Là một giáo viên dạy bộ môn vật lí lớp 8, tôi luôn tìm hiểu và nghiên cứu vềvấn đề bảo vệ môi trường để làm thế nào vừa dạy cho học sinh nắm vững các kiếnthức cơ bản của bộ môn và vừa lồ
Trang 1SỞ GD VÀ ĐT SÓC TRĂNG
TRƯỜNG THPT PHÚ TÂM
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“ Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho
học sinh lớp 8 trong môn Vật lí”
Người thực hiện: Phùng Thị Thu Thảo
Tổ: Vật lí- Công nghệ Tháng 08 năm 2008
Trang 2MỤC LỤC PHẦN 1 : PHẦN MỞ ĐẦU Trang 2
1 LÝ DO CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Trang 2
2 MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU Trang 3
3 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU Trang 3
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Trang 3
5 TÍNH MỚI CỦA ĐỀ TÀI Trang 4
PHẦN 2: PHẦN NỘI DUNG Trang 5
1 CƠ SỞ LÝ LUẬN Trang 5
2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ Trang 6
3 CÁC GIẢI PHÁP TIẾN HÀNH Trang 6
3.1 Phương hướng chung Trang 63.2 Gắn kết nội dung tích hợp phù hợp với nội dung bài học Trang 73.3 Thu thập tài liệu về môi trường sinh động và có sức thuyết phục Trang 73.4 Lựa chọn thời điểm thích hợp trong tiến trình giảng dạy để
tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường Trang 83.5 Sử dụng máy chiếu projecter để dạy nội dung tích hợp Trang 83.6 Một số ví dụ minh họa Trang 8
4 THỰC NGHIỆM VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN Trang 14
2 ĐỀ XUẤT VÀ KIẾN NGHỊ Trang 16
Trang 3PHẦN 1 : PHẦN MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI:
Môi trường là không gian sinh sống của con người và sinh vật, là nơi chứađựng các nguồn tài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất, là nơi chứa đựng vàphân hủy các chất thải do con người tạo ra trong cuộc sống và hoạt động sảnxuất… Môi trường có vai trò cực kì quan trọng đối với đời sống con người Đókhông chỉ là nơi tồn tại, sinh trưởng và phát triển mà còn là nơi lao động, nghỉ ngơi
và trau dồi những nét đẹp văn hóa thẩm mĩ…Hiện nay vấn đề môi trường đang làvấn đề bức xúc mang tính toàn cầu, nó đang là mối quan tâm hàng đầu của toànnhân loại, đặc biệt ở Việt Nam, với sự phát triển nhanh chóng về kinh tế – xã hộiviệc giáo dục bảo vệ môi trường là nhiệm vụ trọng tâm nhằm trang bị cho học sinhkiến thức, kĩ năng về bảo vệ môi trường Qua thực tế tại địa phương, cũng như sựảnh hưởng do ô nhiễm môi trường đến sức khỏe, cuộc sống của con người và vớitâm lý của học sinh thì dường như việc bảo vệ môi trường là của người lớn Tôinhận thấy việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh là cần thiết Các em
là những người chủ của tương lai, những người sẽ trực tiếp quản lý, chịu ảnh hưởngcủa môi trường sống Vì thế các em phải có ý thức bảo vệ môi trường và phải cótrách nhiệm với môi trường mình đang sống Đối với bộ môn Vật lý khối lớp 8 việctích hợp để giáo dục môi trường là vấn đề không đơn giản Tôi liên hệ môi trườngsống ở nhà, ở lớp học … để hướng các em đến với việc bảo vệ môi trường là khôngcủa riêng ai Tôi giáo dục bảo vệ môi trường lồng ghép trong các bài học Vật lý lớp
8 một cách nhẹ nhàng, không gây nhàm chán, gò ép
Là một giáo viên dạy bộ môn vật lí lớp 8, tôi luôn tìm hiểu và nghiên cứu vềvấn đề bảo vệ môi trường để làm thế nào vừa dạy cho học sinh nắm vững các kiếnthức cơ bản của bộ môn và vừa lồng ghép các đơn vị kiến thức về môi trường chohọc sinh
Xuất phát từ những vấn đề nêu trên việc nghiên cứu, tìm tòi các tài liệu vềbảo vệ môi trường, thu thập thông tin qua báo đài, internet,… Đặc biệt là nắm bắt
về phương pháp dạy học có tích hợp môi trường Qua thực tế giảng dạy, dự giờ,trao đổi các đồng nghiệp, qua công tác điều tra, khảo sát, tham quan, nghiên cứu
