểm nghiên cứu

Quan điểm hệ thống, Quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm, Quan điểm phát triển năng lực học sinh, Quan điểm thực tiễn , Quan điểm

công nghệ dạy học

5.2 Các phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích và tổng hợp, Phương pháp điều tra, Phương pháp chuyên gia, Phương pháp quan sát, Phương pháp thực nghiệm, Phương pháp thống kê toán học

6 Giả thuyết nghiên cứu

Nếu xác định được cách thức tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí

12 THPT thì sẽ đổi mới được mục tiêu, nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 ở các trường THPT theo hướng phát triển cho HS các NL chung và NL chuyên biệt môn Địa lí; góp phần nâng cao chất lượng dạy học Địa lí trong nhà trường phổ thông

7 Những điểm mới của luận án

- Hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 THPT theo định hướng phát triển NL

- Xác định được mục tiêu và các nguyên tắc của việc tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 THPT theo định hướng phát triển NL

- Xây dựng được quy trình tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 THPT theo định hướng phát triển NL

- Thiết kế và tổ chức được 04 HĐNGLL trong dạy học Địa lí theo định hướng phát triển NL

- Đã kiểm chứng được tính hiệu quả được tính khả thi của việc tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 THPT theo định hướng phát triển

NL qua TN sư phạm

8 Cấu trúc luận án

Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục và Tài liệu tham khảo, Nội dung kết quả nghiên cứu của luận án được thực hiện trong 3 chương

Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động

ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí 12 Trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực

Chương 2 Cách thức tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong

dạy học Địa lí 12 Trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 1.1 Sự cần thiết phải đổi mới các hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học địa lí Trung học phổ thông

- Quá trình dạy học dạy học Địa lí trên lớp nhất thiết phải có những thay đổi căn bản cụ thể như sau: Đổi mới nội dung dạy học Địa lí trên lớp theo hướng tinh giản, hiện đại, coi trọng thực hành, vận dụng kiến thức địa

lí vào thực tiễn [75] Đa dạng hóa các hình thức dạy học, chú ý đến công tác độc lập học tập và tạo điều kiện cho HS được vận dụng các kiến thức địa

lí đã học vào thực tiễn [77] Sử dụng hiệu quả các phương tiện dạy học, tăng cường sử dụng các phương tiện CNTT và truyền thông hỗ trợ các hoạt động học tập Địa lí cho HS

- Tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí cần tập trung vào giải quyết các vấn đề quan trọng sau: Xác định được vai trò của tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí là môi trường quan trọng để HS thực hiện các hoạt động trải nghiệm thực tiễn Mục tiêu các HĐNGLL trong dạy học Địa lí cần hướng tới việc hình thành NL và giá trị các cần thiết Nội dung HĐNGLL môn Địa lí gắn với các vấn đề thực tiễn cuộc sống, các vấn đề ĐLĐP, các chủ đề giáo dục tích hợp trong chương trình môn Địa lí phổ thông

1.2 Quan niệm về tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong nhà trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực

1.2.1 Quan niệm về tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong trường phổ thông

Tổ chức các HĐNGLL là hoạt động dạy học tiếp nối các hoạt động dạy học trên lớp, là con đường giúp HS vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn, tạo ra sự thống nhất giữa nhận thức và hành động Tổ chức HĐNGLL là một trong những hoạt động giáo dục quan trọng trong nhà trường phổ thông nhằm thực hiện được mục tiêu giáo dục toàn diện HS Trong luận án tác giả quan niệm tổ chức các HĐNGLL trong nhà

trường phổ thông như sau: Tổ chức HĐNGLL là một trong hai bộ phận

của quá trình giáo dục trong nhà trường phổ thông HĐNGLL trong nhà trường phổ thông là hoạt động Giáo dục trải nghiệm thực tiễn, giúp hình thành và phát triển cho HS các NL và phẩm chất cần thiết

1.2.2 Tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp theo định hướng phát triển năng lực

- Khái niệm năng lực: Trong luận án tác giả sử dụng định nghĩa về NL

của Dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể được Bộ Giáo Dục và

Đào tạo công bố năm 2017, để vận dung và nghiên cứu “Năng lực là thuộc

tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, KN và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể” [5, tr.32]

- Các NL chung cần hình thành phát triển cho học sinh trong tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp ở trường Trung học phổ thông như: NL tự học, Năng lực giải quyết vấn đề, NL sáng tạo, NL hợp tác, NL học tập, tự học với sự hỗ trợ của các hệ thống ứng dụng CNTT và truyền thông,…

