Quản lý nhà nước về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh (tt)

Quản lý nhà nước về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh (tt)Quản lý nhà nước về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh (tt)Quản lý nhà nước về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh (tt)Quản lý nhà nước về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh (tt)Quản lý nhà nước về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh (tt)Quản lý nhà nước về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh (tt)Quản lý nhà nước về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh (tt)Quản lý nhà nước về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh (tt)Quản lý nhà nước về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh (tt)Quản lý nhà nước về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh (tt)Quản lý nhà nước về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh (tt)Quản lý nhà nước về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh (tt)Quản lý nhà nước về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh (tt)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại:Học viện Khoa học Xã hội Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS VŨ CÔNG GIAO

Phản biện 1: TS PHẠM QUANG HUY

Phản biện 2: TS ĐỖ MINH KHÔI

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc

sỹ họp tại Học viện Khoa học xã hội hồi: 09 giờ 30 ngày 11 tháng

10 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện khoa học xã hội

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trà Vinh là một tỉnh nằm ở phía Đông Nam của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, có cộng đồng Phật giáo thuộc dạng lớn nhất ở nước ta, với 460.000 tín đồ trên tổng số hơn 1 triệu dân Quản lý nhà nước về Phật giáo ở tỉnh Trà Vinh trong những năm qua đã có những chuyển biến tích cực Bộ máy làm công tác quản lý Phật giáo ở cơ sở

đã từng bước được kiện toàn, phát huy hiệu quả Thể chế hóa chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, lãnh đạo tỉnh

đã đề ra các giải pháp đúng đắn đảm bảo tự do tín ngưỡng, tôn giáo của các tín đồ, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, đấu tranh với các hiện tượng vi phạm pháp luật trong hoạt động Phật giáo Công tác quản lý được các ngành chức năng luôn quan tâm, góp phần đưa Giáo hội, đoàn thể đi theo chiều hướng hợp tác, tuân thủ pháp luật, củng cố lòng tin của tín đồ, chức sắc Phật giáo đối với Đảng và Nhà nước

Tuy nhiên, QLNN về Phật giáo trên địa bàn tỉnh hiện vẫn còn nhiều bất cập, hạn chế Việc cụ thể hóa một số chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước đối với Phật giáo còn chậm Công tác tổ chức thực hiện chính sách tôn giáo còn thiếu đồng bộ, có hiện tượng né tránh, đùn đẩy cho cấp trên hoặc cơ quan khác Cán bộ làm công tác tôn giáo vẫn còn thái độ định kiến, yếu kém cả về mặt chuyên môn nghiệp vụ và kinh nghiệm công tác

Từ bối cảnh trên, tác giả quyết định chọn đề tài: “Quản lý nhà

nước về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh” để thực hiện Luận văn

Thạc sĩ Luật học, ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, với mong muốn vận dụng kiến thức pháp luật của mình góp phần nâng

2

cao hiệu quả QLNN về Phật giáo ở nơi mình đã sinh ra và đang làm việc

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

QLNN nói chung, QLNN về Phật giáo nói riêng là yêu cầu của sự nghiệp Đổi mới, vì thế trong thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này được công bố ở nước ta, trong đó có một số công trình tiêu biểu như sau:

- “Quản lý nhà nước đối với các hoạt động tôn giáo” của Nguyễn Hữu

Khiển, Nxb Công an nhân dân, năm 2001

- “Lý luận về tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam” của PGS.TS

Nguyễn Đức Lữ, Nxb Tôn giáo, năm 2007

- “Đảng và Nhà nước Việt Nam với vấn đề văn hóa tôn giáo” của Nguyễn

Đức Lữ, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, năm 2010

- “Lý luận về tôn giáo và tình hình tôn giáo ở Việt Nam” của GS Đặng

Nghiêm Vạn, Nxb Chính trị, năm 2012

- “Tôn giáo, Tín ngưỡng các dân tộc ở Việt Nam” của PGS.TS Nguyễn

Văn Minh, Nxb Khoa học xã hội, năm 2013

- “Nhà nước - Tôn giáo - Luật pháp” của GS.TS Đỗ Quang Hưng, Nxb

Chính trị Quốc gia - Sự thật, năm 2014

- “Quan điểm, Chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam về Tôn giáo”

của PGS.TS Nguyễn Hồng Dương, Nxb Khoa học xã hội, năm 2015 Các công trình nghiên cứu nêu trên đã cung cấp một lượng kiến thức, thông tin lớn liên quan đến đề tài nghiên cứu, song chủ yếu mới

