BIỆN CHỨNG SỰ PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ HÀNG HOÁ NHIỀU THÀNH PHẦN TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ Ở VIỆT NAM

Nền kinh tế Việt Nam đang chuyển sang hoạt động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước. Sự nghiệp đổi mới kinh tế đòi hỏi phải nhanh chóng tiếp cận những lý luận và thực tiễn quản lý kinh tế của nhiều nước trên thế giới. Quá trình đổi mới kinh tế cần có những cán bộ kinh tế có kiến thức, có phương pháp thích hợp với kinh tế thị trường. Vào những năm 80 của thế kỷ XX, về cơ bản nền kinh tế của Việt Nam sản xuất nhỏ vẫn còn phổ biến, trạng thái kinh tế tự nhiên hiện vật, tự cung, tự cấp còn chiếm ưu thế, vận hành theo cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp và có nhiều sai lầm trong nhận thức về mô hình XHCN. Việt Nam đã không nhận thức đúng về kinh tế thị trường, cho rằng sản xuất hàng hoá là hình thức tổ chức của chủ nghĩa tư bản, đồng nhất hình thức sở hữu với hình thức tổ chức kinh tế và thành phần kinh tế, coi nhẹ quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh, chỉ thấy mặt tiêu cực của thị trường. Xã hội Việt Nam vẫn dựa trên nền tảng của văn minh nông nghiệp lúa nước, nông dân chiếm đại đa số. Vì vậy Việt Nam vẫn là nước nghèo nàn lạc hậu và kém phát triển. Do đó phát triển trở thành nhiệm vụ, mục tiêu số một đối với toàn Đảng, toàn dân ta trong những bước đường đi tới. Muốn vậy phải chuyển nền kinh tế quốc dân sang trạng thái của sự phát triển, là phát triển nền kinh tế thị trường cùng với nó là thực hiện công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước. Để làm được điều đó chúng ta cần phải phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng XHCN. Đây là giải pháp cơ bản để chuyển từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn ở Việt Nam hiện nay. Chuyển nền kinh tế từ hoạt động theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung, hành chính, quan liêu, bao cấp sang phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước, theo định hướng XHCN là nội dung, bản chất và đặc điểm khái quát nhất đối với nền kinh tế của Việt Nam trong hiện tại và trong tương lai để đẩy mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu theo hướng công nghiệp hoá - hiện đại hoá để huy động sức mạnh của toàn dân vào việc khắc phục nguy cơ tụt hậu ngày càng xa, cần phải phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng XHCN. Đó là chủ trương co tính chiến lược trong công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam hiện nay mà Đảng và nhà nước Việt Nam đã xác định. Vấn đề phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng XHCN là giải pháp cơ bản để chuyển từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn ở Việt Nam hiện nay và nó sẽ được giải quyết ở trong tiểu luận này. BIỆN CHỨNG SỰ PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ HÀNG HOÁ NHIỀU THÀNH PHẦN TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ Ở VIỆT NAM.

Lời mở đầu

Nền kinh tế Việt Nam đang chuyển sang hoạt động theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc Sự nghiệp đổi mới kinh tế đòi hỏi phải nhanh chóng tiếp cận những lý luận và thực tiễn quản lý kinh tế của nhiều nớc trên thế giới Quá trình

đổi mới kinh tế cần có những cán bộ kinh tế có kiến thức, có phơng pháp thích hợp với kinh tế thị trờng

Vào những năm 80 của thế kỷ XX, về cơ bản nền kinh tế của Việt Nam sản xuất nhỏ vẫn còn phổ biến, trạng thái kinh tế tự nhiên hiện vật, tự cung, tự cấp còn chiếm u thế, vận hành theo cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp và có nhiều sai lầm trong nhận thức về mô hình XHCN Việt Nam đã không nhận thức

đúng về kinh tế thị trờng, cho rằng sản xuất hàng hoá là hình thức tổ chức của chủ nghĩa t bản, đồng nhất hình thức sở hữu với hình thức tổ chức kinh tế và thành phần kinh tế, coi nhẹ quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh, chỉ thấy mặt tiêu cực của thị trờng

Xã hội Việt Nam vẫn dựa trên nền tảng của văn minh nông nghiệp lúa nớc, nông dân chiếm đại đa số Vì vậy Việt Nam vẫn là nớc nghèo nàn lạc hậu và kém phát triển Do đó phát triển trở thành nhiệm vụ, mục tiêu số một đối với toàn

Đảng, toàn dân ta trong những bớc đờng đi tới Muốn vậy phải chuyển nền kinh tế quốc dân sang trạng thái của sự phát triển, là phát triển nền kinh tế thị trờng cùng với nó là thực hiện công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc

Để làm đợc điều đó chúng ta cần phải phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hớng XHCN Đây là giải pháp cơ bản để chuyển từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn ở Việt Nam hiện nay Chuyển nền kinh tế từ hoạt động theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung, hành chính, quan liêu, bao cấp sang phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trờng, có sự quản lý của nhà nớc, theo định hớng XHCN là nội dung, bản chất và đặc điểm khái quát nhất đối với nền kinh tế của Việt Nam trong hiện tại và trong tơng lai để đẩy mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu theo hớng công nghiệp hoá - hiện đại hoá để huy động sức mạnh của toàn dân vào việc khắc phục nguy cơ tụt hậu ngày càng xa, cần phải phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hớng XHCN Đó là chủ trơng co tính chiến lợc trong công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam hiện nay mà Đảng và nhà nớc Việt Nam đã xác định

Vấn đề phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hớng XHCN là giải pháp cơ bản để chuyển từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn ở Việt Nam hiện nay và

nó sẽ đợc giải quyết ở trong tiểu luận này

Biện chứng sự phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ ở Việt

Nam

i Lý luận chung

1.cơ sở lý luận.

a.Phép biện chứng và phép biện chứng duy vật.