- Các NL chuyên biệt môn Địa lí cần hình thành phát triển cho học sinh trong tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp Địa lí như: NL tư duy tổng hợp theo lãnh thổ, NL học tập tại thực địa, NL sử dụng bản đồ, NL sử dụng số liệu thống kê, NL sử dụng hình vẽ, tranh ảnh, mô hình, video clip,…

1.3 Quan niệm về tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học địa lí trong trường Trung học phổ thông

1.3.1 Khái niệm tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy Địa lí trong nhà trường phổ thông

Luận án quan niệm về tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí theo

định hướng phát triển NL như sau: Tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí

là tổ chức cho HS thực hiện các hoạt động trải nghiệm phục vụ học tập, tìm hiểu khoa học địa lí NGLL Tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí giúp HS mở rộng hiểu biết, phân tích, tổng hợp và vận dụng được các kiến thức địa lí vào thực tiễn; rèn luyện các KN tư duy, KN hành động và các

KN địa lí cần thiết; tạo hứng thú học tập bộ môn, có thái độ tích cực trong học tập và thể hiện được quan điểm của bản thân về các vấn đề Địa lí được học

1.3.2 Mục tiêu tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí Trung học phổ thông

Mục tiêu tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí THPT được xác định

trên cơ sở các mục tiêu như: Mục tiêu tổng quát (HS cần đạt được các NL

cần thiết) và mục tiêu cụ thể (HS cần đạt được kiến thức, KN và thái độ

HS cần thiết) trong quá trình tham gia thực hiện từng HĐNGLL Địa lí

1.3.3 Xác định nội dung hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa

lí Trung học phổ thông

Xác định nội dung HĐNGLL trong dạy học Địa lí THPT dựa vào các căn cứ: Các nội dung được quy định trong chương trình môn Địa lí THPT nhưng yêu cầu HS phải vận dụng kiến thức vào thực tiễn, các nội dung Giáo dục tích hợp trong chương trình Địa lí THPT, các nội dung kiến thức Địa lí THPT cần được mở rộng và các nội dung kiến thức liên môn; …

1.3.4 Các hình thức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí Trung học phổ thông

Tổ HĐNGLL trong dạy học Địa lí THPT là tổ chức cho HS thực hiện các hoạt động trải nghiệm phục vụ học tập, tìm hiểu khoa học Địa lí trong nhà trường THPT Trong phạm vi đề tài nghiên cứu, luận án xác định các hình thức tổ chức HĐNGLL trong trong dạy học môn Địa lí bao gồm một số hình thức sau: Tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí với sự hỗ trợ của Website, Tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí với sự hỗ trợ của mạng xã hội Facebook, tổ khảo sát điều tra địa phương theo chủ đề, tổ chức tham quan địa lí, tổ chức câu lạc bộ địa lí, tổ chức HS học tập môn Địa lí ở nhà,…

1.3.5 Các đặc trưng của tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí Trung học phổ thông

Tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Địa lí THPT

có các đặc trưng sau: Tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí THPT là hoạt động dạy học rất cần thiết để hình thành và phát triển cho HS các NL cần thiết HĐNGLL trong dạy học Địa lí THPT là hoạt động dạy học có tính tích hợp về kiến thức, KN và nhiệm vụ học tập HĐNGLL trong dạy học Địa lí THPT có nhiệm vụ học tập mang tính thực tiễn cao Học sinh tham gia HĐNGLL môn Địa lí đòi hỏi tính độc lập, khả năng tự học cao

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến vấn đề tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí 12 Trung học phổ thông

1.4.1 Định hướng và yêu cầu đổi mới mục tiêu chương trình Địa lí 12 Trung học phổ thông

Để thực hiện được các mục tiêu dạy học môn Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển NL Đòi hỏi việc thực hiện quá trình dạy học Địa lí lớp

12 THPT trong nhà trường cần có sự đổi mới toàn diện về mục tiêu, nôi dung, hình thức và phương pháp dạy học Tăng cường các HĐNGLL và các hoạt động trải nghiệm thực tiễn Sắp xếp lại nội dung chương trình, xây dựng được các chủ đề, chuyên đề học tập gắn với nội dung chương

HS có để thực hiện các nhiệm vụ giáo dục này Vì vậy, các chủ đề Giáo

dục trên cần được thực hiện thông qua các HĐNGLL Địa lí 12

1.4.3 Đặc điểm tâm lí lứa tuổi và đặc điểm hoạt động học tập của học sinh lớp 12

Học sinh lứa tuổi THPT, có khả tự chủ cao, HS có thể chủ động thực hiện được nhiều hoạt động học tập khác nhau kể cả các hoạt động học tập trên lớp và các HĐNGLL Do đó, khi tổ chức quá trình dạy học địa lí, GV phải phát huy được các thế mạnh về mặt tâm lí, đặc điểm hoạt động của

