Xây dựng mô hình XHTD đối với doanh nghiệp VN trong nền kinh tế chuyển đổi.PDF

ðbng thTi hi n nay L Vi t nam có r/t ít công trình ñf c$p mKt cách toàn di n: h th ng cơ sL lý lu$n; các phương pháp và mô hình XHTD; ñánh giá mKt cách ñAy ñ vf XHTD nói chung và XHTD do

Trang 1

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên c u c a cá nhân tôi Các s

li u và k!t qu# nêu trong lu$n án là trung th%c

Nh'ng k!t lu$n, gi#i pháp và ki!n ngh* c a lu$n án chưa t,ng ñư-c ai công b trong b/t kỳ công trình khoa h1c nào

Tác gi lu n án

Nguy n Tr ng Hoà

Trang 2

M C L C Trang ph bìa

L I CAM ðOAN i

M C L C ii

DANH M C CÁC T& VI(T T)T iii

DANH M C B+NG BI-U, SƠ ð2, HÌNH V4 iv

M6 ð7U 1

Chương 1 T;NG QUAN V= X(P H@NG TÍN D NG 7

1.1 Khái ni m x!p h4ng tín d7ng 7

1.2 M7c ñích c a x!p h4ng tín d7ng 8

1.3 ð>c ñi?m và ñ i tư-ng x!p h4ng tín d7ng 12

1.4 Các nhân t cAn ñư-c xem xét khi x!p h4ng tín d7ng doanh nghi p 14

1.5 Các phương pháp x!p h4ng tín d7ng 22

1.6 Quy trình x!p h4ng tín d7ng 53

Chương 2 KINH NGHIEM TRÊN TH( GIHI VÀ THJC TIKN X(P H@NG TÍN D NG 6 VIET NAM .56

2.1 THng quan k!t qu# nghiên c u trưIc ñây 56

2.2 X!p h4ng tín d7ng c a mKt s nưIc 66

2.3 Th%c tr4ng x!p h4ng tín d7ng L Vi t nam 80

Chương 3 XÂY DJNG MÔ HÌNH X(P H@NG TÍN D NG CÁC DOANH NGHIEP VIET NAM 98

3.1 L%a ch1n mô hình 99

3.2 ð*nh nghĩa doanh nghi p có nguy cơ phá s#n 100

3.3 L%a ch1n bi!n s 105

3.4 Ch1n mSu 108

3.5 K!t qu# th%c nghi m 110

3.6 L%a ch1n mô hình x!p h4ng tín d7ng các doanh nghi p ñang niêm y!t trên th* trưTng ch ng khoán Vi t nam 132

3.7 Các ki!n ngh* nhUm phát huy vai trò và ñHi mIi phương pháp x!p h4ng tín d7ng hi n nay L Vi t nam 147

K(T LUTN 150

DANH M C CÔNG TRÌNH CVA TÁC GI+ 153

DANH M C TÀI LIEU THAM KH+O 154

Trang 3

DANH M C CÁC T& VI(T T)T

CIC

DA

Trung tâm thông tin tín d7ng ngân hàng Nhà nưIc Vi t Nam Phân tích phân bi t

SL giao d*ch ch ng khoán Hà NKi

Multivariate analysis of variance

Trang 4

DANH M C B+NG BI-U, SƠ đ2, HÌNH V4

Danh m c b ng bi^u

B#ng 1.1: đánh giá các chk tiêu phi tài chắnh 25

B#ng 2.1: XHTD c a Altman và S&P 60

B#ng 2.2: K!t qu# ưIc lư-ng hàm ựi?m s c a Dinh Thi Huyen Thanh và Stefanie Kleimeier 62

B#ng 2.3: đi?m x!p h4ng khách hàng cá nhân c a Dinh Thi Huyen Thanh và Stefanie Kleimeier 63

B#ng 2.4: Ký hi u XHTD sm d7ng cho n- ngnn h4n 68

B#ng 2.5 : To l phá s#n c a các lo4i XHTD c a MoodyỖs 68

B#ng 2.6: Cho ựi?m vf quy mô c a Pháp 69

B#ng 2.7: X!p h4ng các y!u t theo th t% A,B,C 79

B#ng 2.8 : S hi u và tên ngành kinh t! 89

B#ng 2.9: K!t qu# l%a ch1n bi!n phân tắch t, k!t qu# x!p h4ng c a CIC 93

B#ng 2.10: K!t qu# l%a ch1n bi!n trong nhóm chk tiêu ho4t ựKng 93

B#ng 2.11: K!t qu# l%a ch1n bi!n phân tắch trong nhóm chk tiêu cân n- 94

B#ng 2.12: K!t qu# l%a ch1n bi!n phân tắch trong nhóm chk tiêu l-i nhu$n 94

B#ng 3.1: Bi!n ựKc l$p sm d7ng trong nghiên c u 106

B#ng 3.2: S lư-ng các doanh nghi p sm d7ng trong nghiên c u 108

B#ng 3.3: S lư-ng các doanh nghi p có nguy cơ phá s#n 109

B#ng 3.4: L%a ch1n mSu nghiên c u 110

B#ng 3.5: K!t qu# l%a ch1n bi!n ựKc l$p trong nghiên c u 111

B#ng 3.6: Ma tr$n tương quan 119

B#ng 3.7 Ki?m ự*nh s% phù h-p c a hàm phân bi t 120

B#ng 3.8: To l phân lIp chắnh xác c a hàm phân bi t 121

B#ng 3.9: Tắnh các giá tr* riêng (Eigenvalues) 122

Trang 5

B#ng 3.10 Tr1ng tâm c a các nhóm 125

B#ng 3.11 Giá tr* ñi?m phân bi t c a nhóm trung gian 125

B#ng 3.12: K!t qu# phân nhóm c a mSu 1 128

B#ng 3.17: Kí hi u x!p h4ng trong nghiên c u 132

B#ng 3.18: K!t qu# x!p h4ng d%a trên phương án 1 134

B#ng 3.23: K!t qu# x!p h4ng và xác su/t tương ng 140

Bi?u ñb 3.1: To l x!p h4ng các doanh nghi p theo phương án 1 134

Danh m c sơ ña, hình vb Hình 1.1 Hình minh h1a phân tích phân bi t trong trưTng h-p hai nhóm 36

Hình 1.2: ðb th* mô hình Logit t Probit 40

Hình 1.3: Mô hình liên k!t ngang 52

Hình 3.1: Phân ph i xác su/t c a ñi?m phân bi t t, mSu 1 115

Trang 6

Hình 3.6: ði?m cnt t i ưu trong trưTng h-p hai nhóm cân bUng 124

Hình 3.7: Miêu t# s% phân lIp gi'a các nhóm 126

Sơ ñb 1.1: Quy trình XHTD 54

Sơ ñb 3.1: Phương pháp lu$n c a vi c ti!p c$n mô hình th ng kê trong XHTD doanh nghi p 146

Trang 7

M6 ð7U

1 Tính cdp thiXt cea ñf tài

Nfn kinh t! Vi t nam ñang trong quá chuy?n ñHi ho4t ñKng theo cơ ch! th* trưTng ñ*nh hưIng xã hKi ch nghĩa và t,ng bưIc công nghi p hóa t hi n ñ4i hóa Trong cơ ch! th* trưTng các quan h kinh t! divn ra ñan xen lSn nhau dưIi s% chi ph i c a các l%c lư-ng th* trưTng theo các quy lu$t kinh t! Trong nfn kinh t! th* trưTng mang tính toàn cAu hóa và hKi nh$p kinh t! qu c t! hi n nay, các quan h kinh t! cũng ngày càng phát tri?n ña d4ng vIi nhifu hình

th c và nKi dung ði cùng vIi s% phát tri?n ñó là s% gia tăng r i ro trong các quan h kinh t! do phát tri?n kinh t! mang l4i ðifu ñó ñ>t ra cho các ch th? trong nfn kinh t! cAn ph#i qu#n tr* r i ro ñ? gi#m thi?u tHn th/t trong ho4t ñKng c a mình, cũng như góp phAn phát tri?n kinh t! XHTD là nKi dung quan tr1ng nh/t trong qu#n lý r i ro, ñư-c ñ>t ra như là mKt ñifu ki n tiên quy!t trong qu#n lý r i ro

M>t khác, trong xu th! v$n ñKng c a nfn kinh t! th* trưTng, các ch th?

có l-i ích trong doanh nghi p, chính ph và chính doanh nghi p luôn có nhu cAu ñánh giá mKt cách khách quan vf tình hình ho4t ñKng, tri?n v1ng phát tri?n trong tương lai, v* th! tín d7ng ñ? ra các quy!t ñ*nh ñAu tư, mua bán và sát nh$p, tài tr- tín d7ng, h-p tác hay cung ng hàng hóa

Trên các th* trưTng tài chính phát tri?n trên th! giIi, khi quy!t ñ*nh ñAu

tư vào các lo4i ch ng khoán c a mKt doanh nghi p, các nhà ñAu tư thưTng d%a vào k!t qu# XHTD Theo thông l qu c t!, L nhifu nưIc chính ph khuy!n khích vi c xm lý và cung c/p thông tin cho th* trưTng tài chính, có nh'ng cơ quan chuyên môn hoá xm lý và cung c/p thông tin vf XHTD ñ? ph7c v7 cho các ch th? trong nfn kinh t! XHTD L các nưIc trên th! giIi ñã ñư-c th%c

hi n như mKt công vi c quan tr1ng góp phAn gi#m thi?u r i ro tín d7ng nhUm

Trang 8

nâng cao ch/t lư-ng tín d7ng, ñóng góp cho tăng trưLng kinh t! mKt cách bfn v'ng và ngăn ng,a nh'ng kh ng kho#ng tài chính có th? x#y ra trong tương lai BLi các ch th? trong nfn kinh t! (tH ch c tín d7ng hay mKt doanh nghi p

và các nhà ñAu tư) g>p v/n ñf trong thanh kho#n (có th? do mKt vài sai lAm trong vi c ưIc tính r i ro có nguy cơ phá s#n c a mKt s ñ i tác), có th? gây ra mKt ph#n ng dây chuyfn ñ i vIi toàn bK h th ng kinh t! th! giIi Vì v$y, XHTD là mKt yêu cAu t/t y!u và luôn hi n h'u trong kinh t! th* trưTng