đề cập đến tôn giáo nói chung, chưa đi sâu nghiên cứu QLNN về Phật giáo, chưa đánh giá được thực trạng và những vấn đề đặt ra hiện nay trong QLNN về Phật giáo Đặc biệt, chưa có công trình nào nghiên cứu về QLNN về Phật giáo tại địa bàn tỉnh Trà Vinh Vì vậy, luận văn này vẫn có tính cấp thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn

ở Trà Vinh nói riêng, ở trên cả nước ta nói chung trong những năm tới

3.2 Nhiệm vụ

Để đạt được mục tiêu trên, các nhiệm vụ của luận văn là:

- Nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận, pháp lý về QLNN về Phật giáo ở nước ta hiện nay

- Khảo sát, phân tích thực trạng QLNN về Phật giáo ở Trà Vinh, chỉ ra những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân

- Đề xuất các quan điểm, giải pháp nhằm khắc phục những tồn tại, hạn chế, phát huy những cách làm tốt, qua đó nâng cao hiệu quả QLNN về Phật giáo ở Trà Vinh nói riêng, ở trên cả nước ta nói chung

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các vấn đề lý luận, pháp

lý và thực tiễn liên quan đến QLNN về Phật giáo ở Trà Vinh

Phạm vi nghiên cứu:

Về nội dung, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn liên quan đến QLNN về Phật giáo, không đi sâu nghiên cứu các vấn đề QLNN về tín ngưỡng và về các tôn giáo khác như Thiên chúa giáo, Tin Lành, Hoà Hảo,

Về không gian, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu thực trạng QLNN về Phật giáo ở tỉnh Trà Vinh, không mở rộng đến các địa phương khác ở nước ta

4

Về thời gian, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu thực trạng QLNN

về Phật giáo ở Trà Vinh trong khoảng 5 năm trở lại đây

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn vận dụng các phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

và quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về tôn giáo và QLNN về tôn giáo

Luận văn kết hợp sử dụng các phương pháp nghiên cứu phổ biến của khoa học xã hội để giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu đặt

ra Cụ thể:

- Các phương pháp tổng hợp, phân tích các công trình nghiên cứu hiện có và các tài liệu khác để làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn liên quan đến QLNN về Phật giáo ở nước ta hiện nay

- Các phương pháp tổng hợp, thống kê, phân tích, so sánh các tài liệu, báo cáo chuyên môn của chính quyền và giáo hội Phật giáo địa phương và phương pháp quan sát thực tế để đánh giá thực trạng QLNN về Phật giáo ở Trà Vinh

- Các phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh để đề xuất các quan điểm, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả QLNN về Phật giáo ở Trà Vinh và ở các địa phương khác của nước ta trong thời gian tới

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Luận văn là công trình nghiên cứu toàn diện, chuyên sâu đầu tiên về QLNN về Phật giáo ở tỉnh Trà Vinh được thực hiện từ trước tới nay Luận văn cũng là một trong số ít công trình nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện về QLNN về Phật giáo ở cấp cơ sở ở nước

ta

5

Vì vậy, luận văn cung cấp những kiến thức, thông tin, luận điểm

và đề xuất mới có giá trị tham khảo với việc nâng cao hiệu quả QLNN về Phật giáo ở tỉnh Trà Vinh và ở các địa phương khác của nước ta trong thời gian tới Bên cạnh đó, luận văn có thể được sử dụng là nguồn tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy, nghiên cứu chuyên ngành luật hiến pháp và luật hành chính ở Học viện KHXH thuộc Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam và các cơ sở đào tạo khác của nước ta

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo,luận văn bao gồm 03 chương như sau:

- Chương 1: Những vấn đề lý luận, pháp lý về quản lý nhà

nước về Phật giáo ở Việt Nam hiện nay

- Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về Phật giáo tỉnh

Trà Vinh

- Chương 3: Quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN

về Phật giáo từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh

6

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN, PHÁP LÝ VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHẬT GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1.1 Nhận thức về quản lý nhà nước về Phật giáo

1.1.1 Khái niệm Phật giáo

Phật giáo là một tôn giáo chủ trương sự thực hành của chính bản thân mỗi người Chỉ có mình mới thực hành mình, giải quyết vấn

đề tâm linh và những đau khổ của mình và chính mình giải thoát cho mình và sau đó, giúp đỡ người khác đi theo con đường đạo vì lòng từ

bi và để tu dưỡng thêm lòng từ bi đối với họ

1.1.2 Khái niệm quản lý

Quản lý là điều khiển, chỉ đạo một hệ thống hay một quá trình theo những quy luật, quy tắc nhằm làm cho hệ thống hay quá trình

đó vận hành theo ý muốn của người quản lý để đạt được những mục đích đã định trước

1.1.3 Khái niệm quản lý nhà nước

QLNN là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước và sử dụng pháp luật - chính sách để điều chỉnh hành vi cá nhân, tổ chức trên tất cả các mặt của đời sống xã hội, do các công chức và cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm phục vụ nhân dân, duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội

1.1.4 Khái niệm quản lý nhà nước về Phật giáo

QLNN về Phật giáo là một dạng quản lý xã hội mang tính chất Nhà nước, chức năng nhiệm vụ của Nhà nước, là quá trình chấp hành pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật của các cơ quan trong hệ thống hành pháp để điều chỉnh các quá trình hoạt động Phật giáo và mọi hành vi hoạt động của các tổ chức giáo hội, các cá nhân Phật giáo diễn ra theo đúng quy định của pháp luật

7

1.2 Đặc điểm, vai trò, nguyên tắc và nội dung của quản lý nhà nước về Phật giáo

1.2.1 Đặc điểm của quản lý nhà nước về Phật giáo

- Có sự hiện diện của nhiều tôn giáo, tín ngưỡng;

- Tính đan xen hòa đồng của các tín ngưỡng, tôn giáo;

- Tính trội của yếu tố nữ trong hệ thống tín ngưỡng, tôn giáo;

- Xu hướng thần thánh hóa những người có công với gia đình, làng xã và Tổ quốc, như Đình, Đền, Miếu…;

- Các tín đồ đạo Phật ở Việt Nam phần lớn là nông dân và nhân dân lao động, vì thế từ trước đến nay thường có một số tín đồ bị các thế lực lợi dụng vì mục đích chính trị

1.2.2 Vai trò của quản lý nhà nước về Phật giáo

Thứ nhất, Nhà nước tôn trọng và bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người; đảm bảo để các tôn giáo bình đẳng trước pháp luật

Thứ hai, Nhà nước tôn trọng bảo vệ giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp của tín ngưỡng, tôn giáo, truyền thống thờ cúng tổ tiên, tôn vinh người có công với đất nước, với cộng đồng đáp ứng nhu cầu tinh thần của Nhân dân

Thứ ba, Nhà nước bảo hộ cơ sở tín ngưỡng, cơ sở tôn giáo và tài sản hợp pháp của cơ sở tín ngưỡng, tổ chức tôn giáo

1.2.3 Các nguyên tắc của quản lý nhà nước về Phật giáo

Một là, Nhà nước đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của

công dân và nghiêm cấm sự phân biệt đối xử vì lý do tín ngưỡng, tôn giáo Mọi công dân có quyền tự do theo và không theo một tôn giáo nào, có quyền từ bỏ và thay đổi tôn giáo

8

Hai là, công dân có tín ngưỡng, tôn giáo hoặc không có tín

ngưỡng, tôn giáo đều bình đẳng trước pháp luật, được hưởng mọi quyền công dân và có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ của công dân

Ba là, các hoạt động Phật giáo phải tuân theo pháp luật của

nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Những hoạt động tôn giáo vì lợi ích chính đáng và hợp pháp của tín đồ được đảm bảo Những hoạt động tôn giáo vì lợi ích Tổ quốc và nhân dân được khuyến khích

Bốn là, mọi hành vi vi phạm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo,

mọi hành vi lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để chống lại nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, ngăn cản tín đồ làm nghĩa vụ công dân, phá hoại sự nghiệp đoàn kết toàn dân, làm hại đến nền văn hóa lành mạnh của dân tộc và hoạt động mê tín dị đoan đều bị xử lý theo pháp luật

1.2.4 Nội dung quản lý nhà nước về Phật giáo

QLNN về Phật giáo bao gồm những công việc sau:

- Quy định tổ chức bộ máy và ban hành văn bản quy phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo trong đó có đạo Phật;

- Tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo;

- Phổ biến, giáo dục pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo;

- Nghiên cứu trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo; đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức làm công tác tín ngưỡng, tôn giáo;

- Thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo;

- Quan hệ quốc tế trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo

1.3.2 Yếu tố đường lối, chính sách pháp luật của Việt Nam

Nhờ chủ trương đường lối, chính sách đúng đắn của Đảng và sự quan tâm của cơ quan nhà nước các cấp, các ngành, Phật giáo tại Việt Nam trong những năm qua đã phát triển một cách nhanh chóng cả về

số lượng và chất lượng Trong quá trình QLNN về Phật giáo, các cơ quan nhà nước thực hiện nhiệm vụ ban hành văn bản pháp luật sát với thực tế về từng tôn giáo, đây là cơ sở cho việc tổ chức thực hiện quản

lý hoạt động Phật giáo

1.3.3 Yếu tố tình hình Phật giáo ở Việt Nam

Phật giáo ở Việt Nam đang hoạt động bình thường, ổn định và luôn chung sống hòa hợp, gắn bó với dân tộc Đời sống Phật giáo ở nước ta hiện nay, trước những diễn biến của tình hình kinh tế - xã hội

và tôn giáo trên thế giới và ở trong nước, đã và đang có những có những biến đổi to lớn, khác với trước đây Xu hướng biến đổi của Phật giáo Việt Nam là phát triển đa dạng về hình thức và giá trị, thế tục hóa

và hiện đại hóa Phật giáo, đồng thời với việc đề cao tín ngưỡng truyền thống và văn hóa dân tộc