+ Phép biện chứng:

Là phơng pháp xem xét nghiên cứu các sự vật hiện tợng trong trạng thái vận

động biến đổi liên hệ chuyển hoá lẫn nhau, là phơng pháp nghiên cứu sự vật trong quá trình phát triển và diệt vong Đây là quá trình thay đổi về chất của các sự vật

hiện tợng mà nguồn gốc của sự thay đổi ấy là đấu tranh giữa các mặt đối lập để giải quyết mâu thuẫn nội tại của chúng

Phơng pháp biện chứng thể hiện t duy mềm dẻo, linh hoạt

+ Phép biện chứng duy vật:

Là khoa học về những quy luật chung nhất của tự nhiên, của xã hội loài ngời

và của t duy (sự biến đổi của sự vật, hiện tợng là do chính bản thân nó, do chính vật chất đó ) Phép biện chứng duy vật là học thuyết về mối liên hệ phổ biến và về

sự phát triển dới hình thức hoàn bị nhất

b.Điều kiện để nền sản xuất hàng hoá ra đời.

Sản xuất hàng hoá là nền sản xuất trong đó ngời ta sản xuất ra những sản phẩm

để mang ra trao đổi trên thị trờng Sản xuất hàng hoá đợc ra đời khi có đầy đủ hai

điều kiện sau:

- Phải có sự phân công lao động sản xuất: đó là việc mỗi ngời sản xuất hoặc mỗi

ngành sản xuất chỉ chuyên môn sản xuất ra một loại sản phẩm nào đó cho nhu cầu của xã hội Cho đến nay trong lịch sử đã diễn ra ba cuộc phân công lớn đó là: tách chăn nuôi ra khỏi trồng trọt; tách thủ công nghiệp ra khỏi nông nghiệp; xuất hiện ngành thơng nghiệp Sự phân công lao động dẫn tới kết quả là tạo nên sự phụ thuộc lẫn nhau giữa những ngời sản xuất bởi vì mỗi ngời sản xuất chỉ làm ra một loại sản phẩm nhất định nhng trong đời sống của con ngời phải cần đến nhiều loại sản phẩm vì vậy họ có nhu cầu cần trao đổi sản phẩm của mình với sản phẩm của ngời khác

- Chế độ t hữu về t liệu sản xuất: tức là t liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu của

từng cá nhân và vì vậy ngời ta có quyền chi phối đối với sản phẩm làm ra Chế độ

t hữu về t liệu sản xuất đã làm cho những ngành sản xuất trở thành độc lập với nhau trong điều kiện đó thoã mãn các nhu cầu khác của mình thì ngời sản xuất có quyền sử dụng sản phẩm của mình để trao đổi với các sản phẩm khác

Hai điều kiện trên làm cho những ngời sản xuất vừa phụ thuộc lẫn nhau, vừa

độc lập đối với nhau Đây là một quan hệ mang tính mâu thuẫn và để giải quyết mâu thuẫn này ngời ta phải tiến hành trao đổi hàng hoá Vì vậy muốn có sản xuất hàng hoá phải có đủ cả hai điều kiện nói trên

+ Kinh tế hàng hoá: là một kiểu tổ chức kinh tế xã hội mà trong đó hình thái phổ

biến của sản xuất là sản xuất ra sản phẩm để bán, để trao đổi trên thị trờng

2.Lý luận chung định hớng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam.

a.Khái niệm về xã hội chủ nghĩa.

Tại đại hội Đảng lần thứ VIII vào tháng 6-1996 đã xác định xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là một xã hội do nhân dân lao động làm chủ, có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lợng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về t liệu sản xuất, có nền văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc, con ngời đợc giải phóng khỏi áp bức bóc lột, mọi ngời có quyền làm chủ bản thân mình và làm theo năng lực hởng theo lao

động Là xã hội mà ngời dân có cuộc sống ấm no hạnh phúc, tự do trong khuôn khổ pháp luật , có điều kiện để phát triển toàn diện cá nhân , các dân tộc trong n

-ớc đoàn kết ,bình đẳng và giúp đỡ lẫn nhau để cùng tiến bộ và hợp tác với nhân dân các nớc trên thế giới

Theo Mác xã hội chủ nghĩa đáng lẽ phải ra đời từ các nớc t bản văn minh có nền kinh tế phát triển cao, song do lịch sử Việt Nam đã chịu ách thống trị của phong kiến và thực dân, Đảng cộng sản Việt Nam ra đời và lãnh đạo nhân dân dành độc lập dân tộc đa đất nớc đi lên xã hội chủ nghĩa Vì vậy Việt Nam là nớc

có nền kinh tế cha phát triển, còn nghèo nàn lạc hậu Do vậy Đảng và nhà nớc đã

đề ra đờng lối xây dựng kinh tế xã hội chủ nghĩa để Việt Nam theo kịp các nớc phát triển trên thế giới

b.Việc phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hớng XHCN.