Th%c t! cho th/y, vi c qu#n lý r i ro L nưIc ta còn nhifu b/t c$p trong lư-ng hoá qu#n lý r i ro V/n ñf lư-ng hoá r i ro còn chưa ñư-c nh$n th c ñAy ñ , các phương pháp và mô hình XHTD phù h-p tiêu chuyn qu c t! chưa ñư-c th%c hi n mKt cách phH bi!n Các tH ch c d*ch v7 trung gian c a th* trưTng tifn t chưa ñư-c ki n toàn, trong các th? ch! tài chính thi!u các tH

ch c XHTD ñKc l$p z nh'ng nưIc có nfn kinh t! phát tri?nngưTi ta không chk áp d7ng mô hình VaR ñ? tính giá tr* r i ro, mà ñ i vIi r i ro tín d7ng không dv lư-ng hoá, ngưTi ta áp d7ng các mô hình như MDA, Logit, KMV ñ? có th? ưIc lư-ng ñư-c nh'ng r i ro này

Trong thTi gian qua th* trưTng ch ng khoán Vi t nam ñã có nh'ng bưIc phát tri?n vư-t b$c, bưIc ñAu trL thành kênh huy ñKng v n dài h4n cho nfn kinh t!, tính ñ!n cu i năm 2008 m c v n hóa th* trưTng ñ4t kho#ng 17% GDP Vì v$y, mKt nhu cAu r/t c/p bách trong nfn kinh t! Vi t nam ñòi h|i cAn sIm hình thành nh'ng nKi dung, phương pháp và “k~ thu$t” nhUm có th? ti!n hành XHTD các doanh nghi p, góp phAn phát tri?n bfn v'ng nfn kinh t!

Xu/t phát t, nh'ng lý do trên nghiên c u sinh ch1n ñf tài: “Xây d ng

mô hình XHTD ñ i v i các doanh nghi p Vi t nam trong n n kinh t! chuy#n ñ$i” làm lu$n án ti!n sĩ kinh t! ( chuyên ngành ðifu khi?n h1c kinh t!) vIi hy v1ng góp phAn nh| bé cùng các ngân hàng, doanh nghi p và các nhà ñAu tư gi#i quy!t v/n ñf ñ>t ra trên c# hai m>t lý lu$n và th%c tivn khi nfn

Trang 9

kinh t! Vi t nam ựã và ựang hKi nh$p sâu rKng vIi nfn kinh t! th! giIi

2 Tgng quan kXt qu nghiên cku trưlc ựây

TrưIc ựây, các tH ch c tài chắnh thưTng sm d7ng phương pháp Ộchuyên giaỢ trong h th ng XHTD c a các doanh nghi p Trong bài báo c a Sommerville và Taffer (1995) cho rUng các tH ch c tài chắnh ựã không sm d7ng phương pháp chuyên gia mKt cách thưTng xuyên, mà hưIng tIi nh'ng phương pháp có cơ sL khách quan hơn

đã có r/t nhifu nh'ng phân tắch chuyên sâu vf phương pháp lu$n ựã ựư-c công b trên t4p chắ JBF, như phân tắch phân bi t (DA) ti!p ựó là phân tắch bUng mô hình Logit Trong bài vi!t c a Altman trên t4p chắ JBF tháng 6 năm 1967 ựã phát tri?n mô hình phân bi t và ựư-c coi như cơ sL cho các mô hình ti!p c$n theo phương pháp này Các k!t qu# này ựã ựư-c sm d7ng làm cơ

sL cho vi c phát tri?n các mô hình L hơn 25 qu c gia Lawrence (1992) sm d7ng mô hình Logit d% báo xác su/t v[ n- c a nh'ng ngưTi vay mua nhà có th! ch/p Smith và Lawrence (1995) sm d7ng mô hình Logit trong l%a ch1n bi!n t t nh/t khi d% báo v[ n- c a các qu c gia H1 cho rUng, sm d7ng d' li u tr# n- trong quá kh là quan tr1ng nh/t trong d% báo v[ n-

MKt lIp nh'ng mô hình ựo lưTng r i ro tắn d7ng mIi (newer models of credit risk measurement), vIi cơ sL lý thuy!t chnc chnn ựư-c g1i là mô hình

Ộr i ro c a phá s#nỢ z ựó, phá s#n ựư-c hi?u mKt cách ựơn gi#n nh/t, doanh nghi p ựi ự!n phá s#n khi giá tr* th* trưTng c a tài s#n nh| hơn giá tr* c a các kho#n n- ph#i tr# Nh'ng mô hình này ựư-c ựưa ra bLi Wilcox(1973) và Scott(1981) Theo nh$n xét c a Scott mô hình r i ro phá s#n là mKt trưTng h-p ự>c bi t c a mô hình ự*nh giá quyfn ch1n(OPM) c a Black và Scholes, Merton (1974) cũng như c a Hull và White (1995)

Trong mKt s năm trL l4i ựây, ựã có r/t nhifu phương pháp khác nhau

sm d7ng mô hình không có tham bi!n trong quá trình phát tri?n, bao gbm mô

Trang 10

hình cây phân lIp, m4ng nơron, logic mT M>c dù mKt s k!t qu# nghiên c u

ñã công b và cho k!t qu# r/t t t như: Galindo&Tamayo (2000) và Caiazza (2004), nhưng h1 l4i cho rUng vSn chk sm d7ng mô hình Logit và Probit vì ưIc lư-ng các tham s dv dàng, có th? gi#i thích ñư-c, cũng như ưIc lư-ng r i ro khi thay ñHi kích thưIc mSu là th/p

Tóm l4i, ñã có r/t nhifu các phương pháp hay mô hình ñã ñư-c ñf xu/t,

áp d7ng và thu ñư-c nh'ng k!t qu# khá t t trong th%c tivn Tuy nhiên, mô hình th ng kê l4i ñư-c ñánh giá cao nh/t trong quá trình phát tri?n các mô hình XHTD trong nghiên c u cũng như th%c t! x!p h4ng ðbng thTi hi n nay

L Vi t nam có r/t ít công trình ñf c$p mKt cách toàn di n: h th ng cơ sL lý lu$n; các phương pháp và mô hình XHTD; ñánh giá mKt cách ñAy ñ vf XHTD nói chung và XHTD doanh nghi p nói riêng trong ñifu ki n nfn kinh t! ñang chuy?n ñHi L nưIc ta Vì v$y, vi c tác gi# l%a ch1n ñf tài trên là r/t cAn thi!t

3 M c ñích và nhi]m v nghiên cku cea lu n án

Trên cơ sL h th ng hóa vf lý lu$n và th%c tivn c a XHTD, lu$n án v$n d7ng và ti!n hành phân tích ñánh giá các k!t qu# ñã ñư-c nghiên c u trưIc ñây cũng như th%c tr4ng L Vi t nam hi n nay, tìm ra nh'ng b/t c$p c a XHTD và nguyên nhân c a nh'ng b/t c$p ñó Lu$n án xây d%ng mô hình XHTD các doanh nghi p Vi t nam T, ñó ki!n ngh* vf nh'ng gi#i pháp nhUm thúc ñyy vi c ñHi mIi phương pháp và nâng cao nh$n th c vf vai trò

c a XHTD doanh nghi p

4 ðni tưong và phpm vi nghiên cku

Lu$n án l/y XHTD các doanh nghi p Vi t nam d%a trên ti!p c$n mô hình phân tích phân bi t và Logit làm ñ i tư-ng nghiên c u

Lu$n án giIi h4n ph4m vi nghiên c u là các doanh nghi p ñang niêm y!t trên th* trưTng ch ng khoán Vi t nam Lu$n án còn ñf c$p ñ!n kinh

Trang 11

nghi m XHTD c a các nhà nghiên c u cũng như tH ch c XHTD trên th! giIi

và Vi t nam S li u ựư-c sm d7ng là các chk tiêu tài chắnh trong năm 2007

c a các doanh nghi p ựang niêm y!t t4i sL giao d*ch ch ng khoán Thành ph

Hb Chắ Minh và Hà nKi

5 Phương pháp nghiên cku

Lu$n án sm d7ng phương pháp lu$n c a ch nghĩa duy v$t bi n ch ng

và l*ch sm c a ch nghĩa Mác Ờ Lê Nin làm phương pháp ch ự4o Lu$n án sm d7ng các phương pháp: Phương pháp mô hình hóa, Phương pháp phân tắch

th ng kê nhifu chifu, Phương pháp kinh t! lư-ng, Phương pháp ựifu tra ch1n mSu, Phương pháp chuyên gia, k!t h-p vIi tHng k!t th%c tivn, logic và phương pháp tr,u tư-ng hóa trong quá trình nghiên c u trên cơ sL nh'ng nguyên lý c a ch nghĩa Mác t Lênin Lu$n án sm d7ng phương pháp c a Altman và mô hình Logit ự? XHTD các doanh nghi p Ngoài ra trong quá trình nghiên c u tác gi# ti!n hành tham v/n ý ki!n c a các chuyên gia, các nhà ho4ch ự*nh chắnh sách, các ngân hàng trong lĩnh v%c XHTD

6 đóng góp mli vf khoa h c cea lu n án

t H th ng hóa cơ sL lý lu$n và th%c tivn, tắnh t/t y!u và vai trò c a XHTD nói chung và XHTD doanh nghi p nói riêng

t Phân tắch nh'ng ưu ựi?m, h4n ch! c a các phương pháp, các k!t qu# nghiên c u trưIc ựây, th%c tr4ng XHTD L Vi t nam, t, ựó phát hi n ra nh'ng b/t c$p và nguyên nhân c a nh'ng b/t c$p

t đf xu/t cơ sL khoa h1c phương pháp lu$n, mô hình XHTD ự i vIi các doanh nghi p Vi t nam

t đưa ra k!t qu# ban ựAu XHTD cho các doanh nghi p niêm y!t trên HOSE và HASTC

t Ki!n ngh* các gi#i pháp vf cơ ch! chắnh sách nhUm nâng cao nh$n

th c vf vai trò quan tr1ng c a XHTD cũng như quá trình ựHi mIi phương

Trang 12

pháp x!p h4ng phù h-p vIi thông l qu c t! L Vi t nam

7 Ý nghĩa cea lu n án

K!t qu# nghiên c u c a lu$n án s… góp thêm cơ sL khoa h1c cho các tH

ch c tài chính, các doanh nghi p và các nhà ñAu tư trong quá trình ho4t ñKng kinh doanh và qu#n lý r i ro c a mình K!t qu# nghiên c u còn là tài li u tham kh#o trong quá trình XHTD c a các ch th? trong nfn kinh t!, là tài li u trong nghiên c u và gi#ng d4y nh'ng nKi dung có liên quan trong các trưTng ñ4i h1c, cao ñ†ng,…

