Phát triển du lịch tỉnh Bình Định theo hướng bền vững.

Các nghiên cứu về “du lịch bền vững” cho thấy hiện nay, du lịch bền vững không chỉ còn là hiện tượng “mốt” nhất thời, mà là xu thế của thời đại, là mục tiêu đặt ra cho phát triển và có ý

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Du lịch là ngành công nghiệp không khói mang lại thu nhập đáng kể cho một số quốc gia có nền kinh tế du lịch phát triển Việt Nam cũng là điểm lựa chọn đối với du khách với môi trường an toàn, tài nguyên du lịch phong phú, con người thân thiện, mến khách, nhưng doanh thu từ du lịch không đáng kể

Bình Định là một trong các tỉnh duyên hải miền Trung được thiên nhiên ưu đãi ban tặng cho đường bờ biển dài, núi liền biển, khí hậu hài hòa, con người giản dị, hiếu khách Bình Định có chiều dài dọc theo quốc lộ 1A, thuận tiện cho việc lưu thông hàng hóa, vận tải, du lịch Là một tỉnh miền biển nhưng du lịch Bình Định không phát triển như Nha Trang, Đà Nẵng…

Có du khách đến thăm Bình Định, lặng nhìn cảnh vật nơi đây thốt lên rằng Bình Định là “người đẹp ngủ quên” Là nơi lưu giữ nhiều dấu tích của kiến trúc Chămpa cổ nhưng Bình Định “không được biết đến” như thánh địa Mỹ Sơn Với những lợi thế về du lịch biển, du lịch văn hóa -lịch sử, Bình Định là tỉnh có đầy đủ các tài nguyên du lịch khác như sinh thái-nghỉ dưỡng, làng nghề truyền thống, lễ hội, ẩm thực Đây là yếu tố tiền đề cho việc phát triển

du lịch tổng hợp trên cơ sở khai thác các loại tài nguyên dẫn đến tăng hệ thống sản phẩm du lịch cho các cụm, điểm, tour du lịch trong nội tỉnh và mở rộng các tuyến, điểm du lịch theo vùng, miền, quốc gia và quốc tế

Tuy nhiên, Bình Định nằm cách xa trung tâm kinh tế văn hóa và du lịch lớn của cả nước (Hà Nội, TP Hồ Chí Minh), điều kiện vận chuyển bằng đường hàng không chưa được nhà nước tăng cường đáp ứng yêu cầu của tỉnh

Nhận thức của các cấp, các ngành về phát triển du lịch chưa thật đúng mức, đầy đủ và nhất quán; chưa thật sự xem du lịch là ngành kinh tế quan trọng của tỉnh; trách nhiệm của các cấp trong việc tổ chức quán triệt chương

trình hành động thực hiện Nghị quyết của tỉnh ủy chưa sâu, chương trình còn thiếu tính khả thi, đi vào thực tiễn có phần còn nhiều hạn chế UBND tỉnh chỉ đạo Chương trình phát triển du lịch còn lúng túng, hiệu quả chưa cao

Nguồn vốn đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, phát triển cơ sở vật chất

kỹ thuật, huy động nguồn vốn từ các thành phần kinh tế còn hạn chế Công tác tuyên truyền, quảng bá, xúc tiến, kêu gọi đầu tư, kinh doanh du lịch vào tỉnh chưa thật sự mạnh mẽ, chưa thu hút các nhà đầu tư có năng lực cao, các tập đoàn kinh tế mạnh trong nước cũng như quốc tế để phát triển du lịch

Các sản phẩm du lịch còn đơn điệu, còn thiếu các khu vui chơi giải trí hiện đại, quy mô lớn, hoạt động du lịch phần lớn còn khai thác tự nhiên, chưa tạo ra được các sản phẩm du lịch mới, độc đáo để thu hút khách, có nơi còn làm nghèo đi sản phẩm du lịch tự nhiên Tình trạng đầu tư xây dựng các công trình, san lấp mặt bằng đã dẫn đến thu hẹp diện tích cây xanh và biến đổi cảnh quan đã làm giảm thiểu về nguồn khách

Môi trường sinh thái bị ô nhiễm đáng kể do nước xả, rác thải từ các khu công nghiệp, rác thải sinh hoạt, y tế, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và các hóa chất khác trong nông nghiệp… Việc đô thị hóa nhanh, sự tập trung dân cư vào những vùng có tiềm năng phát triển công nghiệp và du lịch ngày càng ảnh hưởng xấu đến toàn bộ hệ sinh thái và cảnh quan tự nhiên trong tỉnh Tình trạng nhân dân khai thác tự nhiên như săn bắt chim, thú, côn trùng, hải sản, khai thác cây cảnh tự nhiên, cây làm thuốc và các sản vật khác để bán cho du khách một cách tự phát đã làm tổn hại đến môi trường và đa dạng sinh học

Phát triển du lịch chưa thực sự đem lại lợi ích cho cộng đồng dân cư địa phương vốn nhiều khó khăn

Những vấn đề trên đã và đang ảnh hưởng tiêu cực đến tính bền vững của hoạt động phát triển du lịch Trong bối cảnh đó việc nghiên cứu, gắn lý luận với thực tiễn để đưa các giải pháp cho phát triển du lịch theo hướng bền

vững ở tỉnh Bình Định là rất cần thiết phù hợp với xu thế hiện nay có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển du lịch của tỉnh trở thành ngành kinh tế quan trọng, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập của nhân dân

Với những lý do trên, tôi chọn đề tài: “Phát triển du lịch tỉnh Bình Định theo hướng bền vững” làm luận văn tốt nghiệp của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Tình hình nghiên cứu trên thế giới: Trong xu thế toàn cầu hóa, hội

nhập kinh tế diễn ra mạnh mẽ, du lịch đang phát triển không ngừng Du lịch được xem là một trong những ngành quan trọng đem lại nguồn thu chính của nhiều quốc gia Vì thế nhiều nước trên thế giới tập trung cho phát triển du lịch bằng mọi giá, điều này dẫn đến sự cạnh tranh lớn trong lĩnh vực du lịch toàn cầu Hơn thế nữa việc chỉ quan tâm tới lợi ích do du lịch mang lại đã dẫn tới nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến chính sự phát triển của ngành du lịch: ô nhiễm môi trường tại khu du lịch, sự phân hóa giàu nghèo tăng cao, lợi ích của cộng đồng địa phương không được đảm bảo và kết qủa là lượng khách du lịch bị suy giảm, những chi phí cho việc khắc phục các hậu qủa về môi trường là rất lớn Chính vì vậy, hoạt động du lịch được rất nhiều chuyên gia, nhà khoa học

và các nhà quản lý quan tâm nghiên cứu Tuy nhiên, cho đến những năm 80 của thế kỷ XX, khái niệm “phát triển bền vững” mới xuất hiện Phát triển du lịch bền vững là một phạm trù còn mới trong chiến lược phát triển du lịch trên toàn thế giới trong đó việc nghiên cứu và xác định các “yếu tố chỉ thị” đáp ứng yêu cầu của sự phát triển này là vô cùng quan trọng Kể từ đó, vấn đề phát triển du lịch bền vững đã được nhiều nước nghiên cứu và triển khai thực hiện, với các cách tiếp cận và tổ chức thực hiện khác nhau Một số quốc gia bắt đầu từ việc xây dựng thí điểm các mô hình phát triển du lịch bền vững cụ thể để đúc kết, rút kinh nghiệm và xây dựng chính sách; một số khác thực

hiện việc nghiên cứu tổng thể, đề ra các chính sách về phát triển bền vững rồi triển khai xây dựng mô hình Các nghiên cứu về “du lịch bền vững” cho thấy hiện nay, du lịch bền vững không chỉ còn là hiện tượng “mốt” nhất thời, mà là

xu thế của thời đại, là mục tiêu đặt ra cho phát triển và có ý nghĩa quan trọng không chỉ về mặt kinh tế mà còn có ý nghĩa đặc biệt đối với sự phát triển bền vững của xã hội, của cộng đồng dưới quan điểm khai thác tài nguyên và môi trường (bao gồm cả tự nhiên và nhân văn) trên phạm vi toàn cầu Phát triển du lịch bền vững là mối quan tâm hàng đầu của các quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới hiện nay

- Ở Việt nam: Việc nghiên cứu phát triển du lịch bền vững vẫn còn hạn chế và được tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau Nổi bậc nhất là các công trình sau:

+ Đặng Huy Huỳnh (1998), Vai trò đa dạng sinh học trong phát triển du lịch sinh thái ở Việt Nam, Hội thảo “Du lịch sinh thái với phát triển du lịch bền vững ở Việt Nam”, Hà Nội

+ Phạm Trung Lương (2002), Cơ sở khoa học và các giải pháp phát triển du lịch bền vững ở Việt Nam, Đề tài khoa học cấp nhà nước, Hà Nội

+ Phạm Trung Lương (2005), phát triển du lịch bền vững, Tài liệu tập huấn nhà nước về du lịch, Tổng cục du lịch, Hà Nội

+ Nguyễn Văn Mạnh (2007), Để du lịch Việt Nam phát triển nhanh và bền vững sau khi ra nhập WTO, Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội

Qua đó, thấy được các công trình nghiên cứu về du lịch bền vững ở Việt Nam là chưa nhiều Đặc biệt là nghiên cứu đưa ra các giải pháp phát triển du lịch bền vững trên địa bàn tỉnh Bình Định còn quá ít Vì thế việc nghiên cứu phát triển du lịch Bình Định theo hướng bền vững sẽ góp phần đưa du lịch Bình Định phát triển nhanh và bền vững

3 Mục đích nghiên cứu

- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến phát triển du lịch

- Đánh giá thực trạng phát triển du lịch Bình Định từ năm 2001 đến

2010 trên quan điểm và yêu cầu về phát triển du lịch bền vững Từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm phát triển du lịch tỉnh Bình Định theo hướng bền vững

- Nghiên cứu kinh nghiệm phát triển du lịch theo hướng bền vững của một số địa phương khác trong những năm qua

- Nghiên cứu đưa ra các giải pháp cụ thể cho phát triển du lịch theo hướng bền vững ở tỉnh Bình Định, nhằm khai thác có hiệu quả lợi thế tiềm

năng du lịch vốn có của tỉnh đến năm 2020

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

a) Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng của đề tài là phát triển du lịch theo hướng bền vững trên địa

bàn tỉnh Bình Định Lý do tác giả lựa chọn mục tiêu nghiên cứu như vậy là vì, việc phát triển du lịch bền vững theo tiêu chí đã được ban hành trong Quyết định số 153/QĐ TTg của Thủ tướng Chính phủ năm 2004 về “Chương trình phát triển bền vững” đòi hỏi một quá trình lâu dài Tuy nhiên, trong khuôn khổ phạm vi nghiên cứu của đề tài này, tác giả chỉ đặt ra mục tiêu phát triển cho 05 năm, do đó các hành động chủ yếu trong giai đoạn này là hướng việc phát triển các hoạt động du lịch trên địa bàn tỉnh Bình Định vào việc thực hiện từng bước các mục tiêu phát triển bền vững trong tương lai

Thời gian: Các dữ liệu dùng trong phân tích đánh giá thực trạng phát triển du lịch Bình Định được thu thập trong khoảng thời gian từ năm 2001 đến năm 2010 Tầm xa của các giải pháp đề xuất đến năm 2015 và tầm nhìn