Trang 4tình hình môi trường ở địa phương Nhận thấy rằng việc tích hợp giáo dục bảo vệmôi trường đối với bộ môn Vật lí là một biện pháp tốt nhất nhằm giúp các em có ýthức, trách nhiệm giữ gìn môi trường xung quanh ngày càng xanh, sạch, đẹp nên tôi
quyết định viết hoàn chỉnh sáng kiến về “giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh lớp 8 trường THCS Vũng Thơm trong môn Vật lý ” để chia sẽ với các
đồng nghiệp cùng tham khảo và đóng góp thêm ý kiến để sáng kiến ngày càng hoànthiện hơn
2 MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:
2.1 Mục đích nghiên cứu: để tất cả các em hiểu được bản chất của vấn đề
về môi trường, quan hệ chặt chẽ giữa môi trường và phát triển Bên cạnh đó các emnhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng của các vấn đề về môi trường như mộtnguồn lực để sinh sống, lao động và phát triển Từ đó có thái độ, có ý thức tráchnhiệm, có cách ứng xử đúng đắn trước các vấn đề về môi trường
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu: qua nghiên cứu và tìm hiểu tôi nhận thấy việc
giáo dục học sinh bảo vệ môi trường trong môn Vật lí 8 trường THCS Vũng Thơm
sẽ giúp học sinh có ý thức tự giác, có tinh thần trách nhiệm, có kĩ năng nhận thức,
có cách ứng xử đúng đắn, tích cực với các vấn đề môi trường nảy sinh Đồng thời
sẽ có hành động cụ thể để bảo vệ môi trường, tuyên truyền, vận động mọi ngườicùng chung tay bảo vệ môi trường trong gia đình, nhà trường và cộng đồng
3 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
Đối tượng nghiên cứu: Các phương pháp tích hợp bảo vệ môi trường trong
môn Vật lí 8, dựa vào đặc điểm tâm sinh lí và dựa vào hoạt động dạy của thầy vàhoạt động học của học sinh, nội dung chương trình môn học
Phạm vi nghiên cứu: Học sinh khối 8 trường THCS Vũng Thơm
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
- Dựa vào thực tế giảng dạy, dự giờ, trao đổi kinh nghiệm của các đồng nghiệp,thông qua tham khảo sách báo, các thông tin đại chúng
- Dựa vào công tác điều tra, khảo sát, tham quan, nghiên cứu tình hình môi trường
ở địa phương, thảo luận phương án xử lí
Trang 5- Dựa vào kinh nghiệm thực tế, các hoạt động thực tiễn, từ đó phân tích, tổng hợp
để đưa ra các giải pháp giáo dục bảo vệ môi trường
5 TÍNH MỚI CỦA ĐỀ TÀI:
“Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh lớp 8 trường THCS Vũng Thơm trong môn Vật lý” là một sáng kiến rất quan trọng nhằm giáo dục ý
thức bảo vệ môi trường cho các em học sinh ngay từ cấp trung học cơ sở, cũng quađây chúng ta có thể nhờ các em mang các thông điệp bảo vệ môi trường về từng giađình, từng địa phương, và từng người chưa có sự am hiểu về môi trường để rồi từ
đó mọi người sẽ quan tâm nhiều hơn đến sự ô nhiễm môi trường cũng như họ sẽsống và làm việc thân thiện hơn đối với môi trường
Trang 6PHẦN 2: PHẦN NỘI DUNG
1 CƠ SỞ LÝ LUẬN:
Môi trường cung cấp cho ta không gian để sống, cung cấp nguồn tài nguyên
để sản xuất và là nơi chứa đựng chất thải Bảo vệ môi trường chính là bảo vệ sựsống của chúng ta Những hiểm họa suy thoái môi trường đang ngày càng đe dọacuộc sống của loài người, cụ thể như: Trái Đất đang ngày bị nóng lên, tầng ô zôn bịthủng, các nguồn tài nguyên khác đang ngày bị cạn kiệt, thu hẹp…Hậu quả là thiêntai, lũ lụt xảy ra khắp nơi; hạn hán kéo dài, nhiều sinh vật quý hiếm có nguy cơtuyệt chủng, băng tan nước mặn tràn ngập khiến ngành nông nghiệp bị tổn thấtnặng nề…Mà một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là ý thức củangười dân về vấn đề môi trường chưa cao
Trước sự ô nhiễm môi trường như hiện nay, để bảo vệ chính mình và ngườithân của mình, thì mỗi con người phải có ý thức bảo vệ môi trường Thông quanhững việc làm cụ thể là tất cả học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường đều phải có
