Thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở từ thực tiễn tỉnh long an (tt)

Mặc dù đã có nhiều văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh về hoạt động hoà giải cơ sở, hòa giải cơ sở ở tỉnh Long An thời gian qua đã đạt nhiều kết quả quan đáng ghi nhận, tiết kiệm được

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Kim Liễu

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Thị Việt Hương

Học Viện Khoa học xã hội

Phản biện 2: TS Đỗ Minh Khôi

Trường Đại học Luật TPHCM

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội 18 giờ 0 phút ngày 10 tháng 10 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hòa giải là một nét đẹp truyền thống, một đạo lý tốt đẹp của dân tộc Việt Nam Hoạt động hòa giải có lịch sử tồn tại và phát triển cùng với lịch sử xây dựng và phát triển cùng với lịch sử xây dựng và phát triển đất nước Hoạt động này mang đậm tính nhân văn, vì mọi người và trên cơ sở tình người

Trong điều kiện đẩy mạnh cải cách tư pháp, phát huy dân chủ, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc phát huy tác dụng của hoạt động hoà giải ở cơ sở càng trở nên có ý nghĩa đối với Việt Nam nói chung với tỉnh Long An nói riêng Mặc dù đã có nhiều văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh về hoạt động hoà giải cơ sở, hòa giải cơ sở ở tỉnh Long An thời gian qua đã đạt nhiều kết quả quan đáng ghi nhận, tiết kiệm được thời gian, công sức, tiền bạc của Nhà nước và nhân dân; giải quyết kịp thời những vụ việc vi phạm pháp luật, giữ được an ninh, trật tự, an toàn xã hội ở địa phương; nhưng thực tiễn việc thực hiện pháp luật về hoà giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Long An vẫn còn những hạn chế nhất định Thông thường, những mâu thuẫn, va chạm trong cuộc sống, lúc đầu đơn giản, nhưng

do không được quan tâm giải quyết kịp thời cho nên đã nhanh chóng trở thành phức tạp, thậm chí là nguyên nhân xuất hiện những điểm nóng về khiếu kiện

Vì vậy, nghiên cứu toàn diện từ các vấn đề lý luận đến thực tiễn về thực hiện pháp luật hòa giải cơ sở để có bức tranh đầy đủ về những thành tựu cũng như hạn chế hiện nay của công tác quản lý nhà nước về hòa giải cơ sở là rất cần thiết Đó là lí do mà tác giả đã lựa

chọn đề tài “Thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở từ thực tiễn tỉnh

Long An” làm đề tài luận văn thạc sĩ, nhằm tìm kiếm những giải

pháp phù hợp góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Long An

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm qua, nghiên cứu về lĩnh vực hòa giải ở cơ sở

có nhiều tài liệu và công trình nghiên cứu, như:Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước “Xung đột xã hội và đồng thuận xã hội trong quá trình phát triển xã hội và quản lý xã hội – cơ sở lý luận và thực tiễn” do GS.TS Võ Khánh Vinh làm Chủ nhiệm, thuộc Chương trình khoa học công nghệ trọng điểm cấp Nhà nước “Quản lý phát triển xã hội trong tiến trình đổi mới ở Việt Nam”, Hà Nội, 2009; Đề tài khoa học cấp thành phố “Hòa giải ở cơ sở trên địa bàn thành phố Hà Nội trong điều kiện hiện nay” do Học viện Tư pháp chủ trì, PGS.TS Phan Hữu Thư làm chủ nhiệm;…

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở, vai trò của thực hiện pháp luật hòa giải đó đối với đời sống xã hội và các yếu tố tác động, ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật đối với công tác hòa giải ở cơ sở

- Phân tích đánh giá thực trạng pháp luật, thực tiễn áp dụng pháp luật về tổ chức và hoạt động hòa giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh

Từ đó đưa ra những đề xuất, phương hướng và giải pháp để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Long An

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Trong đó, tập trung nghiên cứu thực

trạng giáo dục pháp luật thông qua hoạt động hòa giải ở cơ sở trên

địa bàn tỉnh Long An, thông qua việc tổng kết, đánh giá của cơ quan chức năng, những nội dung trên đã bộc lộ những hạn chế nhất định Trên cơ sở đó, luận văn đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Long An

