Nâng cao chất lượng tăng trưởng ngành thủy sản VN.PDF

Theo ñó, mô hình c&a Hagen ñã nh]n mjnh vào các y*u tx phi kinh t* là cơ s` gây ra nh€ng bi*n ñvi và tăng trư`ng trong nhiku ngành lĩnh v.c, mô hình c&a Harrod Dorma thì nh]n mjnh ñ*n y*

NGUY N KIM PHÚC

NÂNG CAO CH T LƯ NG TĂNG TRƯ NG

NGÀNH THU" S$N VI&T NAM

Chuyên ngành: Kinh t, phát tri0n

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên c$u c&a riêng tôi Các k*t qu, nêu trong lu-n án là trung th.c Các tài li/u tham kh,o có ngu1n trích d4n rõ ràng

Tác giI lu@n án

Nguy n Kim Phúc

MLC LLC

Trang TRANG PH BÌA

L>I CAM ðOAN 1

M C L C 2

DANH M C CÁC KÝ HIBU, CHE VIFT TGT 5

DANH M C CÁC BING, BIJU ðK 7

MM ðNU 9

Chương 1 CƠ SM LÝ LUTN VU CHVT LƯXNG TĂNG TRƯMNG NGÀNH THZY SIN 21

1.1 CÁC QUAN ðIJM VU CHVT LƯXNG TĂNG TRƯMNG KINH TF 21

1.1 1 Ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* gan vci ngu1n l.c ñdu vào 22

1.1.2 Ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* là cơ c]u và chuyen dfch cơ c]u kinh t* 25 1.1.3 Ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* theo quan ni/m hi/u qu, 25

1.1.4 Ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* là năng l.c cjnh tranh c&a nkn kinh t*, c&a ngành kinh t*, c&a doanh nghi/p và hàng hóa s,n xu]t trong nưcc 26

1.1.5 Ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* là nâng cao phúc l^i và công bqng xã hsi 29

1.1.6 Ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* gan vci b,o v/ môi trưtng 30

1.1.7 Ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* song hành vci ñvi mci thi*t ch* dân ch& 32