Trang 13

Chương 1 T;NG QUAN V= X(P H@NG TÍN D NG

1.1 Khái ni]m xXp hpng tín d ng

X!p h4ng tín d7ng(credit ratings) là thu$t ng' do John Moody ñưa ra năm 1909 trong cu n “Cym nang ch ng khoán ñưTng snt”, khi ti!n hành nghiên c u, phân tích và công b b#ng x!p h4ng tín d7ng ñAu tiên cho 1500 trái phi!u c a 250 công ty theo mKt h th ng ký hi u gbm 3 ch' cái A, B, C ñư-c x!p lAn lư-t t, (AAA) ñ!n (C) Hi n nay, nh'ng ký hi u này trL thành chuyn m%c qu c t! z Vi t Nam thu$t ng' x!p h4ng tín d7ng ñang tbn t4i nhifu tên g1i như: x!p h4ng tín nhi m, x!p h4ng doanh nghi p, ñ*nh d4ng tín d7ng, x!p h4ng khách hàng Trong lu$n văn này tác gi# dùng thu$t ng' “x!p h4ng tín d7ng ”

Cho ñ!n nay, khó có th? ñưa ra mKt khái ni m rõ ràng vf x!p h4ng tín d7ng(XHTD) Tuỳ theo góc ñK nghiên c u mà chúng ta có th? xác ñ*nh nKi dung c a thu$t ng' này:

Theo Bohn, John A, trong cu n “Phân tích r i ro trên các th* trưTng ñang chuy?n ñHi” thì “XHTD là s% ñánh giá vf kh# năng mKt nhà phát hành

có th? thanh toán ñúng h4n c# g c và lãi ñ i vIi mKt lo4i ch ng khoán n- trong su t thTi gian tbn t4i c a nó”[33.tr 784]

Theo ñ*nh nghĩa c a công ty ch ng khoán Merrill Lynch, XHTD là ñánh giá hi n thTi c a công ty XHTD vf ch/t lư-ng tín d7ng c a mKt nhà phát hành ch ng khoán n-, vf mKt kho#n n- nh/t ñ*nh Nói khác ñi, ñó là cách ñánh giá hi n thTi vf ch/t lư-ng tín d7ng ñư-c xem xét trong hoàn c#nh hưIng vf tương lai, ph#n ánh s% s•n sàng và kh# năng nhà phát hành có th? thanh toán g c và lãi ñúng h4n Trong k!t qu# XHTD ch a ñ%ng ý ki!n ch quan c a chuyên gia XHTD [33.tr 784]

Trang 14

Theo công ty Moody’s, XHTD là ý ki!n vf kh# năng và s% s•n sàng

c a mKt nhà phát hành trong vi c thanh toán ñúng h4n cho mKt kho#n n- nh/t ñ*nh trong su t thTi h4n tbn t4i c a kho#n n- [33.tr 784]

Theo Samir EL Daher XHTD là vi c ñánh giá m c ñK tín nhi m c a ngưTi vay n- xét vf góc ñK ch/p hành các quy ñ*nh tài chính c7 th?, ñó có th?

là mKt nhóm các quy ñ*nh ho>c chk là mKt chương trình tài chính nh| nào ñó như là mKt h-p ñbng thương m4i Vi c phân lo4i d%a trên xác su/t có nguy cơ phá s#n, ñây là tiêu chí ph#n ánh kh# năng và s% s•n sàng tr# n- c a ngưTi vay c# g c, lãi ñúng h4n theo các quy ñ*nh c a kho#n vay

Như v$y, khái ni m vf XHTD có th? ñư-c khái quát mKt cách ñơn gi#n như sau “XHTD là vi c phân lo4i, snp x!p mKt ñ i tư-ng trên cơ sL ño lưTng

1.2.1 ðni vli Ngân hàng

Ho4t ñKng ngân hàng trong nfn kinh t! th* trưTng là mKt trong nh'ng ho4t ñKng kinh t! có nhifu r i ro Có th? nói r i ro như mKt y!u t không th? tách rTi quá trình ho4t ñKng c a ngân hàng thương m4i trên th* trưTng R i ro trong cho vay còn ñư-c nhân lên g/p bKi, vì ngân hàng không nh'ng ph#i

h ng ch*u nh'ng r i ro do nh'ng nguyên nhân ch quan c a mình, mà còn gánh ch*u nh'ng r i ro do khách hàng gây ra Hơn n'a, r i ro trong ho4t ñKng ngân hàng có th? gây ra nh'ng tHn th/t to lIn cho nfn kinh t! hơn b/t c r i

ro c a các lo4i hình doanh nghi p khác, vì tính ch/t lây lan c a nó có th? làm rung chuy?n toàn bK h th ng kinh t! c a mKt qu c gia và theo ph#n ng dây

Trang 15

chuyfn nó tác ñKng ñ!n hAu h!t t/t c# các qu c gia trên toàn th! giIi

Ho4t ñKng c a ngân hàng thương m4i bao gbm nhifu lo4i nghi p v7, nhưng t%u trung l4i, ñây là lo4i hình kinh doanh tifn t t tín d7ng c a mKt trung gian tài chính d%a trên cơ sL thu hút tifn c a khách hàng (dưIi hình

th c nh$n tifn gmi huy ñKng bUng trái phi!u, kỳ phi!u và ñi vay ) vIi trách nhi m hoàn tr# và sm d7ng s tifn ñó ñ? cho vay và th%c hi n các nghi p v7 thanh toán Như v$y, ngân hàng thương m4i ti!n hành các ho4t ñKng nghi p v7 c a mình thông qua vi c sm d7ng không chk v n t% có c a mình, mà ch y!u bUng v n huy ñKng c a khách hàng N!u ngân hàng thương m4i không thu hbi ñư-c s n- mà h1 ñã cho vay, thì ngân hàng thương m4i không chk b* m/t v n t% có c a b#n thân, mà còn có nguy cơ không th? hoàn tr# ñư-c s tifn ñã huy ñKng c a khách hàng Vì v$y, tính ch/t trung gian ñ>t ra yêu cAu ñAu tiên ñ i vIi ngân hàng thương m4i là ph#i thưTng xuyên thu hbi ñư-c s

v n ñã cho vay ñ? duy trì kh# năng hoàn tr# s tifn huy ñKng c a khách hàng

và b#o toàn v n c a mình Vì v$y, m7c ñích c a XHTD ñ i vIi ngân hàng là:

t Ra quy!t ñ*nh c/p tín d7ng: xác ñ*nh h4n m c tín d7ng, thTi h4n, m c lãi su/t, bi n pháp b#o ñ#m tifn vay,

t Giám sát và ñánh giá khách hàng, khi kho#n tín d7ng ñang còn dư n-

Th h4ng khách hàng cho phép Ngân hàng d% báo ch/t lư-ng tín d7ng và có nh'ng bi n pháp ñ i phó k*p thTi

Xét trên góc ñK qu#n lý toàn bK danh m7c ñAu tư, XHTD còn nhUm m7c ñích:

t Phát tri?n chi!n lư-c marketing nhUm hưIng tIi các khách hàng ít r i

ro hơn

t ƯIc lư-ng m c v n ñã cho vay s… khó thu hbi ñư-c ñ? trích l$p d% phòng r i ro tín d7ng, tính giá tr* r i ro VaR

Trang 16

1.2.2 ðni vli các nhà ñxu tư và thy trưzng chkng khoán

Trong nfn kinh t! th* trưTng mang tính toàn cAu hóa như hi n nay thì s% tbn t4i và phát tri?n c a th* trưTng ch ng khoán là mKt t/t y!u khách quan Cùng vIi s% tbn t4i và phát tri?n c a th* trưTng ch ng khoán, các thông tin vf XHTD c a các ch ng khoán cũng như các tH ch c phát hành ngày càng có vai trò quan tr1ng Vì v$y, m7c ñích c a XHTD ñ i vIi các nhà ñAu tư và th* trưTng ch ng khoán là:

t XHTD cung c/p nh'ng thông tin cAn thi!t cho ngưTi ñAu tư vf tình tr4ng c a nhà phát hành ñ? l%a ch1n khi ñAu tư vào mKt ch ng khoán thích h-p

t XHTD t4o ñifu ki n huy ñKng v n trên th* trưTng ch ng khoán th%c

hi n ñư-c dv dàng, thu$n l-i hơn VIi vi c XHTD, ngưTi ñAu tư s… an tâm, tin tưLng và dv dàng l%a ch1n ch ng khoán ñ? ñAu tư T, ñó làm cho ngưTi phát hành dv dàng ti!p c$n ñư-c vIi các ngubn tài chính có th? th%c hi n huy ñKng vIi quy mô lIn và trên mKt ph4m vi rKng k? c# huy ñKng v n t, nưIc ngoài

t XHTD góp phAn quan tr1ng vào vi c gi#m bIt chi phí sm d7ng v n cho ngưTi phát hành Khi mKt ngưTi phát hành có uy tín thì vIi vi c XHTD s… giúp cho vi c huy ñKng v n qua phát hành ch ng khoán thu$n l-i, dv dàng hơn, ñbng thTi gi#m ñư-c chi phí huy ñKng v n VIi nhà phát hành có th? phát hành trái phi!u vIi m c lãi su/t th/p vSn thu hút ñư-c các nhà ñAu tư

t XHTD thúc ñyy nhà phát hành nâng cao hơn trách nhi m ñ i vIi các nhà ñAu tư Vi c XHTD liên quan ch>t ch… ñ!n uy tín c a nhà phát hành, ñifu