ý thức bảo vệ môi trường đang sống Vì các em còn nhỏ nên việc nhận thức về môitrường cũng còn hạn chế, nhưng các em có thể góp một phần vào phong trào bảo vệmôi trường đang được thực hiện ở khắp mọi nơi trên đất nước và trên toàn thế giới
Để cùng với toàn thế giới trong vấn đề bảo vệ môi trường, Bộ Giáo Dục và đào tạonước ta đã và đang phát động các phong trào “Trường học thân thiện, học sinh tíchcực”, “Môi trường xanh – sạch - đẹp”
Đối với học sinh lớp 8, tuy các em đã có kiến thức cơ bản về môi trườngnhưng do các em chưa có nhận thức đúng đắn tầm quan trọng của việc bảo vệ môitrường đang sống, bên cạnh đó việc tiếp cận với internet của học sinh lớp 8 ởtrường học ở các vùng khó khăn còn hạn chế
“Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh lớp 8 trường THCS Vũng Thơm trong môn Vật lý” nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho các
em học sinh Qua đây, chúng ta có thể nhờ các em mang các kiến thức về bảo vệmôi trường tuyên truyền cho gia đình để mọi người chúng ta sẽ quan tâm nhiều hơn
về môi trường họ đang sống và làm việc
Trang 72 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ:
Bảo vệ môi trường hiện nay đang là nhiệm vụ của toàn xã hội, trong đó cóhọc sinh Tuy nhiên, rất nhiều học sinh không mấy quan tâm, thậm chí thờ ơ đối vớiviệc bảo vệ môi trường Vì vậy, trong quá trình dạy học giáo viên cần giáo dục họcsinh biết cách bảo vệ môi trường, trước hết là môi trường sống xung quanh các em
Trong quá trình dạy học Vật lý, tôi đã đề cập đến các biện pháp giáo dụcbảo vệ môi trường Tuy nhiên việc làm này khi còn mang tính sách vở, thiếu sự gầngũi với đời sống thực tế học sinh Trong khi đó, Vật lý là môn khoa học mang tínhthực tiễn cao, chúng ta hoàn toàn có thể vừa đưa ra các biện pháp giáo dục bảo vệmôi trường liên quan đến từng nội dung trong các bài học cụ thể lại vừa gần gũi với
sự hiểu biết của học sinh Chính điều này sẽ có tác dụng kích thích tính tò mò, sángtạo, hứng thú học tập, mở rộng sự hiểu biết của học sinh, đặc biệt là hướng sự quantâm của các em tới môi trường để từ đó biết cách bảo vệ môi trường
3 CÁC GIẢI PHÁP TIẾN HÀNH:
3.1 Phương hướng chung
“Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh lớp 8 trường THCS Vũng Thơm trong môn Vật lý” có tác dụng góp phần đưa việc giáo dục học sinh
có ý thức tốt hơn đối với môi trường sống, bên cạnh đó làm tăng tính hứng thú vàthực tế cho môn học
Để tích hợp bảo vệ môi trường vào giảng dạy môn vật lý là một việc khôngphải đơn giản Giáo viên phải giảng dạy đảm bảo đủ chuẩn kiến thức, kỹ năng của
bộ môn, còn phải đưa những kiến thức về giáo dục môi trường từ cuộc sống thực tếvào bài giảng nhằm giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh Bên cạnh đó phảithường xuyên tìm tư tiệu về bảo vệ môi trường như tranh ảnh, số liệu, các thínghiệm có liên quan để phục vụ cho tiết dạy có giáo dục bảo vệ môi trường sinhđộng
Để giảng dạy các tiết có tích hợp bảo vệ môi trường đạt hiệu quả, trước hếtgiáo viên phải nắm chắc chắn chuẩn kiến thức, kỹ năng của bài, kết hợp tìm tư liệu
có liên quan như tranh ảnh, video,… đến kiến thức bảo vệ môi trường từng nộidung bài học qua báo đài, internet…, xác định được mục tiêu khi lồng ghép các
Trang 8kiến thức, những đơn vị kiến thức phải dễ hiểu, và sự vật, hiện tượng mà giáo viêngiới thiệu phải nằm trong tầm hiểu biết của học sinh lớp 8 Bằng phương phápgiảng dạy đưa những kiến thức bảo vệ môi trường đơn giản, cụ thể gắn liền vớicuộc sống và địa phương của các em, kết hợp nhắc nhở của giáo viên sẽ là mộttrong những yếu tố góp phần cho sự thành công cho tiết dạy có tích hợp bảo vệ môitrường
Cần tổ chức những buổi ngoại khóa để học sinh có điều kiện tìm hiểu về vấn