1.1.8 Quan ñiem c&a tác gi, vk ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* 33

1.2 TĂNG TRƯMNG VÀ CHVT LƯXNG TĂNG TRƯMNG NGÀNH THZY SIN 33

1.2.1 Tăng trư`ng ngành th&y s,n 33

1.2.2 Các tiêu chí ñánh giá tăng trư`ng ngành th&y s,n vk sx lư^ng 35

1.2.3 Ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n 36

1.3 HB THyNG TIÊU CHÍ ðÁNH GIÁ CHVT LƯXNG TĂNG TRƯMNG NGÀNH THZY SIN 38

1.3.1 Nhóm tiêu chí ph,n ánh cơ c]u ngành th&y s,n 39

1.3.2 Nhóm tiêu chắ ph,n ánh hi/u qu, kinh t* ngành th&y s,n 40

1.3.3 Nhóm tiêu chắ ph,n ánh kh, năng cjnh tranh c&a ngành th&y s,n 44

1.4 đ|C đIJM NGÀNH THZY SIN VÀ CÁC YFU Ty INH HƯMNG T}I CHVT LƯXNG TĂNG TRƯMNG 45

1.4.1 đ~c ựiem ngành th&y s,n 46

1.4.2 Các y*u tx ựdu vào c&a s,n xu]t th&y s,n 49

1.4.3 Y*u tx cdu vk s,n phỚm th&y s,n 53

1.5 KINH NGHIBM CZA TRUNG QUyC TRONG VIBC DUY TRÌ TyC đ TĂNG TRƯMNG THZY SIN CAO SUyT 20 NĂM QUA 54

1.5.1 Thành công c&a Trung Quxc trong vi/c duy trì txc ựs tăng trư`ng ngành th&y s,n cao 55

1.5.2 Tăng trư`ng th&y s,n c&a Trung Quxc thti gian qua ựã bs ls các v]n ựk làm ,nh hưcng ự*n tắnh bkn vẠng 56

1.5.3 NhẠng bài hỚc kinh nghi/m vk tăng trư`ng ngành th&y s,n Trung Quxc rút ra cho Vi/t Nam 57

1.6 TÓM TGT CHƯƠNG 1 59

Chương 2 THẶC TR NG CHVT LƯXNG TĂNG TRƯMNG NGÀNH THZY SIN VIBT NAM 60

2.1 TIUM NĂNG PHÁT TRIJN THZY SIN 60

2.1.1 H/ sinh thái bien Vi/t Nam 60

2.1.2 Ngu1n l^i th&y s,n 62

2.1.3 Ngu1n nhân l.c 64

2.2 KHÁI QUÁT THẶC TR NG TĂNG TRƯMNG NGÀNH THZY SIN 65

2.2.1 đóng góp c&a ngành th&y s,n ựxi vci nkn kinh t* 65

2.2.2 Txc ựs tăng trư`ng tvng s,n lư^ng th&y s,n 67

2.2.3 Txc ựs tăng trư`ng giá trf s,n xu]t th&y s,n 70

2.2.4 Txc ựs tăng trư`ng giá trf s,n phỚm th&y s,n tăng thêm 71

2.2.5 Txc ựs tăng trư`ng giá trf xu]t khỚu th&y s,n 71

2.2.6 Txc ựs tăng trư`ng tàu thuykn khai thác th&y s,n 74

2.2.7 Txc ựs tăng trư`ng nuôi tr1ng th&y s,n 75

2.3 PHÂN TÍCH CHVT LƯXNG TĂNG TRƯMNG NGÀNH THZY SIN 76

2.3.1 Cơ c]u kinh t* ngành th&y s,n 76

2.3.2 Cơ c]u s,n xu]t ngành th&y s,n 77

2.3.3 đánh giá hi/u qu, kinh t* ngành th&y s,n 102

2.3.4 đánh giá năng l.c cjnh tranh c&a ngành th&y s,n 111

2.4 đÁNH GIÁ CHUNG VU CHVT LƯXNG TĂNG TRƯMNG NGÀNH THZY SIN VIBT NAM TH>I GIAN QUA 114

2.4.1 Thành t.u và nguyên nhân 114

2.4.2 NhẠng t1n tji, hjn ch* và nguyên nhân 118

2.5 TÓM TGT CHƯƠNG 2 122

Chương 3 GIII PHÁP NÂNG CAO CHVT LƯXNG TĂNG TRƯMNG NGÀNH THZY SIN VIBT NAM đFN NĂM 2020 124

3.1 QUAN đIJM, PHƯƠNG HƯ}NG VÀ M C TIÊU NÂNG CAO CHVT LƯXNG TĂNG TRƯMNG NGÀNH THZY SIN đFN NĂM 2020 124

3.1.1 Căn c$ xác ựfnh quan ựiem, phương hưcng và mẦc tiêu nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng 124

3.1.2 Quan ựiem nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n 134

3.1.3 đfnh hưcng nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành Th&y s,n 135

3.1.4 MẦc tiêu nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành Th&y s,n 137

3.2 CÁC GIII PHÁP CHZ YFU NÂNG CAO CHVT LƯXNG TĂNG TRƯMNG NGÀNH THZY SIN VIBT NAM 139

3.2.1 Nhóm gi,i pháp chuyen dfch cơ c]u ngành th&y s,n h^p lý, hi/u qu, 140 3.2.2 Nhóm gi,i pháp tăng cưtng các y*u tx ự,m b,o tăng trư`ng ngành th&y s,n chiku sâu 146

3.2.3 Nhóm gi,i pháp nâng cao năng l.c cjnh tranh ngành th&y s,n 157

3.2.4 Nhóm gi,i pháp nâng cao hi/u qu, qu,n lý vĩ mô vk th&y s,n 163

3.3 TÓM TGT CHƯƠNG 3 170

KFT LUTN VÀ KIFN NGHẼ 172

DANH M C CÔNG TRÌNH CZA TÁC GII 177

TÀI LIBU THAM KHIO 179

PH L C 185

DANH MLC CÁC KÝ HI&U, CHO VI T TPT Vi,t tQt Vi,t ñSy ñU ti,ng ViCt Vi,t ñSy ñU ti,ng Anh APEC Di‹n ñàn h^p tác kinh t* châu Á

FAO Tv ch$c Nông lương Liên Hi/p

GO Giá trf s,n xu]t th&y s,n Output value of fishing

HACCP H/ thxng phân tích mxi nguy và

các ñiem kiem soát tr•ng y*u

Hazard Analysis critical Control Points

KHCN Khoa h•c công ngh/ Science and technology

ICOR H/ sx hi/u qu, c&a ñdu tư Incremental capitalŒoutput ratio NACA Mjng lưci các Trung tâm nuôi

tr1ng th&y s,n châu Á

Network of Aquaculture Centres

in AsiaŒPacific NNTS Nuôi tr1ng th&y s,n Aquaculture

ODA Vi/n tr^ Phát trien Chính th$c Official Development Assistance OXFAM U• ban Oxford vk c$u ñói Oxford Committee for Famine

Relief

Advantage

Vi,t tQt Vi,t ựSy ựU ti,ng ViCt Vi,t ựSy ựU ti,ng Anh SEAFDEC Trung tâm Phát trien nghk cá

đông Nam Á

Southeast Asian Fisheries Development Center TFP Năng su]t nhân tx tvng h^p Total Factor Productivities UNDP Chương trình phát trien Liên

hi/p quxc

United Nations Development Program

VA Giá trf s,n phỚm th&y s,n tăng

WEF DiỀn ựàn Kinh t* Th* gici World Economic Forum WTO Tv ch$c thương mji th* gici World Trade Organization

DANH MLC CÁC B$NG, BIWU đX BIng

B,ng 2.1: đóng góp vào tăng trư`ng GDP theo ngành, 1990Ể2008 66

B,ng 2.2: Tăng trư`ng tvng s,n lư^ng th&y s,n, 1986Ể2008 67

B,ng 2.3: Tăng trư`ng s,n lư^ng khai thác th&y s,n theo vùng lãnh thv 69

B,ng 2.4: Tăng trư`ng s,n lư^ng nuôi tr1ng th&y s,n theo vùng lãnh thv 69

B,ng 2.5: Txc ựs tăng trư`ng giá trf s,n xu]t th&y s,n, 1990Ể2008 70

B,ng 2.6: Giá trf tăng thêm NôngỂLâmỂTh&y s,n, 1990Ể2008 71

B,ng 2.7: Tăng trư`ng tàu thuykn khai thác th&y s,n, 1990Ể2008 74

B,ng 2.8: Tình hình tăng trư`ng nuôi tr1ng thuỚ s,n, 1980Ể2008 75

B,ng 2.9: Cơ c]u tàu thuykn khai thác th&y s,n, 1992Ể2008 78

B,ng 2.10: Cơ c]u nghk nghi/p khai thác th&y s,n, 1992Ể2008 78

B,ng 2.11: H1i quy s,n lư^ng khai thác th&y s,n theo tvng sx tàu thuykn và tvng sx công su]t tàu 81