ñó thúc ñyy ngưTi phát hành th7c hi n t t hơn các cam k!t ñ i vIi các nhà ñAu tư trong vi c ñ#m b#o thanh toán lãi và v n vay

t XHTD là công c7 qu#n lý danh m7c ñAu tư Trong danh m7c ñAu tư

có r/t nhifu lo4i ch ng khoán khác nhau, d%a vào s% thay ñHi c a XHTD các nhà ñAu tư ñánh ñHi các ch ng khoán trong danh m7c ñAu tư ñ? thu l-i nhu$n

Trang 17

và h4n ch! r i ro

t XHTD là công c7 ñánh giá mKt s r i ro có liên quan Các ngân hàng

và các tH ch c tài chính trung gian khác vIi tư cách là mKt nhà ñAu tư sm d7ng XHTD làm mKt tiêu chuyn quan tr1ng khi quy!t ñ*nh cho vay, tài tr- d% án, tho# thu$n swap

1.2.3 ðni vli các doanh nghi]p ñưoc xXp hpng

Các doanh nghi p sm d7ng XHTD nhUm bi!t rõ tình tr4ng ho4t ñKng kinh doanh th%c t! c a mình, tri?n v1ng phát tri?n trong tương lai, cũng như nh'ng r i ro có th? g>p ph#i Trên cơ sL ñó ñf ra các k! ho4ch ñifu chknh chi!n lư-c trong ho4t ñKng kinh doanh nhUm nâng cao hi u qu# hay kh# năng c4nh tranh

Trong trưTng h-p doanh nghi p phát hành cH phi!u ra công chúng lAn ñAu, cH phAn hóa thì k!t qu# c a XHTD là cơ sL ñ? xây d%ng giá tr* c a doanh nghi p và giá tr* c a mŸi cH phAn phát hành ðbng thTi, XHTD là cơ

sL cho phép các doanh nghi p so sánh v* th! c4nh tranh c a mình và các doanh nghi p khác

1.2.4 ðni vli các cơ quan qu n lý nhà nưlc

Thông tin XHTD doanh nghi p s… giúp cho các cơ quan qu#n lý nhà nưIc ñánh giá ñư-c ñ i tư-ng qu#n lý c a mình, có cơ sL thông tin ñ? so sánh theo ngành kinh t!, lĩnh v%c ho4t ñKng c a các doanh nghi p Là cơ sL giúp các cơ quan qu#n lý Nhà nưIc ñưa ra nh'ng gi#i pháp thích h-p nh/t ñ? thúc ñyy s% phát tri?n và ho4t ñKng c a các doanh nghi p trong ngành kinh t! nói riêng và toàn bK nfn kinh t! nói chung, nhUm b#o ñ#m mKt môi trưTng kinh t! ho4t ñKng lành m4nh

Thông tin XHTD doanh nghi p s… giúp chính ph có th? xác ñ*nh ñư-c

hi u năng qu#n tr*, hi u qu# kinh doanh c a các doanh nghi p Nhà nưIc Trên

Trang 18

cơ sL ñó, chính ph có th? quy!t ñ*nh cH phAn hóa, sát nh$p hay gi#i th? doanh nghi p, ñyy nhanh ti!n trình cH phAn hóa doanh nghi p

ð i vIi NHNN, qua thông tin t, XHTD doanh nghi p, NHNN có th? bi!t m c ñK r i ro theo t,ng ngành, vùng kinh t!, lo4i hình doanh nghi p, t,

ñó có chính sách tifn t , tín d7ng thích h-p, thành tra giám sát các tH ch c tín d7ng

1.2.5 ðni vli các nhà ñxu tư nưlc ngoài

Trong quá trình hbi nh$p kinh t! qu c t!, các ñ i tác nưIc ngoài trưIc khi vào ñAu tư, liên doanh liên k!t, h1 hAu h!t ñfu ph#i thông qua mKt tH ch c nào ñó ñ? xác ñ*nh ñK tin c$y c a ñ i tác trong nưIc z Vi t nam hi n chưa

có mKt tH ch c nào làm ñư-c các “cAu n i” quan tr1ng này Do v$y, mKt tH

ch c trung gian có các thông tin vf doanh nghi p s… giúp cho các nhà ñAu tư nưIc ngoài m4nh d4n ñAu tư vào Vi t nam cũng như thông tin vf các doanh nghi p Vi t nam

D%a trên các k!t qu# XHTD mang l4i, các nhà ñAu tư mIi có căn c ñ? thym ñ*nh, l%a ch1n danh m7c ñAu tư, d% báo tình hình phát tri?n doanh nghi p và ñưa ra quy!t ñ*nh ñAu tư Thông qua k!t qu# XHTD doanh nghi p, nhà ñAu tư s… hi?u rõ hơn vf s c m4nh tài chính c a các công ty, dv dàng ñánh giá các tH ch c tài chính có quan h kinh doanh ho>c quan tâm tIi vi c mua cH phi!u trên th* trưTng ch ng khoán c a các công ty này

Như v$y, dù có nh'ng khác bi t vf m7c ñích, song m7c tiêu chung c a t/t c# các ch th? XHTD ñfu nhUm ñánh giá tri?n v1ng và nh'ng nguy cơ tifm tàng c a mKt doanh nghi p, nhà phát hành,

1.3 ð|c ñi^m và ñni tưong xXp hpng tín d ng

1.3.1 ð|c ñi^m cea xXp hpng tín d ng

XHTD có mKt s các ñ>c ñi?m sau:

Th& nh't, XHTD ñư-c ti!n hành d%a trên nh'ng thông tin thu th$p

Trang 19

ñư-c t, nh'ng ñ i tư-ng ñư-c XHTD, và nh'ng ngubn thông tin ñư-c coi là ñáng tin c$y

Th& hai, XHTD không ph#i là mKt s% giIi thi u ñ? mua hay bán mKt

ñ i tư-ng nào ñó, mà XHTD chk th%c hi n ch c năng ñKc l$p là ñánh giá m c

ñK r i ro tín d7ng hay m c ñK tín nhi m c a mKt ñ i tư-ng ñư-c x!p h4ng

Th& ba, k!t qu# XHTD chk là mKt tiêu chí ph7c v7 cho quá trình ñưa ra các quy!t ñ*nh và có giá tr* trong mKt kho#ng thTi gian nh/t ñ*nh

Như v$y, XHTD là mKt nhân t quan tr1ng, nhưng không th? thay th! hoàn toàn cho vi c thuy!t minh vf tính ñáng tin c$y c a ñ i tư-ng ñư-c XHTD

s lư-ng và lo4i tài s#n ñ#m b#o mà cá nhân ñó ñang sL h'u, nh'ng kho#n thanh toán ch$m ho>c n- quá h4n… T/t c# nh'ng thông tin ñó ñfu ñư-c thu th$p và tHng h-p trong các báo cáo XHTD vf cá nhân ñó

XHTD doanh nghi p, ñây là hình th c t$p trung vào ñ i tư-ng x!p h4ng là các doanh nghi p Vi c XHTD doanh nghi p ñư-c th%c hi n bUng nhifu phương pháp khác nhau, nhưng vf cơ b#n vSn d%a trên các chk tiêu tài chính và phi tài chính c a doanh nghi p ñ? ñánh giá

XHTD qu c gia, lo4i hình XHTD này ñánh giá m c ñK tin c$y c a mKt

qu c gia, ñ? t, ñó có th? so sánh môi trưTng ñAu tư gi'a các qu c gia Qu c gia nào càng ñư-c XHTD cao thì càng nh$n ñư-c s% tín nhi m c a các nhà ñAu tư nưIc ngoài nên s… thu hút ñư-c nhifu ngubn v n ñAu tư Vi c XHTD

Trang 20

các qu c gia d%a trên các chk s phát tri?n chung như: chk s phát tri?n các ngành, chk s an toàn v n ñAu tư, t c ñK tăng trưLng kinh t! c a qu c gia,

z nưIc ta hi n nay mIi chk t$p trung x!p h4ng các doanh nghi p tham gia ho4t ñKng tín d7ng L các ngân hàng thương m4i, các doanh nghi p niêm y!t trên th* trưTng ch ng khoán, XHTD các công c7 ñAu tư là chưa ñư-c chú

ý X!p h4ng qu c gia thì chúng ta chưa có kh# năng th%c hi n mà chk dành cho nh'ng tH ch c x!p h4ng lIn như Moody’s, Stand & Poor hay Fitch, … x!p h4ng XHTD cá nhân thì do vi c thu th$p và tìm ki!m thông tin ñ i vIi nh'ng ñ i tư-ng này khá ph c t4p và khó ki?m soát, nên vi c XHTD cá nhân vSn chưa ti!n hành phH bi!n

1.4 Các nhân tn cxn xem xét trong xXp hpng tín d ng doanh nghi]p

XHTD doanh nghi p là ñánh giá thành tích, tri?n v1ng và r i ro c a mKt doanh nghi p, nói cách khác là vi c phân lo4i, snp x!p doanh nghi p trên

cơ sL ño lưTng r i ro tín d7ng Thành tích, tri?n v1ng và r i ro c a mKt doanh nghi p l4i là h qu# tHng hòa c a các nhân t bên trong và bên ngoài doanh nghi p Vì v$y, khi ti!n hành XHTD doanh nghi p cAn ph#i xem xét ñ!n các nKi dung này, bao gbm:

1.4.1 Môi trưzng cea doanh nghi]p

MŸi doanh nghi p ñfu ho4t ñKng trong mKt ñifu ki n c7 th? nào ñó c a môi trưTng kinh doanh và các y!u t môi trưTng t4o ra nh'ng tác ñKng ñ!n

Trang 21

doanh nghi p thông qua nh'ng cơ hKi hay nguy cơ xu/t phát t, nh'ng thay ñHi c a môi trưTng BLi v$y, khi ti!n hành XHTD mKt doanh nghi p ngưTi ta thưTng xem xét ñ!n nh'ng thông tin sau:

Thông tin vf môi trưzng vĩ mô cea doanh nghi]p:

Nghiên c u vf môi trưTng vĩ mô nhUm ñánh giá quy mô và tifm năng th* trưTng c a doanh nghi p và s% tác ñKng c a các môi trưTng như:

t Môi trưTng văn hoá xã hKi

t Môi trưTng chính tr* t pháp lu$t

t Môi trưTng công ngh

t Môi trưTng kinh t!

