MỤC TIÊU DẠY HỌC: Kiến thức: Cảm nhận được suy nghĩ của người nghệ sĩ nhiếp ảnh khi phát hiện ra sự thật đằng sau bức ảnh rất đẹp về chiếc thuyền trong sương sớm mà anh tình cờ chụp được
Trang 1Báo cáo thực nghiệm
MÔN NGỮ VĂN LỚP 12
1 CHUYÊN ĐỀ DẠY HỌC:
VẤN ĐỀ BẠO LỰC GIA ĐÌNH ĐẶT RA TỪ TRUYỆN NGẮN
CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
2 MỤC TIÊU DẠY HỌC:
Kiến thức: Cảm nhận được suy nghĩ của người nghệ sĩ nhiếp ảnh khi phát hiện
ra sự thật đằng sau bức ảnh rất đẹp về chiếc thuyền trong sương sớm mà anh tình cờ chụp được là số phận đau đớn của một người phụ nữ, là bao ngang trái trong một gia đình hàng chài; từ đó thấy rõ mỗi người, nhất là người nghệ sĩ, không thể đơn giản và
sơ lược khi nhìn nhận cuộc sống và con người
Hiểu được nghệ thuật kết cấu độc đáo, cách triển khai cốt truyện rất sáng tạo của một cây bút viết truyện ngắn đầy bản lĩnh và tài hoa
Kĩ năng: Biết cách đọc hiểu tác phẩm văn chương từ các phương diện kết cấu,
ngôn ngữ miêu tả và hình tượng nhân vật Đồng thời giúp học sinh rèn luyện các năng lực tự học, tự nghiên cứu, năng lực cảm thụ văn chương
Thái độ: Biết đánh giá cuộc sống, sự việc và con người bằng cái nhìn tỉnh táo,
bản chất Hiểu được các vấn đề cuộc sống đặt ra từ tác phẩm Và đặc biệt là cần có thái độ đúng đắn, những hành động kiên quyết đối với vấn đề bạo lực gia đình
3 ĐỐI TƯỢNG DẠY HỌC CỦA BÀI HỌC:
Đối tượng dạy học của dự án là học sinh lớp 12 A
Số lượng: 30 em
Số lớp thực hiện: 01
Trang 24 Ý NGHĨA CỦA CHUYÊN ĐỀ
Qua thực tế quá trình dạy học tôi thấy rằng việc kết hợp kiến thức liên môn vào
để giải quyết một vấn đề nào đó trong một môn học là việc làm hết sức cần thiết Điều đó đòi hỏi người giáo viên bộ môn không chỉ nắm chắc môn mình dạy mà còn phải không ngừng trau dồi kiến thức các môn học khác để tổ chức, hướng dẫn học sinh giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong môn học một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất
Là giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn tôi nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của hoạt động này nên tôi trình bày và thực hiện thử nghiệm một chuyên đề tích hợp liên môn GDCD đối với môn Ngữ văn để giải quyết quyết thấu đáo các nội dung xã hội được đặt ra trong tác phẩm Việc tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy sẽ giúp cho chúng ta tạo được những công thông tin hợp lý nhất để cho học sinh phát huy tính chủ động trong tiếp thu kiến thức, kích thích sự tư duy, sáng tạo trong học tập và ứng dụng vào thực tế đời sống
Cụ thể:
- Thấy được bản chất của văn học là sự phản ánh sinh động về hiện thực cuộc sống mà trong chuyên đề này tôi nhận ra Nguyễn Minh Châu đã rất tinh tế khi đưa vào tác phẩm của mình những vấn đề đời sống có ý nghĩa xã hội sâu sắc mà nổi bật nhất là vấn nạn bạo lực gia đình
- Thấy được vấn đề bạo lực gia đình hiện nay là vấn đề nóng cần được nhận thức đúng đắn và toàn diện không chỉ với những người có trách nhiệm mà còn là nhiệm vụ của mỗi chúng ta
- Từ việc phát huy những năng lực cần thiết của người học như: năng lực tự học; làm việc nhóm; kiểm tra đánh giá số liệu…chúng ta sẽ giúp cho học sinh có cách nhìn
Trang 3nhận đúng đắn về những vấn đề xã hội, đời sống để từ đó điều chỉnh, định hướng thái
