BẢN CHẤT VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC ĐỘC QUYỀN XUYÊN QUỐC GIA

Một trong những biểu hiện mới của chủ nghĩa tư bản ngày nay là sự hình thành và phát triển mạnh mẽ của các tổ chức xuyên quốc gia hay còn gọi là các công ty xuyên quốc gia . Các công ty này ngày càng có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế ,chính trị và xã hội .Đồng thời nó còn là lưc lượng đóng góp nhiều cho xã hội như : tích cực trong nghiên cứu khoa học, áp dụng nhanh chóng các thành tựu đó vào thưc tiễn có hiệu quả cao , đào tạo cho xã hôi nguồn lao động tay nghề cao ,thúc đẩy giao lưu buôn bán thế giới … Bên cạnh đó nó cũng tạo ra cho xã hội rất nhiều vấn đề cần quan tâm như : thất nghiệp xã hội tăng , phân cấp giàu nghèo trong xã hội ngày càng rõ rệt hơn , cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên , ô nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng hơn … Vì vậy nó đã trở thành chủ đề nghiên cứu của thế kỷ thứ XXI này .Đã có nhiều nhà nghiên cứu kinh tế học trên thế giới nghiên cứu về vấn đề này song nó là vấn đề rộng lớn có nhiều kiểu tiếp cận , nhiều đề tài . Bởi vậy em cũng xin đưa ra một số ý kiến của mình về các công ty xuyên quốc gia thông qua đề tài nghiên cứu : Bản chất ,vai trò của các tổ chức xuyên quốc gia Do trình độ ,thời gian ,tài liệu còn thiếu nên bài viết còn có chỗ chưa được đầy đủ mong thầy giáo sửa chữa và chỉ bảo để các bàI víêt sau của em được hoàn chỉnh và tốt hơn .

Bản chất và vai trò của các tổ chức độc quyền

xuyên quốc gia

Mục lục

A - Mở đầu ………2

B - Nội dung chính ……… 3

I – Bản chất và qúatrình hình thành và phát triển của các công ty xuyên quốc gia 1 – Quá trình hình thành và phát triển ……… 3

a – Nguyên nhân sự hình thành ……… 3

b – Quá tình phát triển ……… 5

2 – Bản chất và đặc trng ……… 7

II – Vai trò của các tổ chức độc quyền xuyên quốc gia ………….12

1 -Thúc đẩy thơng mại ……… 12

2- Thúc đẩy đầu t .……… 14

3 – Phát triển nguồn nhân lực ……… 15

4 - Thúc đẩy nghiên cứu và triển khai … ……… 16

III – Hoạt động của TNC ở Việt Nam ……… 20

1 - Đặc đIểm hoạt động của các TNC ……… 20

2 – Tác động của TNC tới Việt Nam ……… 24

3- Những vấn đề đặt ra cho Việt Nam ……… 26

C – Kết luận Kết luận … ……… 28

D – Kết luận danh mục tàI liệu tham khảo ……… 29

A : Mở ĐầU

Một trong những biểu hiện mới của chủ nghĩa t bản ngày nay l sự hìnhà sự hình

th nh và phát triển mạnh mẽ của các tổ chức xuyên quốc gia hay còn gọi làà sự hìnhcác công ty xuyên quốc gia Các công ty này ngày càng có vai trò quan trọngtrong đời sống kinh tế ,chính trị và xã hội Đồng thời nó còn là lc lợng đónggóp nhiều cho xã hội nh : tích cực trong nghiên cứu khoa học, áp dụng nhanhchóng các thành tựu đó vào thc tiễn có hiệu quả cao , đào tạo cho xã hôinguồn lao động tay nghề cao ,thúc đẩy giao lu buôn bán thế giới … Bên cạnh

đó nó cũng tạo ra cho xã hội rất nhiều vấn đề cần quan tâm nh : thất nghiệpxã hội tăng , phân cấp giàu nghèo trong xã hội ngày càng rõ rệt hơn , cạn kiệttài nguyên thiên nhiên , ô nhiễm môi trờng ngày càng trầm trọng hơn … Vì vậy nó đã trở thành chủ đề nghiên cứu của thế kỷ thứ XXI này Đã cónhiều nhà nghiên cứu kinh tế học trên thế giới nghiên cứu về vấn đề này song

nó là vấn đề rộng lớn có nhiều kiểu tiếp cận , nhiều đề tài Bởi vậy em cũngxin đa ra một số ý kiến của mình về các công ty xuyên quốc gia thông qua đềtài nghiên cứu : Bản chất ,vai trò của các tổ chức xuyên quốc gia