Thông tin thu€c môi trưzng ngành

V* th! c4nh tranh c a doanh nghi p s… không ñư-c th/y rõ n!u chk d%a vào nh'ng k!t qu# ñánh giá môi trưTng vĩ mô Phân tích và ñánh giá môi trưTng ngành nhUm xác ñ*nh v* th! c a doanh nghi p trong ngành mà nó ho4t ñKng

t Chu kỳ kinh doanh

t Tri?n v1ng tăng trưLng c a ngành

t Phân tích vf c4nh tranh trong ngành

t Các ngubn cung ng trong ngành

t Áp l%c c4nh tranh tifm tàng

Trong quá trình XHTD doanh nghi p cAn áp d7ng nh'ng phương pháp thích h-p ñ? có th? ñánh giá m c ñK #nh hưLng c a môi trưTng mKt cách chính xác nh/t[23]

1.4.2 S n ph•m và thy trưzng cea doanh nghi]p

Khi ñánh giá s#n phym c a doanh nghi p, cAn ñánh giá trên các phương

di n như: tAm quan tr1ng, chu kỳ s ng,…Thông qua nh'ng ñánh giá này có th? nh$n th/y v* th! c a doanh nghi p thông qua s#n phym và th* trưTng c a

Trang 22

doanh nghi p

Thông tin s n phỚm cea doanh nghi]p

S#n phym c a doanh nghi p ựư-c ựánh giá trên các phương di n như:

t Vai trò s#n phym ự i vIi xã hKi và nfn kinh t!

t đánh giá chu kỳ ựTi s ng c a s#n phym

t đánh giá tifm năng c a s#n phym

t đánh giá ch/t lư-ng c a s#n phym

Thông tin thy trưzng cea doanh nghi]p

Th* trưTng c a doanh nghi p ựư-c ựánh giá trên các phương di n:

t Quy mô th* trưTng tifm năng

t Th* phAn c a doanh nghi p

t Chi!n lư-c c4nh tranh c a doanh nghi p

Như v$y, thông qua nh'ng ựánh giá nh'ng thông tin trên có th? nh$n th/y v* th! c a doanh nghi p thông qua s#n phym N!u doanh nghi p kinh doanh nhifu s#n phym, ngưTi ựánh giá cAn ựánh giá lAn lư-t t,ng s#n phym, sau ựó căn c vào m c ựK ựóng góp c a mỲi s#n phym ự i vIi doanh nghi p ự? xác ự*nh v* th! c a doanh nghi p Các k!t qu# ựánh giá sẦ cho th/y v* th! c4nh tranh hi n t4i, tương lai và nh'ng tri?n v1ng s#n phym và th* trưTng c a doanh nghi p[23]

1.4.3 Qu n try doanh nghi]p

M7c tiêu c a các ho4t ựKng qu#n tr* là nhUm nâng cao v* th! c4nh tranh

c a doanh nghi p và hưIng tIi s% phát tri?n bfn v'ng Các nKi dung ựánh giá bao gbm:

Thông tin vf công ngh] Ằ thiXt by cea doanh nghi]p

Nh'ng thông tin vf công ngh hi n t4i c a doanh nghi p giúp xác ự*nh công ngh thuKc lo4i l4c h$u hay hi n ự4i, công ngh sẦ quy!t ự*nh vi c s#n xu/t ra nh'ng s#n phym ngày càng hoàn h#o, vIi chi phắ gi#m Khi phân tắch

Trang 23

thông tin vf công ngh ngưTi ta th%c hi n:

t đánh giá công ngh hi n t4i c a doanh nghi p

t đánh giá chi!n lư-c ựHi mIi công ngh c a doanh nghi p

t đánh giá công su/t máy móc thi!t b* c a doanh nghi p

t đánh giá s% tác ựKng c a công ngh vIi môi trưTng

Thông tin vf nguan nguyên li]u cea doanh nghi]p

đ i vIi các doanh nghi p s#n xu/t, ch! bi!n, ngubn nguyên li u gi' vai trò r/t quan tr1ng bLi ch/t lư-ng c a nguyên li u có th? tác ựKng m4nh mẦ ự!n ch/t lư-ng s#n phym Hơn th! n'a, tr' lư-ng tifm năng và tắnh Hn ự*nh c a ngubn nguyên li u có th? quy!t ự*nh s% tbn t4i c a doanh nghi p Khi ựánh giá ngubn cung ng, cAn ti!n hành ựánh giá trên các phương di n như:

t đánh giá tắnh Hn ự*nh c a ngubn nguyên li u

t đánh giá quãng ựưTng v$n chuy?n nguyên li u

t đánh giá phương án thay th! ngubn nguyên li u

Thông tin vf ựya ựi^m cea doanh nghi]p

đ*a ựi?m c a doanh nghi p có mKt vai trò r/t quan tr1ng bLi nó có th? ựem l4i cho doanh nghi p l-i th! thương m4i n!u ự>t gAn các tr7c giao thông hay các khu th* tr/n Song nó cũng có th? ựem l4i cho doanh nghi p nh'ng nguy cơ n!u có kh# năng ph#i di dTi Do ựó, ựánh giá ự*a ựi?m c a doanh nghi p nhUm xác ự*nh nh'ng cơ hKi, hay tri?n v1ng xu/t phát t, ự*a ựi?m Khi ựánh giá ự4i ựi?m c a doanh nghi p, cAn phân tắch trên các phương di n:

t Phương di n kinh t!

t Phương di n chắnh tr*

t Phương di n xã hKi

t Phương di n t% nhiên

Thông tin vf lopi hình doanh nghi]p và tg chkc qu n lý

Trên phương di n pháp lý và kinh doanh, các ch sL h'u doanh nghi p

Trang 24

hoàn toàn có quyfn t% do l%a ch1n lo4i hình và cơ c/u tH ch c cho doanh nghi p Tuy nhiên, trên th%c t! vi c l%a ch1n này ựfu tuân theo nh'ng quy lu$t và nguyên tnc nh/t ự*nh BLi v$y, có th? d%a vào nh'ng quy lu$t này ự? ựánh giá

t đánh giá lo4i hình c a doanh nghi p là doanh nghi p tư nhân, công ty trách nhi m h'u h4n, công ty cH phAn,

t đánh giá vf tH ch c t qu#n lý doanh nghi p

t đánh giá qui mô c a doanh nghi p

Thông tin vf qu n try nguan nhân lẶc

t đánh giá nfn văn hoá và b#n snc c a công ty

t đánh giá chắnh sách nhân s% c a doanh nghi p

t đánh giá chắnh sách phát tri?n ngubn nhân l%c c a công ty

t đánh giá tifm năng nhân s% c a doanh nghi p

t đánh giá vf ban lãnh ự4o doanh nghi p

Quy mô cea doanh nghi]p

Quy mô c a doanh nghi p cũng là mKt y!u t quan tr1ng cAn ựư-c xem xét trong XHTD các doanh nghi p Vì hi n nay, L các nưIc ựang phát tri?n như L Vi t nam luôn tbn t4i cách nghĩ, các doanh nghi p càng lIn thì càng Hn ự*nh và v'ng chnc ắt có kh# năng rơi vào tình tr4ng v[ n-

MKt doanh nghi p ựư-c qu#n tr* t t, sm d7ng hi u qu# các ngubn l%c có th? ự4t ựư-c nh'ng thành công ngay c# khi ựifu ki n môi trưTng kinh doanh g>p nh'ng b/t l-i Vì v$y, thông qua nh'ng ựánh giá này có th? th/y rõ tắnh

hi u qu# c a các ho4t ựKng qu#n tr* bên trong c a doanh nghi p[23]

1.4.4 Tình hình tài chắnh

Phân tắch thông tin tài chắnh là tr1ng tâm c a XHTD doanh nghi p, vì ựây là cơ sL cung c/p cho chúng ta vf tình tr4ng ho4t ựKng kinh doanh c a doanh nghi p Các nKi dung cAn ựánh giá bao gbm:

Phân tắch các chẤ tiêu tài chắnh

Trang 25

Thông qua phân tích các chk tiêu tài chính, ngưTi ñánh giá có th? xác ñ*nh tình hình tài chính c a doanh nghi p L thTi ñi?m hi n t4i ðbng thTi các chk tiêu tài chính cũng t4o ñifu ki n cho vi c so sánh “s c kho ” c a doanh nghi p gi'a các thTi kỳ và so sánh vIi các doanh nghi p khác hay giá tr* trung bình c a ngành H th ng chk tiêu tài chính dùng ñ? phân tích ñánh giá tín d7ng doanh nghi p thưTng ñư-c chia thành các nhóm như sau:

• Nhóm ch„ tiêu thanh kho n

ðây là nhóm chk tiêu dùng ñ? ñánh giá kh# năng ñáp ng các kho#n n-

c a doanh nghi p, ñ>c bi t là các kho#n n- ngnn h4n Các to s thưTng ñư-c

sm d7ng trong nhóm chk tiêu thanh kho#n như: to s thanh toán nhanh, to s thanh toán hi n thTi, to s n-,…

Trong nhifu k!t qu# nghiên c u ñã cho th/y, không ph#i t/t c# các to s

vf kh# năng thanh kho#n cho th/y m i quan h rõ ràng vIi tAn su/t doanh nghi p có nguy cơ phá s#n, khi chúng ta sm d7ng các ñb th* vf tAn su/t có nguy cơ phá s#n MKt s ñb th* bi?u divn tương ñ i nUm ngang và mKt s không th? hi n m i quan h rõ ràng

• Nhóm ch„ tiêu hopt ñ€ng

ðây là nhóm ño lưTng m c ñK hi u qu# trong vi c sm d7ng tài s#n c a doanh nghi p Các chk tiêu ho4t ñKng ñư-c thi!t l$p trên doanh thu, nhUm m7c ñích xác ñ*nh t c ñK quay vòng c a mKt s ñ4i lư-ng, cung c/p nh'ng thông tin cAn thi!t cho công tác qu#n tr* tài chính, nó cũng là nh'ng chk tiêu cho bi!t ñư-c m c ñK r i ro tài chính c a doanh nghi p Các to s thưTng ñư-c sm d7ng: to s vòng quay hàng tbn kho, kỳ thu tifn bình quân,…