B,ng 2.12: S,n lư^ng nuôi tr1ng th&y s,n 83

B,ng 2.13: Cơ c]u di/n tắch nuôi tr1ng th&y s,n theo vùng lãnh thv, 1995Ể2008 83

B,ng 2.14: H1i quy lôgarắt s,n lư^ng nuôi tr1ng th&y s,n theo năng su]t nuôi tr1ng th&y s,n 88

B,ng 2.15: Cơ c]u m~t hàng thuỚ s,n xu]t khỚu, 1997Ể2008 90

B,ng 2.16: Cơ c]u thf trưtng xu]t khỚu thuỚ s,n, 1987Ể2008 95

B,ng 2.17: H1i quy lôgarắt giá trf s,n phỚm th&y s,n tăng thêm theo kim ngjch xu]t khỚu th&y s,n 101

B,ng 2.18: H/ sx ICOR c&a nkn kinh t*, khxi Nông, Lâm và Th&y s,n 102

B,ng 2.19: Năng su]t lao ựsng c&a nkn kinh t* và khxi NôngỂLâmỂTh&y s,n 104

B,ng 2.20: H1i qui lôgarắt giá trf s,n phỚm th&y s,n tăng thêm theo vxn và lao ựsng, 1990Ể2008 106

B,ng 2.21: đóng góp c&a các y*u tx ựdu vào ựxi vci tăng trư`ng giá trf s,n phỚm th&y s,n tăng thêm, 1990Ể2008 107

B,ng 2.22: Giá trf s,n xu]t th&y s,n, giá trf s,n phỚm th&y s,n tăng thêm 110

B,ng 2.23: T• l/ xu]t kh•u trong giá trf s,n xu]t 111

B,ng 2.24: H/ sx cjnh tranh c&a s,n ph•m thu• s,n, 2000Œ2007 113

B,ng 3.1: Mst sx ch’ tiêu k* hojch vk ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n, 2010Œ2020 138

Bi0u ñY Bieu ñ1 2.1: T• tr•ng GDP th.c t* phân theo ngành, 1990Œ2008 67

Bieu ñ1 2.2: Tăng trư`ng s,n lư^ng th&y s,n ñánh bat và nuôi tr1ng 68

Bieu ñ1 2.3: Txc ñs tăng trư`ng giá trf xu]t kh•u th&y s,n, 1986Œ2008 72

Bieu ñ1 2.4: Kim ngjch xu]t kh•u th&y s,n, 1986Œ2008 73

Bieu ñ1 2.5: Giá bình quân hàng th&y s,n xu]t kh•u USD/Kg, 1997Œ2008 73

Bieu ñ1 2.6: Năng su]t khai thác th&y s,n, 1990Œ2008 80

Bieu ñ1 2.7: Năng su]t nuôi tr1ng th&y s,n, 1990Œ2008 87

Bieu ñ1 2.8: Khxi lư^ng và giá trf xu]t kh•u cá traŒbasa, 1997Œ2008 92

Bieu ñ1 2.9: H/ sx ICOR c&a c, nưcc và ngành Nông, Lâm, Th&y s,n 103

Bieu ñ1 2.10: Năng su]t lao ñsng c&a ngành th&y s,n 105

Bieu ñ1 2.11: T• l/ xu]t kh•u, theo giá th.c t* 112

Bieu ñ1 2.12: Thf phdn hàng th&y s,n xu]t kh•u, 2000Œ2007 114

M ðZU

1 Tính c\p thi,t cUa ñ] tài

T› năm 1986 ñ*n nay, ngành Thu• s,n Vi/t Nam ñã ñjt ñư^c nh€ng thành t.u to lcn trên t]t c, các lĩnh v.c: khai thác, nuôi tr1ng, ch* bi*n thương mji và xu]t kh•u T• l/ ñóng góp c&a ngành Thu• s,n trong GDP c&a nkn kinh t* chi*m 3,95% Txc ñs tăng trư`ng bình quân ñjt 8,03%/năm vk tvng s,n lư^ng thu• s,n, 18,59%/năm vk giá trf xu]t kh•u thu• s,n Vi/t Nam ñã vào danh sách 10 nưcc ñ$ng ñdu th* gici vk giá trf xu]t kh•u thu• s,n [40]

Thu• s,n là mst trong nh€ng ngành hàng xu]t kh•u chi*m t• tr•ng lcn c&a kinh t* Vi/t Nam (ñ$ng vf trí th$ tư vk kim ngjch xu]t kh•u, sau ddu thô, da gidy

và d/t may); góp phdn chuyen dfch cơ c]u kinh t* nông nghi/p, b,o ñ,m an sinh xã hsi, tham gia tích c.c vào chương trình xoá ñói, gi,m nghèo ` nông thôn Ngành Thu• s,n có ñóng góp ñáng ke vào s nghi/p phát trien kinh t* xã hsi c&a ñ]t nưcc

và quá trình công nghi/p hoá, hi/n ñji hoá

S,n ph•m thu• s,n xu]t kh•u c&a Vi/t Nam ñã ñáp $ng ñư^c các nhu cdu ña djng c&a ngưti tiêu dùng th* gici, ñ~c bi/t là các nưcc có thf trưtng lcn và yêu cdu cao vk ch]t lư^ng v/ sinh an toàn th.c ph•m như M–, EU, Nh-t B,n, Hàn Quxc Tăng trư`ng xu]t kh•u thu• s,n ñã ñjt ñư^c txc ñs cao, ñem lji ngu1n thu ngoji t/ không nh£ cho quxc gia [40]