Do trình độ ,thời gian ,tài liệu còn thiếu nên bài viết còn có chỗ cha đợc

đầy đủ mong thầy giáo sửa chữa và chỉ bảo để các bàI víêt sau của em đợchoàn chỉnh và tốt hơn

Ta có thể hiểu về các công ty xuyên quốc gia một cách đơn giản là về xuất xứ

nó là những công ty t bản độc quyền của một quốc gia, thực hiện bành trớngquốc tế bằng hình thức thiết lập chi nhánh ở nớc ngoài nhằm phân chia thếgiới để tối đa hoá lợi nhuận(đây là lợi nhuận độc quyền)

Còn các công ty xuyên quốc gia hiện đại đợc hiểu là những công ty củamột quốc gia thực hiện việc sản xuất và kinh doanh quốc tế thông qua việcthiết lập hệ thống chi nhánh ở nớc ngoài để mở rộng thị trờng và tăng nguồnthu lợi nhuận hớng tới thu lợi nhuận cao nhất

a - Nguyên nhân sự hình thành các công ty xuyên quốc gia hay tổ chức

độc quyền xuyên quốc gia

Thứ nhất là tích tụ và tập trung sản xuất Khi tích tụ và tập trung sản xuất

đợc đẩy mạnh thì số t bản trong tay bọn chủ sẽ tăng và chúng sử dụng đồngvốn này vào công tác nghiên cứu các loại hình đầu t sản xuất mua sắm cáctrang thiết bị mở rộng quy mô sản xuất tăng khối lợng đầu vào từ đó khối l-ợng hàng hoá sản xuất ra ngày càng nhiều và thu đợc lợi tăng từ đó chúng lạiquay vòng vốn để tiếp tục mở rông quy mô và sự bành trớng của mình ra thếgiới điều đó tất yếu sẽ dẫn đến sự hình thành các công ty xuyên quốc gia Theo Mác và Anghen đã dự đoán rằng khi mà tích tụ và tập trung sản xuất tbản tất yếu sẽ dẫn đến sự hình thành các xí nghiệp có quy mô lớn Đó cũngchính là nguyên nhân hình thành các công ty độc quyền trớc đây , cùng với

nó là sự hình thành thị trờng thế giới một cách nhanh chóng và rộng lớn đãgiúp chúng bành trớng ra các nớc trên thế giới Bên cạnh đó hoạt động tíndụng đã đẩy nhanh tốc độ phát triển phơng pháp sản xuất tạo ra nhiều củacải hơn cho xã hội giúp quá trình bành trớng hoạt động một cách nhanhchóng Khi mà sản lợng của một nghành hay một số nghành ở một số khuvực không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của khu vực đó mà còn đáp ứng

cho buôn bán giao lu giữa các vùng tiến dần tơí giao lu quuốc tế Tức là tíndụng đã cung cấp tiền cho các gia đình , xí nghiệp , công ty vốn để đầu t mởrộng sản xuất nâng cao sản lợng và năng xuất Điều đó chỉ say ra khi có vốn

để làm ăn mà thôi Khi đã có hàng hoá để xuất khẩu thì nó hình thành thịtrờng buôn bán thế giới Là nơI buôn bán trao đổi hàng hoá và kinh nghiệmtrong quản lý , xây dựng các công ty

Thứ hai là cách mạng khoa hoc kỹ thuật đã tác động vào lĩnh vực thôngtin liên lạc và giao thông vận tải … Trong lĩnh vực thông tin liên lạc thì chúngtạo nên mạng lới thông tin giúp cho nhà đầu t quản lý từ xa mọi việc ở cáccông ty con Nó còn có tác dụng to lớn đối với công tác quản lý tính toán để