1.3.4 Yếu tố tình hình kinh tế - xã hội Việt Nam

10

Các quy định điều tiết hoạt động của các đối tượng trong xã hội phải phù hợp với trình độ phát triển kinh tế - xã hội Vai trò và mức

độ điều tiết của Nhà nước đối với các quá trình kinh tế - xã hội diễn

ra ở các nước khác nhau không giống nhau Sự thay đổi trong môi trường kinh tế - xã hội buộc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước phải thay đổi theo để thích ứng và có thể quản lý xã hội một cách hiệu quả nhất

1.3.5 Yếu tố lịch sử, văn hóa dân tộc Việt Nam

Mỗi dân tộc trải qua quá trình hình thành và phát triển lâu dài đều có những đặc điểm truyền thống, văn hóa riêng, không giống với các dân tộc khác Do tính đặc thù này mà mọi quy định để điều tiết hành vi của các đối tượng trong xã hội phải được xây dựng phù hợp với các chuẩn mực chung được thừa nhận trong truyền thống, văn hóa Một hệ thống thể chế chỉ tốt khi kế thừa được những ưu điểm của các giá trị truyền thống, đồng thời loại bỏ những hủ tục lạc hậu,

tư duy bảo thủ…

1.3.6 Yếu tố quốc tế

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, mỗi quốc gia nếu muốn phát triển không thể nằm ngoài mối liên hệ với các quốc gia khác Sự giao thoa văn hóa, tri thức và các giá trị chung của văn minh nhân loại cũng tác động không nhỏ tới sự hình thành và phát triển của hệ thống thể chế hành chính nhà nước Sự ràng buộc pháp lý đối với một quốc gia đã chấp nhận tham gia các điều ước và cơ chế quốc tế

có ảnh hưởng to lớn tới hệ thống thể chế của quốc gia đó

1.4 Phương thức QLNN về Phật giáo ở nước ta hiện nay

1.4.1 Quản lý bằng pháp luật

Những văn bản chính sách quan trọng liên quan đến QLNN về tôn giáo như: Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo số 21/2004/PL-

11

UBTVQH11 ngày 18/6/2004; Nghị định 92/2012/NĐ-CP; Quyết định số 134/2009/QĐ-TTg; Thông tư số 04/2014/TTLT-BVHTTDL-BN; Chỉ thị số 1940/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 31/12/2008 về giải quyết nhà đất liên quan đến tôn giáo và các văn bản quy phạm pháp luật khác của từng lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội khác Đây là văn bản đóng vai cơ sở pháp lý cho QLNN về Phật giáo ở nước ta hiện nay

1.4.2 Quản lý bằng chính sách

Trước hết, các tôn giáo ở Việt Nam được hoạt động tự do trong

khuôn khổ của Hiến pháp và Pháp luật Nhà nước Việt Nam

Thứ hai, một tôn giáo ở Việt Nam muốn hoạt động hợp pháp

phải đáp ứng đủ những tiêu chí cơ bản sau: có tín đồ tự nguyện tin theo; có giáo sĩ hướng dẫn việc đạo; có tôn chỉ mục đích hoạt động không trái với pháp luật Nhà nước Việt Nam; có hệ thống giáo lý, giáo luật phù hợp; không hoạt động mê tín dị đoan làm tổn hại đến tinh thần, vật chất, sức khỏe của tín đồ và làm ảnh hưởng đến những quyền cơ bản của người khác và phải đăng ký hoạt động với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

Thứ ba, mọi công dân Việt Nam đều bình đẳng trước pháp luật

Nhà nước Việt Nam xử lý bằng pháp luật đối với bất kỳ một công dân Việt Nam nào vi phạm pháp luật, bất kể công dân đó theo tôn giáo hay không theo tôn giáo và xử lý bằng pháp luật mọi hành vi lợi dụng tôn giáo, mạo danh tôn giáo để gây rối trật tự xã hội, làm phương hại đến an ninh quốc gia, tổn hại tinh thần, vật chất, văn hóa, sức khỏe của công dân

Thứ tư, các tôn giáo ở Việt Nam được Nhà nước khuyến khích

tham gia các hoạt động giáo dục, từ thiện, nhân đạo theo sự hướng dẫn của các cơ quan chuyên môn