2020

5 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở nhận thức phát triển bền vững nói chung và phát triển du lịch bền vững nói riêng, luận văn sẽ vận dụng chủ yếu các phương pháp sau:

- Luận văn dựa trên phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử

để nghiên cứu

- Phương pháp điều tra, thống kê, phân tích, tổng hợp;

- Phương pháp hệ thống, đánh giá, chuyên gia

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển du lịch bền vững

Chương 2: Thực trạng phát triển du lịch bền vững ở tỉnh Bình Định Chương 3: Giải pháp phát triển du lịch tỉnh Bình Định

theo hướng bền vững

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG

1.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG

1.1.1 Khái niệm phát triển du lịch

1.1.1.1 Tăng trưởng và phát triển

Nếu xét ở góc độ tổng thể của nền kinh tế, “Tăng trưởng kinh tế” là sự gia tăng của tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hoặc tổng sản lượng quốc gia (GNP) hoặc quy mô sản lượng quốc gia tính bình quân trên đầu người (PCI) trong một thời gian nhất định

Còn “Phát triển kinh tế” được hiểu là quá trình lớn lên, tăng tiến mọi mặt của nền kinh tế Nó bao gồm sự tăng trưởng kinh tế và đồng thời có sự hoàn chỉnh về mặt cơ cấu, thể chế kinh tế, chất lượng cuộc sống[1]

Nếu xét ở góc độ ngành kinh tế, phát triển được hiểu là sự gia tăng tổng sản lượng hoặc giá trị sản lượng sản xuất của ngành hoặc gia tăng mức độ đóng góp giá trị sản lượng của ngành cho nền kinh tế đồng thời có sự hoàn thiện về mặt cơ cấu, thể chế và chất lượng kinh doanh của ngành

1.1.1.2 Phát triển du lịch

Du lịch là ngành dịch vụ hoạt động trong nền kinh tế nhằm thỏa mãn những nhu cầu vui chơi giải trí, tìm hiểu thiên nhiên, các nét đẹp văn hóa…của dân cư các miền khác nhau trên thế giới để thu được lợi nhuận

Vì vậy, việc đẩy mạnh phát triển du lịch thường được các quốc gia trên thế giới quan tâm đề cao vì tính hiệu quả của nó, đôi khi nó còn được gọi là

“nền công nghiệp không khói” Trên cơ sở khái niệm tăng trưởng và phát

triển đã được giới thiệu ở trên, ta có thể đi đến việc xác lập nội hàm của phát

[1]

Samuelson Paul A., Nordhalls William D, Kinh tế học, NXB Tài chính (2007)

triển du lịch như sau: Đó là sự gia tăng sản lượng và doanh thu cùng mức độ đóng góp của ngành du lịch cho nền kinh tế, đồng thời có sự hoàn thiện về mặt cơ cấu kinh doanh, thể chế và chất lượng kinh doanh của ngành du lịch

Khách du lịch: Là người khởi hành rời khỏi nơi cư trú thường xuyên

của mình nhằm thỏa mãn nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định ở nơi cư trú Theo khoản 2 Điều 4 Luật Du lịch của nước ta, khách du lịch là người đi du lịch, trừ trường hợp đi học, làm việc hoặc hành nghề để nhận thu nhập ở nơi đến Điều 34 Luật Du lịch quy định khách du lịch gồm khách du lịch nội địa và khách du lịch quốc tế Khách du lịch nội địa là công dân Việt Nam, người nước ngoài thường trú tại Việt Nam

đi du lịch trong lãnh thổ Việt Nam Khách du lịch quốc tế là người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài vào Việt Nam du lịch; công dân Việt Nam, người nước ngoài thường trú tại Việt Nam ra nước ngoài du lịch

Sản phẩm du lịch: là một loại sản phẩm đặc biệt do nhiều yếu tố hợp thành, cung cấp cho thị trường chủ yếu ở các mặt: nhà ở, giao thông du lịch, cung cấp ăn uống, du ngoạn tham quan, hạng mục vui chơi giải trí, dịch vụ mua sắm, tuyến du lịch, sắp xếp chương trình và các dịch vụ chuyên môn khác Du khách thực hiện một chuyến du lịch rất quan tâm nơi mình đến có những gì, việc di chuyển, ăn ở như thế nào Doanh nghiệp du lịch sẽ cung cấp cho du khách theo nhu cầu, đó chính là sản phẩm du lịch

Sản phẩm du lịch có các đặc điểm sau:

Bộ phận dịch vụ chiếm tỷ trọng cao trong sản phẩm du lịch như vận chuyển, lưu trú, ăn uống, vui chơi, giải trí Hoạt động du lịch của du khách trước tiên phải thỏa mãn những nhu cầu thiết yếu ăn, uống, đi lại Do vậy trong sản phẩm du lịch, các dịch vụ trên tất yếu chiếm tỷ trọng cao

Sản phẩm du lịch do nhiều nhà cung ứng cùng tham gia tạo ra Đặc điểm của kinh tế du lịch là tính đa ngành như giao thông, ngân hàng, văn

hóa Do vậy, du khách được cung cấp nhiều dịch vụ bởi nhiều nhà cung ứng khác nhau Sản phẩm du lịch thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng đặc biệt, nhu cầu thứ yếu, cao cấp của du khách Du khách mong muốn nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn trong chuyến đi, do vậy các dịch vụ của doanh nghiệp du lịch mang lại phải thỏa mãn tối đa về mặt tinh thần cho du khách

Sản phẩm du lịch về cơ bản là không cụ thể nên không thể đặt ra vấn đề nhãn hiệu như hàng hóa thông thường Và đồng thời sản phẩm du lịch rất dễ

bị bắt chước, dễ dàng bị sao chép Do tính chất không cụ thể mà khách hàng không thể kiểm tra chất lượng sản phẩm trước khi mua và gây khó khăn cho

du khách khi lựa chọn sản phẩm, vì vậy kênh quảng bá thương hiệu của sản phẩm du lịch có vị trí quan trọng là sự lan truyền từ người tiêu dùng trước, cũng như vấn đề quảng cáo

Sản phẩm du lịch có tính tổng hợp, được biểu hiện ở chỗ sản phẩm du lịch hoàn chỉnh không chỉ là sự kết hợp các loại dịch vụ, hàng hóa của nhà cung ứng du lịch mà còn liên quan tới rất nhiều ngành nghề khác và các nhà cung cấp dịch vụ công Việc kết hợp một cách hữu cơ các sản phẩm đơn lẻ mới có thể tạo ra sản phẩm du lịch phù hợp với tính tổng hợp của nhu cầu trong quá trình du lịch của khách

Thị trường du lịch: Thị trường du lịch được quan niệm là tổng thể các

hành vi và quan hệ kinh tế thể hiện ra trong quá trình trao đổi sản phẩm du lịch Dựa trên các tiêu chí khác nhau và vì mục đích nghiên cứu khác nhau mà

du lịch thường được phân chia thành các loại hình như:

Căn cứ theo sở thích nhu cầu làm nảy sinh chuyến đi du lịch có loại hình du lịch nghỉ ngơi giải trí, chữa bệnh, hành hương tôn giáo, sinh thái, văn hóa, tìm hiểu lịch sử, thể thao,

Căn cứ vào nơi tham quan có du lịch nghỉ biển, nghỉ núi, tham quan danh thắng, di tích

Căn cứ vào phạm vi lãnh thổ của chuyến đi có loại hình du lịch nội địa, loại hình du lịch quốc tế

1.1.1.3 Tiêu chí đánh giá trình độ phát triển du lịch

Trình độ phát triển du lịch thường được biểu thị thông qua các tiêu chí sau đây:

a) Các tiêu chí đánh giá quy mô phát triển:

+ Quy mô buồng phòng: Sự phát triển của kinh tế du lịch cũng được thể hiện khách quan qua số lượng các doanh nghiệp kinh doanh du lịch Vì kinh

tế du lịch phát triển, nguồn cầu cao đòi hỏi phải có lượng cung tương ứng Các doanh nghiệp kinh doanh du lịch với những yếu tố bên trong như là nơi đến mới và thú vị, nơi đến có giá cả phù hợp, đảm bảo sự an toàn, có dịch vụ tiện nghi, có bản sắc văn hóa bảo đảm nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch, thu hút được du khách và phát triển du lịch

+ Số lượng khách du lịch: Số lượng du khách gia tăng tại điểm đến phản ánh rằng đó là điểm đến an toàn, sản phẩm du lịch đa dạng thú vị, thỏa mãn nhu cầu của du khách Đây chính là sự thể hiện du lịch phát triển

Thị trường du khách đa dạng cho thấy sự quảng bá hình ảnh, xúc tiến các hoạt động du lịch được rộng rãi, mở rộng thị trường ra nhiều khu vực, mang hình ảnh của nơi du lịch đến với rộng rãi du khách Để đạt được điều này, đòi hỏi sự đầu tư rất cao cho công tác, quảng bá, xúc tiến du lịch

+ Số ngày khách lưu trú: Du khách lưu trú bao lâu ở điểm đến cho biết mức độ hấp dẫn, lôi kéo của nơi du lịch Thông thường những nơi đến đáp ứng được sự đa dạng, phong phú, tiện nghi của sản phẩm du lịch sẽ kéo dài sự lưu trú của du khách, tăng nguồn thu cho hoạt động kinh doanh du lịch Số ngày lưu trú của khách tăng, khách chi tiêu nhiều hơn và sự cung ứng các dịch vụ càng phải tốt hơn

+ Doanh thu du lịch: Doanh thu du lịch được tổng hợp từ nhiều nguồn thu gồm doanh thu lưu trú, doanh thu ăn uống, doanh thu bán hàng và dịch vụ, doanh thu lữ hành và vận chuyển Doanh thu du lịch phản ảnh sự phát triển của

du lịch không chỉ thể hiện ở số lượng như tỷ trọng thu nhập của ngành so với GDP mà còn phải thể hiện tỷ lệ trên một du khách và cơ cấu của doanh thu

Doanh thu/khách du lịch tăng cho thấy việc tăng chi tiêu của du khách

do thỏa mãn nhu cầu của mình về các dịch vụ, điều này có được do doanh nghiệp có sự đầu tư, quan tâm đến hoạt động kinh doanh Nhìn tổng thể ngành, đây là thể hiện sự phát triển du lịch

b) Các chỉ tiêu đánh giá về chất lượng phát triển:

+ Chất lượng cơ sở vật chất kinh doanh: Phát triển du lịch còn được thể hiện qua chỉ tiêu tăng cường chất lượng cơ sở vật chất kinh doanh du lịch Tiêu chí này thường được thể hiện tổng hợp qua việc xếp hạng “sao“ trong du lịch Tuy nhiên, hoạt động du lịch không chỉ dừng lại ở hoạt động lưu trú, nghỉ ngơi mà còn được thể hiện tthông qua nhiều hoạt động phong phú khác

Do đó khi đánh giá chất lượng cơ sở vật chất cho kinh doanh du lịch cũng phải quan tâm đến các cơ sở vật chất khác nữa Thường việc đánh giá này được tiến hành thông qua các tiêu chí quy định của ngành hoặc của các tổ chức du lịch quốc tế Ngoài ra, cũng có thể đánh giá thông qua khảo sát ý kiến của khách du lịch và các đối tượng hữu quan