đa ra các sách lợc kịp thời và chính sác Còn về giao thông vận tải thì tạo ranhiều loại hình giao thông khác trứơc đây và cụ thể nh bây giờ có thể vận tảicả bằng tàu hoả , máy bay ,tàu thuỷ…Rồi những con đờng giao thông nối liềncác vùng các quốc gia với nhau thuận lợi cho giao lu buôn bán và đi thực tếcủa những nhà quản lý ,sự thăm rò thị trờng và khả năng đáp ứng thị trờng caohơn trớc đây nhiều lần Đây là điều rất thuận lợi cho qúa trình bành trớng củacác công ty độc quyền đợc nhanh hơn và hiệu quả hơn

Thứ ba là sau chiến tranh thế giới thứ hai đã ra đời hàng loạt các quốc gia

độc lập đã làm phá sản chủ nghĩa t bản kiểu cũ Song về kinh tế họ lại gặpnhững khó khăn lớn Nhờ đó bọn t bản đã lợi dụng điểm yếu này để nhanhchóng thâm nhập vào nền kinh tế của các nớc này thông qua các công tyxuyên quốc gia.Song mục đích của chúng lại không chỉ nhằm vào kinh tế màcòn nhằm vào chính trị Đây mới là sự thâm hiểm của chúng Cho đến nay thìviệc thâm nhập này đã thành công ở một số nớc

Thứ t là thông qua chi nhánh của mình ở nớc ngoài để tận dụng những

điều kiện thuận lơị cụ thể của nớc chủ nhà cụ thể nh :nhân công rẻ mạt,nguyên , nhiên vật liêụ rồi rào và rẻ đảm bảo cho chúng có thể đầu t lâu dài và

có hiệu quả cao cùng với đó là chúng đợc hởng nhiều chính sách u đãi(tránh

đợc thuế nhập khẩu, đơc thuê đất với giá rẻ nhờ vậy mà hàng hoá do chúngsản xuất ra có đợc những u thế cạnh tranh hơn hẳn hàng do các tập đoànkhác sản xuất ở nớc ngoài giúp chúng thu đợc lợi nhuận tối đa và lớn mạnhmột cách nhanh chóng

b - Quá trình phát triển của các công ty xuyên quốc gia

Hiện nay có rất nhiều cách phân chia các tổ chức độc quyền xuyên quốcgia dựa vào những yếu tố khác nhau nh : dựa trên cơ sở phân loại độc quyềnquốc gia , căn cứ vào quá trình vận động và phát triển của chúng ,phân loại

theo tính chất phức tạp của sản phẩm Trong bài viết này chỉ xin trình bàytheo cach dựa trên cơ sở phân loại độc quyền quốc gia

Các hình thức độc quyền đơn giản

Thứ nhất là Cacten đây là tổ chức sơ khai nhất, chúng chỉ dựa trên nhữnghiệp nghị đơc ký với nhau.Các tổ chức tham gia vẫn độc lập với nhau về sảnxuất và kinh doanh

Thứ hai là Xanhđica nó đợc tổ chức cao hơn cacten Các tổ chức thamgia đã mất chủ động về lu thông nhng vẫn chủ động về sản xuất Vấn đề tiêuthụ sản phẩm do ban quản trị chung chịu trách nhiệm với mục đích là thốngnhất đầu vào để mua yếu tố đầu vào rẻ và bán sản phẩm với giá cao

Thứ ba là Tơ-rơt là hình thức cao hơn so với Xanhdica và Cacten ,nhămthống nhất cả việc bán và mua các nhà độc quyền trở thành cổ đông hởng lợitheo số cổ phần của mình

Thứ t là Congxoocxiom đây là hình thức độc quyền có trình độ và quymô lớn hơn các hình thức trên Nó bao gồm cả Xanhdica,Torot thuộc cácnghành khác nhau nhng có liên quan với nhau về kinh tế và kỹ thuật

Các hình thức độc quyền mới sâu sắc và chặt chẽ hơn tinh vi hơn

Concern là kiểu tổ chức độc quyền đa nghành nó gồm hàng trăm xí

nghiệp có quan hệ với nhau ở nhiều quốc gia trên thế giới Nguyên nhân chủyếu dẫn tới sự hình thành của Concern là : trong điều kiện cạnh tranh khốcliệt giữa các tổ chức độc quyền xuyên quốc gia và việc biến động mạnh củathị trờng khiến cho những tổ chức nào chuyên môn hoá hẹp rễ bị phá sản ,mặtkhác nó còn là biện pháp chống bộ luật chống độc quyền ở hầu hết các nớc tbản ,nó là hình thức biến tớng của các To rot