Tuy nhiên, nhìn nh-n mst cách th.c t*, ñxi tư^ng nuôi tr1ng thu• s,n v4n chưa ña djng, ch& y*u là nuôi tôm sú và cá tra (chi*m t• tr•ng kho,ng 60Œ65% trong tvng s,n lư^ng nuôi tr1ng thu• s,n) Di/n tích nuôi tr1ng th&y s,n qu,ng canh

và qu,ng canh c,i ti*n chi*m t• l/ lcn là 93% trong tvng di/n tích m~t nưcc nuôi [10] T• tr•ng vk s,n lư^ng c&a s,n ph•m giá trf gia tăng ch’ chi*m kho,ng 35% trong tvng s,n lư^ng th&y s,n xu]t kh•u Tvng sx phương ti/n khai thác th&y s,n có công su]t trên 90 CV tăng bình quân là 13%/năm (giai ñojn 2001Œ2008) nhưng năng su]t ñánh bat bình quân trên mst ñơn vf công su]t khai thác lji có xu hưcng gi,m [40] Th.c t* cho th]y ngu1n l^i th&y s,n ñang ngày càng cjn ki/t Dfch b/nh

và tình trjng ô nhi‹m môi trưtng nuôi x,y ra thưtng xuyên ðti sxng c&a ngư dân v4n còn nhiku khó khăn Cơ c]u nghk nghi/p trong ngành th&y s,n chưa h^p lý; … Nh€ng v]n ñk trên cho th]y ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành Th&y s,n chưa cao, thi*u bkn v€ng

Bxi c,nh trong nưcc và quxc t* ñang ñ~t ra cho ngành Thu• s,n nh€ng cơ hsi và thách th$c mci ðe có the ti*p t…c phát trien ñòi h£i ngành Thu• s,n ph,i nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng Do ñó, tác gi, ch•n v]n ñk nghiên c$u: "Nâng cao ch t lư ng tăng trư ng ngành Th"y s#n Vi%t Nam" làm ñk tài lu-n án ti*n sĩ kinh t*

2 M^c ñích và nEi dung nghiên cbu

2.1 M c ñích:

H/ thxng hoá và v-n d…ng lý lu-n vk ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* ñe làm sáng t£ ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n và các tiêu chí ñánh giá; trên cơ s`

ñó, phân tích, ñánh giá th.c trjng ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n t› ñó ch’

ra ñư^c các cơ hsi và thách th$c ñxi vci tăng trư`ng ngành th&y s,n khi Vi/t Nam hsi nh-p sâu và rsng vào nkn kinh t* th* gici; ñk xu]t mst sx gi,i pháp ch& y*u nhqm nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành Th&y s,n Vi/t Nam ñ*n năm 2020

Œ ðfnh lư^ng s ñóng góp c&a các y*u tx ñdu vào là vxn (K), lao ñsng (L) và năng su]t nhân tx tvng h^p (TFP), tác ñsng tci tăng trư`ng ngành Th&y s,n Vi/t Nam

Œ ðk xu]t nh€ng gi,i pháp ch& y*u nhqm nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành Thu• s,n Vi/t Nam

3 ðci tưeng và ph=m vi nghiên cbu

Œ ðxi tư^ng nghiên c$u c&a lu-n án là lý lu-n và th.c ti‹n vk ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n Vi/t Nam

Œ Phjm vi nghiên c$u c&a lu-n án là t-p trung nghiên c$u ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n Ngành th&y s,n bao g1m các hojt ñsng ñánh bat, nuôi tr1ng, ch* bi*n và dfch v… h-u cdn nghk cá Tuy nhiên, theo h/ thxng thxng kê quxc gia c&a Vi/t Nam hi/n nay thì các sx li/u vk ngành th&y s,n (tvng s,n lư^ng th&y s,n, giá trf s,n xu]t th&y s,n, giá trf s,n ph•m th&y s,n tăng thêm, vxn ñdu tư, lao ñsng, ) ch’ bao g1m hai lĩnh v.c hojt ñsng chính là khai thác th&y s,n và nuôi tr1ng th&y s,n nên ñã phdn nào làm hjn ch* phjm vi phân tích c&a lu-n án Thti gian nghiên c$u ch& y*u t› năm 1990Œ2008

4 Cách ti,p c@n phân tích chính

Cách ti*p c-n c&a tác gi, nhqm ñjt ñư^c m…c tiêu ñk ra là tìm ki*m, tra c$u nhiku tài li/u có liên quan ñ*n lĩnh v.c nghiên c$u t› các ngu1n khác nhau như Internet, thư vi/n, các hsi nghf, hsi th,o khoa h•c, Th.c hi/n s trao ñvi, th,o lu-n, tham v]n vci các chuyên gia, các nhà khoa h•c, các nhà qu,n lý, các nhà hojch ñfnh chính sách chuyên ngành thu• s,n, am hieu vk lĩnh v.c nghiên c$u trong nưcc

và ngoài nưcc ñe hoàn thành lu-n án vci ch]t lư^ng txt nh]t C… the là cách ti*p c-n sau:

Œ Nghiên c$u các công trình khoa h•c ñã công bx liên quan ñ*n ch& ñk tăng trư`ng và ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành Th&y s,n trên th* gici và trong nưcc

Œ L]y ý ki*n c&a các chuyên gia nhqm xác ñfnh ñúng hưcng nghiên c$u và phương pháp ti*p c-n v]n ñk