+ Chất lượng nguồn nhân lực: Trong những năm gần đây, chất lượng của đội ngũ lao động trong ngành du lịch của Bình Định đã có sự cải thiện và tiến bộ Đã phối hợp các trường nghiệp vụ du lịch tổ chức và đào tạo các lớp nghiệp vụ hướng dẫn, khách sạn: buồng, bàn, bar cho lao động trong ngành

Số cán bộ có trình độ đại học, nhất là đại học chuyên ngành du lịch tăng đều trong những năm gần đây

+ Tính đa dạng của sản phẩm du lịch: Sản phẩm du lịch phong phú, đa dạng phản ánh sự tìm tòi, nỗ lực phát triển ngành du lịch, tạo nhiều điểm đến, thực sự thu lợi nhiều nhất khi tiếp đón du khách đến tham quan du lịch Thông qua số lượng sản phẩm du lịch có được, nó phản ánh sự đầu tư thiết thực vào ngành du lịch, phản ánh nhu cầu có thể đáp ứng được để phát triển du lịch

+ Số lần quay trở lại của du khách: Khách du lịch là yếu tố quyết định trong việc hình thành nên “cầu“ du lịch là một trong những tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá sự phát triển du lịch của một đểm du lịch cụ thể Các chỉ tiêu về khách có thể cho biết rất nhiều thông tin, cụ thể là thước đo sự phát triển du lịch, của sự nổi tiếng cả điểm du lịch Sự quay trở lại của du khách là sự đánh giá quan trọng của phát triển du lịch về mặt chất lượng

+ Hiệu quả vốn đầu tư: Hiệu quả vốn đầu tư được biểu hiện có thể là lợi nhuận/vốn đầu tư hoặc lợi nhuận /doanh thu, nếu con số thu được tăng thì cho thấy hoạt động kinh doanh hiệu quả, đồng thời đây cũng là sự biểu hiện của hoạt động kinh doanh du lịch hiệu quả Thông thường đây là chỉ tiêu để nhìn nhận về năng lực kinh doanh của doanh nghiệp, nhưng xét về tổng thể cho thấy sự phản ánh du lịch phát triển Hiệu quả vốn đầu tư cao thể hiện doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, với những doanh nghiệp có hiệu quả kinh doanh tốt thì càng tăng cường khả năng cạnh tranh, loại bỏ sự yếu kém, đóng góp chung vào sự phát triển kinh tế du lịch

c) Nhóm các chỉ tiêu đánh gía về mức độ chuyển dịch cơ cấu:

+ Cơ cấu loại hình dịch vụ: Đa dạng hóa loại hình dịch vụ trên cơ sở phân tích, đánh giá từng loại hình dịch vụ nhằm phát triển loại hình dịch vụ

có thế mạnh Phải đánh giá được sự phát triển của mỗi loại hình du lịch thông qua số lượng, mức độ đa dạng của các sản phẩm thuộc mỗi loại hình, tính hấp dẫn của sản phẩm và mức độ hài lòng của du khách đối với những sản phẩm

đó Từ đó có định hướng phát triển cơ cấu loại hình dịch vụ một cách hợp lý

+ Cơ cấu khách du lịch: Khách du lịch thường được chia thành khách nội địa và khách quốc tế Giữa khách du lịch quốc tế và khách du lịch trong nước không những khác nhau về khả năng chi tiêu cho du lịch mà còn khác nhau về đặc điểm tiêu dùng và các mối quan tâm trong chuyến đi Chính vì vậy mà ngành du lịch cần phải xác định và phân tích để có hướng thu hút khách nhằm tăng nguồn thu cho du lịch Ngoài ra, cơ cấu khách du lịch còn được chi theo mục đích du lịch như khách du lịch nghỉ dưỡng; khách du lịch khám phá mạo hiểm; khách du lịch hội thảo, hội nghị

+ Cơ cấu chất lượng phục vụ: Chất lượng dịch vụ du lịch cũng được tăng lên đáng kể, đã có nhiều hơn các dịch vụ phục vụ nhu cầu thiết yếu của du khách, nhờ có sự phối hợp đa ngành trong lĩnh vực du lịch của các doanh nghiệp

du lịch, do vậy du lịch tỉnh đã đáp ứng được nhu cầu du lịch của du khách

1.1.2 Khái niệm phát triển du lịch bền vững

1.1.2.1 Phát triển bền vững

Trong quá trình phát triển, con người cũng nhận thức được rằng nguồn tài nguyên của trái đất không phải là vô hạn do đó không thể tùy tiện khai thác Quá trình phát triển nếu không kiểm soát được sẽ dẫn đến hậu quả không chỉ làm cạn kiệt tài nguyên mà còn làm ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường sinh thái

Theo Gro Harlem Brundtlan – Chủ tịch ủy ban Quốc tế về Môi trường

và Phát triển (WCED): “Phát triển bền vững được hiểu là sự phát triển đáp ứng được nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn thương khả năng của các thế

hệ tương lai trong việc thỏa mãn nhu cầu của chính họ”[*]

Nội dung bền vững ở khái niệm này còn mang tính trừu tượng, chủ yếu

đề cập đến vấn đề phát triển kinh tế Trong đó khẳng định mối liên quan chặt chẽ giữa sự phát triển và môi trường

[*]

Bài giảng “Phát triển bền vững” của Đại học Quốc gia Hà Nội

Trong cuốn sách “Hãy cứu lấy Trái Đất”[*] định nghĩa PTBV là “sự nâng cao chất lượng đời sống con người trong lúc đang tồn tại, trong khuôn khổ đảm bảo của các hệ sinh thái”, còn tính bền vững là “một đặc điểm đặc trưng của một quá trình hoặc một trạng thái có thể duy trì mãi mãi”

Quan niệm về phát triển bền vững được các nhà khoa học tái khẳng định Tại Hội nghị về Môi trường toàn cầu được tổ chức Rio de janeiro (1992)

và được bổ sung hoàn chỉnh tại Hội nghị Johannesburg (2002): “PTBV là quá trình phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa giữa ba mặt của sự phát triển Đó là: Phát triển kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường”

Theo quan niệm này phát triển bền vững được hiểu là kết quả tương tác qua lại và phụ thuộc lẫn nhau giữa ba mặt của sự phát triển nói trên, đồng thời cần nhận thức rằng phát triển bền vững không cho phép con người vì sự ưu tiên cho phát triển mặt nào mà gây sự suy thoái và tàn phá đối với các mặt khác

Ở Việt Nam, quan điểm phát triển bền vững được khẳng định trong chỉ thị 36-CT/TW ngày 25 tháng 6 năm 1998 của Bộ Chính trị về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trong đó nhấn mạnh: bảo vệ môi trường là nội dung cơ bản không thể tách rời trong đường lối, chủ trương và kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội của tất cả các cấp, các ngành, là cơ sở quan trọng đảm bảo phát triển bền vững, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Quan điểm phát triển bền vững được tái khẳng định trong văn kiện của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng Sản Việt nam và trong chiến lược phát triển kinh tế- xã hội 2001-2010 là: Phát triển nhanh, hiệu quả

và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường” và “sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ

[*]

IUCN, UNDP, WWF, năm 1991

và cải thiện môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, coi đây là nội dung chiến lược, quy hoạch, chương trình và dự án phát triển kinh tế xã hội”[04, tr.15]

1.1.2.2 Phát triển du lịch bền vững

Phát triển du lịch bền vững là việc đáp ứng các nhu cầu hiện tại của du khách và vùng du lịch mà vẫn bảo đảm những khả năng đáp ứng nhu cầu cho thế hệ tương lai Du lịch bền vững đòi hỏi phải quản lý tất cả các dạng tài nguyên để có thể đáp ứng các nhu cầu kinh tế, xã hội và thẩm mỹ trong khi vẫn duy trì được bản sắc văn hóa, quá trình sinh thái cơ bản, đa dạng sinh học

và các hệ đảm bảo sự sống

Phát triển du lịch luôn gắn với môi trường trong mối liên hệ qua lại lẫn nhau Bản thân sự phát triển du lịch đòi hỏi phải có sự phát triển bền vững và ngược lại Phát triển du lịch bền vững đòi hỏi phải có sự nỗ lực chung và đồng

bộ của toàn xã hội Phát triển du lịch bền vững hướng tới các mục tiêu cơ bản sau:

+ Gia tăng hiệu quả kinh tế: Đảm bảo tính hiệu quả kinh tế và tính cạnh tranh để các doanh nghiệp và các điểm du lịch có khả năng tiếp tục phát triển phồn thịnh và đạt lợi nhuận lâu dài

+ Sự phồn thịnh cho địa phương: Tăng tối đa đóng góp của du lịch đối với sự phát triển thịnh vượng của nền kinh tế địa phương tại các điểm du lịch, bao gồm phần tiêu dùng của khách du lịch được giữ lại tại địa phương

+ Chất lượng việc làm: Tăng cường số lượng và chất lượng việc làm tại địa phương do ngành du lịch tạo ra và được ngành du lịch hỗ trợ, bao gồm mức thu nhập, điều kiện và khả năng dịch vụ, không có sự phân biệt đối xử về giới, chủng tộc, bệnh tật và các mặt khác

+ Công bằng xã hội: Cần có sự phân phối lợi ích kinh tế và xã hội thu được từ hoạt động du lịch một cách công bằng và rộng rãi cho tất cả những

người trong cộng đồng đáng được hưởng, kể cả những cơ hội cải thiện cuộc sống, nâng mức thu nhập và cung cấp dịch vụ cho người nghèo

+ Tăng sự thỏa mãn của khách du lịch: Cần cung cấp những dịch vụ an toàn, thỏa mãn đầy đủ những yêu cầu của khách du lịch, không phân biệt đối

xử về giới, chủng tộc, bệnh tật và các mặt khác

+ Khả năng kiểm soát của địa phương: Thu hút và trao quyền cho các cộng đồng địa phương trong việc xây dựng kế hoạch và đề ra quyết định về quản lý du lịch và phát triển du lịch trong tương lai tại địa phương, có sự tham khảo tư vấn của các thành phần hữu quan khác

+ An sinh cộng đồng: Duy trì và tăng cường chất lượng cuộc sống của người dân địa phương, bao gồm cơ cấu tổ chức xã hội và cách tiếp cận các nguồn tài nguyên, hệ thống hỗ trợ đời sống, tránh làm suy thoái và khai thác quá mức môi trường cũng như xã hội dưới mọi hình thức

+ Đa dạng văn hóa: Tôn trọng duy trì giá trị các di sản lịch sử, bản sắc văn hóa, truyền thống và những bản sắc đặc biệt của cộng đồng tại các điểm du lịch

+ Thống nhất về tự nhiên: Duy trì và nâng cao chất lượng của cảnh vật,

kể cả ở nông thôn cũng như ở thành thị, tránh để môi trường xuống cấp về thực thể và về nhãn quan

+ Đa dạng sinh học: Hỗ trợ cho việc bảo tồn khu vực tự nhiên, môi trường sống, sinh vật hoang dã và giảm thiểu thiệt hại đối với các yếu tố này

