Thực hiện chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật từ thực tiễn tỉnh bình thuận (tt)

Tại tỉnh Bình Thuận, trong những năm qua công tác PBGDPL nhìn chung đã được các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương quan tâm, đạt được nhiều kết quả quan trọng, hầu hết các văn bản QPPL

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Lê Ngọc Hùng

Phản biện 1: GS TS Bùi Thế Cường

Phản biện 2: GS TS Nguyễn Hữu Khiển

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc

sĩ họp tại Học viện Khoa học xã hội lúc 09 giờ 30 ngày 04 tháng 10 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cùng với tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng như hiện nay của đất nước ta thì chính sách, pháp luật được ban hành ngày càng nhiều, nội dung đa dạng, phức tạp, điều chỉnh nhiều loại hình quan hệ xã hội Điều này dẫn đến việc để đảm bảo quản lý mọi mặt của đời sống xã hội và hoàn thiện hệ thống pháp luật, số lượng vật mang chính sách – các văn bản quy phạm pháp luật (QPPL) mới liên tục ra đời Bên cạnh đó, việc sửa đổi, bổ sung để các văn bản này ngày càng phù hợp với thực tiễn đời sống xã hội đã đặt công tác tổ chức thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) trước những yêu cầu và thách thức mới trong điều kiện hiện nay

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng đã đánh giá:

“Đảng và Nhà nước tiếp tục ban hành nhiều chủ trương, chính sách, pháp luật nhằm phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm thực hiện quyền làm chủ của nhân dân Quyền con người, quyền và nghĩa

vụ cơ bản của công dân được xác định đầy đủ hơn trong Hiến pháp năm 2013 và trong hệ thống pháp luật mới được ban hành và sửa đổi Khẳng định rõ các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo

vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật; gắn quyền công dân với nghĩa vụ và trách nhiệm đối với xã hội” Tuy nhiên, theo Võ Khánh Vinh thì: “Nghiên cứu thực tiễn xây dựng pháp luật ở nước ta thời gian qua, cũng như trong toàn bộ đời sống xã hội hiện nay cho thấy, hoạt động xây dựng pháp luật nước ta chưa có sự tiên định mang tính khoa học, các mục tiêu đặt ra chưa thật rõ ràng, thiếu việc đánh giá khách quan các kết quả đạt được”

Tại tỉnh Bình Thuận, trong những năm qua công tác PBGDPL nhìn chung đã được các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương quan tâm, đạt được nhiều kết quả quan trọng, hầu hết các văn bản QPPL được phổ biến bằng nhiều hình thức phong phú, phù hợp với từng đối tượng và địa bàn, từng bước đáp ứng nhu cầu tìm hiểu pháp luật của đông đảo cán bộ và nhân dân Từ đó, hiểu biết pháp luật và ý thức chấp hành pháp luật của CBCC, viên chức và nhân dân từng bước được nâng lên Tuy nhiên, việc thực hiện chính sách PBGDPL trên địa bàn tỉnh Bình Thuận vẫn còn bộc lộ những khó khăn, hạn chế ở nhiều mặt như về nhận thức, về nhân lực, về kinh phí, về hình thức, nội dung, phương pháp thực hiện… Những khó khăn, hạn chế trong triển khai thực hiện chính sách này đang đặt các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương các cấp và đội ngũ những người làm công tác PBGDPL trước những boăn khoăn, trăn trở và mong muốn tìm ra nguyên nhân cũng như những giải pháp hiệu quả, đồng bộ để thực hiện tốt hơn công tác này trong thời gian tới

Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước nói chung và tại Bình Thuận nói riêng, yêu cầu tăng cường, phát huy vai trò, hiệu lực của pháp luật theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XI của Đảng và phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XII, đòi hỏi công tác PBGDPL phải thực sự có chuyển biến căn bản, toàn diện Chất lượng và hiệu quả thực hiện công tác PBGDPL chỉ được cải thiện và tạo được sự chuyển biến khi công tác này được nhìn nhận và giải quyết một cách khoa học từ thực tiễn và mang tính hệ thống, qua đó góp phần ngày càng hoàn thiện chính sách PBGDPL

Xuất phát từ lý do đó, tác giả chọn đề tài “Thực hiện chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật từ thực tiễn tỉnh Bình Thuận” làm

luận văn thạc sĩ chuyên ngành Chính sách công

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích của luận văn

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận về tổ chức thực hiện chính sách công, luận văn tập trung phân tích thực trạng thực

hiện chính sách PBGDPL tại tỉnh Bình Thuận, từ đó đề xuất các

quan điểm, mục tiêu và các giải pháp tăng cường thực hiện chính sách PBGDPL nói chung và tại tỉnh Bình Thuận nói riêng