Œ L-p ñk cương chi ti*t vk ch& ñk s§ nghiên c$u và xây d.ng k* hojch ti*n ñs

d ki*n c&a quá trình th.c hi/n lu-n án

Œ ð~c bi/t, tác gi, nh-n ñư^c s trao ñvi, chia s¨ kinh nghi/m, ñóng góp nhi/t tình và có trách nhi/m c&a Thdy, Cô giáo hưcng d4n khoa h•c; các Thdy, Cô giáo khoa/bs môn chuyên ngành kinh t* phát trien; các Thdy, Cô giáo trong Hsi ñ1ng tư v]n khoa h•c nhà Trưtng

5 Phương pháp nghiên cbu

Phương pháp lu-n xuyên suxt quá trình nghiên c$u là phép duy v-t bi/n ch$ng và phương pháp duy v-t lfch s• Hai phương pháp này là các phương pháp cơ b,n giúp tác gi, quan sát, nh-n ñfnh, nghi v]n, phân tích các v]n ñk kinh t*, xã hsi

và th* gici th.c xung quanh mst cách khách quan, khoa h•c, có lu-n gi,i, minh ch$ng thuy*t ph…c t› ñó tr›u tư^ng hóa ñe khái quát ñư^c các v]n ñk ` m$c tvng the, không phi*n di/n, tránh siêu hình và duy tâm Ngoài ra, lu-n án s• d…ng các phương pháp nghiên c$u h/ thxng, tư duy tr›u tư^ng và phân tích tvng h^p, thxng

kê, so sánh, quy njp C… the:

Œ Phương pháp lfch s• là th›a k* các tư li/u ñã có liên quan ñ*n ch& ñk nghiên c$u, thu th-p và tvng h^p các sx li/u thxng kê trong quá kh$ vk ngành th&y s,n t› ñó làm cơ s` cho các phân tích, ñánh giá và nh-n xét vk th.c trjng ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n Vi/t Nam K* th›a các k*t qu, nghiên c$u, ñiku tra, thxng kê ñã có t› trưcc tci nay c&a các cơ quan trong và ngoài ngành th&y s,n, c&a các ñk tài khoa h•c, các d án nghiên c$u ñe ñánh giá vk ñiku ki/n t nhiên, tikm năng ngu1n l^i, môi trưtng, năng l.c ch* bi*n s,n ph•m th&y s,n,

Œ Tác gi, s• d…ng phương pháp chuyên gia ñe trao ñvi, tham v]n vci các nhà khoa h•c, các nhà qu,n lý, các nhà hojch ñfnh chính sách vk các v]n ñk liên quan ñ*n ñk tài c&a lu-n án Phương pháp chuyên gia cung c]p ngu1n thông tin th$ c]p, giúp tác gi, có ñư^c cái nhìn tvng quan ban ñdu vk tình hình nghiên c$u trong và ngoài nưcc vk v]n ñk nghiên c$u

Œ Phương pháp x• lý và phân tích sx li/u trong lu-n án g1m: (i) X• lý sx li/u bqng phdn mkm máy tính như Excel, Eviews (ii) Phân tích h1i quy ñe xác ñfnh m$c

ñs tác ñsng c&a các y*u tx ñdu vào tci tăng trư`ng ngành th&y s,n (iii) Thxng kê

mô t, b`i các tham sx ñ~c trưng như sx tương ñxi, sx tuy/t ñxi, sx trung bình, mxt, trung vf, ñs l/ch chu•n, txi ña, txi thieu ñe phân tích, ñánh giá

Œ Hơn n€a, lu-n án có s k*t h^p gi€a k*t qu, nghiên c$u cơ b,n, v-n d…ng toán h•c vào kinh t* và kinh t* h•c th.c ch$ng trong ñiku ki/n không gian và thti

gian c… the ñe ñfnh lư^ng s ñóng góp c&a y*u tx ñdu vào tác ñsng tci tăng trư`ng ngành th&y s,n Vi/t Nam

6 Ting quan tình hình nghiên cbu cUa ñ] tài

* Trên th gi i: Vi/c nghiên c$u tăng trư`ng kinh t* ngày càng có h/ thxng

và hoàn thi/n hơn Các nhà khoa h•c ñku thxng nh]t cho rqng: tăng trư`ng kinh t*

là s gia tăng thu nh-p hay s,n lư^ng ñư^c tính cho toàn bs nkn kinh t* trong mst kho,ng thti gian nh]t ñfnh (thưtng là mst năm) Tăng trư`ng kinh t* có the bieu thf bqng sx tuy/t ñxi (quy mô tăng trư`ng) ho~c sx tương ñxi (t• l/ tăng trư`ng) Quy

mô tăng trư`ng ph,n ánh s gia tăng nhiku hay ít, còn txc ñs tăng trư`ng ñư^c s• d…ng vci ý nghĩa so sánh tương ñxi và ph,n ánh s gia tăng nhanh hay ch-m gi€a các thti kỳ