Congloaerate xuất hiện vào những năm 60 của thế kỷ XX ở các nớc t

bản đã xuất hiện hình thức liên doanh giữa nhiều doanh nghiệp không liênquan với nhau cả về sản xuất cũng nh dịch vụ mà chỉ nhằm chiếm đoạt đợcnhững lợi nhuận bằng kinh doanh chứng khoán ở các nớc t bản lớn vẫn tồntại lợng lớn các Conglomerate vì ở đây có rất nhiều các cong ty vừa và nhỏlàm ăn một cách hiệu quả do đó chúng cũng cần tới sự liên doanh liên kết vớinhau

Bên cạnh đó còn có nhiều công ty vừa và nhỏ vẫn hoạt động một cách có

hiệu quả cao điều đó không lây gì làm ngạc nhiên vì chúng có những u điểmhơn hẳn các xuyên quốc gia đó là chúng có thể đổi mới dây truyền công nghệ

rễ ràng và nhanh chóng đáp ứng đợc những nhu cầu của thi trờng trên toàn thế

giơi Vì thế ở Mỹ có tới 90% tổng số hãng kinh doanh trong lĩnh vực tinhọc ,chất dẻo,đIện tử là các xí nghiệp vừa và nhỏ (đây là những nghành sảnxuất mới).Trong lĩnh vực nghiên cứu của đề tài nay chỉ xin trình bay về cáccông ty xuyên quốc gia còn các vấn đề về các xí nghiệp vừa và nhỏ xin đểtrình bay vào dịp khác

2- Bản chất và đặc trng của các tổ chức độc quyền xuyên quốc gia.

Cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, ở các nớc t bản phát triển có thể nhậnthấy rằngnền sản xuất TBCN có phát triển rất lớn của công nghiệp và quátrình tập trung t bảnnhanh chóng vào tay các xí nghiệp ngày càng to lớn dặcbiệt hơn là sự tập trung nhiều xí nghiệp thuộc nhiều ngành với nhau Từ đócác tổ chức này sử dụng cơ chế độc quyền ,tức là cơ chế dựa trên giá cả độcquyền, thay cho cơ chế tự do cạnh tranh dựa trên giá cả thị trờng để thu lợinhuận độc quyền cao Các tổ chức này hoạt động vợt biên giới thì hình thànhcác tổ chức siêu độc quyền hay còn gọi là các công ty xuyên quốc gia(TNC).Bớc vào thời kỳ chuyển từ xã hội sản xuất vật chất sang xã hội pháttriển thông tin thì số lợng TNC tăng và ngày càng nhiều cùng với sự thay đổi

về bản chất để phù hợp vơi tình hình mới Khi đó khả năng tài chính của cáccông ty cho đòi hỏi của các nguồn lực và công nghệ đã vợt quá khả năng tàichính của các công ty do đó chúng tiến hành cổ phần hoá nhằm gia tăng sốluợng huy động vốn Song chúng chỉ tiến hành bán cổ phiếu với số lợng cóhạn nhằm đảm bảo cho khả năng làm chủ các TNC của các pháp nhân nh vậyphần lớn cổ phần công ty vẫn nằm trong tay của một số cá nhân nên vị tríthống lĩnh của chúng luôn đợc giữ vững

Về sở hữu dói sự tác động của cuộc cách mạng khoa hoc công nghệ thì đãdiễn ra hai sự thay đổi quan trọng đó là:

Một là sở hữu xuyên quốc gia vì các công ty này có nhiều chi nhánh ở cácnớc và sự đầu t rông lớn trên thế giới hay là sự sát nhập giữa các công ty ở cácnớc khác nhau nên chủ sở hữu của chúng là ở nhiều quốc gia hay sở hữu quốc

tế

Hai là sở hữu hỗn hợp do sự thay đổi căn bản địa vị ,vai trò của ngời côngnhân cũng nh tầng lớp trí thức đặc biệt là sự thay đổi của tầng lớp trí thức vaitrò của họ ngày càng to lớn Điều đó là do xã hội ngày nay nghành côngnghiệp công nghệ cao đã chiếm đợc vị trí lớn ,nó đóng góp vào thu nhập vơi tỷ

lệ cao mà nghành công nghiệp đó lại là sự phản ánh của nền công nghiệp trithức Họ là những ngời quyết định trrực tiếp về chất lợng hàng hoá