đề môi trường ở địa phương, để từ đó các em có biện pháp và hành động cụ thể bảo
vệ môi trường Thường xuyên liên hệ với môi trường ở trường học, ở gia đình, ởđịa phương Và bản thân người giáo viên phải là một tấm gương trong vấn đề bảo
vệ môi trường
3.2 Gắn kết nội dung tích hợp phù hợp với nội dung bài học
Việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong giảng dạy Vật lý là vấn đề quantrọng và cần thiết nhằm trang bị cho học sinh một hệ thống kiến thức đầy đủ về môitrường và kĩ năng bảo vệ môi trường phù hợp với tâm lí lứa tuổi Bên cạnh đótuyên truyền giáo dục nâng cao ý thức và trách nhiệm bảo vệ môi trường đồng thờinâng cao nhận thức của học sinh về vai trò của môi trường đối với cuộc sống, từ đó
có những hành động cụ thể phù hợp để bảo vệ môi trường Trước hết cần chọn lựachủ đề thật gần gũi, thiết thực và sát với nội dung bài học, phù hợp với nhận thứccủa các em Giáo viên chọn chủ đề khai thác, sử dụng nguồn nhiên liệu hoá thạchdẫn đến những thảm hoạ về môi trường và những biện pháp khắc phục
* Đối với mỗi nội dung cần tích hợp, giáo viên có thể yêu cầu học sinh:
- Tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường
- Học sinh tự đưa ra biện pháp bảo vệ môi trường hoặc giáo viên đưa ra để học sinhtìm hiểu
- Giải thích một số hiện tượng thường gặp trong cuộc sống của các em
3.3 Thu thập tài liệu về môi trường sinh động có sức thuyết phục
Hiện nay với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, việc tìm kiếmbất cứ tư liệu nào trên mạng internet cũng trở nên dễ dàng Đây là một điều kiệnthuận lợi cho việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung và việc tích hợp bảo vệ
Trang 9môi trường nói riêng Sau khi xây dựng được nội dung tích hợp giáo viên tìm vàlựa chọn những hình ảnh, clip sinh động, ấn tượng phù hợp với yêu cầu, nội dungkiến thức để đưa vào bài giảng Khi chọn được hình ảnh thích hợp nên lưu lại trongmột tập tin với định dạng cỡ ảnh to nhất và dễ quan sát
3.4 Lựa chọn thời điểm thích hợp trong tiến trình giảng dạy để tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường
Việc lựa chọn thời điểm và nội dung để tích hợp hết sức quan trọng Một mặt
nó làm cho bài dạy trở nên sinh động và có ý nghĩa, mặt khác nếu lựa chọn khôngphù hợp sẽ làm cho bài dạy bị đứt quãng và xa rời trọng tâm kiến thức Ý thứcđược điều này giáo viên cần phải nghiên cứu kĩ lưỡng các phương án tích hợp đểvừa đảm bảo dạy đúng, dạy đủ vừa đạt được mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường
Để đảm bảo được các yêu cầu đó thì nội dung tích hợp giáo dục bảo vệ môi trườngđược đưa vào sau khi các em đã tiếp thu được kiến thức nội dung học tập của phầnđó
3.5 Sử dụng máy chiếu projecter để dạy nội dung tích hợp.
Việc sử dụng máy vi tính kết hợp với máy chiếu để dạy học sẽ phát huy caotính trực quan của bài dạy Đặc biệt phần tích hợp bảo vệ môi trường đòi hỏi khôngchỉ cung cấp kiến thức, kĩ năng mà quan trọng là hình thành ở học sinh thái độ tíchcực trước các vấn đề về môi trường bị suy thoái, điều này sẽ đạt được hiệu quả caokhi các em được chứng kiến những hình ảnh, clip về thực trạng cũng như nhữnghậu quả của ô nhiễm môi trường đưa lại
3.6 Một số ví dụ minh họa tích hợp bảo vệ môi trường trong giảng dạy môn Vật lí 8
Để cụ thể vấn đề trên tôi đã kết hợp giảng dạy với phương pháp tích hợp bảo
vệ môi trường trong kiến thức cho một số bài có tích hợp môn vật lí 8 trung học cơ
Trang 10Vận dụng kiền thức về lực ma sát trượt Lợi ích và tác hại của lực ma sát trongđời sống và kĩ thuật
GV: Yêu cầu học sinh suy nghĩ trả lời C8
GV tích hợp GDBVMT: Nếu đường nhiều bùn đất, xe đi trên đường có thể bị trượt
dễ gây ra tai nạn, đặc biệt khi trời mưa và lốp xe bị mòn Em có biện pháp gì khắcphục hiện tượng trên?