Theo ñó, mô hình c&a Hagen ñã nh]n mjnh vào các y*u tx phi kinh t* là cơ s` gây ra nh€ng bi*n ñvi và tăng trư`ng trong nhiku ngành lĩnh v.c, mô hình c&a Harrod Dorma thì nh]n mjnh ñ*n y*u tx vxn, Parker nh]n mjnh ñ*n ngu1n l.c, Schumpeter và Solow lji nh]n mjnh ñ*n y*u tx công ngh/, Rosentein và Rodan thì cho rqng v]n ñk quy mô là quan tr•ng, còn Solrltz thì lji chú y ñ*n vi/c ñdu tư cho ngu1n nhân l.c Mô hình c&a Rostow cũng giúp cho chúng ta phân tích rõ nét hơn

vk các giai ñojn tăng trư`ng [43] M¬i mô hình tăng trư`ng ñku có nh€ng cách ti*p c-n và lu-n gi,i có cơ s` khoa h•c c&a mình ðiku này ch$ng t£ v]n ñk tăng trư`ng

và ch]t lư^ng tăng trư`ng ñang là v]n ñk r]t ph$c tjp

Bên cjnh nh€ng mô hình lý thuy*t còn có nh€ng mô hình th.c nghi/m mà nhiku nưcc ñang phát trien ñã áp d…ng thành công trong nh€ng th-p k• qua Ngưti

ta chia các chi*n lư^c tăng trư`ng c&a ngành theo nhiku loji khác nhau Các chi*n lư^c tăng trư`ng khép kín và các chi*n lư^c tăng trư`ng m` Các chi*n lư^c tăng trư`ng khép kín ñku có xu th* l]y thf trưtng trong nưcc và các ngu1n l.c trong nưcc làm cơ s` thúc ñ•y s tăng trư`ng Các chi*n lư^c tăng trư`ng m` nhqm hưcng hojt ñsng s,n xu]t kinh doanh ra thf trưtng quxc t* và khuy*n khích ñdu tư nưcc ngoài M¬i loji ñku có thu-n l^i và nh€ng c,n tr` nh]t ñfnh trong quá trình tăng trư`ng Ngày nay, hdu h*t các nưcc ñang phát trien và ke c, các nưcc phát

trien ñku áp d…ng k*t h^p ho~c chuyen ti*p và h¬ tr^ c, hai cách ti*p c-n vk ch]t lư^ng tăng trư`ng

Xu]t phát t› yêu cdu khách quan c&a phát trien kinh t* xã hsi, các nghiên c$u vk ch]t lư^ng tăng trư`ng bat ñdu xu]t hi/n cuxi nh€ng năm 90, trên cơ s` k* th›a các nghiên c$u vk tăng trư`ng ñã có Thomas, Dailami và Dhareshwar (2004) cho rqng: ch]t lư^ng tăng trư`ng ñư^c the hi/n trên hai khía cjnh: txc ñs tăng trư`ng cao cdn ñư^c duy trì trong dài hjn và tăng trư`ng cdn ph,i ñóng góp tr.c ti*p vào c,i thi/n mst cách bkn v€ng và xoá ñói gi,m nghèo [69]

Theo Lucas (1993), Sen (1999), Stiglitz (2000), ch]t lư^ng tăng trư`ng bieu hi/n t-p trung ` các tiêu chu•n chính sau: (I) y*u tx năng su]t nhân tx tvng h^p (TFP) cao, ñ,m b,o cho vi/c duy trì txc ñs tăng trư`ng dài hjn và tránh ñư^c nh€ng bi*n ñsng bên ngoài; (II) tăng trư`ng ph,i ñ,m b,o nâng cao hi/u qu, kinh t* và nâng cao năng l.c cjnh tranh c&a nkn kinh t*; (III) tăng trư`ng ñi kèm vci phát trien môi trưtng bkn v€ng; (IV) tăng trư`ng h¬ tr^ cho the ch* dân ch& luôn ñvi mci, ñ*n lư^t nó thúc ñ•y tăng trư`ng ` t• l/ cao hơn; (V) tăng trư`ng ph,i ñjt ñư^c m…c tiêu c,i thi/n phúc l^i xã hsi và xoá ñói gi,m nghèo [68]

* Vi t Nam: Trong nh€ng năm gdn ñây, phjm trù ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* ` nưcc ta ñư^c ð,ng, Nhà nưcc và nhiku nhà nghiên c$u quan tâm V]n ñk ñ~t ra là trong hơn 20 năm ñvi mci, nkn kinh t* nưcc ta ñjt ñư^c s tăng trư`ng tương ñxi cao, liên t…c qua các năm Ch’ tr› mst sx năm do chfu ,nh hư`ng c&a kh&ng ho,ng kinh t*, tài chínhŒtikn t/ ` các nưcc trong khu v.c và th* gici, tăng trư`ng kinh t* ` nưcc ta có gi,m sút nhưng nhìn c, giai ñojn dài, tăng trư`ng kinh t* nưcc ta luôn ñjt ` m$c cao, thưtng ñư^c Ngân hàng th* gici và các tv ch$c kinh t* Œ tài chính th* gici ñánh giá là nưcc có txc ñs tăng trư`ng cao th$ nhì khu v.c (sau Trung Quxc) Tăng trư`ng kinh t* cao ñã góp phdn gi,i quy*t nhiku v]n ñk c]p bách vk kinh t*Œxã hsi ` nưcc ta Nhưng nhiku câu h£i ñ~t ra t› th.c trjng vk tăng trư`ng kinh t* ñó cdn ñư^c trao ñvi, bàn cách gi,i quy*t Sau ñây là nh€ng v]n ñk ch& y*u: Ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* c&a nưcc ta thti gian qua là cao hay th]p?