+ Hiệu quả của nguồn lực: Giảm thiểu mức sử dụng những nguồn tài nguyên quý hiếm và không thể tái tạo được trong việc phát triển và triển khai các cơ sở, phương tiện và dịch vụ du lịch

+ Môi trường trong lành: Để giảm thiểu ô nhiễm không khí, nước, đất,

và rác thải từ du khách và các hãng du lịch

Tất cả các mục tiêu trên chứa đựng sự kết hợp các yếu tố và ảnh hưởng của môi trường, kinh tế và xã hội

1.1.2.3 Phát triển du lịch theo hướng bền vững

Theo tác giả, phát triển du lịch theo hướng bền vững thực chất cũng là phát triển du lịch bền vững nhưng sự bền vững chỉ lên định hướng của sự phát triển du lịch, có thể xem là mục tiêu trong sự phát triển du lịch

1.1.3 Ý NGHĨA CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN DU LỊCH THEO HƯỚNG BỀN VỮNG

- Giúp cho ngành du lịch có cơ hội phát triển lâu dài và trở thành ngành kinh tế trọng điểm của nhiều địa phương, thậm chí của cả ngành kinh tế

- Thông qua tốc độ tăng trưởng GDP, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tăng thu nhập cho doanh nghiệp và dân cư, hiệu quả ngành du lịch được nâng cao, mức đóng góp của ngành cho nền kinh tế ngày càng tăng

- Nhờ phát triển du lịch theo hướng bền vững góp phần tạo việc làm, xóa đói giảm nghèo, phát triển những vùng đồng bào dân tộc, miền núi, thay đổi tư duy tập quán của dân cư, khôi phục, tôn tạo, bảo tồn văn hóa bản địa

- Nhờ phát triển theo hướng bền vững nên nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm phá rừng và tài nguyên khác, khôi phục, tôn tạo, gìn giữ danh lam thắng cảnh, tài nguyên thiên nhiên

1.1.4 Yêu cầu đặt ra cho phát triển du lịch bền vững

Phát triển du lịch bền vững đòi hỏi phải tiếp cận một cách toàn diện và hài hòa các yêu cầu cơ bản của tự nhiên, xã hội Phát triển du lịch bền vững thực chất là phát triển du lịch nhưng phải đồng thời đáp ứng các yêu cầu đặt

ra như sau:

1.1.4.1 Phát triển phải gắn với bảo tồn và tái tạo tài nguyên du lịch

Đây là nguyên tắc hàng đầu đảm bảo khả năng tái tạo tài nguyên du lịch được diễn ra một cách tự nhiên hoặc thuận lợi hơn do có sự tác động của con người thông qua hoạt động đầu tư, tôn tạo, bảo tồn đáp ứng nhu cầu phát triển

du lịch của nhiều thế hệ Việc sử dụng một cách hợp lý, và bền vững các nguồn

tài nguyên du lịch đòi hỏi cần có sự nghiên cứu, thống kê, đánh giá những tác động của hoạt động du lịch đối với nguồn tài nguyên Ngày nay, việc sử dụng, bảo tồn và bảo vệ các nguồn lực một cách bền vững cho phát triển du lịch được xem là vấn đề sống còn đối với việc quản lý mang tính toàn cầu

1.1.4.2 Phát triển phải gắn với kiểm soát ô nhiễm môi trường

Việc khai thác sử dụng quá mức tài nguyên cho hoạt động du lịch mà không kiểm soát được lượng chất thải của chính các hoạt động đó sẽ dẫn tới

sự suy thoái môi trường mà hậu quả của nó là không thể phát triển kinh doanh

du lịch một cách lâu dài Giảm sự tiêu thụ qúa mức và giảm chất thải sẽ tránh được những chi phí tốn kém cho việc phục hồi tổn hại cho môi trường và làm tăng chất lượng của du lịch

1.1.4.3 Phát triển du lịch phải đảm bảo duy trì được tính đa dạng

Tính đa dạng về tự nhiên, xã hội và văn hóa là nhân tố đặc biệt tạo nên

sự hấp dẫn của các sản phẩm du lịch, thỏa mãn nhu cầu của khách, tăng khả năng cạnh tranh, thu hút khách du lịch, đảm bảo cho sự phát triển bền vững Việc đẩy mạnh phát triển dịch vụ du lịch thiếu sự kiểm soát có thể dẫn đến tình trạng làm suy thoái tính đa dạng của môi trường du lịch, làm tổn hại đến lợi ích lâu dài cho tương lai Vì vậy, phát triển du lịch bền vững đặt ra yêu cầu phải đảm bảo sự phát triển không làm tổn hại đến sự đa dạng này

1.1.4.4 Phát triển du lịch phải quan tâm đến lợi ích cộng đồng

Phát triển du lịch cần quan tâm chia sẽ lợi ích với cộng đồng địa phương Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi mục tiêu của du lịch là cải thiện chất lượng cuộc sống của cộng đồng bản địa Việc tham gia của cộng đồng dân cư địa phương vào các hoạt động du lịch vừa giúp họ có nguồn thu nhập, cải thiện và nâng cao đời sống vừa làm cho họ có trách nhiệm hơn trong việc duy trì nguồn tài nguyên du lịch của chính địa phương mình

1.1.4.5 Phát triển du lịch phải phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội

Du lịch là ngành kinh tế tổng hợp mang tính liên ngành, liên vùng Nguồn tài nguyên phục vụ cho phát triển du lịch đồng thời cũng phục vụ cho các ngành khác như công nghiệp, nông nghiệp, vật liệu xây dựng, thương mại Do đó mọi phương án khai thác tài nguyên để phát triển du lịch phải phù hợp với quy hoạch ngành, quốc gia và vùng lãnh thổ Mặt khác cần có sự liên kết chặt chẽ với các địa phương lân cận trong việc phối hợp xây dựng phát triển, kinh doanh sản phẩm du lịch, khu du lịch, điểm du lịch và tuyến du lịch Bên cạnh đó quy hoạch phát triển du lịch cần phải tính đến việc điều hòa

về lợi ích giữa cộng đồng địa phương, nhà nước, du khách, các doanh nghiệp

1.1.4.6 Phát triển du lịch phải gắn với đào tạo phát triển nguồn nhân lực

Lao động là một nhân tố không thể thiếu được trong quá trình phát triển

du lịch Chất lượng của đội ngũ lao động trong du lịch đánh giá mức độ phát triển của hoạt động du lịch Do đặc điểm của ngành du lịch chủ yếu là hoạt động dịch vụ nên nó phụ thuộc rất lớn vào chất lượng phục vụ của lực lượng lao động trong du lịch

Thời gian qua, các doanh nghiệp trong ngành du lịch bước đầu đã có cố gắng trong việc huy động tiềm năng và các nguồn lực để tập trung cho công tác đào tạo và bồi dưỡng nguồn lao động của mình để con người ở đây được đánh giá theo các tiêu chuẩn: sự hiểu biết về lý luận và kỹ năng làm việc mà

họ có được, phẩm chất đạo đức và sức khỏe của họ

1.1.4.7 Quảng bá du lịch có trách nhiệm

Hoạt động xúc tiến, quảng bá đóng vai trò rất quan trọng trong phát triển du lịch Nâng cao nhận thức xã hội về du lịch, tạo mội trường du lịch văn minh, lành mạnh an toàn, phát huy truyền thống mến khách của dân tộc

Trong điều kiện Việt nam vừa mới hội nhập kinh tế thế giới Việc quảng bá xây dựng hình ảnh Việt nam một điểm đến an toàn và thân thiện với nhiều sản phẩm du lịch mang tính đặc trưng độc đáo của mỗi vùng miền có tác động tích cực đến tính bền vững trong phát triển du lịch

1.2 NỘI DUNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG

Nội dung phát triển du lịch bền vững thể hiện rõ nét ở sự chuyển biến mạnh mẽ của các cơ sở kinh doanh du lịch ngày càng tăng, sự đa dạng của các loại hình du lịch, quy mô nguồn lực, nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch, cơ

sở vật chất kỹ thuật và khoa học công nghệ du lịch

1.2.1 Xây dựng chiến lược phát triển du lịch bền vững

Ngày nay hầu hết các quốc gia trên thế giới đều nhận thức về vai trò quan trọng của nhà nước đối với tăng trưởng và phát triển du lịch bền vững Vì vậy, phát triển du lịch bền vững trước hết phải được thể hiện qua các chính sách của Nhà nước, thường bao gồm:

+ Xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược, quy hoạch và chính sách phát triển du lịch

+ Nâng cao nhận thức xã hội về du lịch và phát triển du lịch bền vững,quản lý hoạt động đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực; nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ

+ Tổ chức thực hiện hợp tác quốc tế về du lịch; hoạt động xúc tiến du lịch trong và ngoài nước

+ Tổ chức điều tra, đánh giá tài nguyên du lịch để xây dựng quy hoạch phát triển du lịch, xác định khu du lịch, điểm, tuyến, đô thị du lịch

+ Xây dựng bộ máy quản lý nhà nước về du lịch phù hợp, đáp ứng yêu cầu của một ngành kinh tế

+ Kiểm tra, thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về du lịch

1.2.2 Phát triển các cơ sở kinh doanh du lịch

Biểu hiện đầu tiên của phát triển du lịch là phát triển các cơ sở kinh doanh du lịch Đó là sự phát triển từng cơ sở kinh doanh du lịch, phục vụ trong lĩnh vực du lịch và sự gia tăng của số lượng các cơ sở kinh doanh du lịch Cơ sở kinh doanh du lịch là nơi sản xuất và cung cấp phần lớn sản phẩm, dịch vụ cho khách du lịch, tạo ra lợi nhuận cho đơn vị, đóng góp nguồn thu cho ngân sách Vì vậy, phát triển cơ sở kinh doanh du lịch vừa là biểu hiện, vừa đóng vai trò quan trọng vào sự phát triển ngành du lịch của một địa phương Phát triển cơ sở kinh doanh du lịch được hiểu là phát triển bản thân từng cơ sở kinh doanh du lịch, phục vụ trong lĩnh vực du lịch Điều đó có nghĩa là từng cơ sở kinh doanh phải cố gắng tích tụ, tập trung các yếu tố nguồn lực để tự lớn lên, tự đứng vững trong điều kiện cạnh tranh Đặc biệt, trong điều kiện hiện nay, biểu hiện của nội dung này là sự gia tăng của các yếu tố nguồn lực như: số lượng lao động, số vốn đầu tư, số lượng sản phẩm

và trên phạm vi xã hội thì đó là sự gia tăng quy mô bình quân của các cơ sở kinh doanh phục vụ trong lĩnh vự du lịch Để phân tích sự phát triển du lịch của mỗi địa phương, cần phân tích sự biến động số lượng cơ sở kinh doanh du lịch (doanh nghiệp), sự tăng trưởng số lượng doanh nghiệp phân theo các nhóm ngành dịch vụ như vận chuyển, lưu trú, nhà hàng theo các loại hình sở hữu như doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