Nh vậy quan hệ sở hữu đã thay đổi căn bản mà chủ yếu là theo hớng sở hữuhỗn hợp hay công ty không còn là sở hữu của một cá nhân trong một nớc nữa

mà là sở hữu của nhiều nớc ,của tập thể ngời

Về quản lý: đây là phần thay đổi lớn nhất và đăc biệt nhất vì so với trớc

đây thì công ty chủ sở hữu quản lý song giờ đây lại do đội ngũ cán bộ quản ly

đảm nhiệm và những ngời này còn có thể không có cổ phiếu của TNC đó hoặc

có rất ít không đóng vai trò chủ đạo Đội ngũ này đợc thuê vì tính chuyênnghiệp của mình trong quản lý Có điều đó là do TNC có nguồn lực lớn khảnăng tài chính mạnh ,phạm vi hoạt động rộng rãi, những ngời chủ pháp lýkhông còn khả năng quản lý và khống chế toàn bộ do vậy hội đồng cổ đông

đã thuê những nhà quản lý chuyên nghiệp để đIều hành và quản lý , ban giám

đốc hoạt động dựa trên cân bằng tối u lợi ích của những ngời có liên quangồm :cổ đông, ngời làm thuê, ngơì cung ứng, cộng đồng địa phơng

Trong tổ chức sản xuất và các hoạt động kinh tế thì chuyển từ sản xuất đạitrà, hàng loạt với số lợng lớn sang kiểu sản xuất loạt nhỏ theo đơn đặt hàng vàthực hiện một cách linh hoạt cùng với nó là sự chuyển từ các tổ chức quy môlớn liên kết theo chiều dọc sang liên kết theo mạng lới và theo chiều nganggiữa các đơn vị kinh tế trong và ngoài nớc

Các tổ chức TNC này sử dụng ngay lợi thế của mình trong các hoạt độngmua nguyên ,nhiên vật liệu cùng các yếu tố khác cần thiết cho quá trình sảnxuất và bán sản phẩm của mình với giá độc quyền nhằm thu đợc những khoảnlợi nhuận kích sù mà so với các doanh nghiệp khác thì phải mất nhiều thờigian mới có đợc những khoản nh thế Chúng còn sử dụng giá cả độc quyền vớimục đích là để cạnh tranh với các doanh nghiệp khác mà chúng cho là cónguy cơ làm phơng hại tới chúng Lúc đầu chúng sử dụng giá cả độc quyềnnhỏ hơn giá trị của sản phẩm chấp nhận lỗ một thời gian để chèn ép các đốithủ cạnh tranh của chúng Nhiều đối thủ của chúng không canh tranh đợc sẽ bịphá sản hoặc phải chuyển sang hoạt động trong các nghành khác song cũng cómột số ít đối thủ co thể trụ vững và phát triển Trong lúc nay ngời mua sẽ đợclợi ngay sau đó chúng lại thực hiện giá cả độc quyền cao trong khi bán các sảnphẩm của mình và mua các yếu tố đầu vào với giá độc quyền thấp nhằm thu

về những khoản tiền lãi lớn để bù đắp vào cho phần lỗ trớc đây Phần lãi nàylớn hơn phần lỗ tớc đây nhiều lần và ngời bị thiệt chính là nguời tiêu dùng cácsản phẩm đó và những ngời cung cấp nguyên liệu đầu vào Cùng với quá trìnhcạnh tranh không lành mạnh đó chúng còn tiến hành mua lại dây truyền côngnghệ với giá rẻ của các đối thủ của chúng khi họ bị phá sản hoặc phải chuyển

sang làm các công việc khác Từ đó chúng ta thấy rằng bọn chủ TNC thu lợi

từ rất nhiều nguồn khác nhau

TNC là các tổ chức lớn cho nó gồm có nhiều công ty con và ở nhiều nơitrên thế giới mục dích của chúng chỉ là phân bố sao cho tổ chức sản xuất cóthể thu đợc lợi nhuận lớn nhất Các công ty con này có u thế ở chỗ chúng nằm