Xu hưcng ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* di‹n ra như th* nào? Nh€ng nhân tx nào

tác ựsng ự*n tăng trư`ng kinh t* nưcc ta trong thti gian vỈa qua? Li/u tăng trư`ng kinh t* như v-y txt hay không txt n*u xét vk hi/u qu, sỚ dẦng các ngu1n l.c và hi/u

qu, kinh t* xã hsi? NhẠng nhóm xã hsi nào tham gia vào quá trình tăng trư`ng kinh t* ựó? M$c ựs hư`ng l^i tỈ thành qu, tăng trư`ng ựư^c phân chia như th* nào cho các nhóm dân cư? Mxi quan h/ giẠa tăng trư`ng kinh t* vci v]n ựk phúc l^i xã hsi

và tài nguyên môi trưtng ựư^c gi,i quy*t ra sao? v.v

đ*n nay, ựã có nhiku nhà nghiên c$u ựk c-p ự*n phjm trù ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* CẦ the:

Ể Tác gi, Phan NgỚc Trung, khi nghiên c$u vk ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t*

ựã cho rqng ch]t lư^ng tăng trư`ng ựư^c the hi/n ` 3 nsi dung [54]:

+ S tăng trư`ng có năng su]t nhân tx tvng h^p (TFP) cao, b,o ự,m cho tăng trư`ng ựư^c duy trì trong dài hjn, tránh nhẠng s bi*n ựsng tỈ bên ngoài

+ S tăng trư`ng gan likn vci b,o v/, duy trì và phát trien môi trưtng sinh thái

+ S tăng trư`ng kinh t* nhqm mẦc tiêu c,i thi/n phúc l^i xã hsi, k*t h^p giẠa tăng trư`ng kinh t* vci ti*n bs và công bqng xã hsi

Trên cơ s` quan ni/m ựó, tác gi, Phan NgỚc Trung ựã ựánh giá th.c trjng tăng trư`ng kinh t* ` nưcc ta trong thti gian qua thông qua các chỖ tiêu, các bieu hi/n cẦ the

Ể Nhà nghiên c$u Trdn đào thusc Tvng cẦc Thxng kê tuy không nêu tr.c di/n quan ni/m vk ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* và nsi dung c&a nó nhưng khi ựánh giá ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* ` nưcc ta, tác gi, ựã ựưa ra các nsi dung: phân tắch ựdu vào c&a quá trình tăng trư`ng; ựánh giá cơ c]u kinh t* như là nsi l.c c&a quá trình tăng trư`ng; ựánh giá m$c ựs xu]t nh-p khỚu; hi/u qu, chung c&a nkn kinh t*; tác ựsng c&a tăng trư`ng kinh t* ự*n môi trưtng sinh thái [24]

Như v-y, tác gi, Trdn đào quan ni/m ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* ựư^c ựánh giá trưcc h*t thông qua vi/c sỚ dẦng các ngu1n l.c, ti*p theo là quá trình chuyen dfch cơ c]u kinh t*, c,i thi/n cán cân thương mji và nâng cao hi/u qu, kinh t*Ể môi trưtng

Œ Theo Nguy‹n Thf Tu/ Anh và Lê Xuân Bá, ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* the hi/n nh]t quán và liên t…c trong suxt quá trình tái s,n xu]t xã hsi Ch]t lư^ng tăng trư`ng the hi/n c, ` y*u tx ñdu vào như vi/c qu,n lý và phân bv các ngu1n l.c trong quá trình tái s,n xu]t, ñ1ng thti c, ` k*t qu, ñdu ra c&a quá trình s,n xu]t vci ch]t lư^ng cusc sxng ñư^c c,i thi/n, phân phxi s,n ph•m ñdu ra ñ,m b,o tính công bqng và góp phdn b,o v/ môi trưtng sinh thái Ch]t lư^ng tăng trư`ng the hi/n s bkn v€ng c&a tăng trư`ng và m…c tiêu tăng trư`ng dài hjn, m~c dù txc ñs tăng trư`ng cao trong ngan hjn là nh€ng ñiku ki/n r]t cdn thi*t [1]

Œ Trong bài nghiên c$u: “Ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* và các tiêu chí ñánh giá”, tác gi, Lê Huy ð$c ñã trình bày khá chi ti*t quan ni/m vk ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t*, các tiêu chí ñe ph,n ánh ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* và ñánh giá khái quát vk ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* c&a nưcc ta trong thti gian v›a qua Theo quan ni/m c&a tác gi, Lê Huy ð$c, phjm trù ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* v›a bao g1m tính vn ñfnh và trjng thái bên trong vxn có c&a quá trình tăng trư`ng kinh t* v›a ph,n ánh nh€ng thusc tính cơ b,n hay ñ~c trưng tjo thành b,n ch]t c&a tăng trư`ng kinh t* ð1ng thti, thông qua các ch’ tiêu ph,n ánh ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t*, tác gi, Lê Huy ð$c cho rqng ph,n ánh ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* cdn ph,i xem xét nh€ng khía cjnh ch& y*u sau ñây: hi/u qu, c&a tăng trư`ng; tính hi/n ñji trong tăng trư`ng; tính vn ñfnh và bkn v€ng; tính cân ñxi trong tăng trư`ng Như v-y, theo tác gi,, ch]t lư^ng tăng trư`ng ch’ bao g1m nh€ng khía cjnh ch& y*u c&a b,n thân quá trình kinh t* còn tác ñsng môi trưtng, phân phxi thu nh-p không thusc nsi dung c&a phjm trù ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* [27]