1.2.3 Nâng cao số lượng, chất lượng các nguồn lực cho ngành du lịch

- Tài nguyên: Việc bảo tồn và sử dụng bền vững các nguồn tài nguyên thiên nhiên, nhân văn là rất cần thiết, nó bảo đảm cho hoạt động kinh doanh

du lịch phát triển lâu dài Phát triển bền vững ủng hộ việc lưu lại cho các thế

hệ tương lai một nguồn tài nguyên du lịch không kém hơn so với cái mà thế

hệ trước được hưởng

Trên cơ sở quy hoạch phát triển du lịch cần phải có những giải pháp sử dụng một cách tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên du lịch Nếu các nguồn tài nguyên bị xuống cấp hay bị hủy hoại thì các điểm du lịch sẽ không thu hút được khách, dân cư địa phương sẽ phải hứng chịu các tác động xấu của môi trường và những vấn đề tiêu cực về xã hội do hoạt động du lịch gây ra

Sử dụng tổng hợp các nguồn lực cho phát triển bền vững trong đó cần quan tâm đến cộng đồng địa phương gắn với địa bàn sinh sống của họ Trongchiến lược phát triển du lịch cần quan tâm đến ảnh hưởng của du lịch đối với các di sản văn hóa và các yếu tố truyền thống, các hoạt động và động lực của từng cộng đồng địa phương

- Nâng cao chất lượng lao động: Lao động là một nhân tố không thể thiếu trong quá trình phát triển du lịch Chất lượng của đội ngũ lao động trong

du lịch đánh giá mức độ phát triển của hoạt động du lịch Do đặc điểm của sản phẩm du lịch chủ yếu là hoạt động dịch vụ nên nó phụ thuộc rất lớn vào chất lượng phục vụ của lực lượng lao động trong du lịch

Sự phát triển lao động du lịch thể hiện ở số lượng, cơ cấu, trình độ, kỹ năng ứng xử của đội ngũ lao động trong các doanh nghiệp thuộc ngành Phát triển du lịch thể hiện ở số lượng lao động phải đảm bảo đầy đủ phục vụ nhu cầu của du khách, đồng thời, cơ cấu phải hợp lý tùy theo mức độ phục vụ du khách

và các loại nhu cầu của du khách Nguồn nhân lực ngành du lịch, có thể phân thành 02 loại: bộ phận (gián tiếp) có chức năng quản lý chung của doanh nghiệp

du lịch, bộ phận (trực tiếp) có chức năng trực tiếp cung cấp dịch vụ cho khách

Đối với ngành du lịch, các bộ phận lao động có vai trò rất quan trọng

Do du lịch là ngành kinh doanh có tính chất tổng hợp cao nên lao động quản lý

có vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu tổng hợp các ngành kinh tế, xã hội,

đề ra các chính sách về phát triển ngành Bộ phận lao động đảm bảo hoạt động kinh doanh du lịch lại phải nhanh nhạy, kịp thời, giải quyết tốt mọi công việc hàng ngày cũng như đột xuất Lao động trực tiếp cung cấp dịch vụ cho khách ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng phục vụ, tạo ra sự hài lòng cho khách

Về trình độ, chất lượng lao động, lao động trong du lịch cần có sự chuẩn bị đầy đủ những kiến thức văn hóa chung như hiểu biết về lịch sử, phong tục tập quán của từng địa phương và có khả năng giao tiếp tốt để phục

vụ tất cả các du khách và chiếm được sự cảm tình của họ

- Mở rộng nguồn vốn đầu tư phát triển du lịch: Để tạo ra sản phẩm dulịch phục vụ du khách ngày càng tốt hơn, ngành du lịch phải đảm bảo được nguồn vốn kinh doanh du lịch Sự phát triển thể hiện ở khả năng đảm bảo nguồn vốn để đầu tư cho du lịch và đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn Nguồn vốn kinh doanh du lịch bao gồm nhiều nguồn: Vốn nhà nước, vốn tự có của đơn vị, vốn vay tín dụng từ các ngân hàng, cộng đồng dân cư Nguồn vốn đầu

tư cho du lịch bao gồm cả vốn trong và ngoài nước, trong đó vốn đầu tư nước ngoài là nguồn vốn có tiềm năng lớn Để đảm bảo nguồn vốn đầu tư cho các mục tiêu phát triển ngành du lịch ở một địa phương, cần có giải pháp tăng cường thu hút vốn đầu tư nước ngoài

Do nguồn vốn của nhà nước còn hạn hẹp so với yêu cầu đầu tư để phát triển nên cần phải có sự kết hợp hài hòa giữa nhà nước trong quá trình đầu tư vốn, vừa đảm bảo thực hiện mục đích của nhà nước, vừa đảm bảo mục tiêucủa ngành du lịch Để mở rộng quy mô kinh doanh, đáp ứng nhu cầu tăng nhanh của du khách (đặc biệt trong mùa trọng điểm du lịch), các doanh nghiệp phải tự tìm kiếm và huy động vốn bằng nhiều con đường khác nhau (vay ngân hàng, phát hành cổ phiếu, huy động từ cán bộ công nhân viên ) để kịp thời có vốn kinh doanh và tận dụng cơ hội thị trường

Đồng thời, nguồn vốn đầu tư cho du lịch cần có cơ cấu hợp lý để đảm bảo hiệu quả đầu tư Trong đó, doanh nghiệp xác định được hướng đầu tư đem lại hiệu quả cao nhất, xác định được cơ cấu nguồn vốn đầu tư phát triển

hạ tầng kỹ thuật phục vụ du lịch, đầu tư phát triển cơ sở lưu trú, nhà hàng, các khu vực dịch vụ bổ sung, vui chơi, giải trí phục vụ giao thông vận tải, đầu tư phát triển nguồn nhân lực phục vụ hoạt động du lịch

- Tăng cường cơ sở vật chất - kỹ thuật du lịch: Theo nghĩa rộng, cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch là toàn bộ các phương tiện vật chất kỹ thuật được huy động tham gia vào việc khai thác các tài nguyên du lịch nhằm tạo ra và thực hiện các dịch vụ và sản phẩm du lịch thỏa mãn nhu cầu của khách trong chuyến tham quan của họ Nó bao gồm các yếu tố thuộc cơ sở hạ tầng xã hội như hệ thống đường sá, cầu cống, điện nước, các công trình xây dựng Đây là những yếu tố cơ sở hạ tầng xã hội, đảm bảo điều kiện chung cho phát triển du lịch

Theo nghĩa hẹp, cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch được biểu hiện là toàn

bộ các phương tiện vật chất do các tổ chức du lịch tạo ra để khai thác các tiềm năng du lịch, tạo ra các sản phẩm và hàng hóa cung cấp và làm thỏa mãn nhu cầu du khách Chúng bao gồm: hệ thống các khách sạn, nhà hàng các khu vui chơi, giải trí, phương tiện vận chuyển, hệ thống thông tin liên lạc trong nội bộ các cơ sở du lịch và với bên ngoài , các công trình kiến trúc bổ trợ như các khu vực giặt là, cắt tóc, vật lý trị liệu Đây chính là những yếu tố đặc trưng trong hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật của ngành du lịch Nếu thiếu những yếu

tố này thì nhu cầu của khách du lịch không được thỏa mãn

Việc tạo ra sản phẩm du lịch thỏa mãn nhu cầu của khách phụ thuộc vào sự phát triển hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch, được quyết định bởi năng lực và tính tiện ích của nó Ngành du lịch muốn phát triển gia tăng và bền vững đòi hỏi phải có một hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật tốt Do đó, trình độ phát triển của ngành du lịch một địa phương còn được đánh giá ở sự

phát triển, tính đa dạng, phong phú, hiện đại, hấp dẫn của cơ sở vật chất- kỹ thuật du lịch ở địa phương đó

Tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ du lịch: Trong thời kỳ hội nhập, sự phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia, các địa phương gắn liềnvới sự phát triển của hoạt động nghiên cứu và ứng dụng khoa học vào thựctiễn Do đó, phát triển các nguồn lực ngành du lịch cũng là nói đến sự phát triển của hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao công nghệ thông tin tiên tiến trong lĩnh vực du lịch

Khoa học công nghệ có vai trò quan trọng trong phát triển du lịch Những thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến, hiện đại là những yếu tố làm giảm chi phí, nâng cao hiệu suất công việc và hiệu quả của quá trình sản xuất kinh doanh Việc ứng dụng những thành tựu khoa học công nghệ tiến tiến như điện tử tin học, vô tuyến viễn thông, tự động hóa, công nghệ sinh học góp phần hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch, tạo ra những sản phẩm du lịch ngày càng mới lạ, hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách

Vì vậy, sự phát triển của ngành du lịch còn được thể hiện ở mức độ ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ vào hoạt động của ngành du lịch, hiệu quả ứng dụng các nghiên cứu khoa học vào thực tiễn

1.2.4 Nâng cao năng lực và tạo lập sự liên kết chặt chẽ giữa các chủ thể tham gia hoạt động du lịch

Khi hoạt động du lịch đã phát triển mạnh mẽ hơn, các doanh nghiệp kinh doanh du lịch đã chủ động hợp tác bằng những hợp đồng liên kết Liên kết kinh

tế trong phát triển kinh tế du lịch chính là thực hiện liên kết trong cung ứng các dịch vụ du lịch, trao đổi thông tin, học tập kinh nghiệm, đào tạo nhân lực, trong việc hình thành các sản phẩm du lịch, tour, tuyến du lịch chung, trong quảng

bá, xúc tiến phát triển du lịch và trong liên kết với các cơ quan ban ngành

Phát triển du lịch cần có sự liên kết hợp tác của cộng đồng địa phương và các đối tượng liên quan Để phát triển du lịch bền vững cần phải kết hợp hai mục tiêu bảo tồn các tài nguyên thiên nhiên với phát triển cộng đồng Nói cách khác

là phải có sự cân bằng giữa nhu cầu của khách du lịch, nhu cầu của người dân địa phương, và nhu cầu của môi trường thiên nhiên thông qua các chính sách phát triển du lịch bền vững Đạt được sự hài hòa nêu trên đòi hỏi phải có sự hỗ trợ sâu rộng của các đối tượng tham gia vào hoạt động du lịch, cân đối một cáchhợp lý các mục tiêu kinh tế, xã hội và con người, đồng thời phải nhận thức được tầm quan trọng của việc hợp tác giữa Chính phủ, cộng đồng dân cư địa phương, ngành du lịch trong lĩnh vực phát triển cộng đồng và bảo vệ môi trường

1.2.5 Nâng cao chất lượng môi trường cho phát triển du lịch

Bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch là rất cần thiết Nhận thức

du lịch mang tính hai mặt, ở chỗ du lịch vừa có khả năng đóng góp một cách tích cực vào những thành tựu kinh tế xã hội, nhưng đồng thời nó cũng một phần dẫn tới sự xuống cấp về môi trường và mất đi sự đặc thù của từng địa phương Hoạt động du lịch luôn gắn với việc khai thác các tiềm năng tài nguyên tự nhiên cũng như tài nguyên nhân văn nên chịu tác động và gây ảnh hưởng rất lớn đến môi trường Do vậy trong quá trình phát triển phải tiến hành quan sát và trắc nghiệm sự biến động của yếu tố môi trường để có giải pháp kịp thời bảo vệ môi trường