2.2 Nhiệm vụ

Để đạt được mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ:

Thứ nhất, hệ thống hóa và phân tích cơ sở lý luận, pháp lý về

thực hiện chính sách PBGDPL

Thứ hai, khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng thực hiện

chính sách PBGDPL tại tỉnh Bình Thuận nhằm tìm ra những kết quả đạt được, những mặt hạn chế, cũng như những kết luận về thực trạng thực hiện chính sách PBGDPL

Thứ ba, luận văn đề xuất một số quan điểm, kiến nghị một số

giải pháp cơ bản góp phần tăng cường thực hiện chính sách PBGDPL

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu của luận văn

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là việc thực hiện chính

sách PBGDPL thực tiễn tại tỉnh Bình Thuận

3.2 Phạm vi nghiên cứu của luận văn

Luận văn tập trung nghiên cứu việc tổ chức thực hiện chính sách PBGDPL tại tỉnh Bình Thuận từ năm 2014 đến năm 2016 (Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2013

và đây là giai đoạn Luật này thật sự đi vào cuộc sống)

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp luận

Luận văn sử dụng phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử của Mác – Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; các quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam và chính sách, pháp luật của Nhà nước về PBGDPL Luận văn sử dụng các phương pháp tiếp cận liên ngành của khoa học chính sách công và kế thừa những kết quả nghiên cứu trước đây

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu chính sách công kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, phương pháp tổng hợp và phân tích, thống kê, hệ thống hóa, khái quát hóa và một số phương pháp phân tích văn bản học, nghiên cứu tài liệu của Đảng và Nhà nước có liên quan đến chính sách PBGDPL Phương pháp thu thập thông tin sẵn có liên quan đến đề tài nghiên cứu gồm các văn kiện, nghị quyết, chỉ thị, báo cáo và tài liệu của Đảng, Nhà nước, các Bộ, ngành ở Trung ương và địa phương về PBGDPL Số liệu được sử dụng trong luận văn là số liệu thứ cấp

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

5.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn vận dụng lý thuyết khoa học về thực hiện chính sách công, làm rõ những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách công nói chung và tổ chức thực hiện chính sách PBGDPL nói riêng Các kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần làm sáng tỏ, bổ sung thêm những tư liệu nghiên cứu, kết quả khảo sát thực tế tại tỉnh Bình Thuận, qua đó làm phong phú thêm luận cứ khoa học cho hệ thống lý luận, pháp lý về thực hiện chính sách PBGDPL

5.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn chỉ ra những mặt đạt được cũng như những khó khăn, hạn chế trong việc thực hiện chính sách PBGDPL Các giải pháp, đề xuất trong luận văn góp phần giải quyết vấn đề thực tiễn hiện nay trong việc tổ chức thực hiện chính sách PBGDPL tại tỉnh Bình Thuận, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành, tham mưu và triển khai thực hiện công tác PBGDPL Luận văn còn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu về chính sách công nói chung và chính sách PBGDPL nói riêng

6 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo

và phụ lục, luận văn được cơ cấu thành 3 chương, gồm:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách

TÓM TẮT NỘI DUNG LUẬN VĂN

Công tác PBGDPL luôn được các cấp ủy Đảng, chính quyền tỉnh Bình Thuận quan tâm, chỉ đạo thường xuyên, tạo mọi điều kiện thuận lợi như đầu tư về kinh phí, phương tiện để Hội đồng phối hợp PBGDPL cấp tỉnh, cấp huyện và các cơ quan, đơn vị trên địa bàn tỉnh tổ chức thực hiện đạt kết quả cao nhất Các ban, ngành, tổ chức, đoàn thể và cán bô, công chức, đảng viên đã có nhận thức đúng đắn, xác định công tác PBGDPL là một trong những nhiệm vụ trọng tâm

và thường xuyên của quá trình triển khai các nhiệm vụ chính trị của tỉnh Do vậy, trong những năm qua, công tác PBGDPL trên địa bàn tỉnh có nhiều chuyển biến tích cực, hoạt động ngày càng có hiệu quả với nội dung, hình thức tuyên truyền được mở rộng, đa dạng và có chiều sâu, nhận thức pháp luật trong một bộ phận cán bộ và nhân dân được nâng lên

Cấp uỷ, chính quyền địa phương thường xuyên chú trọng đến công tác PBGDPL trong quá trình giải quyết công việc của mình, quyền dân chủ của nhân dân được tôn trọng và bảo vệ thông qua các hoạt động của các tổ chức đoàn thể xã hội, hoạt động trợ giúp pháp lý lưu động đã từng bước đi vào cuộc sống, tạo điều kiện