HS lứa tuổi này để thực hiện được mục tiêu giáo dục của môn học

1.4.4 Các yếu tố khác ảnh hưởng đến tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí 12

Trong quá trình tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí ngoài các yếu

tố như nội dung, mục tiêu chương trình, đặc điểm tâm lí lứa tuổi và đặc điểm hoạt động học tập còn có các yếu tố khác cần quan tâm như: Sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trường, Tổ bộ môn và GV trực tiếp giảng dạy môn Địa lí của các nhà trường Các nhà trường cần trang bị các cơ sở vật chất, dự trù và hỗ trợ kinh phí cho việc tổ chức HĐNGLL trong dạy học học Địa lí Các vấn đề như sắp xếp thời gian, kinh phí, cơ sở vật chất…

1.5 Thực trạng tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa

lí 12 ở trương Trung học phổ thông

Qua kết quả khảo sát điều tra về thực trạng tổ chức các HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 ở các trường THPT, có thể thấy việc tổ chức các HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 ở các trường THPT còn có những khó khăn như:

- Đa số GV ít khi hoặc chưa bao giờ tổ chức các HĐNGLL trong dạy học môn Địa lí lớp 12 Mặt khác, GV gặp nhiều khó khăn trong việc xác định nội dung, mục tiêu, cách thức tổ chức các HĐNGLL, thiếu tài liệu hướng dẫn,…

- Việc tổ chức các HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 chủ yếu được

thực hiện theo phương pháp truyền thống HS chưa phát huy được tính tích cực, chủ động và phát triển được các NL cần thiết

- Các KN học tập của HS còn nhiều hạn chế như: KN tổ chức, KN hợp tác nhóm, KN thu thập xử lí thông tin, KN KSĐT, KN quan sát, nhận xét, phân tích tổng hợp, so sánh và KN ứng dụng CNTT,…

- Thời gian học tập địa lí của HS chủ yếu được thực hiện trên lớp, thời gian dành cho HS thực hiện các hoạt động trải nghiệm còn ít chưa đáp ứng được yêu cầu của việc đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức dạy học theo định hướng phát triển NL HS…

CHƯƠNG 2 CÁCH THỨC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP

TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12 THEO ĐỊNH HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 2.1 Mục tiêu tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí 12 theo đỊnh hướng phát triển năng lực

Mục tiêu tổng quát của tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí lớp 12

là việc hình thành, phát triển được cho HS các NL chung và các NL chuyên biệt môn Địa lí:

- Các NL chung: NL giải quyết vấn đề sáng tạo, NL hợp tác, Năng

lực tự học, NL học tập, tự học với sự hỗ trợ của các hệ thống ứng dụng

CNTT,…[5]

- Các NL chuyên biệt môn Địa lí: NL học tập tại thực địa:, NL sử dụng bản đồ, NL sử dụng số liệu thống kê và NL sử dụng hình vẽ, tranh ảnh, mô hình, video clip,…[4]

2.2 Các nguyên tắc của việc tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí 12 theo định hướng phát triển năng lực

Tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 theo định hướng phát triển

NL cần đảm bảo các nguyên tắc sau:

- Nguyên tắc đảm bảo tăng cường các hoạt động học tập và hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm phát triển các năng lực cần thiết cho HS

- Nguyên tắc đảm bảo tính tích hợp trong mục tiêu, nội dung các hoạt động ngoài giờ lên lớp

- Nguyên tắc đảm bảo thầy là người thiết kế trò là người thi công

- Nguyên tắc đảm bảo tính cân đối của việc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong chương trình môn Địa lí 12

2.3 Quy trình tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí 12 theo đỊnh hướng phát triển năng lực

2.3.1 Quan điểm thiết kế và tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa 12 Trung học phổ thông

Tổ chức các HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 được nghiên cứu là một trong 2 bộ phận của quá trình dạy học Địa lí 12 theo hướng tiếp cận năng lực Các hoạt động dạy học này được thiết kế và tổ chức theo quan điểm công nghệ dạy học Thiết kế và tổ chức các HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 theo quan điểm công nghệ dạy học sẽ xác định được một cách cụ thể các yếu tố cấu thành cơ bản quá trình tổ chức một HĐNGLL trong dạy

học Địa lí 12 cụ thể về: Mục tiêu của từng HDNGLL trong dạy học Địa lí

12, các điều kiện đầu vào, quá trình tổ chức học sinh thực hiện HĐNGLL Địa lí 12, sản phẩm cần đạt của từng HĐNGLL lên lớp Địa lí 12