1.2.6 Các tiêu chí đánh giá phát triển du lịch bền vững

Du lịch bền vững là một xu thế của thời đại, là mục tiêu đặt ra cho phát triển du lịch có ý nghĩa quan trọng không chỉ về mặt kinh tế mà còn có ý nghĩa đặc biệt đối với sự phát triển bền vững của xã hội, của cộng đồng trên quan điểm khai thác một cách hợp lý tài nguyên môi trường Trên cơ sở các yêu cầu và nguyên tắc cơ bản của phát triển du lịch bền vững các tiêu chí cơ bản đánh giá phát triển du lịch bền vững được xem xét bao gồm:

1.2.6.1 Các tiêu chí về kinh tế

Kinh tế du lịch phát triển nhanh chóng và trở thành ngành kinh tế quan trọng trong thời đại ngày nay của các quốc gia Phát triển du lịch bền vững phải đảm bảo kinh tế du lịch có tăng trưởng cao, liên tục, ổn định dài hạn Những thay đổi trong du lịch hiện đại dẫn đến phát triển du lịch bền vững là lựa chọn có tính bắt buộc, trong đó yếu tố kinh tế đóng vai trò rất quan trọng

là điều kiện và động lực trong phát triển du lịch bền vững Đánh giá tính bền vững về kinh tế trong phát triển du lịch bao gồm nhiều chỉ tiêu cụ thể khác nhau và các mức độ khác nhau, tùy theo đặc điểm, trình độ phát triển kinh tế mỗi địa phương Với tiêu chí này cần đề cập các chỉ tiêu cụ thể sau:

- Chỉ tiêu về khách du lịch: Khách du lịch là yếu tố quyết định trong việc hình thành nên «cầu» du lịch, là một trong những tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá sự phát triển du lịch của một điểm du lịch cụ thể cũng như của ngành du lịch Phát triển du lịch bền vững dưới góc độ đánh giá chỉ tiêu

về khách du lịch cần quan tâm đến sự tăng trưởng liên tục thông qua các chỉ tiêu số lượt khách, số ngày lưu trú trung bình, mức chi tiêu bình quân của khách, khả năng thanh toán, thị trường truyền thống, số khách quay trở lại, mức độ hài lòng của du khách

- Chỉ tiêu về doanh thu du lịch tăng: Hoạt động du lịch phải hướng tới mục tiêu quan trọng là tăng doanh thu, thu nhập và đóng góp cho ngân sách nhà nước Doanh thu du lịch được tổng hợp từ nhiều nguồn thu gồm doanh thu lưu trú, doanh thu ăn uống, doanh thu bán hàng và dịch vụ, doanh thu lữ hành và vận chuyển Doanh thu du lịch phản ảnh sự phát triển của kinh tế du lịch không chỉ thể hiện ở số lượng như tỷ trọng thu nhập của ngành so với GDP mà còn phải thể hiện tỷ lệ trên một du khách và cơ cấu của doanh thu Doanh thu, thu nhập của ngành du lịch phụ thuộc nhiều vào chỉ tiêu khách du lịch, phụ thuộc vào chất lượng các sản phẩm du lịch Sự tăng trưởng của

khách du lịch và các sản phẩm du lịch độc đáo đa dạng sẽ làm tăng doanh thu, thu nhập và sẽ góp phần quan trọng cho sự phát triển bền vững của du lịch

- Tổng sản phẩm trong nước (GDP) ngành du lịch là một chỉ tiêu quan trọng trong tiêu chí đánh giá sự bền vững về kinh tế của phát triển du lịch Sự phát triển và gia tăng liên tục của chỉ tiêu GDP của ngành du lịch cho thấy sự phát triển của ngành cũng như vị trí của du lịch trong tổng thể nền kinh tế quốc dân Chỉ tiêu này càng ổn định và tăng cao theo thời gian cho thấy ngành

du lịch càng phát triển gần với mục tiêu phát triển bền vững

- Chỉ tiêu hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật của ngành du lịch: Hệ thống

cơ sở vật chất kỹ thuật của ngành được cho là toàn bộ các phương tiện vật chất

kỹ thuật do các tổ chức du lịch tạo ra để khai thác các tiềm năng, tạo ra các sản phẩm du lịch và hàng hóa cung cấp và làm thỏa mãn các nhu cầu của du khách

Hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật của ngành du lịch phải đảm bảo phù hợp với đặc trưng của dịch vụ du lịch, đồng thời phải phù hợp với đặc thù tài nguyên

du lịch tại khu vực đó Tính đa dạng, phong phú, hiện đại, hấp dẫn của cơ sở vật chất kỹ thuật tạo nên tính đa dạng, phong phú, hiện đại, hấp dẫn của dịch vụ du lịch Phát triển du lịch bền vững cần phải có một hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật của ngành đáp ứng nhu cầu của du khách bởi năng lực, tính tiện ích của nó

- Chỉ tiêu nguồn nhân lực du lịch: Khác với những ngành kinh tế khác, ngành du lịch phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố con người Chất lượng, tính chuyên nghiệp của đội ngũ lao động ngành du lịch tác động trực tiếp đến chất lượng sản phẩm du lịch Bên cạnh kỹ năng nghề nghiệp giỏi, khả năng giao tiếp tốt, thành thạo các ngoại ngữ cần được trang bị đầy đủ những kiến thức

về mặt lịch sử, xã hội cũng như kiến thức về tài nguyên môi trường

- Tính trách nhiệm trong hoạt động tuyên truyền quảng bá du lịch: Quảng

bá và xúc tiến du lịch, nhằm phát triển du lịch Hoạt động này cần phải có trách nhiệm cung cấp cho du khách biết và hiểu được đầy đủ những thông tin để qua

đó du khách có thể tự lựa chọn cho mình việc khám phá những điểm đến mới lạ cũng như những nơi đến hoài mà không chán Việc quảng bá đầy đủ, trung thực

sẽ tạo được lòng tin cho du khách và có ảnh hưởng tích cực đến khả năng thu hút khách làm gia tăng không ngừng lượng khách du lịch đảm bảo có được sự tăng trưởng kinh tế du lịch, góp phần vào sự phát triển bền vững của du lịch

1.2.6.2 Các tiêu chí về xã hội

Phát triển du lịch bền vững về mặt xã hội đòi hỏi ngành du lịch phải có những đóng góp cho quá trình phát triển ngày càng cao trong việc thực hiện

tiến bộ và công bằng xã hội Để phát triển du lịch bền vững về mặt xã hội cần

chú ý nội dung sau :

- Tăng trưởng kinh tế du lịch phải đi đôi với giải quyết việc làm cho người lao động Du lịch tạo ra nhiều việc làm, tăng thu nhập cho người lao động; nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư, rút ngắn khoảng cách thu nhập giữa thành thị với nông thôn, nơi gắn với nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên Phát triển du lịch bền vững phải đảm bảo an toàn cho du khách tại những điểm đến, bảo vệ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống

- Tăng trưởng kinh tế du lịch phải đi đôi với xóa đói, giảm nghèo: Bản thân hoạt động du lịch cần đến nhiều lao động sống Khi hệ thống các cơ sở kinh doanh dịch vụ phát triển sẽ tạo điều kiện để một bộ phận lao động xã hội

có công ăn việc làm, có thu nhập cải thiện cuộc sống, nâng cao dân trí

- Đối với toàn xã hội ảnh hưởng lan tỏa từ sự phát triển của hoạt động du lịch là rất đáng kể Khi du lịch phát triển sẽ kéo theo các nhóm ngành dịch vụ khác như vận tải, viễn thông, chăm sóc y tế phát triển Khi các ngành này phát triển sẽ giải quyết được nhiều công ăn việc làm hơn góp phần ổn định xã hội

- Ở những vùng nông thôn miền núi, người dân có thu nhập thấp và điều kiện sinh hoạt hạn chế, nhưng chính những nơi đây lại giàu về tài nguyên thiên chưa được khai thác đúng mức và hợp lý Phát triển du lịch bền vững tại

những nơi này đảm bảo đem lại lợi ích tối đa có thể cho người nghèo Sự phát triển du lịch, mối liên kết giữa các doanh nghiệp du lịch và người nghèo sẽ làm tăng thêm cơ hội tăng thu nhập cũng như sinh kế cho người nghèo góp phần vào công cuộc xóa đói giảm nghèo hiện nay

- Mức độ hài lòng của cộng đồng địa phương đối với các hoạt động du lịch: Để đảm bảo cho du lịch phát triển bền vững cần có sự tham gia ủng hộ, hợp tác của cộng đồng dân cư địa phương Muốn đạt được điều đó thì phải nhận thức được rằng mục tiêu của du lịch trước hết là vì sự phát triển của cộng đồng, đem lại lợi ích cho cộng đồng Chính vì thế có thể thấy rằng mức

độ hài lòng của cộng đồng địa phương cũng là chỉ tiêu đánh giá mức độ bền vững của du lịch trong quá trình phát triển

- Tác động đến xã hội từ các hoạt động du lịch: Hoạt động du lịch tác động đến nhiều mặt của đời sống xã hội Các tác động vừa mang tính tích cực vừa mang tính tiêu cực Nếu bị thương mại hóa sẽ làm mất đi tính đặc thù của văn hóa truyền thống Do vậy, trong quá trình phát triển cần phải có sự quản lý bằng các văn bản pháp luật, các quy định và phải đảm bảo khả năng thực hiện

1.2.6.3 Các tiêu chí về môi trường

Hoạt động du lịch luôn gắn liền với việc khai thác tiềm năng tài nguyên thiên nhiên cũng như các giá trị văn hóa, nhân văn nên du lịch chịu tác động

và ảnh hưởng rất lớn của môi trường và môi trường được xem là yếu tố quyết định đến sự phát triển của ngành du lịch Các tiêu chí cơ bản được xem xét là:

- Tỷ lệ các khu điểm du lịch được bảo vệ: Phát triển du lịch được coi là

bền vững nếu như số lượng các khu, điểm du lịch cũng như các nguồn tài nguyên du lịch được quan tâm đầu tư, bảo vệ chiếm tỷ lệ cao Việc phân biệt

giữa điểm du lịch “được bảo vệ” với điểm du lịch “chưa được bảo vệ” để đáp

ứng nhu cầu phát triển du lịch là điểm du lịch đó có được Nhà nước quan tâm đầu tư tôn tạo, xây dựng các hệ thống xử lý, và kiểm soát chất thải hay không

Mục tiêu của phát triển du lịch bền vững là nhằm khai thác một cách hợp lý và hiệu quả các nguồn tài nguyên, tránh việc sử dụng quá mức và lãng phí tài nguyên nhất là tài nguyên tự nhiên không thể tái tạo Đánh giá tính bền vững các khu, điểm du lịch cũng như ngành du lịch nhất thiết phải dựa vào tỷ

lệ các khu, điểm du lịch được đầu tư bảo vệ, tôn tạo Theo tổ chức du lịch thế giới nếu tỷ lệ này vượt qua 50% thì được đánh giá là phát triển bền vững

- Quản lý áp lực môi trường tại các khu, điểm du lịch: Quản lý áp lực từ

hoạt động du lịch lên môi trường thực chất là việc giới hạn các tác động tiêu cực từ du lịch lên môi trường, trong đó việc giới hạn và quản lý “sức chứa” của điểm du lịch đó được đặt lên hàng đầu Mục tiêu của phát triển bền vững

là tạo ra một sự phát triển và tăng trưởng ổn định về kinh tế, do đó việc khai thác quá giới hạn cho phép của một điểm du lịch sẽ đưa lại những tác động tiêu cực, làm suy giảm tính bền vững của một khu vực, phá vỡ khả năng phát triển bền vững của ngành