- Phạm vi nghiên cứu: nghiên cứu một cách tương đối toàn

diện, hệ thống pháp luật Việt Nam về công tác giáo dục pháp luật hòa giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Long An, nhằm đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giáo dục pháp luật thông qua hoạt động hòa giải ở cơ sở địa bàn tỉnh Long An

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích tổng hợp: Tác giả đã đưa ra những quy

định của pháp luật trên cơ sở đó phân tích những điểm phù hợp, những điểm chưa phù hợp với thực tế áp dụng địa bàn tỉnh Long An

Phương pháp thống kê: Thông qua thống kê các số liệu về

giáo dục pháp luật và hòa giải trên địa bàn tỉnh Long An

Phương pháp so sánh: trên cơ sở những phân tích, thống kê số

liệu qua các giai đoạn về thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở, luận văn đánh giá, so sánh, đối chiếu giữa quy định pháp luật với nội dung vấn đề tranh chấp

Phương pháp lịch sử: Được trình bày đa phần trong Chương 1

và Chương 2 của luận văn Việc sử dụng phương pháp này nhằm nêu lên quá trình hình thành và phát triển của hòa giải cơ sở; đường lối, cách thức, quy trình thực hiện hòa giải cơ sở qua các giai đoạn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Về khoa học: Có giá trị tham khảo đ61i với nghiên cứu giảng

dạy về Hòa giải ở cơ sở

Về thực tiễn: Giải pháp có ý nghĩa đối với các cơ quan thực

hiện hoạt động Hòa giải tại cơ sở

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục và mục lục, nội dung luận văn được nghiên cứu gồm ba chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật hòa

giải ở cơ sở

Chương 2: Thực trạng thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở

trên địa bàn tỉnh Long An

Chương 3: Quan điểm, giải pháp tăng cường thực hiện pháp

luật hòa giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Long An

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT

HÒA GIẢI Ở CƠ SỞ 1.1 Khái niệm và đặc điểm của thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của hòa giải ở cơ sở

1.1.1.1 Khái niệm hòa giải ở cơ sở

“Hòa giải ở cơ sở là việc Tổ hòa giải hoặc các tổ chức thích

hợp khác của nhân dân ở thôn, xóm, làng, bản, ấp, tổ dân phố và các cụm dân cư khác để hướng dẫn, giúp đỡ, thuyết phục các bên tranh chấp đạt được thoả thuận, tự nguyện giải quyết với nhau những việc

vi phạm pháp luật và tranh chấp nhỏ nhằm giữ gìn đoàn kết trong nội bộ nhân dân, phòng ngừa, hạn chế vi phạm pháp luật, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội trong cộng đồng dân cư.[19]

1.1.1.2 Đặc điểm của hòa giải ở cơ sở

- Hòa giải ở cơ sở là hoạt động thuyết phục vận động, giúp

đỡ các bên tranh chấp thông cảm hiểu nhau hơn, tự dàn xếp, thỏa thuận để xóa bỏ tranh chấp, nối lại tình cảm gắn bó từ gia đình, xóm giềng, góp phần giữ gìn ổn định, trật tự an toàn xã hội ở cơ sở

- Hòa giải ở cơ sở được tiến hành bởi hòa giải viên của tổ hòa giải

- Phạm vi hòa giải là những tranh chấp, mâu thuẫn, vi phạm pháp luật được giới hạn theo quy định của pháp luật hòa giải ở cơ sở

- Hòa giải ở cơ sở thường được thực hiện linh hoạt, có sự kết hợp vận dụng quy định của pháp luật với phong tục tập quán truyền thống, kinh nghiệm của dân gian, hiệu quả là có tính thuyết phục cao, mang lại kết quả ổn thỏa, lâu bền

- Hòa giải ở cơ sở là một hình thức của tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật đã và đang ngày càng phát huy vai trò quan trọng của nó trong việc đưa pháp luật vào cuộc sống