Việc phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hớng xã hội chủ nghĩa

là đi đến mục tiêu không còn áp bức bóc lột, đi đến chế độ công hữu các t liệu sản

xuất, thực hiện đợc công bằng xã hội và xã hội có mức sông cao Đi theo kinh tế

t bản chủ nghĩa là khác với cơ chế t bản chủ nghĩa là khả năng từng bớc rút ngắn khoảng cách giàu nghèo trong khi chủ nghĩa t bản có thể dẫn đến tiêu cực

“Định hớng xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế đòi hỏi phải giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa việc phát triển lực lợng sản xuất xây dựng quan hệ sản xuất mới, phải khắc phục đợc ngay

nguy cơ tụt hậu về kinh tế, xây dựng thành công cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội.Phải có những cải cách mới các hình thái kinh tế xã hội thay thế chế

độ sở hữu này bằng chế độ sở hữu khác nhng sự thay thế đó không diễn ra trong một lúc mà có tính kế thừa lịch sử trong thời kỳ quá độ, lâu dài có một chế độ sở hữu thuần nhất theo quy luật phủ định của phủ định Mỗi sự vật -hiện tợng mới ra

đời đều kế thừa những yếu tố tích cực và từng bớc thải loại những nhân tố tiêu cực của hình thái, cái cũ và cái mới đan kết với nhau trong mỗi sự vật và tác động lẫn nhau Quá trình đổi mới nền kinh tế theo định hớng xã hội chủ nghĩa là một nguyên tắc một vấn đề quan trọng nhất, cơ bản nhất của t duy kinh tế mới của

Đảng Việt Nam.”

Thực hiện mục tiêu đó là một nhiệm vụ lâu dài của nhiều thế hệ, phải giải quyết bằng nhiều biện pháp không làm tổn hại đến lợi ích hợp pháp của công dân

II đặc điểm và sự phát triển của nền kinh tế nhiều

thành phần ở việt nam

1.Khái niệm về thời kỳ quá độ.

Thời kỳ quá độ là thời kỳ mà ở đó xã hội cũ đã bị đánh bại nhng cha bị tiêu diệt

hẳn, xã hội mới đã hình thành nhng cha thắng lợi hoàn toàn, ở đó bao gồm những thành phần, những bộ phận, những nhân tố của xã hội cũ và xã hội mới đan xen lẫn nhau và đấu tranh chống lại nhau

2.Tính tất yếu khách quan của sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam.

a.Xuất phát từ đặc điểm của thời kỳ quá độ.

Thời kỳ quá độ: là một thời kỳ lịch sử đặc biệt, trong đó kết cấu kinh tế -xã hội vừa bao hàm những yếu tố của xã hội cũ đang suy thoái dần, vừa bao hàm những yếu tố của xã hội mới ra đời, đang lớn lên từng bớc, nhng cha giành toàn thắng

Điều đó có nghĩa là nó mang tính chất quá độ Lênin cũng chỉ ra rằng, ở các nớc

đi lên chủ nghĩa xã hội phổ biến có ba thành phần kinh tế cơ bản: kinh tế xã hội chủ nghĩa; kinh tế t bản chủ nghĩa và kinh tế sản xuất hàng hoá nhỏ

Vận dụng t tởng của Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, Đảng ta khẳng

định, ở nớc ta hiện có các thành phần kinh tế sau :

- Kinh tế Nhà nớc

- Kinh tế tập thể

- Kinh tế t bản Nhà nớc

- Kinh tế cá thể, tiểu chủ

- Kinh tế t bản t nhân

Sự tồn tại nhiều thành phần kinh tế nói trên ở nớc ta là tất yếu Tính tất yếu đó

đợc quy định bởi các điểm sau đây:

- Khi giai cấp công nhân và nhân dân lao động giành đợc chính quyền và bớc

vào con đờng xây dựng xã hội chủ nghĩa thì một đòi hỏi khách quan là phải từng bớc xây dựng cơ sở kinh tế -xã hội của chế độ mới - chế độ sở hữu XHCN về t liệu sản xuất, với hình thức sở hữu Nhà nớc XHCN và sở hữu tập thể Kinh tế Nhà nớc, kinh tế tập thể hình thành trên cơ sở chế độ sở hữu XHCN về t liệu sản xuất

- Do lực lợng sản xuất phát triển không đồng đều giữa các vùng, các ngành và

trong nội bộ từng vùng, do tính chất quá độ từ một nớc thuộc địa nữa phong kiến

đi lên CNXH, không qua chế độ t bản chủ nghĩa, nớc ta tất yếu còn kinh tế t bản

t nhân, kinh tế cá thể của nông dân, thợ thủ công, ngời làm thơng nghiệp, dịch vụ

và kinh tế tự nhiên

- Để phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hớng XHCN, các

thành phần kinh tế phải đợc cải tiến Không thể “xoá bỏ” hay “chuyển đổi” các thành phần kinh tế một cách chủ quan duy ý chí, mà phải căn cứ vào trình độ phát triển của lực lợng sản xuất, tính chất của từng ngành nghề mà từng bớc hình thành quan hệ sản xuất mới từ thấp đến cao với sự đa dạng về hình thức sở hữu

b.Xuất phát từ thực trạng của nền kinh tế Việt Nam.