• Nhóm ch„ tiêu ñòn b•y

ðây là nhóm chk tiêu ph#n ánh quy mô n- so vIi v n ch sL h'u c a doanh nghi p, là bUng ch ng vf kh# năng hoàn tr# các kho#n n- c a doanh nghi p trong dài h4n, là mKt nhân t quan tr1ng trong b/t kỳ mKt lo4i hình xác

Trang 26

ñ*nh m c ñK r i ro c a doanh nghi p ð i vIi mŸi doanh nghi p, sm d7ng ñòn byy kinh doanh càng lIn thì kh# năng ch ng ñ[ nh'ng cú s c khnc nghi t c a môi trưTng kinh doanh mà nó ho4t ñKng càng th/p ðifu này có nghĩa là xác su/t có nguy cơ phá s#n tăng khi ñòn b#y kinh doanh tăng MKt s to s trong nhóm chk tiêu này bao gbm: N- ph#i tr#/ THng tài s#n, N- ph#i tr#/ V n ch sL h'u, N- quá h4n/ THng dư n- tH ch c tín d7ng và các nhà ñAu tư…

• Nhóm ch„ tiêu tiêu loi nhu n

ðây là nhóm chk tiêu ñ? ñánh giá hi u qu# trong vi c sm d7ng các ngubn l%c c a doanh nghi p ñ? t4o l-i nhu$n Có nghĩa là, giá tr* hay l-i nhu$n c a các doanh nghi p càng lIn thì s… có nhifu kh# năng thanh toán ñ? làm gi#m ñi kh# năng có nguy cơ phá s#n

Theo nhifu k!t qu# nghiên c u trưIc ñây cũng cho th/y, các bi?u ñb vf tAn su/t có nguy cơ phá s#n ñư-c v… cho các chk tiêu vf kh# năng sinh lTi như: ROE, l-i nhu$n dòng, l-i nhu$n gKp, l-i nhu$n trưIc thu! và lãi vay/ THng tài s#n,…ít nhifu cho th/y m i quan h gi#m gi'a tAn su/t v[ n- n!u kh# năng sinh lTi tăng

Trang 27

to l tăng trưLng vIi to l v[ n-, m i quan h này không ñơn gi#n như nh'ng

to l khác so vIi to l v[ n- Vì các doanh nghi p tăng trưLng nhanh thưTng không th? ñương ñAu vIi nh'ng thách th c qu#n lý bLi chính b#n thân h1 Thêm n'a, tăng trưLng quá nhanh không chnc ñư-c tài tr- t, l-i nhu$n, dSn ñ!n k!t qu# là kh# năng n- và các r i ro liên quan tăng lên

Vi c ñánh giá các chk s tài chính là t t hay x/u hoàn toàn ph7 thuKc vào m7c ñích ñánh giá BLi v$y, vIi cùng mKt giá tr* c a mKt to s tài chính nh'ng ngưTi ñánh giá s… có th? ñưa ra nh'ng k!t qu# khác nhau

Chính sách phân phni loi nhu n cea doanh nghi]p

Chính sách phân chia l-i nhu$n có ý nghĩa r/t quan tr1ng ñ i vIi s% phát tri?n c a doanh nghi p và s% gia tăng giá tr* c a v n ch sL h'u Khi k!t thúc niên ñK k! toán, lãnh ñ4o doanh nghi p quy!t ñ*nh m c chia l-i t c và to

l trích l$p các qu~ d% phòng, qu~ tích lu~ tái ñAu tư

t N!u m c chia l-i t c cH phAn th/p có th? làm s7t gi#m giá mua – bán

cH phAn Ngư-c l4i, n!u m c chia l-i t c cH phAn quá cao s… ñem l4i cho doanh nghi p nhifu khó khăn vf chính sách tài tr- ngân qu~

t N!u doanh nghi p xây d%ng mKt chính cách phân chia l-i nhu$n h-p lý s… gia tăng tifm năng tăng trưLng c a doanh nghi p, bLi l-i nhu$n gi' l4i là mKt ngubn tài tr- ngân qu~ ñ? tái ñAu tư mL rKng kinh doanh r/t quan tr1ng Tifm năng tăng trưLng làm gia tăng s% h/p dSn ñ i vIi các nhà ñAu tư tifm tàng

Các ch n- tifm tàng, các nhà cung c/p và công chúng ñAu tư thưTng ñánh giá cao nh'ng doanh nghi p có chính sách phân chia l-i nhu$n h-p lý

Vì v$y, mKt doanh nghi p có chính sách phân ph i l-i nhu$n h-p lý s… ñư-c ñánh giá cao

Lưu chuy^n tifn t] cea doanh nghi]p

Phân tích lubng tifn(Cash flows) là nhUm ñánh giá nguy cơ phá s#n, hay thanh toán cho các kho#n chi tiêu, hay tái ñAu tư mL rKng s#n xu/t Kh#

Trang 28

năng này ựư-c th? hi n qua chk tiêu gi'a giá tr* dòng tifn thu trong kỳ và các nhu cAu chi tiêu cho ựAu tư và tr# n- c a doanh nghi p

Lubng tifn là nh'ng kho#n tifn ựư-c t4o ra trong mKt kho#ng thTi gian nào ựó và chúng săn sàng cho vi c ựAu tư, hay tr# n- dài h4n, hay hoàn tr#

v n g c cho ch sL h'u Lubng tifn hàng năm ựư-c xác ự*nh như sau:

Các chk tiêu thanh kho#n ựánh giá kh# năng thanh toán các kho#n n- ngnn h4n (bao gbm c# các kho#n n- vay ngnn h4n và các kho#n n- phát sinh

t, ho4t ựKng kinh doanh) L thTi ựi?m hi n t4i và trong quá kh Còn lubng tifn ph#n ánh kh# năng thanh toán các kho#n n- dài h4n c a doanh nghi p khi chúng ựáo h4n trong tương lai đánh giá lubng tifn thưTng d%a vào chk tiêu gi'a lubng tifn trên tHng n- c a doanh nghi p

BLi v$y, lubng tifn là mKt chk s chắnh xác do lưTng Ộtình hình s c kho Ợ tài chắnh c a doanh nghi p Nhifu doanh nghi p m>c dù có tri?n v1ng, sinh lTi r/t kh# quan nhưng lubng tifn b* c4n ki t nên dSn tIi b* phá s#n

Thông tin vf hi]u qu kinh tX cea doanh nghi]p

Hi u qu# kinh t! là phAn giá tr* kinh t! tăng thêm trong kỳ xu/t phát t,

hi u năng qu#n lý c a các nhà qu#n tr* c a doanh nghi p Chk tiêu hi u qu# kinh t! giúp ựo lưTng ch/t lư-ng c a ựKi ngũ các nhà qu#n tr* trên phương

di n tài chắnh

Có th? nói: M7c ựắch chắnh c a phân tắch tình hình tài chắnh là giúp các

ự i tư-ng sm d7ng thông tin ựánh giá ựúng s c m4nh tài chắnh, tình tr4ng ho4t ựKng trong quá kh và hi n t4i c a doanh nghi p, kh# năng sinh lTi, r i ro và tri?n v1ng c a doanh nghi p t, ựó ựưa ra các quy!t ự*nh ựúng ựnn phù h-p vIi m7c tiêu mà h1 quan tâm[23]

1.5 Các phương pháp xXp hpng tắn d ng

Trong nfn kinh t! th* trưTng, r i ro là mKt y!u t không th? tách rTi vIi quá trình ho4t ựKng kinh doanh c a các doanh nghi p, các nhà ựAu tư, ngân

Trang 29

hàng thương m4i…Ngoài nh'ng r i ro g>p ph#i do nh'ng nguyên nhân ch quan c a mình, mà còn g>p ph#i nh'ng r i ro tifm yn vf kho#n lŸ do không

có kh# năng thanh toán c a bên ñ i tác ñó là r i ro tín d7ng Vì v$y, ñã có r/t nhifu các phương pháp XHTD ñã ñư-c các tH ch c XHTD áp d7ng vào trong th%c tivn x!p h4ng c a mình Căn c vào m7c ñích và ñ i tư-ng c a XHTD

có th? chia thành các phương pháp sau:

1.5.1 Phương pháp chuyên gia

Phương pháp chuyên gia là phương pháp thu th$p và xm lý nh'ng ñánh giá d% báo bUng cách t$p h-p và h|i ý ki!n các chuyên gia gi|i thuKc mKt lĩnh v%c h¢p c a khoa h1c Quá trình áp d7ng phương pháp chuyên gia có th? chia thành ba giai ño4n lIn:

t L%a ch1n chuyên gia;

t Trưng cAu ý ki!n chuyên gia;

t Thu th$p và xm lý các ñánh giá d% báo

Chuyên gia gi|i là ngưTi th/y rõ nh/t nh'ng mâu thuSn và nh'ng v/n

ñf tbn t4i trong lĩnh v%c ho4t ñKng c a mình, ñbng thTi vf m>t tâm lý h1 luôn luôn hưIng vf tương lai ñ? gi#i quy!t nh'ng v/n ñf ñó d%a trên hi?u bi!t sâu snc, kinh nghi m phong phú và linh c#m nghf nghi p nh4y bén

Phương pháp chuyên gia d%a trên cơ sL ñánh giá tHng k!t kinh nghi m, kh# năng ph#n ánh tương lai mKt cách t% nhiên c a các chuyên gia gi|i và xm

lý th ng kê các câu tr# lTi mKt cách khoa h1c Nhi m v7 c a phương pháp là ñưa ra nh'ng d% báo khách quan vf tình hình hi n t4i và tương lai phát tri?n

c a mKt lĩnh v%c khoa h1c d%a trên vi c xm lý có h th ng các ñánh giá d% báo c a các chuyên gia