- Hòa giải ở cơ sở là một phương thức thực hiện dân chủ ở

làng xã

- Hòa giải cơ sở thể hiện nét văn hóa của dân tộc

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm của thực hiện pháp luật hòa giải

ở cơ sở

1.1.2.1.Khái niệm thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở

Thực hiện pháp luật HGCS là hoạt động có mục đích nhằm thực hiện những yêu cầu của pháp luật HGCS làm cho những quy định của pháp luật trở thành hiện thực trong cuộc sống góp phần giải quyết nhanh chóng, kịp thời những tranh chấp nhỏ, những hành

vi vi phạm pháp luật nhỏ nhằm giữ gìn đoàn kết trong nội bộ nhân dân góp phần phòng ngừa, hạn chế vi phạm pháp luật, đảm bảo trật

tự an toàn xã hội

1.1.2.2 Đặc điểm của thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở

- Thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở vừa mang tính quyền

lực nhà nước vừa mang tính xã hội

- Thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở có phạm vi rộng, chủ thể thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở đa dạng phong phú

- Thực hiện pháp luật hòa giải phản ánh các chuẩn mực đạo đức vận dụng trong đời sống dân cư:

1.2 Vai trò của thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở

1.2.1 Vai trò của thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở trong

hệ thống cácphương thức giải quyết tranh chấp và sự cần thiết giải quyết các tranh chấp, xích mích trong cộng đồng bằng hòa giải

Hòa giải nói chung và hòa giải ở cơ sở nói riêng đều đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội Hòa giải ở cơ sở là một trong

hình thức hòa giải có vai trò rất tích cực, thiết thực để giúp các bên

tự nguyện, giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp có hiệu quả, một cách nhẹ nhàng, có lý, có tình vừa hạn chế khắc phục được hậu quả, vừa giữ gìn được tình làng, nghĩa xóm, tình đoàn kết tương thân, tương ái trong cộng đồng

Hòa giải ở cơ sở còn trực tiếp tác động đến việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của nhân dân Khi hòa giải (dù là hình thức nào), hòa giải viên đứng ra hòa giải đều phải vận dụng các quy định pháp luật để giải thích, hướng dẫn các bên tranh chấp, giúp họ hiểu được quyền và nghĩa vụ của mình để từ đó xử sự phù hợp với quy định pháp luật, chuẩn mực đạo đức xã hội

1.2.2 Vai trò của thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở đối với công dân

Thực hiện pháp luật là cơ sở để đảm bảo an toàn xã hội, trong

đó con người được yên ổn trong sinh hoạt hàng ngày, nghỉ ngơi, tài sản, bí mật đời tư không bị xâm hại

Thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở là phương tiện bảo đảm

và bảo vệ quyền con người

Thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở có vai trò giáo dục pháp luật cho các chủ thể tham gia, đó là giữ vai trò định hướng tư tưởng cho các chủ thể, là cơ sở hình thành ý thức tuân thủ pháp luật, thái độ tôn trọng pháp luật, sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, Hòa giải góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của nhân dân

Hòa giải góp phần duy trì và phát huy đạo lý truyền thống tốt đẹp, thuần phong mỹ tục của dân tộc, thực hiện cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư

1.2.3.Vai trò thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở đối với Nhà nước

Pháp luật là công cụ sắc bén để nhà nước bảo vệ mình, bảo vệ

an toàn, tính tôn nghiêm của chính quyền được nâng cao

Pháp luật là cơ sở pháp lý cho tổ chức và hoạt động của tổ chứchoạt động hòa giải ở cơ sở

Pháp luật là công cụ kiểm soát quyền lực nhà khai, minh bạch trong hoạt động hòa giải

1.3 Nội dung thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở

1.3.1 Phạm vi hòa giải ở cơ sở

Một là, mâu thuẫn giữa các bên (do khác nhau về quan niệm sống, lối sống, tính tình không hợp hoặc mâu thuẫn trong việc sử dụng lối đi qua nhà, lối đi chung, sử dụng điện, nước sinh hoạt, công trình phụ, giờ giấc sinh hoạt, gây mất vệ sinh chung hoặc các lý do khác);