- Mức độ đóng góp của ngành du lịch cho bảo tồn, tôn tạo và bảo vệ

môi trường: Phát triển bền vững cần có sự tập trung cho công tác bảo tồn, cần

sự tham gia của mọi bên liên quan, đặc biệt là cộng đồng tại các điểm du lịch

Tài nguyên du lịch khi được khai thác phục vụ mục đích du lịch đều đem lại một nguồn thu nhất định đối với ngành du lịch nói chung và cộng

đồng địa phương Sự đóng góp của ngành du lịch cho bảo tồn thể hiện ở “tỷ lệ

doanh thu du lịch được trích lại cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan chủ quản các nguồn tài nguyên du lịch đó phục vụ công tác bảo tồn và tôn tạo” Tỷ lệ này càng cao thì chứng tỏ khả năng phối hợp liên ngành tốt, nó thể

hiện mức độ phát triển bền vững của du lịch

- Số lượng (tỷ lệ) các khu, điểm du lịch được quy hoạch: Đối với một chiến lược hoặc kế hoạch phát triển du lịch của một quốc gia, một vùng lãnh thổ hoặc một điểm du lịch cụ thể thì công tác quy hoạch luôn nắm vai trò

quan trọng và quyết định Đặc biệt với quy hoạch cho phát triển bền vững thì yếu tố thiết kế dự án quy hoạch, thực hiện và giám sát thực hiện quy hoạch lại

càng quan trọng hơn bao giờ hết

Phát triển du lịch theo quy hoạch đảm bảo hài hòa giữa kinh tế, xã hội

và môi trường Chính vì vậy mà số lượng (tỷ lệ) các khu, điểm du lịch được quy hoạch là một trong những chỉ số quan trọng trong việc đánh giá tính bền vững trong mục tiêu phát triển du lịch

1.3 CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG

1.3.1 Điều kiện tự nhiên

Điều kiện tự nhiên bao gồm: vị trí địa lý, địa hình, khí hậu, tài nguyên thiên nhiên Khoảng cách từ các điểm du lịch đến nguồn gửi khách càng ngắn thì càng thuận tiện cho việc phát triển du lịch Địa hình ở một nơi thường chế định cảnh đẹp và sự đa dạng của phong cảnh nơi đó Đối với du lịch, điều kiện quan trọng nhất là địa phương phải có địa hình đa dạng của phong cảnh ở nơi đó Đối với du lịch điều kiện quan trọng nhất là địa phương phải có địa hình đa dạng và có những đặc điểm tự nhiên : biển, rừng, sông , hồ Du khách thường ưa thích những nơi nhiều rừng, núi, biển, đảo ,thường không

ưa thích những nơi địa hình và phong cảnh đơn điệu mà họ cho là tẻ nhạt và không thích hợp với việc tham quan, thưởng ngoạn, nghỉ ngơi

Điều kiện khí hậu có ảnh rất lớn đến sự phát triển du lịch Những nơi

có điều kiện khí hậu điều hòa thường được ưa thích Mỗi loại hình du lịch đòi hỏi những điều kiện khí hậu khác nhau Khách nghỉ biển thường thích những nơi có điều kiện khí hậu: mưa ít, số giờ nắng trung bình trong ngày cao, nhiệt

độ trung bình của không khí vào ban ngày không cao lắm, nhiệt độ không khí ban đêm không cao, nhiệt độ nước biển ôn hòa, thích hợp nhất thường là

220C, ban ngày ít gió Ngược lại, khu vực có khí hậu khắc nghiệt thường không thích hợp cho phát triển du lịch : nhiều gió bão, quá nóng, quá ẩm

Tài nguyên du lịch nhiên nhiên đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển du lịch Bình Định là tỉnh có những yếu tố tiềm năng có giá trị lớn và đa dạng như biển, hồ, đầm, những danh thắng thiên nhiên như Gành Ránh, Phương Mai - núi Bà… Tuy nhiên, nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên có giá trị quan trọng nhất là tài nguyên du lịch biển Cũng giống với các tỉnh ven biển Miền Trung, Bình Định có tài nguyên du lịch biển đa dạng, có giá trị, so với Khánh Hòa, Quảng Nam, Đà Nẵng, là những trọng điểm quốc gia về du lịch biển đã được hình thành thì Bình Định đang có điều kiện tài nguyên du lịch không thua kém nhất là tuyến du lịch ven biển Phương Mai - Núi Bà, cụm du lịch thành phố Quy Nhơn

Du lịch là một trong những ngành có sự định hướng tài nguyên rõ rệt

Có thể nói tài nguyên du lịch, với sự phong phú đa dạng của nó sẽ là yếu tố thu hút khách du lịch, một trong những nhân tố để đảm bảo cho du lịch phát triển bền vững Vì vậy, tính đa dạng và ổn định của nguồn tài nguyên du lịch của địa phương sẽ là tiền đề quan trọng để phát triển du lịch bền vững Nó cho phép các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý du lịch đa dạng hoá sự lựa chọn giải pháp kinh doanh, nhờ đó đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển với việc đáp ứng các yêu cầu của mục tiêu bền vững về kinh tế, văn hoá, xã hội và môi trường

1.3.2.Trình độ nhận thức của xã hội về phát triển du lịch bền vững

Phát triển du lịch bền vững không chỉ là yêu cầu mà còn là mục tiêu cơ bản để đảm bảo sự phồn vinh lâu dài trong tương lai của quốc gia, của doanh nghiệp và của mỗi người dân Tuy nhiên, để có thể đưa nội dung phát triển du lịch bền vững đi vào thực tế cuộc sống đòi hỏi phải có rất nhiều điều kiện cần thiết, trong đó quan trọng hàng đầu đó chính là nhận thức đúng đắn của xã hội

về tính cấp bách của phát triển du lịch bền vững Sự nhận thức này trước hết

là của những người lãnh đạo ở cấp cao nhất của quốc gia, địa phương, ngành

về vấn đề này Bởi vì sự nhận thức đúng đắn của các thành phần này đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc tạo ra môi trường pháp lý cần thiết cho việc thực thi quy định phát triển du lịch bền vững

Nhóm quan trọng thứ hai trong việc nhận thức này chính là bản thân những người kinh doanh du lịch vì họ sẽ là người trực tiếp thực hiện các hoạt động có tính quyết định đến việc bền vững hay không

Nhóm thứ ba chính là khách du lịch vì họ là người sẽ có tác động mạnh đến việc đưa ra các nhu cầu buộc những người kinh doanh phải đáp ứng

Và cuối cùng, đó chính là nhận thức của người dân bản địa, những người có vai trò rất quan trọng trong việc tham gia bảo vệ môi trường đồng thời cũng là đối tượng thụ hưởng từ việc phát triển du lịch, thành tố quan trọng trong tiêu chí đánh giá phát triển du lịch bền vững

1.3.3 Chất lượng xây dựng và quản lý quy hoạch phát triển du lịch

Quy hoạch phát triển du lịch cần phải đảm bảo trên quan điểm phát

triển bền vững Hoạt động du lịch phải được nhìn nhận như một hệ thống các

mối quan hệ tương tác giữa cung và cầu trong du lịch

Các yếu tố cung trong du lịch bao gồm các điểm hấp dẫn và các hoạt động tại đó, các cơ sở lưu trú, tiện nghi, kết cấu hạ tầng và tất cả các dịch vụ cho du khách trong chuyến hành trình du lịch

Các yếu tố cầu trong du lịch là thị trường khách du lịch: Khách du lịch nội địa, khách du lịch quốc tế và cư dân địa phương có tiêu dùng sản phẩm du lịch

Việc lập quy hoạch đảm bảo tính thống nhất của các yếu tố trong du lịch và phải được đặt trong quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội của mỗi khu vực, mỗi quốc gia Điều này là rất quan trọng vì nó tránh được những mâu thuẫn tiềm ẩn về việc sử dụng các nguồn lực hay địa bàn nhất

định cho sự phát triển của các lĩnh vực khác nhau Nó cũng đảm bảo cho việc sử dụng đa dạng kết cấu hạ tầng phục vụ cho cộng đồng nói chung và cho hoạt động du lịch nói riêng

Quy hoạch phát triển du lịch theo hướng bền vững là rất quan trọng, vì phần lớn sự phát triển du lịch phụ thuộc vào các điểm hấp dẫn và các hoạt động liên quan đến môi trường tự nhiên, các gía trị văn hóa của địa phương

Một trong những vấn đề có ý nghĩa khá quan trọng đối với quá trình tổ chức thực hiện quy hoạch phát triển du lịch đó là vấn đề sự tham gia của cộng đồng trong quá trình lập quy hoạch cũng như quá trình thực hiện quy hoạch

1.3.4 Tính đồng bộ và nghiêm minh của hệ thống pháp luật

Việc phát triển du lịch bền vững mặc dù rất quan trọng đối với quốc gia, ngành hoặc chính bản thân người dân sở tại Tuy nhiên, vì mục tiêu cực đại hoá lợi nhuận nên hành vi của chủ thể kinh doanh thường hướng đến việc tạo ra doanh thu lớn nhất trên cơ sở kiểm soát chi phí thấp nhất Với động cơ như vậy, các doanh nghiệp sẵn sàng sử dụng mọi biện pháp để thực hiện mục tiêu đó, nhiều khi bất chấp hậu quả về môi trường, xã hội trong dài hạn Lúc này, chính sự hoàn thiện và nghiêm minh của hệ thống pháp luật liên quan đến quản lý tài nguyên, đến môi trường và xã hội sẽ là công cụ hữu hiệu để điều chỉnh hành vi của doanh nghiệp và các chủ thể kinh doanh phải thực thi các biện pháp cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển du lịch bền vững Việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm về phát triển bền vững cho chủ thể kinh doanh là cần thiết, quan trọng Song một hệ thống pháp luật đồng bộ, việc thực thi pháp luật nghiêm minh sẽ là sự đảm bảo đầy đủ cho phát triển bền vững trong du lịch của bất cứ địa phương, quốc gia nào trên thế giới

1.3.5.Trình độ phát triển kinh tế - xã hội

Trình độ phát triển kinh tế xã hội của một đất nước, khu vực có tác động rất lớn đến khả năng và xu hướng phát triển bền vững của ngành du lịch Theo

ý kiến của một số chuyên gia thuộc « Hội đồng kinh tế và xã hội » của Liên hợp quốc, thì phát triển du lịch bền vững đòi hỏi một đất nước phải có kinh tế tương đối phát triển, với hệ thống kết cấu hạ tầng tiện nghi hiện đại điều kiện chính trị, xã hội ổn định là điểm đến an toàn của du khách Mức sống ngày càng nâng cao làm tăng nhu cầu du lịch, những chính sách kinh tế xã hội tích cực, như các quy định về xuất nhập cảnh thông thoáng sẽ có tác động không nhỏ đến việc thu hút khách quốc tế cũng như người dân đi du lịch nước ngoài,

là nhân tố quyết định sự bền vững về kinh tế Mặt khác trình độ phát triển kinh

tế - xã hội sẽ là điều kiện cần thiết để nâng cao trình độ quản lý điều hành chính sách của các cơ quan quản lý nhà nước về du lịch, điều kiện cần thiết cho phát triển bền vững Ngoài ra, trình độ phát triển kinh tế - xã hội của một địa phương cũng ảnh hướng đến mức sống và trình độ văn hoá, xã hội của cộng đồng dân cư nơi hoạt động du lịch diễn ra, nhân tố quan trọng để đảm bảo cho phát triển bền vững về xã hội, môi trường