2.3.2 Quy trình tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa 12 Trung học phổ thông

Tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 theo định hướng phát triển

NL HS được thiết kế theo quy trình Hình 2.1

Hình 2.1 Sơ đồ quy trình tổ chức các HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12

2.3.2.1 Giai đoạn 1 Chuẩn bị

Giai đoạn chuẩn bị tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 được thực hiện quan các bước như sau:

Bước 1 Lựa chọn chủ đề, hình thức học tập của HS và xác định mục

tiêu tổ chức HĐNGLL Địa lí 12

Bước 2 Xác định nhiệm vụ và nội dung của chủ đề HĐNGLL Địa lí 12 Bước 3 Chuẩn bị các điều kiện cần thiết, xác định các tiêu chí đánh

giá kết quả hoạt động và lập kế hoạch thực hiện HĐNGLL Địa lí 12

2.3.2.2 Giai đoạn 2 Tổ chức cho học sinh thực hiện các hoạt động ngoài giờ lên lớp Địa lí 12

Giai đoạn tổ chức cho học sinh thực hiện các HĐNGLL Địa lí 12 được thực hiện quan các bước như sau:

Bước 1 Giao nhiệm vụ và định hướng hoạt động thực hiện HĐNGLL

Địa lí 12

Bước 3 Học sinh hoàn thiện và trình bày sản phẩm HĐNGLL Địa lí 12 Bước 2 Tổ chức học sinh thực hiện các nhiệm vụ HĐNGLL Địa lí 12

2.3.2 3 Giai đoạn 3 Đánh giá kết quả hoạt động ngoài giờ lên lớp Địa lí 12

Đánh giá các kết quả hoạt động của HS trong quá trình tham gia thực hiện HĐNGLL Địa lí 12 được tập chung vào các nội dung đánh giá theo

Bảng 2.4

Bảng 2.4 Nội dung và công cụ đánh giá kết quả thực hiện HĐNGLL

của HS trong dạy học Địa lí lớp 12 THPT Nội dung

Giáo viên quan sát, theo dõi

và đánh giá quá trình hoạt động của HS trong quá trình thực hiện HĐNGLL Địa lí

12

Rubric đánh giá quá trình HĐNGLL Địa lí 12 của

HS

Minh chứng về công tác chuẩn

bị, quá trình tham gia và sản phẩm HĐNGLL Địa lí 12

Rubric đánh giá sản phẩm HĐNGLL Địa lí 12 của

HS

Kết quả đánh giá sản phẩm HĐNGLL Địa lí

Kết quả đánh giá các NL

chung HS

đạt được

từng HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 thông qua các tiêu chí cụ thể

Rubric đánh giá của và NL chuyên biệt môn Địa lí

Kết quả đánh giá NL chuyên biệt HS đạt được

2.4 Thiết kế một số hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí 12 theo định hướng phát triển năng lực

2.4.1 Tổ chức khảo sát điều tra địa phương theo chủ đề

- Mục tiêu hoạt động: Giúp HS hình thành và phát triển được một số

NL chủ yếu như: NL giải quyết vấn đề, NL học tập tại thực địa,…

- Các điều kiện để tổ chức KSĐT địa phương theo chủ đề xác định được các điều kiện sau: Tính cấp thiết của vấn đề cần KSĐT tại địa phương, thời điểm thực hiện, xác định thời gian, địa điểm, phương tiện và

cơ sở vật chất và trang bị kiến thức, KN thực hiện KSĐT cho HS

- Quy trình tổ chức KSĐT địa phương theo chủ đề được thực hiện qua

3 giai đoạn cụ thể như sau:

1 Giai đoạn 1 Chuẩn bị

Trong giai đoạn chuẩn bị GV và HS thực hiện theo các bước:

Bước 1 Lựa chọn chủ đề, hình thức học tập của HS và xác định mục

tiêu tổ chức KSĐT địa phương theo chủ đề

Bước 3 Chuẩn bị các điều kiện cần thiết, xác định các tiêu chí đánh

giá kết quả hoạt động và lập kế hoạch thực hiện KSĐT địa phương theo chủ đề

Bước 2 Xác định nhiệm vụ và nội dung của chủ đề KSĐT địa phương

2 Giai đoạn 2 Tổ chức học sinh thực hiện KSĐT địa phương theo chủ đề

Trong giai đoạn tổ chức hoạt động KSĐT được thực hiện theo các bước:

Bước 1 Giao nhiệm vụ và định hướng hoạt động thực hiện KSĐT địa