ở các nớc cho nên tránh đựơc thuế suất cao và đợc hởng mức thuế u đãI ,cùngvới đó là tiết kiệm đợc chi phí vận chuyển sử dụng nguồn lao động rẻ (nhphần nguyên nhân sự hình thành và phát triển đã trình bày) mà chúng còn tổchức nh vậy để nhằm :tổ chức nghiên cứu và thực hiện các dự án, công trìnhnghiên cứu một cách thuận lợi và nhanh nhất

Đặc trng của TNC ở một số nớc tiêu biểu :

ở nhật bản :

Thứ nhất là TNC ở đâythì có mục tiêu hàng đàu là phát triển công ty ,tập

đoàn mình thể hiện ngay bằng tỷ lệ chiếm lĩnh thị trờng ,phát triển sản phẩmmới,kỹ thuật mới tăng khả năng cạnh tranh của mình trên trờng quốc tế

Thứ hai làcác công ty con không độc lập hoàn toàn mà họat động nhnhũng công ty vệ tinh , chúng cũng có quyền tự do ở mức đáng kể

Thứ ba là các công ty thờng áp dụng chế độ làm việc suốt đời Ngơi côngnhân và nhà quản lý có mối quan hệ cố định Mức lơng của họ không căn cứvào năng lực và cống hiến mà căn cứ vào tuổi tác ,thâm niên công tác liên tục

do vậy mà họ luôn cống hiến hết mình cho công ty Đặc biệt ở Nhật Bản cònxuất hiện các công ty gia đình mà ở đó các thành viên của công ty có nhữngmối quan hệ tình cảm

ở mỹ và các nớc phơng tây

Thứ nhất là trụ sở chính là ở các nớc sản sinh ra chúng gọi là nớc gốc.Nóquản lý mọi hoạt động của công ty con là nơi đề ra chính sách cho toàn bộ hệthống các công ty trực thuộc

Thứ hai là công ty con do công ty mẹ lập ra và chịu sự quản lý chi phốicủa công ty mẹ

Thứ ba là các công ty liên kết là các công ty có liên quan nhiều mặt với hệthống của công ty mẹ , nó có t cách pháp nhân độc lập

Một số đặc điểm khác của TNC :

Nhờ tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ và sự đột phá của cáchmạng thông tin khiến phơng thức tổ chứ hoạt động quản lý sản xuất thay đổingợc lại so với phơng thức sản xuất cũ( phơng thức sản xuất của xã hội công

nghiệp ) Song ở nơi nào mà nó còn phát huy đợc tác dụng thì chúng vẫn còn

tận dụng triệt để theo các xu thế sau :

Một là đa dạng hoá các loại sản phẩm nghĩa là nhà quản lý sản xuất cácsản phẩm theo loạt nhỏ theo đúng yêu cầu của thi trờng

Hai là phi chuyên môn hoá ,tức là sản phẩm đợc chế tạo theo từng linhkiện , cấu kiện chứ không chế tạo theo kiểu chuyên môn hoá nh trớc đây,nóchỉ sản xuất với một mức nào đó thờng là ít chứ không nh trớc đây sản xuất ồ

ạt với số lợng lớn

Ba là phi tập trung hoá ,tức là quá trình sản xuất đợc phân bố trên diệnrộng chứ không bó hẹp và tài lực đựoc phân tán cho các chi nhánh ở các quốcgia với quy mô quốc tế Một sản phẩm giờ đây có thể đợc sản xuất ra từ rấtnhiều linh kiện từ những xí nghiệp thuộc tập đoàn đó góp lại Ví dụ nh ô tô ,máy bay đợc sản xuất từ nhiều nơi trên thế giới : công tác nghiên cứu đợc tiếnhành ở nớc thứ nhất , sản xuất các linh kiện cấu kiện ở nớc thứ t ,thứ năm , lắpgiáp ở nớc thứ sáu ,bán sản phẩm ở nớc thứ bảy và chia lợi nhuận ở nớc thứtám Đây cũng là quá trình chuyển giao công nghệ cho các nớc ,tránh chi phívận chuyển, tận dụng các nguồn lực to lớn của các quốc gia sở tại ,tránh hànggiào thuế quan bảo hộ cho nền kinh tế của các nớc sở tại