Việt Nam bớc vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội sau khi hoàn thành cuộc

đấu tranh chống xâm lợc, đất nớc đã thống nhất Vào thời điểm đó nền kinh tế Việt Nam đã đạt đợc một số thành tựu nhng hết sức nhỏ bé và còn tồn tại nhiều yếu điểm, hạn chế cần phải khắc phục

+ Một số thành tựu đạt đợc:

Khi bớc vào thời kỳ quá độ, nớc ta cơ bản đã xây dựng đợc một nền kinh tế quốc doanh có năng lực đáng kể và giữ vai trò nòng cốt, chủ chốt trong nền kinh

tế Trớc thời kỳ quá độ và cả trong thời gian đầu của thời kỳ quá độ nớc ta chủ

tr-ơng xây dựng một nền kinh tế thuần khiết XHCN, nghĩa là chỉ tập chung phát triển những thành phần kinh tế XHCN, ra sức quốc hữu hoá các doanh nghiệp t nhân và các thành phần kinh tế phi XHCN Do vậy, Đảng và nhà nớc tập chung phát triển kinh tế quốc doanh, kinh tế tập thể và đã đạt đợc những thành công nhất

định

Nhờ vào phát triển kinh tế quốc doanh và kinh tế xã hội, chúng ta cũng đã xây dựng đợc một cơ sở vật chất kỹ thuật chuẩn bị cho thời kỳ sau ở miền Bắc, đến năm 1975 giá trị tài sản cố định của các ngành sản xuất vật chất đã gấp 5,1 lần giá trị tài sản cố định của các ngành sản xuất vật chất năm 1960 Trong đó, công nghiệp gấp 4,8 lần, xây dựng gấp 16 lần, nông lâm nghiệp gấp 7,2 lần Nhờ đó nền kinh tế đã có những bớc tăng trởng nhất định

Tổng sản phẩm xã hội năm 1975 gấp trên 2,3 lần năm 1960, thu nhập quốc dân gấp 1,9 lần, bình quân mỗi năm tăng 4,3%, giá trị tổng sản lợng công nghiệp gấp 3,4 lần, bình quân mỗi năm tăng 8,4% Các ngành khác cũng đạt tốc độ tăng tr-ởng khá

Đó là những thành tựu hết sức quan trọng đối với nớc ta Nó làm cho nhân dân

ta tin tởng vào chế độ mới

+ Những mặt hạn chế:

Tuy nớc ta đã đạt đợc một số thành tựu nhất định nhng chúng ta vẫn còn gặp phải rất nhiều những mặt hạn chế, những nhợc điểm trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế trong thời kỳ quá độ

Trớc hết, ở nớc ta trong thời kỳ nền kinh tế hàng hoá còn kém phát triển, kinh

tế mang nặng tính tự cấp tự túc Đi lên xây dựng CNXH từ một nớc thuộc địa nửa phong kiến, nền kinh tế mang nặng tính sản xuất nhỏ, cơ sở vật chất kỹ thuật còn nghèo nàn, lạc hậu là một trong những hạn chế của nớc ta trong suốt thời kỳ này Cơ cấu kinh tế nớc ta còn mất cân đối Nớc ta nói chung vẫn là một nớc nông nghiệp lạc hậu với một tỷ lệ lớn lao động nằm trong nông nghiệp, nông nghiệp vẫn chiếm một tỷ trọng lớn trong nền kinh tế quốc dân, các ngành kinh tế vẫn tăng trởng và phát triển cha xứng với tiềm năng, sản xuất trong nớc không đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng, thu không đủ chi Do phần vay nợ là dựa vào phần viện trợ nớc ngoài chiếm tỷ trọng ngày càng lớn Nớc ta cha có thị trờng theo đúng nghĩa, năng suất lao động còn thấp, lao động thủ công vẫn chiếm tỷ trọng lớn Việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất vẫn cha đợc chú trọng đúng mức

Do vậy, năng suất lao động trong các ngành còn thấp, sản lợng sản xuất ra cha nhiều và cha đáp ứng đủ nhu cầu Vì thế, thu nhập của ngời lao động còn thấp, đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn

Thêm vào đó trình độ của ngời lao động còn thấp, cha đáp ứng đợc yêu cầu phát triển kinh tế Trình độ các cán bộ quản lý cũng cha đáp ứng đợc đòi hỏi

Nhận thức về nền kinh tế thị trờng cha đầy đủ, cha đúng đắn do vậy kinh tế thị tr-ờng cha phát triển Việc giao lu buôn bán mở rộng hợp tác với các nớc khác trong vùng cha đợc coi trọng đúng mức và vì thế chúng ta cha khai thác hết tiềm năng

để phát triển kinh tế

Nhiều chính sách kinh tế đa ra tỏ ra không hợp lý và kém hiệu quả Chẳng hạn

nh chính sách chuyển hàng loạt HTX nông nghiêp bậc thấp lên bậc cao, từ quy mô thôn lên quy mô xã mà cha đợc chuẩn bị kỹ về mặt kỹ thuật, t tởng và tổ chức cán bộ, buông lỏng quản lý nên hoạt động kém hiệu quả Đờng lối công nghiệp hoá theo hớng u tiên phát triển công nghiệp nặng, đặt nông nghiệp và công nghiệp nhẹ xuống hàng thứ yếu là đờng lối mang nặng tính giáo điều Kinh tế quốc doanh phát triển tràn lan, ham quy mô lớn, không đợc chuẩn bị kỹ về cơ cấu các thành phần kinh tế, cơ cấu ngành, về lựa chọn phơng án kinh tế kỹ thuật nên sản xuất kinh doanh kém phát triển, kém hiệu quả Nhìn chung, các cơ sở kinh tế quốc doanh thời kỳ này chỉ huy động đợc 50% công suất