HS: Cần thường xuyên kiểm tra chất lượng xe đặc biệt là lốp xe và tham gia giữ vệsinh và vệ sinh mặt đường sạch sẽ
GV: Trong quá trình lưu thông của các phương tiện giao thông đường bộ, ma sátgiữa bánh xe và mặt đường, giữa các bộ phận cơ khí với nhau, ma sát giữa phanh
xe và vành bánh xe làm phát sinh các bụi cao su, bụi khí và bụi kim loại Các bụikhí này gây ra tác hại to lớn đối với môi trường: ảnh hưởng đến sự hô hấp của cơthể người, sự sống của sinh vật và sự quang hợp của cây xanh Em đề xuất biệnpháp gì hạn chế các tác hại trên?
HS: Khi tham gia giao thông cần mang khẩu trang để bảo vệ sức khỏe Vận độngngười dân không sử dụng các phương tiện đã cũ kĩ, không đảm bảo chất lượng Các
cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra các phương tiện tham gia giao thôngđảm bảo các tiêu chuẩn về khí thải và an toàn đối với môi trường
Ví dụ 2 Bài 7: ÁP SUẤT
a Địa chỉ tích hợp
Áp lực gây ra áp suất trên bề mặt bị ép
b Phương pháp tích hợp
Củng cố kiến thức về áp lực gây ra áp suất trên bề mặt bị ép
GV: Em hãy cho biết tác dụng của áp lực phụ thuộc vào những yếu tố nào? Áp suấtđược xác định như thế nào?
HS: Tác dụng của áp lực phụ thuộc vào độ lớn của áp lực và diện tích bị ép
Áp suất được xác định bằng độ lớn của áp lực trên một đơn vị diện tích bị ép
GV tích hợp GDMT: Áp lực gây ra áp suất trên bề mặt bị ép Áp suất do các vụ nổgây ra có thể làm nứt, đổ vỡ các công trình xây dựng và ảnh hưởng đến môi trườngsinh thái và sức khỏe con người Việc sử dụng chất nổ trong khai thác đá sẽ tạo ra
Trang 11các chất khí thải độc hại ảnh hưởng đến môi trường, ngoài ra còn gây ra các vụ sập,sạt lở đá ảnh hưởng đến tính mạng công nhân Em có lời khuyên gì cho nhữngngười thợ khai thác đá và những người liên quan?
HS: Công nhân khai thác đá chỉ tham gia lao động khi được đảm bảo những điềukiện về an toàn lao động (khẩu trang, mũ cách âm )
Chỉ cấp phép cho các doanh nghiệp khai thác đá ở các địa điểm xa khu dân cư
và đảm bảo được các điều kiện an toàn về lao động
Ví dụ 3 Bài 8: ÁP SUẤT CHẤT LỎNG – BÌNH THÔNG NHAU
HS: Trả lời theo hiểu biết của học sinh
GV tích hợp GDMT: Chất lỏng gây áp suất theo mọi phương Sử dụng chất nổ để đánh cá sẽ gây ra một áp suất rất lớn, áp suất này truyền theo mọi phương gây ra sựtác động của áp suất rất lớn lên các sinh vật khác sống trong đó Dưới tác dụng của
áp suất này, hầu hết các sinh vật bị chết Việc đánh bắt cá bằng chất nổ gây ra tác dụng hủy diệt sinh vật, ô nhiễm môi trường sinh thái Các em cần làm gì để ngăn chặn việc làm này?
Sử dụng chất nổ để đánh cá
Trang 12HS: Bản thân và gia đình không sử dụng chất nổ để đánh bắt cá Tuyên truyềnngười dân không sử dụng chất nổ để đánh bắt cá Khi phát hiện có người sử dụngchất nổ để đánh bắt cá, kịp thời báo với người lớn
Ví dụ 4 Bài 9: ÁP SUẤT KHÍ QUYỂN
Biện pháp: Để bảo vệ sức khỏe cần tránh thay đổi áp suất đột ngột, tại những nơi ápsuất quá cao hoặc quá thấp cần mang theo bình oxi
GV: Vậy để an toàn khi đi rừng các em cần chú ý điều gì?
HS: Không nên trèo lên các ngọn đồi quá cao hay đi vào các hang động quá sâunếu không có dụng cụ bảo hộ