Bốn là tổ chức quản lý từ xa , nhờ có mạng lới thông tin liên lạc toàn cầu màviệc quản lý đợc thuận tiện và có hiệu quả hơn nhiều Giờ đây khoảng cach về

địa lý không còn là vấn đề lo ngại cho các TNC nữa Nhờ vào mạng lới thongtin liên lạc toàn cầu mà ban quản trị có thể xem xét tình hình hoạt động củacác công ty con và giám sát hoạt động đó một cách rễ ràng ,thông qua đó còn

có khả năng ra những quyết định tối u Nhờ vào mạng lới thông tin nh thế màcon ngời đã hình thành nên nhiều loại hình giao dịch nh :quản lý làm việc từ

xa, hội thảo hội nghi từ xa , mua bán từ xa ( ví dụ nh cổ phiếu một công ty củaNhật có thể giao bán ở thị trờng cổ phiếu Newyork…) dần giải phóng đợc conngời khỏi cái bàn giấy thay vào đó là họ có thể đi du lịch và mang theo máytính sách tay để chỉ đạo công việc Không những vậy đây còn là nghành côngnghiệp thu đợc lợi nhuận cao

Năm là quốc tế hoá và toàn cầu hoá hoạt động tổ chức quản lý Trong nềnkinh tế thế giới hiện nay thì công tác này thực sự có vai trò to lớn chúng luônthông tin cho nhau về vốn t bản ,lao động ,thông tin và công nghệ luôn đợc kếtnối giữa các quốc gia trên thế giới với nhau vợt khỏi biên giới quốc gia về địalý

II/ Vai trò của các tổ chức độc quyền xuyên quốc gia.

Vơí khoảng 60.000 công ty mẹ và khoảng 500.000 công ty con cáccông ty xuyên quốc gia có vai trò đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế thếgiới Chúng đang kiểm soát khoảng 40% sản lợng công nghiệp , 60% về ngoaithơng ,80% về kỹ thuật mới của thế giới Các công ty này chủ yếu thuộc cácnớc có nền kinh tế phát triển nh các nớc Mỹ , Nhật Bản , các nớc EU và LiênBang Nga ở đây các công ty có khả năng về vốn nguồn lực cùng với đó làcông nghệ của chúng đặc biệt tiến bộ các TNC này chủ yếu hoạt động trongcác lĩnh vực công nghiệp chế tạo hàng xuất khẩu và các lĩnh vực hợp tác trênphạm vi rộng và có tỷ lệ lãi cao Nó có tấc động không chỉ đối với các quốcgia mà nó hoạt động mà nó còn tác động tới nền kinh tế toàn cầu

1-Thúc đẩy hoạt động thơng mại quốc tế

Một trong những vai trò nổi bật của TNC đó là thúc đẩy hoạt động

th-ơng mại quốc tế Sản phẩm chủ yếu của các TNC đó là sản phẩm hớng ra xuất khẩu nh bảng số liệu sau

Chúng đã sử dụng mọi nguồn hàng của thế giới vào giao lu buôn bán để kiếmlời

Qua đó ta thấy ngay rằng họat động thơng mại quốc tế tăng nhanh mộtcách nhanh chóng đặc biệt chú ý đó là các TNC ở Nam và Đông Nam á đãtăng từ 193 tỷ USD năm 1982 lên 871 tỷ USD vào năm 1994 Điều này đã chothấy vai trò của các TNC ngày càng có vai trò to lớn Bên cạnh đó ta còn thấyngay rằng hoạt động giao lu giữa các chi nhánh của TNC và ngay cả giữacông ty mẹ và công ty con cũng

Giá trị thơng mại của các chi nhánh TNC ở nớc ngoài

và tỷ lệ so với giá trị nhập khẩu trong các khu vực

giai đoạn 1982-1994(tỷ USD)

Các khu vực

Giá trị thơng mại của cácchi nhánh TNC ở nớcngoài

Tỷ lệ so với giá trịnhập khẩu(lần)

(nguồn :World Investment Rport 1997)

tăng nhanh chủ các công ty mẹ chuyển giao công nghệ và dây truyền sản xuấtcho công ty con song gía chuyển giao này lại không dựa trên quy luật cungcầu mà dựa trên giá thoả thuậnh giữa các công ty ,chi nhánh với nhau gây ph -