Do những hạn chế trên mà trong thời gian dài, trong nhận thức của chúng ta thành phần kinh tế ngoài quốc doanh luôn bị coi là phi XHCN bị ép buộc phải cải tạo vì chúng ta chỉ nhìn thấy mặt hạn chế của nó mà không nhìn thấy mặt tích cực của nó Kinh tế phát triển tràn lan, bất chấp điều kiện kỹ thuật và trình độ quản lý còn hạn chế kết quả là kinh tế ngoài quốc doanh bị kìm hãm Nền kinh tế đạt mức tăng trởng nhát định nhng sự tăng trởng đó không có phát triển vì dựa trên cơ sở bao cấp, bội chi ngân sách, lạm phát và vay nợ nớc ngoài, lực lợng sản xuất xã hội không đợc giải phóng, nền kinh tế lâm vào tình trạng khủng hoảng tụt hậu

3 Nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở Việt Nam

+ Khái niệm:

- Nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần là nền kinh tế trong đó tồn tại nhiều loại hình kinh tế khác nhau dới sự quản lí của Nhà nớc bao gồm:kinh tế nhà nớc, kinh tế hợp tác, kinh tế cá thể, kinh tế t nhân t bản chủ nghĩa và kinh tế t bản Nhà nớc làm đa dạng hoá nền kinh tế mà đáp ứng đầy đủ nhu cầu của xã hội

+ Đặc điểm:

- Là nền kinh tế hiện đại với các thành phần kinh tế cùng hoạt động dới sự

quản lý của Nhà nớc trong đó kinh tế Nhà nớc chiếm vai trò của đạo, Nhà nớc vẫn giữa vai trò quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế Nội dung quan trọng hay mục tiêu của nền kinh tế là mở cửa hội nhập với thế giới trên cơ sở bình đẳng, hợp tác, giữ vững chủ quyền quốc gia, bảo đảm việc phân chia lợi ích một cách công bằng

4.Các thành phần kinh tế.

Bớc vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, trong nền kinh tế mỗi nớc, số

l-ợng các thành phần kinh tế và tỷ trọng các thành phần kinh tế có thể khác nhau tuỳ theo đặc điểm kịch sử cụ thể của từng nớc.Song, theo Lênin phổ biến ở các

n-ớc có ba thành phần kinh tế : xã hội chủ nghĩa, kinh tế sản xuất hàng hoá nhỏ và kinh tế t bản t nhân

Trong điều kiện một nớc thuộc địa, nửa phong kiến đi lên chủ nghĩa xã hôi, không qua chế độ t bản chủ nghĩa, kết cấu kinh tế -xã hội trong thời kỳ quá độ càng phức tạp: nó vừa có những quan hệ tiền t bản chủ nghĩa, vừa có những quan

hệ xã hội chủ nghĩa Đảng ta xác định nền kinh tế nớc ta hiện nay có các thành phần kinh tế sau đây:

a.Kinh tế nhà nớc.

Là thành phần kinh tế bao gồm các doanh nghiệp nhà nớc các xí nghiệp quốc gia và tài sản thuộc quyền sở hữu của nhà nớc nh đất đai, hầm mỏ, rừng, biển, ngân sách, các quỹ dự trữ ngân hàng nhà nớc

Kinh tế nhà nớc rộng và mạnh hơn doanh nghiệp nhà nớc phân biệt đợc hai phạm trù này nhận thức đầy đủ vai trò kinh tế nhà nớc là một bớc phát triển về nhận thức thực tiễn nền kinh tế nớc ta trong quá trình đổi mới

Kinh tế nhà nớc dựa trên hình thức sở hữu Nhà nớc về t liệu sản xuất

Kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân, làm đòn bẩy, bẩy nhanh tăng trởng kinh tế và giải quyết những vấn đề xã hội, mở đờng, hớng dẫn, hổ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển, là lực l ợng vật chất quan trọng để Nhà nớc thực hiện chức năng điều tiết và quản lý vĩ mô, tạo nền tảng cho chế độ xã hội mới

b.Kinh tế tập thể.

Là hình thức liên kết tự nguyện của những ngời lao động nhằm kết hợp sức mạnh của từng thành viên với sức manh tập thể để giải quyết có hiệu quả hơn những vấn đề của sản xuất, kinh doanh và đời sống

Kinh tế tập thể phát triển với nhiều hình thức hợp tác đa dạng từ thấp đến cao,

từ tổ nhóm hợp tác đến hợp tác xã theo nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi, quản lý dân chủ thực hiện đúng luật hợp tác xã Kinh tế tập thể đợc phát triển rộng rãi và đa dạng trong các ngành nghề ở nông thôn và thành thị, nó giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN, kinh tế nhà nớc cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân

c.Kinh tế t bản nhà nớc.