độ hành vi của người học cho phù hợp với đạo đức xã hội và luật pháp
- Triển khai chuyên đề này chúng tôi cũng hi vọng sẽ góp được tiếng nói chung vào công cuộc đổi mới phương pháp giảng dạy trong nhà trường THPT Cách dạy học theo chuyên đề nó tránh được tư duy áp đặt, chủ quan của người dạy vì nó cần huy đông kiến thức liên môn để tích hợp nhiều nội dung cần thiết cho một chủ đề Đồng thời chuyên đề là sự tương tác chủ động của người học, người dạy nên đòi hỏi người học phải tích cực để tự tìm kiếm và hình thành các đơn vị kiến thức cần thiết cho chuyên đề
5 Thiết bị dạy học, học liệu
- SGK, SGV GDCD 10, Ngữ văn 12, máy chiếu, phiếu học tập
- Giấy khổ lớn, bút dạ…
- Sách bài tập tình huống GDCD 10
- Chuẩn kiến thức kĩ năng môn GDCD, Ngữ văn
- Tài liệu, kiến thức các môn có liên quan đến nội dung bài học
- Giáo viên sử dụng phương pháp gợi mở, nêu vấn đề, thuyết trình, hoạt động nhóm, nêu tình huống hoặc đóng vai… để xây dựng dự án
6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
1) Ổn định tổ chức
2) Giới thiệu bài mới:
“Trong sáng tác của Nguyễn Minh Châu, dù có là tiểu thuyết hay truyện ngắn, cốt truyện thường không đóng một vai trò nào đáng kể Nhà văn tập trung chú ý vào thân phận con người, tính cách nhân vật và đã huy động vào đấy tâm hồn đa cảm dồi dào ấn tượng tươi mới và xúc động về cuộc sống, bút pháp chân thực và một giọng văn trữ tình trầm lắng ấp áp” (Nguyễn Văn Hạnh, Nguyễn Minh Châu những năm 80
và sự đổi mới cách nhìn về con người, T.C Văn học, 1993, số 3, tr.20) Có thể nói Chiếc thuyền ngoài xa là một biểu hiện của xu hướng tìm tòi khám phá trong văn của Nguyễn Minh Châu, trở về với đời thường, với mảnh đất miền Trung cằn cỗi và cơ cực, đau đáu đi tìm câu hỏi cho những phận người trong cuộc sống đời thường trăm đắng ngàn cay Trên tinh thần quyết liệt đổi mới, Nguyễn Minh Châu đã lấy con
Trang 4người làm đối tượng phản ánh thay cho hiện thực đời sống Mặc dù không phủ nhận văn chương gắn với cái chung, với cộng đồng nhưng Nguyễn Minh Châu còn muốn thể hiện một quan niệm văn chương trước hết phải là câu chuyện của con người, với muôn mặt phức tạp phong phú với tất cả chiều sâu.
3.Tiến trình bài giảng: (Trình bày các quá trình dạy – học trên Bài giảng điện tử
Powerpoint)
Bài học được tiến hành trong khoảng 02 tiết học (90phút)
Tóm tắt nội dung chính của phần nội dung bài học mà GV hướng dẫn HS tìm hiểu như sau:
3.1.Tìm hiểu phần tiểu dẫn:
- Tìm hiểu những nét cơ bản về nhà văn Nguyễn Minh Châu:
+ Cuộc đời – con người + Sự nghiệp sáng tác + Phong cách nghệ thuật
- Tìm hiểu về tác phẩm:
+ Hoàn cảnh ra đời +Xuất xứ
3.2 Tìm hiểu về nội dung của tác phẩm:
a Đoạn 1: Phát hiện thứ nhất của NS Phùng
- Là một người nghệ sĩ có tài, Phùng được phân công đi chụp một bộ ảnh
về cảnh biển và anh ta đã trở về nơi chiến trường xưa của mình- một vùng phá nước đầy sóng gió của biển miền Trung
- Tại đây phùng đã bất ngờ bắt gặp một cảnh đắt trờ cho, một bức tranh tuyệt đẹp về hình ảnh con thuyền thu lưới lúc bình minh
b Đoạn 2: Phát hiện thứ hai của NS Phùng
Trang 5Học sinh làm việc theo nhóm:
Nhóm 1 chuẩn bị và thuyết trình về các quy định của luật pháp liên quan đến bạo lực gia đình.