để sản xuất phát triển, ổn định chính trị, trật tự xã hội ở địa phương nên việc thực hiện các đề án trong thời gian qua đạt tỷ lệ trên 70% so với chỉ tiêu đề ra Công tác PBGDPL đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, hầu hết các văn bản QPPL đã được phổ biến bằng nhiều hình thức phong phú, phù hợp với từng đối tượng và địa bàn, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu pháp luật của cán bộ và nhân dân; hiểu biết pháp luật và

ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức, viên chức và nhân dân từng bước được nâng lên, góp phần tích cực vào việc phát triển

kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và tăng cường quản lý nhà nước, quản lý xã hội bằng pháp luật

Bên cạnh những kết quả đạt được, nhiều thể chế được ban hành, nhiều giải pháp về PBGDPL đã được triển khai thực hiện, nhưng kết quả của công tác PBGDPL vẫn còn rất hạn chế, đặc biệt là

ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức và người dân trong xã hội chưa cao, làm ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và của đất nước, hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước, làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật

Chương 1 của luận văn trình bày khái quát về chính sách PBGDPL bao gồm: khái niệm, vị trí, vai trò của việc thực hiện chính sách PBGDPL cũng như nội dung, quy trình và các yếu tố tác động đến thực hiện chính sách PBGDPL Theo đó, quy trình tổ chức thực hiện chính sách PBGDPL gồm bảy bước, mỗi bước trong quy trình đều có vị trí, vai trò quan trọng và là bộ phận cấu thành không thể thiếu để tạo ra một chỉnh thể trong thực hiện chính sách Mỗi bước đều có đặc trưng riêng, mang tính độc lập nhất định trong mối quan

hệ hữu cơ và có mối quan hệ nhân quả giữa bước trước với bước sau, tạo nên quy trình thực hiện chính sách Thực hiện tốt bước này sẽ tạo tiền đề, thuận lợi trong thực hiện các bước kế tiếp

Cụ thể:

Khái niệm thực hiện chính sách PBGDPL

Thực hiện Chính sách PBGDPL có thể được hiểu: “tổ chức thực hiện chính sách PBGDPL là một khâu cấu thành chu trình chính sách, là toàn bộ quá trình chuyển hóa ý chí của chủ thể chính sách thành hiện thực với các đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu nhất định Tổ chức thực hiện chính sách PBGDPL giữ vai trò quan

trọng trong việc kết nối các khâu trong chu trình chính sách thành một hệ thống hoàn chỉnh nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra”

Vị trí, vai trò của việc thực hiện chính sách PBGDPL

Công tác PBGDPL có vị trí và vai trò rất quan trọng trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN hiện nay, là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và sự điều phối, tổ chức thực hiện của các cơ quan nhà nước và các tổ chức, đoàn thể; là khâu then chốt, quan trọng để chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước thực sự đi vào cuộc sống xã hội, đi vào ý thức, hành động của từng chủ thể trong xã hội Qua PBGDPL, các đối tượng hình thành lòng tin vào pháp luật, nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật của đối tượng và góp phần nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước, quản lý xã hội

Nội dung thực hiện PBGDPL

Nội dung PBGDPL bao gồm: Quy định của Hiến pháp và văn bản QPPL, trọng tâm là các quy định của pháp luật về dân sự, hình sự, hành chính, hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới, đất đai, xây dựng, bảo vệ môi trường, lao động, giáo dục, y tế, quốc phòng,

an ninh, giao thông, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan nhà nước, CBCC, các văn bản QPPL mới được ban hành Các điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam là thành viên, các thỏa thuận quốc tế Ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật; ý thức bảo vệ pháp luật; lợi ích của việc chấp

hành pháp luật; gương người tốt, việc tốt trong thực hiện pháp luật (Điều 10, Luật PBGDPL)

Quy trình thực hiện chính sách PBGDPL

Thực thi chính sách đóng vai trò vô cùng quan trọng trong chu trình chính sách công Nếu hoạch định chính sách công đã làm tốt rồi thì việc tiếp theo là phải làm tốt giai đoạn thực thi chính sách mới góp phần làm cho chính sách đạt kết quả Điều này không chỉ làm gia tăng uy tín cho chủ thể hoạch định và ban hành chính sách, tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước bằng pháp luật trên các lĩnh vực của đời sống xã hội mà còn góp phần đạt được mục tiêu chính sách Để làm tốt thực thi chính sách PBGDPL đòi hỏi phải tuân thủ các bước sau đây:

- Xây dựng kế hoạch triển khai/thực hiện chính sách

- Phổ biến, tuyên truyền chính sách

- Phân công phối hợp thực hiện chính sách

- Duy trì chính sách

- Điều chỉnh chính sách

- Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách

- Đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm

Các yếu tố tác động đến thực hiện chính sách PBGDPL

Trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách nói chung, chính sách PBGDPL nói riêng luôn phải chịu sự tác động của nhiều yếu tố cả khách quan lẫn chủ quan làm ảnh hưởng đến tiến độ, nguồn lực và thời gian đạt được mục tiêu chính sách đã đề ra Việc nghiên cứu và tìm hiểu các yếu tố này ảnh hưởng đến quá trình thực hiện

chính sách sẽ giúp các cơ quan nhà nước nắm và dự báo trước các yếu tố tác động trong triển khai thực hiện chính sách PBGDPL, chủ thể thực hiện chính sách sẽ có các phương án, biện pháp chủ động để ngăn chặn những tác động tiêu cực cũng như tạo lập môi trường thuận lợi để triển khai thực hiện chính sách

Yếu tố khách quan

Thứ nhất, Môi trường thực hiện chính sách PBGDPL là tổng

hợp các yếu tố về điều kiện tự nhiên, các hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa – xã hội, tình hình an ninh trật tự tác động đến quá trình thực hiện chính sách PBGDPL Các hoạt động này mang tính quy luật trong điều kiện cụ thể và độc lập với quá trình thực hiện chính sách PBGDPL

Thứ hai, Mối quan hệ giữa các chủ thể có liên quan trong tổ

chức thực hiện chính sách về cơ bản là sự phân công, phối hợp và

thống nhất về mặt nhận thức trong tổ chức thực hiện chính sách Mối quan hệ giữa các chủ thể có liên quan trong thực hiện chính sách PBGDPL, giữa cơ quan nhà nước cấp trên và cấp dưới với nhau và với đối tượng thụ hưởng chính sách dựa trên sự chỉ đạo, điều hành, phân công, phân nhiệm, phân phối nguồn lực hợp lý và việc chấp hành các quy định, nội quy, quy chế

Thứ ba, Tiềm lực, đặc tính của các nhóm đối tượng chính

sách Mỗi nhóm đối tượng cũng có những tiềm lực, đặc tính khác nhau Vì vậy, việc phân tích tiềm lực, đặc tính của các nhóm đối tượng chính sách là rất cần thiết, giúp lập kế hoạch, huy động nguồn lực, công tác tuyên truyền sẽ sát hơn với yêu cầu thực tế

Yếu tố chủ quan

Thứ nhất, Việc tuân thủ và thực hiện đúng, đầy đủ các khâu

trong tổ chức thực hiện chính sách Quy trình tổ chức thực hiện chính sách gồm bảy bước, mỗi bước trong quy trình đều có vị trí, vai trò quan trọng và là bộ phận cấu thành không thể thiếu để tạo ra một chỉnh thể trong thực hiện chính sách PBGDPL

Thứ hai, Năng lực thực hiện chính sách PBGDPL của các

chủ thể Đây là yếu tố mang tính quyết định việc đạt hay không đạt được kết quả tổ chức thực hiện nói riêng và đạt mục tiêu chính sách nói chung

Thứ ba, Điều kiện vật chất cần cho quá trình thực hiện chính

sách PBGDPL Điều kiện vật chất có thể là các nguồn lực tài chính, các trang thiết bị, phương tiện, cơ sở vật chất kèm theo cho quá trình thực hiện chính sách PBGDPL

Chương 2 của luận văn trình bày thực trạng thực hiện chính sách PBGDPL tại tỉnh Bình Thuận Công tác PBGDPL luôn được các cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp của tỉnh Bình Thuận quan tâm, chỉ đạo thường xuyên, tạo mọi điều kiện thuận lợi như đầu tư về kinh phí, phương tiện để Hội đồng phối hợp PBGDPL cấp tỉnh, cấp huyện và các cơ quan, đơn vị trên địa bàn tỉnh tổ chức thực hiện đạt kết quả cao nhất Các ban, ngành, tổ chức, đoàn thể và cán bộ, công chức, đảng viên đã có nhận thức đúng đắn, xác định công tác PBGDPL là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và thường xuyên của quá trình triển khai các nhiệm vụ chính trị của tỉnh Do vậy, trong những năm qua, công tác PBGDPL trên địa bàn tỉnh có nhiều chuyển biến tích cực, hoạt động ngày càng có hiệu quả với nội dung,