ơng hại đến các quốc gia nhập khẩu mà chủ yếu là các nớc đang phát triểntrong đó có nớc ta do vậy chúng ta cần lu ý tới vấn đề này.Gần đây khả năngxuất khẩu của các TNC ở các nớc đang phát triển tăng nhanh và dần có vị thếtrên trờng quốc tế đặc biệt là các nớc đang phát triển ở châu á nh xuất khẩucủa các TNC đã chiếm trên 50% tổng giá trị xuất khẩu của các nớc Philippin ,Malaixia và tới gần 90% của Xinggapo và ở châu Mỹ cũng vậy ở Mexico vàParaguay cũng chiếm tới 58% và 46%

Tích cực là vậy song tiêu cực cũng vẫn còn nhiều và tơng đối quan trọng ,các tiêu cực đó đợc trình bày nh sau :

Thứ nhất các TNC chỉ tập trung vào sản xuất hàng chế tạo và hớng về xuấtkhẩu điều đó đặt ra cho các quốc gia phải thu hút TNC đầu t vào nghành nào

và đầu t nh thế nào để tận dụng đợc thế mạng của chúng đồng thời không gây

ảnh hởng sấu cho sản xuất trong nớc

Thứ hai là các TNC dựa vào vị thế của mình mà thực hiện đầu cơ tích trữ và

áp dụng giá độc quyền trong sản xuất và kinh doanh Do đó nhà nớc cần cóchính sách để kiểm tra giám soát để kịp thời ngăn chặn hiện tợng tiêu cực

đó Nừu không có cơ chế quản lý chặt trẽ sẽ dẫn đến cạnh tranh không lànhmạnh gây thiệt hại cho nền kinh tế của chính nớc mình (các công cụ thờng đ-

ợc dùng đó là luật chống độc quyền ,luật cạnh tranh ,luật chống bán phá gía…

Vào những năm đầu thập kỷ 80 của thế kỷ 20 thì TNC tăng nhanh hìnhthức sát nhập và mua lại các công ty nớc ngoài để biến chúng thành các chinhánh của mình đây cũng là một hình thức đầu t ra nớc ngoài Ta cũng thấythay đổi trong dòng vốn đầu t :giờ đây chúng tập trung và tăng cờng vốn đầu

t cho Trung Quốc và các nớc ASEAN nhng lại giảm vốn đầu t vào châu phi

đặc biệt hơn chúng lại tăng cả đầu t vào các nớc phát triển Nớc ta là một nớcthuộc khu vực Đông Nam á cho nên chúng ta phải đẩy mạnh công tác thu hútvốn đầu t nớc ngoài và có chính sách sử dụng chúng sao cho có hiệi quả caonhất

3- Phát triển nguồn nhân lực và tạo việc làm

Đây là vai trò quan trọng của TNC ,chúng thờng tổ chức các hoạt động đàotạo và bồi dỡng đội ngũ cán bộ công nhân viên của mình để đáp ứng nhu cầucủa công việc Chúng thờng tổ chức đào tạo nguồn lao động ở địa phơng , ở n-

ớc sở tại nhằm tận dụng lao động ở đó Các TNC này có dây truyền côngnghệ và trình độ quản lý cao vì thế mà công nhân làm việc ở đây có trình độcao hơn các công nhân làm việc ở nơi khác Mặt khác chi phí đào tạo ở các n-

ớc thờng rẻ hơn ở chính quốc.Các TNC thờng tổ chức các hoạt động trợ giúpcho các trung tâm nghiên cứu, đào tạo nghề , các trờng đại học

Bên cạnh đó TNC còn tạo ra nhiều công ăn việc làm cho lực lợng lao độngphụ nữ ở các nớc đang phát triển đặc biệt ở những nghành dệt may , chế biếnthực phẩm và hàng thủ công mỹ nghệ … đặc biệt là ở các nớc nh Xingapo,Malaixia,ấn Độ , Trung Quốc ,Việt Nam … ở các TNC thì điều kiện làm ,l-

ơng thờng cao hơn các nơi khác Song chúng lại chỉ đào tạo trong một sốnghành và

lĩnh vực công nghiệp , công nghiệp chế biến thuỷ , hải sản và công nghiệpchế biến lơng thực thực phẩm hàng thủ công mỹ nghệ Các TNC luôn đào tạo