Đó là đơn vị kinh tế hình thành do sự liên doanh giữa nhà nớc xã hôi chủ nghĩa với t bản t nhân trong nớc hoặc với t bản t nhân nớc ngoài, kinh tế t bản nhà nớc ra

đời còn do nhà nớc xã hội chủ nghĩa góp vốn cổ phần hoặc do t nhân ở trong và ngoài nớc thuê tài sản

Kinh tế t bản nhà nớc là cầu nối giữa sản xuất nhỏ với sản xuất lớn, hoặc nhịp cầu trung gian đi lên chủ nghĩa xã hội Đảng ta đã khẳng định kinh tế t bản nhà

n-ớc có vai trò quan trọng trong việc động viên tiềm năng to lớn về vốn, công nghệ, khả năng tổ chức quản lý của các nhà t bản, vì lợi ích của bản thân họ cũng nh công việc xây dựng và phát triển đất nớc

d.Kinh tế cá thể , tiểu chủ.

Bao gồm những đơn vị kinh tế dựa trên hình thức sở hữu t nhân quy mô nhỏ về

t liệu sản xuất và hoạt động dựa vào sức lao động của từng hộ là chủ yếu Trong một số ngành nghề ở nông thôn và thành thị kinh tế cá thể và tiểu chủ có vị trí quan trọng nó có khả năng tận dụng tiềm năng về vốn, sức lao động, tay nghề của từng gia đình, từng ngời lao động Nhng đến một trình độ nhất định, việc mở rộng sản xuất kinh doanh của kinh tế cá thể tiểu chủ sẽ bị hạn chế vì thiếu vốn, trình độ công nghệ thấp và khó tìm thị trờng tiêu thụ, bởi vậy cần đợc sự hỗ trợ của nhà

n-ớc để khắc phục những hạn chế nói trên

Các đơn vị kinh tế cá thể tiểu chủ có thể tồn tại độc lập, hoặc tham gia các loại hình kinh tế tập thể, hay liên doanh liên kết với các doanh nghiệp nhà nớc dới nhiều hình thức

e.Kinh tế t bản t nhân

Là các đơn vị kinh tế mà vốn do một hoặc một số nhà t bản góp lại để sản xuất kinh doanh và thuê mớn nhân công Kinh tế t bản t nhân có nhiều hình thức là xí nghiệp t doanh hay công ty trách nhiệm hữu hạn

Kinh tế t bản t nhân dựa trên sở hữu t nhân t bản chủ nghĩa về t liệu sản xuất

và bóc lột lao động làm thuê Trong điều kiện quá độ lên CNXH ở nớc ta, thành phần kinh tế này còn có vai trò đáng kể xét về phơng diện phát triển lực lợng sản xuất, xã hội hoá sản xuất cũng nh về phơng diện giải quyết các vấn đề xã hội Các thành phần kinh tế có mối quan hệ và tác động qua lại lẫn nhau, hoạt động

đan xen nhau vào trong cơ cấu kinh tế quốc dân thống nhất Vai trò, tỷ lệ của mỗi thành phần kinh tế phụ thuộc vào trình độ phát triển của lực lợng sản xuất, hiệu quả sản xuất -kinh doanh và sự đóng góp của chúng vào sự phát triển chung của nền kinh tế

5.Thực trạng việc phát triển kinh tế nhiều thành phần định hớng xã hội chủ nghĩa ở nớc ta.

a.Giai đoạn trớc năm 1986

Từ năm 1975 đất nớc Việt Nam hoàn toàn độc lập và thống nhất Cách mạng Việt Nam hoàn toàn chuyển sang giai đoạn mới, cả nớc xây dựng chủ nghĩa xã hội Đất nớc ta đi lên chủ nghĩa xã hội từ điểm xuất phát rất thấp lại chịu ảnh h-ởng nặng nền do chiến tranh lâu dài Trong 15 năm nhân dân ta đã không ngừng phấn đấu vợt qua bao khó khăn thử thách thống nhất Chúng ta đã có nhiều cố gắng trong việc hàn gắn vết thơng chiến tranh khôi phục nền kinh tế bị tàn phá nặng nền từng bớc xác lập quan hệ sản xuất mới bớc đầu xây dựng cơ sở vật chất

kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, phát triển sự nghiệp văn hoá, giáo dục, y tế thiết lập củng cố chính quyền nhân dân trong cả nớc Tuy nhiên, nền kinh tế vẫn ở trong tình trạng kém phát triển, sản xuất nhỏ là phổ biến và nặng nề tính tự cung

tự cấp Trình độ trang thiết bị kỹ thuật trong sản xuất cũng nh kết cấu hạ tầng kinh tế, văn hoá, xã hội lạc hậu, mất cân đối, cha tạo đợc tích luỹ trong nớc và lệ thuộc nhiều vào bên ngoài Cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp để lại nhiều hậu quả tiêu cực Nền kinh tế hoạt động với hiệu quả thấp

Khủng hoảng kinh tế xã hội diễn ra nhiều năm với đặc trng sản xuất chậm và không ổn định, lạm phát lên đến 774,7% năm 1986 Tài nguyên, thiết bị, lao động

và tài năng mới đợc sử dụng thấp Đời sống nhân dân thiếu thốn, nếp sống văn hoá tinh thần và đạo đức kém lành mạnh, trật tự an toàn xã hội không đợc bảo