Trong XHTD phương pháp này d%a trên nh'ng kinh nghi m ñã ñư-c

Trang 30

đúc k!t c a các chuyên gia, qua đĩ đ? cĩ th? tìm ra b#n ch/t c a m i quan h gi'a cĩ nguy cơ phá s#n và các nhân t #nh hưLng đ!n nĩ Kinh nghi m đư-c tích lũy t,:

• Nh'ng quan sát và tr#i nghi m th%c t! mang tính ch quan

• Ph|ng đốn vf m i tương quan c a vi c kinh doanh và cĩ nguy cơ phá s#n

• Các ki!n th c kinh t! liên quan tIi vi c cĩ nguy cơ phá s#n

Cĩ r/t nhifu mơ hình sm d7ng phương pháp chuyên gia và thưTng đư-c nhĩm dưIi tiêu đf là lIp mơ hình chyn đốn và đư-c chia thành:

t B#ng câu h|i đánh giá cH đi?n

t H th ng đ*nh tính

t H th ng chuyên gia

Trong XHTD, nh'ng mơ hình này thưTng sm d7ng m i quan h gi'a tr# n- và cho vay c a đ i tư-ng đư-c đánh giá, đ? đưa ra nh'ng đánh giá vf nguy cơ phá s#n c a các doanh nghi p và ngưTi đi vay trong tương lai Ch/t lư-ng c a nh'ng mơ hình chyn đốn ph7 thuKc vào kinh nghi m ch quan c a các chuyên gia tín d7ng chính xác đ!n m c nào Hơn n'a, khơng chk nh'ng nhân t liên quan tIi nguy cơ phá s#n đư-c xác đ*nh bUng kinh nghi m mà

m c đK tương quan và tr1ng s c a chúng trong tồn bK đánh giá cũng đư-c đánh giá d%a trên kinh nghi m ch quan Trong th%c t! b#ng câu h|i đánh giá

cH đi?n, h th ng đ*nh tính đã đư-c sm d7ng phH bi!n và nKi dung chính đư-c tĩm tnt như sau

1.5.1.1 B.ng câu h/i đánh giá c$ đi#n

ðây là phương pháp mà ngưTi ta ti!n hành cho đi?m và trên cơ sL thang đi?m đã đư-c /n đ*nh đ? x!p h4ng doanh nghi p, đư-c ti!n hành theo

Trang 31

các bưIc sau:

BưIc 1: Xác ự*nh nKi dung và tiêu th c cAn ựánh giá

BưIc 2: Xác ự*nh bi?u ựi?m cho t,ng tiêu th c

BưIc 3: Xác ự*nh h th ng lo4i và s ựi?m tương ng c a mỲi lo4i BưIc 4: Trên cơ sL bi?u ựi?m và h th ng th lo4i ựã ựư-c hình thành trong bưIc 1, ti!n hành phân tắch các d' li u, thông tin vf doanh nghi p

BưIc 5: THng h-p s ựi?m và x!p lo4i tắn d7ng doanh nghi p

BưIc 6: đưa ra nh'ng nh$n xét vf nh'ng ựi?m m4nh và y!u c a doanh nghi p, có th? ựưa ra nh'ng ki!n ngh*, ựf xu/t cAn thi!t phù h-p vIi m7c tiêu ựánh giá

B#ng câu h|i ựánh giá cH ựi?n ựư-c thi!t k! trên cơ sL kinh nghi m c a các chuyên gia tắn d7ng đ i tư-ng ựư-c x!p h4ng sẦ tr# lTi nh'ng câu h|i ựã ựư-c xác ự*nh rõ ràng, câu h|i bao gbm nh'ng nhân t tương quan tIi nguy

cơ phá s#n và ựư-c gán nh'ng ựi?m s c ự*nh Hơn n'a, các nhân t và các ựi?m s tương ng ựfu không qua ki?m ự*nh thông kê, mà chúng ph#n ánh s% ựánh giá ch quan c a các chuyên gia ựánh giá tắn d7ng

Khi ti!n hành nh'ng ựánh giá này, các doanh nghi p hay cá nhân sẦ tr# lTi nh'ng câu h|i do cán bK tắn d7ng ho>c ngưTi ự4i di n c a ngân hàng hay tH

ch c x!p h4ng đi?m s c a mỲi câu tr# lTi ựư-c tHng h-p và x!p h4ng tương

ng vIi tHng ựi?m ự4t ựư-c K!t qu# x!p h4ng này sẦ ph#n #nh m c ựK sỚn sàng tr# n- c a các doanh nghi p hay cá nhân và nh'ng tri?n v1ng cAn xem xét B#ng sau ựây cho th/y mKt gi# ự*nh t, b#ng câu h|i ựánh giá cH ựi?n:

B.ng 1.1: đánh giá các ch2 tiêu phi tài chắnh

Trang 32

Trung bình L4c h$u

5

0

Trung bình Y!u

Trang 33

Nh n xét

Nhân t thành công mang tính quy!t ñ*nh trong mKt b#ng câu h|i x!p h4ng cH ñi?n là sm d7ng các nhân t có #nh hưLng ñ!n nguy cơ phá s#n c a doanh nghi p hay mKt ch th? ñư-c ñánh giá, mà ngưTi sm d7ng có th? ñưa ra nh'ng câu tr# lTi rõ ràng và dv hi?u ðifu ñó, giúp cho vi c gia tăng s% công nh$n cũng như tính khách quan c a mô hình

BUng kinh nghi m c a các chuyên gia, nh'ng câu tr# lTi nào cho th/y nguy cơ phá s#n cao ph#i ñư-c gán s ñi?m lIn hơn so vIi nh'ng câu tr# lTi vIi nguy cơ phá s#n th/p ðifu này ñ#m b#o tính nh/t quán và là ñifu ki n ñAu tiên cho s% công nh$n gi'a nh'ng ngưTi sm d7ng và nh'ng ngưTi quan tâm bên ngoài

1.5.1.2 H th ng ñ7nh tính

Trong h th ng ñ*nh tính, nh'ng thuKc tính thông tin tương quan ch>t ch… vIi nguy cơ phá s#n cũng ñư-c xác ñ*nh trên cơ sL kinh nghi m c a các chuyên gia tín d7ng Tuy nhiên, khác vIi b#ng câu h|i và x!p h4ng cH ñi?n H

th ng ñ*nh tính không gán mKt s ñi?m c7 th? vIi mKt giá tr* nào cho các nhân

t ñư-c ñánh giá Thay vì ñó, nh'ng thuKc tính thông tin riêng l ñư-c ñánh giá theo ñifu ki n riêng bLi ñ4i di n tH ch c ñánh giá ho>c nhân viên tín d7ng và

sm d7ng mKt mô hình xác ñ*nh trưIc ðifu này ñư-c th%c hi n vIi s% giúp ñ[

c a mKt h th ng phân lo4i ho>c thang b$c các giá tr* c a mŸi thuKc tính Các thang b$c ho>c các phân lo4i riêng r… ñư-c k!t h-p ñ? t4o ra mKt ñánh giá tHng th? Nh'ng nhân t ñư-c ñánh giá riêng r… này ñư-c gán cho nh'ng tr1ng s tương ng trên cơ sL kinh nghi m ch quan c a ngưTi ñánh giá

ð? ñ#m b#o t/t c# nh'ng ngưTi sm d7ng có s% lý gi#i như nhau trong

vi c ñánh giá c a h1, mKt h th ng ñ*nh tính ph#i ñư-c ñi kèm cùng mKt b#n hưIng dSn tr# lTi Nh'ng b#n hưIng dSn tr# lTi như v$y, ch a ñ%ng nh'ng miêu t# bUng lTi, ñ i vIi mŸi ph4m trù thông tin có tương quan ch>t ch… gi'a

Trang 34

nguy cơ phá s#n và các thuKc tính, trong tồn bK đánh giá đ? gi#i thích nh'ng yêu cAu c a mKt ngưTi vay ph#i th%c hi n và đ#m b#o chnc chnn nh$n đư-c mKt x!p h4ng

Trong th%c t! các tH ch c tín d7ng đã dùng nh'ng th t7c này, đ>c bi t trong bK ph$n chăm sĩc khách hàng c a các t$p đồn Tuy nhiên, trong nh'ng năm gAn đây, h th ng đ*nh tính đư-c thay th! bLi các mơ hình th ng kê do s% s•n cĩ c a s li u và s% phát tri?n liên t7c c a các phương pháp th ng kê

Nh n xét

Tài li u hưIng dSn tr# lTi c a ngưTi đánh giá sm d7ng trong quá trình x!p h4ng d%a trên cơ sL ho4t đKng kinh doanh c a doanh nghi p là r/t quan tr1ng trong vi c tri?n khai thành cơng mKt h th ng đ*nh tính Tài li u này ph#i xác đ*nh mKt cách rõ ràng và dv hi?u nh'ng trưTng h-p mà L đĩ ngưTi đánh giá s… gán nh'ng đi?m s tương ng vIi mŸi nhân t liên quan tIi nguy cơ phá s#n ðây là cách duy nh/t đ? cĩ th? giúp cho vi c XHTD khơng quá l thuKc vào trình đK ki!n th c cá nhân và quan đi?m ch quan c a ngưTi đánh giá

Tuy nhiên, so vIi mơ hình th ng kê thì h th ng đ*nh tính tbn t4i nh'ng h4n ch! nghiêm tr1ng vf tính khách quan và kh# năng cơng nh$n

1.5.1.3 Các ưu và như;c đi#m c<a phương pháp chuyên gia

* Ưu đi#m

Phương pháp cĩ ưu đi?m th nh/t là t$n d7ng đư-c kinh nghi m và tri

th c chuyên sâu c a các chuyên gia trong chuyên ngành c a h1 ðbng thTi,

do k!t qu# đánh giá đư-c t$p h-p t, nhifu ngưTi nên m c đK tin c$y khá cao

Ưu đi?m th hai c a phương pháp là do k!t qu# đư-c t$p h-p t, nhifu ngưTi nên nĩ đư-c xem xét trên nhifu phương di n khác nhau Do đĩ cĩ th? tránh đư-c s% phi!n di n, mKt chifu

* Như;c đi#m

Phương pháp này cĩ như-c đi?m là chi phí đánh giá cĩ th? r/t cao khi

Trang 35

s lư-ng ngưTi tham gia ựông và s vòng thu th$p ý ki!n gbm nhifu lAn

Như-c ựi?m th hai là ngưTi ta không th? lo4i b| hoàn toàn khắa c4nh

ch quan trong k!t qu# ựánh giá

Do thTi gian ti!n hành ựánh giá trong mKt kho#ng thTi gian dài nên nhân s% c a nhóm chuyên gia có th? bi!n ựKng

Do phương pháp x!p h4ng ựư-c th%c hi n bLi mKt hay mKt vài ngưTi nên k!t qu# ựánh có th? mang tắnh ch quan cao NgưTi ựánh giá có th? rơi vào nh'ng cái bSy do con s t4o ra

Ớ đánh giá và x!p h4ng doanh nghi p trên phương di n tài chắnh

Ớ D% báo vf nh'ng bi!n ựKng c a môi trưTng kinh doanh

Ớ D% báo và ựánh giá tri?n v1ng và xu hưIng c a nfn kinh t!, c a các ngành như to l tăng trưLng kinh t!, l4m phát, bi!n ựKng to giá h i ựoái, tri?n v1ng c a mKt ngành kinh t!