Nhóm 2 trình bày về vấn đề được đặt ra trong tác phẩm – cảnh bạo lực gia đình của vợ chồng người đàn bà hàng chài.
- Đó là cảnh tượng bạo lực gia đình diễn ra trên bờ biển Điều đáng nói là
sự thật này lại hiện ra từ con thuyền ngư phủ đẹp như mơ trong bức ảnh tuyệt đẹp về cảnh biển
- Khung cảnh hiện ra chính là sự thật nghiệt ngã của cuộc sống: Cảnh đời lam lũ của vợ chồng người đàn bà hàng chài; những cực nhọc đã khiến cho con người uất ức và trở nên tàn bạo
- Điều hiến cho Phùng kinh ngạc là hình ảnh của người chồng quá vũ phu tàn bao, còn người vợ chỉ nhẫn nhục chịu đựng và thằng bé Phác chỉ câm lạng và lòng đầy thù hận
- Phát hiện của Phùng cũng là bản chất của cuộc sống: nó vô cùng nghiệt ngã, nạn nhân của bạo lực gia đình không ai khác, chính là những đứa trẻ đáng
thương, tội nghiệp
c Câu chuyện ở tòa án
- Đó là câu chuyện của người đàn bà hàng chài kể về cuộc đời mình đó cũng là lý do để biện giải cho thái độ của mụ khi bị chồng hành hạ
- Cả Phùng và Đẩu đều hết sức ngạc nhiên khi đối diện với một người phụ
nữ đáng thương và tội nghiệp Song, họ cũng phát hiện ra đó mới là sự thật của cuộc đời
- Đằng sau câu chuyện là những triết lý nhân sinh mà Nguyễn Minh Châu
Trang 6gửi gắm qua ngòi bút: Triết lý về cách nhìn đời, nhìn người.
d Tấm ảnh về cảnh biển
- Đó là ấn tượng về nghệ thuật, về giá trị đích thực của cái đẹp
- Là minh chứng cho mối quan hệ giữa nghệ thuật với đời sống
3.3 Phần tổng kết:
a Nội dung
b Nghệ thuật
7 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập
Yêu cầu học sinh viết bài thu hoạch ( đánh giá học sinh sau khi học có tích hợp nội dung kiến thức liên môn bài giảng ) thông qua phiếu đánh giá kết quả học tập của học sinh
8 Các sản phẩm của học sinh
10 học sinh đạt điểm 9- đạt tỉ lệ …%
9 học sinh đạt điểm 8 đạt tỉ lệ ……%
5 học sinh đạt điểm 7 đạt tỉ lệ …….%
3 học sinh đạt điểm 6 đạt tỉ lệ …… %
3 học sinh đạt 5 điểm đạt tỉ lệ …… %
Hoành Mô, ngày 21 tháng 10năm 2017
Người thực hiện báo cáo
Trang 7Bế Thị Hồng VẤN ĐỀ BẠO LỰC GIA ĐÌNH ĐẶT RA TỪ TRUYỆN NGẮN
CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
1 MỤC TIÊU DẠY HỌC:
Kiến thức: Cảm nhận được suy nghĩ của người nghệ sĩ nhiếp ảnh khi phát hiện
ra sự thật đằng sau bức ảnh rất đẹp về chiếc thuyền trong sương sớm mà anh tình cờ chụp được là số phận đau đớn của một người phụ nữ, là bao ngang trái trong một gia đình hàng chài; từ đó thấy rõ mỗi người, nhất là người nghệ sĩ, không thể đơn giản và
sơ lược khi nhìn nhận cuộc sống và con người
Hiểu được nghệ thuật kết cấu độc đáo, cách triển khai cốt truyện rất sáng tạo của một cây bút viết truyện ngắn đầy bản lĩnh và tài hoa
Kĩ năng: Biết cách đọc hiểu tác phẩm văn chương từ các phương diện kết cấu,
ngôn ngữ miêu tả và hình tượng nhân vật Đồng thời giúp học sinh rèn luyện các năng lực tự học, tự nghiên cứu, năng lực cảm thụ văn chương
Thái độ: Biết đánh giá cuộc sống, sự việc và con người bằng cái nhìn tỉnh táo,