đảm, tham nhũng nhiều, tệ nạn xã hội phát triển

Trên thực tế nền kinh tế nớc ta từ nghị quyết hội nghị lần thứ VI ban chấp hành trung ơng khoá IV (năm 1979) các quan hệ hàng hoá tiền tệ đã đợc chấp nhận nhng mới chỉ ở mức độ thứ yếu Đó là do quá nhiều thập kỷ, qua t tởng kinh

tế xã hội chủ nghĩa mang nặng thành kiến, quan hệ hàng hoá và cơ chế thị trờng Coi nó là biểu hiện thuộc tính của chế độ t hữu và t bản Mặt khác là do chúng ta xây dựng chủ nghĩa xã hội theo mô hình dập khuôn giáo điều chủ quan duy ý chí các mặt bố trí cơ cấu kinh tế thiếu về phát triển công nghiệp nặng, quy mô lớn, với xoá bỏ các hình thức kinh tế dựa trên chế độ t hữu về t liệu sản xuất, phát triển kinh tế quốc doạnh và kinh tế tập thể, nặng nền hình thức phủ nhận nền kinh tế hàng hoá theo cơ chế thị trờng, bộ máy quan liêu cồng kềnh kém hiệu quả Những sai lầm đó đã kìm hãm lực lợng sản xuất và nhiều động lực phát triển Cuộc cải cách kinh tế bị đầy lùi T tởng Lênin trong chính sách kinh tế Mác bị xem nh bớc lùi tạm thời bất đắc dĩ

b Giai đoạn năm 1986-1990

Trớc tình hình đó, Đại hội VI đã có những t tởng đổi mới nhng cha đi ngay vào cuộc sống, còn có lực cản, nền kinh tế còn tiếp tục gặp khó khăn trong những năm đầu nhng từ năm 1989 các biện pháp đổi mới nh áp dụng chính sách lãi suất dơng, xoá bỏ chế độ tem phiếu, loại bỏ một số khoản chi ngân sách bao cấp, mở rộng quan hệ thị trờng Đã thức sự đi vào cuộc sống và tạo chuyển biến rõ rệt làm cho nền kinh tế có nhiều khởi sắc Ví dụ: Nh trong giai đoạn 1986-1990 đầu

t toàn xã hội t bản là 12,5% GDP tăng trởng kinh tế trung bình là 3,9%, kim ngạch xuất khẩu đạt 23 tỷ USD/năm Về mặt lạm phát thì năm 1986 là 774,7%

đến năm 1990 giảm xuống còn 67,1%

c Giai đoạn từ 1991-2000:

Do mới có một số biện pháp đợc áp dụng

vào cuối kỳ kế hoạch 1989-1990 nên kết quả của thời kỳ này còn hạn chế Song cái đợc của thời kỳ này là chúng ta đã thực hiện chuyển đổi cơ chế mạnh mẽ, đến giai đoạn 1991-1995 sự chuyển đổi đó đã phát huy tác dụng và tạo nên thời phát triển của nền kinh tế Việt Nam

Đại hội Đảng VII (6/1991) với những quyết sách quan trọng nh phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa Tiếp tục đổi mới cả về bề rộng và

chiều sâu kìm chế đẩy lùi lạm phát giữ vững và phát triển sản xuất, bắt đầu có tích luỹ từ nội bộ nền kinh tế Những quyết sách ấy đợc đa ra trong thời điểm “ngàn cân treo sợi tóc” trong bối cảnh quốc tế không thuận lợi, nguồn lực phát triển bị thiếu hụt dờng nh đã tiếp thêm sức mạnh cho quá trình chuyển đổi kinh tế để góp phần đa đất nớc ra khỏi khủng hoảng

Tốc độ tăng trởng GDP hàng năm đạt 2,8% (mục tiêu là 5-6,5%), trong đó Nông nghiệp tăng 4,5%, công nghiệp và xây dựng cơ bản tăng 13,6% và dịch vụ tăng 8,8% lạm phát hạn chế ổn định ở mức thấp (bình quân 23,4%/năm)

III.Những phơng hớng và giải pháp để phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở Việt Nam.

1.Phơng hớng chung:

+ Có cơ chế và chính sách đúng đắn

+ Phải xây dựng các hành lang pháp lý tạo môi trờng cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế trớc pháp luật

+ Phải tăng cờng và phát triển thành phần kinh tế nhà nớc để nó thực sự giữ vai trò chủ đạo định hớng nền kinh tế đi lên XHCN

+ Xây dựng nhà nớc pháp quyền Việt Nam

2.Giải pháp cụ thể:

Để thực hiện đợc nội dung nói trên, chúng ta đã và đang thực hiện những giải pháp chủ yếu sau đây:

Một là: chuyển dịch cơ cấu kinh tế phải đảm bảo cho nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần tăng trởng và phát triển, bảo đảm sự ổn định của hệ thống kinh

tế quốc dân cũng nh sự ổn định về mặt chính trị xã hội, bảo đảm công bằng xã hội

và sự vững bền của môi trờng

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế phải đảm bảo sự phát triển, tăng trởng đồng bộ và cân đối, tạo điều kiện thúc đẩy những ngành trọng điểm mũi nhọn nhằm tạo ra tích lũy từ nội bộ nền kinh tế

Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế phải dẫn tới sự giải phóng sức sản xuất xã hội, khai thác có hiệu quả những tiềm năng của đất nớc, thu hút đợc nguồn vốn đầu t

từ bên ngoài để tạo ra nhiều công ăn việc làm cho ngời lao động

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế phải đáp ứng tối đa nhu cầu của thị trờng trong và ngoài nớc, đồng thời hạn chế sự phát triển tự phát dẫn theo lợi nhuận trớc mắt phá huỷ môi trờng sinh thái trong quá trình kinh doanh