1.3.6 Chất lượng của hoạt động xúc tiến quảng bá du lịch

Công tác xúc tiến quảng bá du lịch trước tiên cần có những khảo sát đánh giá nguồn tài nguyên du lịch địa phương từ đó xây dựng và xác định các sản phẩm mang tính đặc trưng địa phương mà mình có được Đẩy mạnh xúc tiến quảng bá, mở rộng thị trường thông qua các hoạt động như tạo sự kiện, xuất bản phẩm về du lịch tham gia các chương trình phát thanh, truyền hình, báo chí, áp phích, pa nô, tổ chức hội thảo, nhận tổ chức hội nghị lớn Tham gia các hội chợ, diễn đàn du lịch và các sự kiện quốc tế chuyên nghiệp Tổ chức dự báo về thị trường, nhất là thị trường truyền thống và có khả năng chi trả cao

Do đó, việc không ngừng nâng cao chất lượng các hoạt động quảng bá, xúc tiến

du lịch của một địa phương cũng là nhân tố quan trọng cho phát triển bền vững

vì việc quảng bá này sẽ giúp định hướng thu hút khách du lịch hiệu quả, tiền đề quan trọng cho tính bền vững, lâu dài về kinh tế, xã hội, môi trường

1.3.7 Mối liên kết và hợp tác trong hoạt động du lịch giữa các địa phương trong nước và quốc tế

Đối tượng phục vụ của du lịch là thỏa mãn các mong muốn của con người trong quá trình tiêu dùng dịch vụ du lịch Việc liên kết hợp tác trong phát triển du lịch sẽ mang lại hiệu quả to lớn trong việc xúc tiến quảng bá các sản phẩm du lịch của địa phương đến với các đối tượng du khách Nếu thiếu các hoạt động này thì thị trường khách du lịch khó có thể mở rộng và ổn định, làm ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển bền vững về kinh tế, kéo theo sự mất

ổn định về xã hội và môi trường Vì khi việc kinh doanh du lịch không đạt được hiệu quả như mong muốn về kinh tế, các chủ thể kinh doanh có thể bất chấp các quy định hiện có, sẵn sàng thực thi các hoạt động có nguy cơ xâm hại đến môi trường, xã hội để đáp ứng mục tiêu kinh tế của mình

1.4 KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM VÀ QUỐC TẾ

1.4.1 Kinh nghiệm về phát triển bền vững ở Đảo Crete Hy Lạp

Đảo Crete thuộc Hy Lạp có nhiều điều để khám phá về mảng du lịch bền vững- từ các chương trình tham quan dài 01 ngày đến các địa điểm cổ hay những xí nghiệp sản xuất dầu ô liu, các làng truyền thống và bảo tàng dân gian cho đến các chương trình kéo dài hàng tuần thăm và phiêu lưu cùng thiên nhiên, các khách sạn thuộc tổ chức «Quả địa cầu xanh» hoạt động dựa trên nguyên tắc thân thiện với môi trường cạnh tranh với các vườn cơ học và những tràm chim Một số chương trình được hợp tác tài trợ bởi chương trình

« LEADER » được khởi xướng bởi liên minh châu Âu giúp phát triển các vùng nông thôn thiếu thốn các điều kiện, được phát triển từ năm 1991 Chi nhánh tại Hy Lạp của Quỹ Thiên Nhiên Thế Giới (World Wide Fund For Nature-WWF) đang nghiên cứu mối quan hệ giữa du lịch và các vùng được bảo tồn, thực hiện các dự án có tính chất định hướng về du lịch sinh thái và

cung cấp các khóa huấn luyện cũng như những cẩm nang đến cộng đồng địa phương Eleni Svoronou, điều phối viên của dự án du lịch sinh thái của tổ chức WWF, cẩn trọng cho rằng việc lên kế hoạch và có một hệ thống cấp bằng là cần thiết trước khi đề xuất du lịch sinh thái có thể được thực hiện Theo ý kiến của cô, «Các chương trình cần có một tác động tích cực, xác định được đến cả môi trường tự nhiên và xã hội» Việc nghiên cứu được Bộ Du lịch Hy Lạp chuyển giao cho tổ chức WWF

Trong mùa du lịch cao điểm ở đảo Crete, các nguồn điện và nguồn nước

bị sử dụng vượt quá giới hạn Vì đảo Crete đang phải trải qua những điều kiện khô hạn kéo dài trong khi phải cân bằng nông nghiệp và du lịch - những nguồn thu nhập chính, việc quản lý những nguồn tài nguyên này là điều tối cần thiết Các nguồn năng lượng tái sinh là chìa khóa của phát triển bền vững như là năng lượng mặt trời, năng lượng gió và các nguồn năng lượng phát sinh khác Đảo Crete đang đứng đầu trong các vùng miền của Hy Lạp với 10% điện từ năng lượng tái sinh Ngoài ra, theo Nilos Charalambides, của cuộc vận động GMO của tổ chức hòa bình xanh, Crete cũng là một hình mẫu cho các ứng dụng sinh học trong làm nông Tổ chức hòa bình xanh đang hợp tác với các cộng đồng làm nông tại địa phương để phát triển các hình thức canh tác sinh học thay thế, các ứng dụng tuy còn khá mới mẻ nhưng đang phát triển khá mạnh tại Hy Lạp[27]

1.4.2 Kinh nghiệm về phát triển bền vững ở Khánh Hòa

Khánh Hòa xưa nay được xem là một vùng đất hội đủ các yếu tố thiên thời, địa lợi, nhân hòa để xây dựng và phát triển kinh tế trên các lĩnh vực công nghiệp, thương mại, dịch vụ - du lịch… và mở rộng giao lưu, hợp tác với các tỉnh thành trong nước và quốc tế Trong đó, thương mại, dịch vụ du lịch được xem là thế mạnh, là ngành kinh tế mũi nhọn của Khánh Hòa

Năm 2010, ngành Du lịch Khánh Hòa đã đón 1.840.000 lượt khách (tăng 20,25% so với năm 2009), trong đó khách quốc tế đạt 390.000 lượt (tăng 38,79%) Số lượt tàu biển quốc tế cao cấp đưa du khách đến Nha Trang là 26 chuyến, lượt khách lên bờ tham quan là 28.000, tăng 3,2% so với năm trước Thời gian lưu trú cùng mức chi tiêu của du khách cũng tăng khá Công suất buồng phòng của các khách sạn, resort đạt trên 60% Tổng doanh thu Du lịch đạt 1.880 tỷ đồng, bằng 107,43% kế hoạch và tăng 20,28% so với năm 2009 Trong năm 2010, nhiều hội nghị, hội thảo, sự kiện văn hóa du lịch mang tầm quốc gia, khu vực và quốc tế đã được tổ chức tại Khánh Hòa Để có được kết quả trên, trong năm 2010 tỉnh đã quan tâm đẩy mạnh công tác xúc tiến, quảng bá; ký kết hợp tác du lịch với các tỉnh bạn trong khu vực như Lâm Đồng, Phú Yên… Bên cạnh hoạt động của cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp kinh doanh du lịch cũng đẩy mạnh hoạt động quảng bá ở nước ngoài để thu hút khách quốc tế từ các thị trường tiềm năng như: Nga, Đức, Pháp, Anh, Tây Ban Nha, Úc, Mỹ, Nhật, Hàn Quốc và Trung Quốc Đặc biệt, với sự ủng hộ của các doanh nghiệp lữ hành, tỉnh đã tổ chức Hội nghị xúc tiến du lịch với sự tham dự của 28 hãng hàng không, 19 đơn vị lữ hành trong nước và quốc tế nhằm thu hút khách du lịch quốc tế bay thẳng đến sân bay Cam Ranh Nhờ chiến lược giảm giá phòng khách sạn (từ 20 – 50%), giảm giá dịch vụ… Mới đây, Nha Trang được hãng Reuters (Anh) bình chọn là một trong 10 điểm đến của năm Nha Trang - Khánh Hòa rất thuận lợi để phát triển du lịch MICE, cũng như tổ chức các sự kiện văn hóa, du lịch lớn

Trong năm 2010, đã có một số dự án du lịch lớn được khởi công xây dựng như Khu du lịch sinh thái biển Hòn Ngang - Bãi Cát Thắm (Vạn Thạnh, Vạn Ninh) với số vốn hơn 3.700 tỷ đồng, dự án khu biệt thự sinh thái và sân golf Cam Ranh (Cam Hòa, huyện Cam Lâm) với số vốn hơn 1.300 tỷ đồng[26]

1.4.3 Những bài học kinh nghiệm cho phát triển du lịch Bình Định theo hướng bền vững

Qua nghiên cứu kinh nghiệm của một số địa phương phát triển du lịch theo hướng bền vững trong nước cũng như trên thế giới cho thấy để phát triển du lịch theo hướng bền vững một cách có hiệu quả cần chú trọng những vấn đề sau:

- Phải có nhận thức đầy đủ về phát triển du lịch bền vững: Phát triển du

lịch bền vững chính là giải pháp duy nhất khắc phục được tình trạng ô nhiễm môi trường, hạn chế khả năng làm suy thoái tài nguyên, duy trì tính đa dạng sinh học Phát triển du lịch bền vững phải chú trọng đến hiệu quả kinh tế, đồng thời phải đảm bảo trật tự an toàn xã hội, an ninh quốc phòng, bảo vệ môi trường sinh thái; góp phần giải quyết phát triển kinh tế - xã hội, giải quyết công ăn việc làm, đem lại lợi ích cho cả cộng đồng

- Làm tốt công tác quy hoạch và quản lý chặt chẽ việc phát triển theo

quy hoạch: Bảo tồn di sản để phát triển du lịch bền vững Đảm bảo mối quan

hệ hài hòa giữa các ngành, và địa phương ngay từ khi xây dựng quy hoạch

- Đẩy mạnh công tác xúc tiến, quảng bá, ký kết hợp tác du lịch với các tỉnh bạn trong khu vực Bên cạnh hoạt động của cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp kinh doanh du lịch cần đẩy mạnh hoạt động quảng bá ở nước ngoài để thu hút khách quốc tế từ các thị trường tiềm năng Tăng cường liên kết vùng, miền, đẩy mạnh hợp tác quốc tế, mở rộng không gian và thị trường du lịch để thu hút khách, nâng cao hiệu quả kinh doanh

- Phát triển nguồn nhân lực cho phát triển du lịch đảm bảo tính chuyên nghiệp, đáp ứng nhu cầu phát triển của ngành về số lượng, chất lượng và cơ cấu Sự tham gia của cộng đồng dân cư địa phương vào phát triển du lịch là rất cần thiết, đặc biệt là những khu, điểm du lịch nhạy cảm với môi trường như các khu bảo tồn thiên nhiên nói chung và khu bảo tồn biển nói riêng