bản chất Hiểu được các vấn đề cuộc sống đặt ra từ tác phẩm Và đặc biệt là cần có thái độ đúng đắn, những hành động kiên quyết đối với vấn đề bạo lực gia đình
2 Thiết bị dạy học, học liệu
- SGK, SGV GDCD 10, Ngữ văn 12, máy chiếu, phiếu học tập
- Giấy khổ lớn, bút dạ…
- Sách bài tập tình huống GDCD 10
- Chuẩn kiến thức kĩ năng môn GDCD, Ngữ văn
- Tài liệu, kiến thức các môn có liên quan đến nội dung bài học
3 Phương pháp dạy học
- Giáo viên sử dụng phương pháp gợi mở, nêu vấn đề, thuyết trình
- Hoạt động nhóm, nêu tình huống hoặc đóng vai… để xây dựng dự án
4 Tiến trình lên lớp
1) Ổn định tổ chức 2) Kiểm tra bài cũ, hệ thống kiến thức bài cũ 3) Dạy bài mới (Giới thiệu bài mới)
Trang 8“Trong sáng tác của Nguyễn Minh Châu, dù có là tiểu thuyết hay truyện ngắn, cốt truyện thường không đóng một vai trò nào đáng kể Nhà văn tập trung chú ý vào thân phận con người, tính cách nhân vật và đã huy động vào đấy tâm hồn đa cảm dồi dào ấn tượng tươi mới và xúc động về cuộc sống, bút pháp chân thực và một giọng văn trữ tình trầm lắng ấp áp” (Nguyễn Văn Hạnh, Nguyễn Minh Châu những năm 80
và sự đổi mới cách nhìn về con người, T.C Văn học, 1993, số 3, tr.20) Có thể nói Chiếc thuyền ngoài xa là một biểu hiện của xu hướng tìm tòi khám phá trong văn của Nguyễn Minh Châu, trở về với đời thường, với mảnh đất miền Trung cằn cỗi và cơ cực, đau đáu đi tìm câu hỏi cho những phận người trong cuộc sống đời thường trăm đắng ngàn cay Trên tinh thần quyết liệt đổi mới, Nguyễn Minh Châu đã lấy con người làm đối tượng phản ánh thay cho hiện thực đời sống Mặc dù không phủ nhận văn chương gắn với cái chung, với cộng đồng nhưng Nguyễn Minh Châu còn muốn thể hiện một quan niệm văn chương trước hết phải là câu chuyện của con người, với muôn mặt phức tạp phong phú với tất cả chiều sâu.
HĐ của GV và HS Nội dung kiến thức cần đạt
1 HS đọc phần Tiểu
dẫn và tóm tắt
những nét chính về
tác giả Nguyễn
Minh Châu và
những sáng tác tiêu
biểu
I Tiểu dẫn:
1.Tác giả
- Nguyễn Minh Châu (1930-1989), quê ở làng Thơi, xã Quỳnh Hải (nay là xã Sơn Hải), huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An Ông thuộc trong số "những nhà văn mở đường tinh anh và tài năng nhất" của văn học Việt Nam sau năm 1975
- Sau năm 1975, khi văn học chuyển hướng khám phá trở về với đời thường, Nguyễn Minh Châu là một trong số những nhà văn đầu tiên của thời kì đổi mới đã đi sâu khám phá sự thật đời sống
ở bình diện đạo đức thế sự Tâm điểm những khám phá nghệ thuật của ông là con người trong cuộc mưu sinh, trong hành trình nhọc nhằn kiếm tìm hạnh phúc và hoàn thiện nhân cách
- Các tác phẩm chính:
+ Tiểu thuyết: Cửa sông, Dấu chân người lính, Miền cháy,… + Tập truyện ngắn: Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành, Bến quê, Chiếc thuyền ngoài xa,…
2 HS nêu những nét 2 Truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa
Trang 9chính về tác phẩm
Chiếc thuyền ngoài
xa.