Hai là, tranh chấp phát sinh từ quan hệ dân sự như tranh chấp

về quyền sở hữu, nghĩa vụ dân sự, hợp đồng dân sự, thừa kế, quyền

sử dụng đất;

Ba là, tranh chấp phát sinh từ quan hệ hôn nhân và gia đình như tranh chấp phát sinh từ quan hệ giữa vợ, chồng; quan hệ giữa cha mẹ và con; quan hệ giữa ông bà nội, ông bà ngoại và cháu, giữa anh, chị, em và giữa các thành viên khác trong gia đình; cấp dưỡng; xác định cha, mẹ, con; nuôi con nuôi; ly hôn;

Bốn là, vi phạm pháp luật mà theo quy định của pháp luật

những việc vi phạm đó chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình

sự, xử lý vi phạm hành chính;

Năm là, vi phạm pháp luật hình sự trong các trường hợp sau

đây:

Không bị khởi tố vụ án theo quy định tại Điều 107 của Bộ luật

tố tụng hình sự và không bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý

vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật;

Sáu là, vi phạm pháp luật bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã,

phường, thị trấn theo quy định tại Nghị định số

111/2013/NĐ-CP ngày 30 tháng 9 năm 2013 của Chính phủ quy định chế độ áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn hoặc có đủ điều kiện để áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính theo quy định tại Chương II Phần thứ năm của Luật xử lý

vi phạm hành chính;

Bảy là, những vụ, việc khác mà pháp luật không cấm

1.3.2 Nguyên tắc thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở

+ Thực hiện pháp luật hòa giải phải phù hợp với đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, đạo đức xã hội và phong tục, tập quán tốt đẹp của nhân dân

+ Thực hiện pháp luật hòa giải phải tôn trọng sự tự nguyện của các bên, không bắt buộc, áp đặt các bên tranh chấp phải tiến hành hòa giải

+ Thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở phải đảm bảo tính khách quan, công minh, có lý, có tình; giữ bí mật thông tin đời tư của các bên tranh chấp

+ Đảm bảo tính kịp thời, chủ động, kiên trì nhằm ngăn chặn vi phạm pháp luật, hạn chế những hậu quả xấu khác có thể xảy ra và đạt được kết quả hòa giải

1.3.3 Hình thức thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở

+ Tuân thủ pháp luật hòa giải cơ sở: Là hình thức thực hiện

pháp luật trong đó các chủ thể pháp luật tự kiềm chế mình, không tiến hành những hoạt động mà pháp luật cấm trong quá trình hòa giải

cơ sở

+ Chấp hành pháp luật về HGCS: Là hình thức thực hiện pháp

luật mà trong đó các chủ thể thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý của mình trong quá trình HGCS với một thái độ tích cực

+ Sử dụng pháp luật về HGCS: Là hình thức thực hiện pháp

luật mà trong đó các chủ thể sử dụng các quyền theo quy định pháp luật hòa giải để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình tham gia HGCS

+ Áp dụng pháp luật về HGCS: Là hình thức thực hiện pháp

luật hòa giải ở cơ sở là hình thức thực hiện pháp luật

1.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật hòa giải ở cơ sở

- Yếu tố kinh tế: Ý thức hòa giải, đoàn kết cộng đồng nảy sinh

từ buổi sơ khai của những tộc người Việt và có nguồn gốc từ nền kinh tế nông nghiệp lúa nước

- Truyền thống đoàn kết dân tộc và đồng thuận xã hội: Truyền

thống hòa giải, đồng thuận trong xã hội Việt Nam được hình thành trong quá trình lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc

- Ảnh hưởng của các yếu tố tôn giáo đối với việc thực hiện pháp luật về HGCS Ở đây bàn đến triết lý hòa giải của Phật giáo

Mặc dù Việt nam là nước tôn trọng tự do tôn giáo nên có nhiều tôn giáo cùng tồn tại và phát triển trong đời sống của nhân dân nhưng ảnh hưởng sâu sắc nhất là Phật giáo - tôn giáo luôn đồng hành cùng dân tộc Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử

- Ý thức pháp luật và văn hóa pháp lý: Ý thức pháp luật là một

bộ phận của hình thái ý thức xã hội