Ớ D% báo và ựánh giá vf tri?n v1ng và chu kỳ phát tri?n công ngh c a các ngành

Ớ đánh giá vf ự*a ựi?m và ự*a bàn ho4t ựKng c a doanh nghi p

Ớ đánh giá và d% báo tifm năng th* trưTng s#n phym c a doanh nghi p 1.5.2 Phương pháp thnng kê

Phương pháp th ng kê là mKt trong nh'ng phương pháp nghiên c u chắnh xác Nó giúp phát hi n ra nh'ng qui lu$t c a hi n th%c khách quan, t,

Trang 36

mKt s% v$t, hi n tư-ng,…” [Trifu Nguyên, 2001: 29] Phương pháp th ng kê

là mKt quá trình, bao gbm đifu tra th ng kê, khái quát hố thơng tin (cịn g1i

là tHng h-p th ng kê), phân tích và d% báo ðây chính là quá trình mơ hình hĩa tốn h1c các v/n đf cAn phân tích theo m7c tiêu c a nghiên c u BUng cách này ta mIi cĩ kh# năng ng d7ng rKng rãi các phương pháp phân tích

th ng kê nhifu chifu, lý thuy!t đifu khi?n, lý thuy!t d% báo,…cũng như tin h1c và máy tính trong quá trình nghiên c u

Trong th%c t!, tùy thuKc vào phương pháp th ng kê đư-c sm d7ng trong XHTD ta cĩ th? ti!p c$n theo các mơ hình th ng kê sau:

t Mơ hình phân tích phân bi t

t Mơ hình hbi quy

t Mơ hình logit và Probit

t M4ng Neutral

Trong khi các mơ hình chuyn đốn XHTD ph7 thuKc vào đánh giá ch quan c a các chuyên gia tín d7ng, nh'ng mơ hình th ng kê l4i ki?m đ*nh các gi# thuy!t sm d7ng các mơ hình th ng kê trên bK d' li u th%c nghi m Trong quá trình XHTD, sm d7ng các phương pháp th ng kê địi h|i vi c đưa ra các gi# thuy!t liên quan tIi tiêu chuyn nguy cơ phá s#n tifm năng Nh'ng gi# thuy!t này xem xét đ!n nguy cơ phá s#n c a doanh nghi p là cao, th/p hơn nguy cơ phá s#n trung bình c a nh'ng doanh nghi p cĩ nguy cơ phá s#n so vIi nh'ng doanh nghi p khơng cĩ nguy cơ phá s#n Nh'ng thơng tin vf nguy

cơ phá s#n c a mŸi doanh nghi p đfu đư-c th? hi n qua bK s li u th%c nghi m, nh'ng gi# thuy!t này cĩ th? b* bác b| ho>c đư-c ch/p nh$n mKt cách phù h-p

Khi các mơ hình th ng kê đư-c sm d7ng, thì s% l%a ch1n và xác đ*nh tr1ng s cho nh'ng nhân t cĩ #nh hưLng đ!n nguy cơ phá s#n c a doanh nghi p đư-c ti!n hành mKt cách khách quan, t, nh'ng thơng tin s•n cĩ vf kh#

Trang 37

năng có th? tr# n- c a doanh nghi p Trong quá trình này, s% l%a ch1n và xác ñ*nh tr1ng s ñư-c ti!n hành chính xác bUng phương pháp thích h-p Vì v$y, nh'ng doanh nghi p có nguy cơ phá s#n, và nh'ng doanh nghi p không có nguy cơ phá s#n, s… ñư-c phân lo4i trong bK d' li u th%c nghi m mKt cách t i

ưu nh/t

S% phù h-p c a mô hình th ng kê, ph7 thuKc r/t lIn vào ch/t lư-ng c a

bK d' li u th%c nghi m Th nh/t, ph#i ñ#m b#o rUng bK s li u là ñ lIn và tho# mãn các gi# thuy!t vf m>t th ng kê Th hai, ñ#m b#o rUng d' li u sm d7ng ph#n ánh chính xác lĩnh v%c mà tH ch c tín d7ng có k! ho4ch sm d7ng mô hình N!u không tho# mãn, vi c phát tri?n mô hình x!p h4ng th ng kê s… chk phân lo4i chính xác ñ i vIi bK d' li u th%c nghi m, nhưng không ñưa ra ñư-c nh'ng k!t lu$n ñáng tin c$y ñ i vIi tHng th? Các mô hình th ng kê thưTng sm d7ng trong XHTD ñư-c trình bày dưIi ñây:

1.5.2.1 Mô hình phân tích phân bi t

Mô hình phân tích phân bi t ñư-c xây d%ng trên cơ sL phương pháp

DA M7c tiêu chung c a DA trong XHTD là phân bi t gi'a doanh nghi p có nguy cơ phá s#n và doanh nghi p không có nguy cơ phá s#n mKt cách khách quan và chính xác nh/t, bUng vi c sm d7ng hàm phân bi t, trong ñó bi!n s là các chk tiêu tài chính M7c tiêu chính là tìm mKt h các tH h-p tuy!n tính c a các bi!n nhUm phân bi t t t nh/t các nhóm, các cá th? trong mŸi nhóm gAn nhau nh/t và các nhóm ñư-c phân bi t t t nh/t (xa nhau nh/t) NKi dung chính có th? ñư-c tóm tnt như sau:

Các gi thuyXt cea mô hình:

Phân tích phân bi t tương t% vIi phân tích MANOVA nên các gi# thuy!t c a MANOVA cũng ñư-c sm d7ng trong phân tích phân bi t

Gi thuy!t 1: Kích thưIc mSu c a mŸi nhóm ph#i lIn hơn s bi!n ñKc l$p hay bi!n d% báo và ph#i ñ lIn S bi!n ñKc l$p lIn nh/t là (nt2)

Trang 38

trong ñó n là kích thưIc mSu

Gi thuy!t 2: Các bi!n ñKc l$p có phân ph i chuyn

Gi thuy!t 3: Ma tr$n hi p phương sai là thuAn nh/t

Gi thuy!t 4: Gi'a các bi!n ñKc l$p không có quan h tuy!n tính N€i dung:

Gi# sm có mKt t$p h-p gbm n quan sát là các doanh nghi p và ñư-c chia thành 2 nhóm cá th? là có nguy cơ phá s#n và không có nguy cơ phá s#n Nhóm Di có ni cá th?, i=1,2 trên mŸi cá th? ta ño giá tr* c a p bi!n X1,…, Xp G1i yijk là các giá tr* bi!n Xk nh$n ñư-c trên cá th? j thuKc nhóm Di; i=1,2; j=1, ,ni; k= 1, ,p Gi# thi!t ni > p; n1+n2 =n

Bi!n (Chk tiêu) Nhóm (Di) Cá th?

Vì có 2 nhóm nên có hai ñám mây ñi?mt cá th?, ñám mây Di có ni ñi?m

ip i

i

n

j ijk

Trang 39

G1i G là tr1ng tâm c a toàn th? ñám mây,ta có:G = ( G1, G2, , Gp)

n

G

i ik i

Gi# sm toàn th? ñám mây ñư-c quy tâm, t c là xijk = yijk − Gk

Khi ñó, g1i Xn,p là ma tr$n n dòng và p cKt ñư-c thành l$p t, b#ng s

li u vIi m1i bi!n ñã quy tâm, thì ma tr$n quán tính c a toàn th? ñám mây theo

g c ñư-c xác ñ*nh như sau:

[X k X n]k h [ XkXh]k h p

n X X n

T

, 1 '

x x

x x x X

i k

j ijh ijk X

X

k k

k k k k

h

) , , ,

, , , (

2

2 21 1 12 11 '

2 1

g x g x

Ma tr$n quán tính gi'a các nhóm Di (quán tính ngo4i) ñư-c xác ñ*nh:

p h i

in ik

i g g n n

B

, 1 ,

BUng vi c sm d7ng k!t qu# phân tích c a Huyghens ta có th? tính ñư-c

ma tr$n quán tính nKi bK nhóm (quán tính nKi), như sau:

i W n n

k

ijk k

Trang 40

N!u ñ>t a là véc tơ p chifu mà các thành phAn c a nó là a= (a1,…,ap) thì

nó có phương sai là:

Ba a n Wa a n Ta a n

a

' '

'

M Wa

a

Ba a

) vIi ñifu ki n a’Ta =1 Các tH h-p tuy!n tính ñó ñư-c g1i là hàm phân bi t Hàm này ñư-c xác ñ*nh vIi m7c tiêu phân bi t gi'a doanh nghi p có nguy cơ phá s#n và không có nguy cơ phá s#n chính xác nh/t có th?

Bài toán này tương ñương vIi bài toán c%c ñ4i hàm Lagrange:

ik ij

n

n n g g n

=

khi ñó ma tr$n quán tính ngo4i ñư-c vi!t l4i như sau:

11 2 1

2 1 21 11 2

21 11 2

1

) (

) )(

(

.

) )(

(

) (

p p p

p

p p

g g g

g g g g g

g

n

n n

N!u ñ>t:

Định dạng
Số trang	168
Dung lượng	1,1 MB