a Xuất xứ:
- Truyện ngắn lúc đầu được in trong tập Bến quê (1985), sau
được nhà văn lấy làm tên chung cho một tuyển tập truyện ngắn (in năm 1987)
- Tác phẩm in đậm phong cách tự sự - triết lí của Nguyễn Minh Châu, rất tiêu biểu cho hướng tiếp cận đời sống từ góc độ thế sự của nhà văn ở giai đoạn sáng tác thứ hai
b Hoàn cảnh ra đời:
Đầu những năm 80 của thế kỷ XX nước ta lâm vào cơn khủng hoảng kinh tế nặng nề Thực tế đó đòi hỏi chúng ta phải có những cơ chế mới thích hợp để thay thế cơ chế quan liêu bao cấp đã lỗi thời, kể cả phải thay đổi lối bao cấp về tư tưởng Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu như một bức tranh chân thực phản ánh về thực tế này Nội dung của tác phẩm cũng vì thế mang đậm cảm quan thế sự
* HS đọc văn bản,
túm tắt và chia đoạn
II Đọc - Hiểu văn bản.
*Bố cục của truyện
Truyện có thể chia làm bốn đoạn:
- Đoạn 1 (từ đầu đến "ở chơi thêm vài bữa”): Phát hiện thứ nhất của NS Phùng
- Đoạn 2 (Tiếp đến “chiếc thuyền lưới vó đã biến mất”): Phát hiện thứ hai của NS Phùng
- Đoạn 3 (tiếp đến “chống chọi với sóng gió giữa phá”): Câu chuyện ở tòa án
- Đoạn 4 (còn lại): Tấm ảnh được chọn cho bộ lịch
1.Phát hiện thứ nhất của NS Phùng
- Vẻ đẹp trời cho mà cả đời bấm máy người nghệ sĩ chỉ có diễm phúc bắt gặp một lần: Mũi thuyền in trên chiếc mui khum
Trang 10?Cảnh thuyền đánh
cá thu lưới vào lúc
bình minh hiện lên
như thế nào dưới
ngòi bút của Nguyễn
Minh Châu?
?Cảm xúc của người
nghệ sĩ Phùng trước
vẻ đẹp ấy?
?Cảm xúc của người
nghệ sĩ Phùng trước
vẻ đẹp ấy?
?Khi chiếc thuyền
chài vào bờ, người
nghệ sĩ nhiếp ảnh
phát hiện điều gì?
người nghệ sĩ kinh
ngạc, bất bình,
khum
+ Một bức tranh mực tàu thời cổ
+ Toàn bộ khung cảnh từ đường nét đến ánh sáng đều hài hoà + Một vẻ đẹp toàn bích
=> Những từ ngữ ấn tượng ca ngợi bức tranh thiên nhiên hoàn
mĩ với vẻ đẹp cổ điển mà lãng mạn của bức tranh biển lúc bình minh
- Cảm xúc của người nghệ sĩ: ngây ngất, bay bổng, tràn ngập
hạnh phúc đến mức anh "tưởng chính mình vừa khám phá thấy
cái chân lí của sự hoàn thiện, khám phá thấy cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn".
Và NS Phùng phát hiện ra “cái đẹp chính là đạo đức”
- Đôi mắt tinh tường "nhà nghề" của người nghệ sĩ đã phát hiện
vẻ đẹp "trời cho" trên mặt biển mờ sương, vẻ đẹp mà cả đời bấm máy anh chỉ gặp một lần.Một chiếc thuyền ngoài xa trong sương sớm đẹp tuyệt vời Người nghệ sĩ cảm thấy hạnh phúc - đó là niềm hạnh phúc của khám phá và sáng tạo, Trong hình ảnh chiếc thuyền giữa biển trời mờ sương, anh cảm nhận được cái đẹp toàn bích, hài hoà, lãng mạn của cuộc đời, thấy tâm hồn mình như được thanh lọc: "(…) trước mặt tôi là một bức tranh mực tàu của một danh hoạ thời cổ, (…) tôi tưởng chính mình vừa khám phá thấy cái chân lí của sự hoàn thiện, khám phá thấy cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn"
2.Phát hiện thứ hai của NS Phùng (10)
- Tiếp ngay sau đó, những gì diễn ra trước mắt Phùng lại đầy ngang trái, trái ngược hoàn toàn với vẻ đẹp của chiếc thuyền ngoài xa Phùng phát hiện ra hiện thực nghiệt ngã của đôi vợ chồng bước ra từ con thuyền "thơ mộng" đó
+ Người nghệ sĩ đã tận mắt chứng kiến cảnh từ chiếc thuyền ngư phủ đẹp như trong mơ bước ra một người đàn bà xấu xí,