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế phải tạo điều kiện thực hiện nền kinh tế mở, tranh thủ những thành tựu mới của khoa học kỹ thuật công nghệ hiện đại nhằm đa lại năng suất, chất lợng và hiệu quả kinh tế cao

Để đảm bảo thực hiện những yêu cầu nói trên, việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế

đã đợc thực hiện cả về cơ cấu ngành, cơ cấu thành phần kinh tế, cơ cấu vùng kinh

tế và cơ cấu kinh tế hớng ngoại

Hai là: chủ động tạo điều kiện cần thiết để xây dựng đồng bộ các yếu tố của thị trờng, phát huy những u thế và động lực của thị trờng, đồng thời hạn chế các mặt tiêu cực của cơ chế thị trờng Trình độ phát triển của kinh tế hàng hoá đợc phản

ánh qua trình độ phát triển của các quan hệ thị trờng Sự phát triển của thị trờng lại thúc đẩy hàng hoá phát triển hơn Thị trờng vừa là điều kiện, vừa là môi trờng của sản xuất Một mặt nó cung cấp các yếu tố cho sản xuất, mặt khác nó tiêu thụ những sản phẩm do sản xuất tạo ra Do vậy thị trờng thúc đẩy quá trình tái sản xuất

Ba là: hoàn thiện và tăng cờng vận dụng các chính sách tài chính và tiền tệ nhằm tạo nguồn vốn và thực hiện việc đầu t vốn theo mục tiêu phát triển, phân phôi và phân phối lại thu nhập quốc dân tạo lập sự ổn định tiền tệ, về giá cả và tỷ giá hối đoái, qua đó tạo môi trờng thuận lợi cho sự phát triển sản xuất hàng hoá phù hợp với cơ chế thị trờng

Bốn là: bồi dỡng và đào tạo cán bộ quản lý kinh doanh theo yêu cầu của kinh

tế thị trờng Giải pháp này có liên quan đến nhân tố con ngời, động lực của sự

phát triển kinh tế xã hội Chúng ta đã kết hợp giữa việc mở rộng quy mô đào tạo

và nâng cao dân trí với việc coi trọng chất lợng nhằm đào tạo nhân tài Việc đào tạo những cán bộ quản lý kinh doanh không chỉ chú ý đáp ứng những nhu cầu của khu vực kinh tế nhà nớc, mà còn phải quan tâm tới khu vực ngoài quốc doanh cũng nh kinh tế nông thôn và miền núi

Năm là: tăng cờng vai trò quản lý của nhà nớc nhằm phát huy những u thế và khắc phục những khuyết tật của cơ chế thị trờng Xây dựng nàh nớc pháp quyền,

đẩy mạnh việc cải cách, hoàn chỉnh, giảm bớt thủ tục trong kinh doanh

Kết luận

Qua quá trình phân tích ở trên ta thấy chủ trơng phát triển kinh tế nhiều thành phần ở nớc ta là mọt chủ trơng đúng đắn Nó phù hợp với lý luận của Chủ nghĩa Mác- Lênin và cũng phù hợp với thực tế hoàn cảnh cụ thể của nớc ta

Thực tế những năm qua cho thấy chủ trơng này đã và đang phát huy hiệu quả góp phần to lớn vào công cuộc đổi mới toàn diện, công nghiệp hoá hiện đại hoá Thổi một luồng sinh khí mới, sức sống mới vào sự phát triển kinh tế của đất nớc vì vậy chủ trơng này cần phải phát huy hết những điểm mạnh khắc phục hết những

điểm còn thiếu xót

Để làm đợc điều này Đảng, nhà nớc ta rất cần những hiểu biết của mọi ngời

đặc biệt là những sinh viên kinh tế - những ngời sẽ nắm lấy những nơi quan trọng của nền kinh tế quốc dân

Đất nớc ta hiện nay đang trên đà phát triển mở ra nhiều vận hội mới tuy nhiên cũng đã đặt ra rất nhiều thách thức mới đòi hỏi Đảng, nhà nớc và nhân dân ta phải sáng suốt hơn nữa, tỉnh táo hơn nữa trong việc lựa chọn đờng đi nớc bớc cho mình Tuy nhiên, chúng ta có cơ sở để tin tởng rằng Đảng, nhà nớc va nhân dân ta

sẽ khắc phục đợc những khó khăn để hoàn thành công cuộc công nghiêp hoá -hiện đại hoá xây dựng đât nớc

Mục lục

Lời nói đầu 1

Nội dung

I lý luận chung 2

1 Cơ sở lý luận 2

2 Lý luận chung định hớng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam 2

II đặc điểm và sự phát triển của Nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở việt nam 3

1 Khái niệm về thời kỳ qúa độ 3

2 Tính tất yếu khách quan của sự tồn tại nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam 4

3 Nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở Việt Nam 6

4 Các thành phần kinh tế 6

5.Thực trạng việc phát triển kinh tế nhiều thành phần định hớng xã hội chủ nghĩa ở nớc ta 8

III.Những phơng hớng và giải pháp để phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở Việt Nam 9

1.Phơng hớng chung: 9

2.Giải pháp cụ thể: 9

Kết luận 1 1