Trong bài vi*t “Nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng c&a ngành công nghi/p Vi/t Nam trong quá trình công nghi/p hoá, hi/n ñji hoá” trên Tjp chí Công nghi/p

sx 4/2004, tác gi, Lê Huy ð$c cho rqng: Ch]t lư^ng tăng trư`ng là mst khái ni/m mang tính ch]t ñfnh tính Nó ph,n ánh nsi dung bên trong c&a quá trình tăng trư`ng, bieu hi/n ` phương ti/n, phương th$c, m…c tiêu và hi/u $ng ñxi vci môi trưtng ch$a ñ.ng quá trình tăng trư`ng ]y Khác vci ch]t lư^ng tăng trư`ng, txc ñs tăng trư`ng ph,n ánh m~t ngoài c&a quá trình tăng trư`ng, the hi/n ` m$c ñs sx

lư^ng lcn nh£, nhanh hay ch-m c&a vi/c m` rsng qui mô Txc ñs tăng trư`ng và ch]t lư^ng tăng trư`ng là hai m~t c&a mst v]n ñk, có quan h/ ràng busc nhau Trong phát trien kinh t*, ñ•y nhanh txc ñs tăng trư`ng, ñ1ng thti ph,i không ng›ng nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng, có như th* mci ñ,m b,o tăng trư`ng cao, vn ñfnh, hi/u qu, và bkn v€ng

Mst cách khái quát nh]t, nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng ñư^c ñ~c trưng ` nh€ng yêu cdu ch& y*u sau ñây:

+ Phát huy ñư^c l^i th* so sánh nhqm tăng trư`ng nhanh và ñjt hi/u qu, kinh t* cao, các s,n ph•m ph…c v… cho nhu cdu tăng trư`ng và ñ•y mjnh xu]t kh•u

+ Không ng›ng nâng cao s$c cjnh tranh c&a s,n ph•m trên thf trưtng trong nưcc và thf trưtng ngoài nưcc

+ Tăng nhanh ñư^c năng l.c nsi sinh vk khoa h•c và công ngh/, áp d…ng có hi/u qu, các công ngh/ tiên ti*n trên th* gici nhqm ñ•y nhanh quá trình hi/n ñji hóa

+ Tăng trư`ng kinh t* gan vci b,o v/ và c,i thi/n môi trưtng, ñ,m b,o s phát trien hài hòa gi€a môi trưtng nhân tjo và môi trưtng thiên nhiên

Œ Trong công trình nghiên c$u “Ch]t lư^ng tăng trư`ng, mst sx ñánh giá ban ñdu cho Vi/t Nam” c&a Vi/n Nghiên c$u Qu,n lý Kinh t* Trung ương ñã trình bày khái ni/m vk ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* (có tham kh,o quan ni/m c&a mst sx nhà kinh t* h•c trên th* gici) Theo quan ni/m c&a các tác gi,, ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* không ch’ thudn túy là tăng thu nh-p theo ñdu ngưti mà còn ph,i duy trì txc ñs tăng trư`ng cao trong dài hjn và tăng thu nh-p gan vci ch]t lư^ng cusc sxng hay tăng phúc l^i và xóa ñói gi,m nghèo T› ñó có the quan ni/m rqng không nh]t thi*t ph,i ñjt ñư^c txc ñs tăng trư`ng kinh t* quá cao mà ch’ cdn ñjt ` m$c ñs cao h^p lý nhưng bkn v€ng, ñ1ng thti tăng thu nh-p mst cách bkn v€ng và gi,i quy*t nh€ng v]n ñk phúc l^i xã hsi

Œ Theo Nguy‹n Văn Nam và Trdn Th• ðjt, ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* cao là s phát trien nhanh, hi/u qu, và bkn v€ng c&a nkn kinh t*, the hi/n qua năng su]t nhân tx tvng h^p và năng su]t lao ñsng xã hsi tăng và vn ñfnh, m$c

sxng c&a ngưti dân ñư^c nâng cao không ng›ng, cơ c]u kinh t* chuyen dfch phù h^p vci t›ng thti kỳ phát trien c&a ñ]t nưcc, s,n xu]t có tính cjnh tranh cao, tăng trư`ng kinh t* ñi ñôi vci ti*n bs, công bqng xã hsi và b,o v/ môi trưtng, qu,n lý kinh t* nhà nưcc có hi/u qu, [34]

Như v-y, t› các quan ni/m nêu trên vk ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* c&a các công trình nghiên c$u ñã ñư^c công bx ` trong nưcc thưtng ñk c-p ñ*n nh€ng nsi dung ch& y*u sau ñây:

+ Nkn kinh t* ph,i ñjt ñư^c mst m$c tăng trư`ng nào ñó trong dài hjn; + Nkn kinh t* ph,i ñư^c c]u thành b`i mst nsi l.c có kh, năng tăng trư`ng cao, bkn v€ng như cơ c]u kinh t*, s vn ñfnh xã hsi, qu,n lý kinh t* c&a nhà nưcc

Ngoài ra, ` Vi/t Nam còn có nhiku công trình nghiên c$u vk kinh t* Œ xã hsi ph…c v… phát trien ngành Thu• s,n theo nhiku cách ti*p c-n khác nhau, ñư^c nhiku nhà khoa h•c th.c hi/n Các công trình khoa h•c ñư^c công bx ñã gi,i quy*t hàng lojt các v]n ñk vk quan ñiem, chính sách, cơ ch*, các bi/n pháp kinh t*, k– thu-t và

xã hsi ` tdm vĩ mô và vi mô nhqm thúc ñ•y phát trien ngành Th&y s,n thti gian qua M~c dù, ch& ñk vk ch]t lư^ng tăng trư`ng c&a ngành Th&y s,n luôn ñư^c ñông ñ,o các nhà qu,n lý, kinh t*, nghiên c$u khoa h•c, ngưti dân trong nưcc và quxc t* quan tâm bàn lu-n nhưng ñ*n nay v4n chưa có nghiên c$u nào vk ch t lư ng tăng trư ng ngành th"y s#n Vi%t Nam

7 Câu hmi nghiên cbu

Ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* là gì? Ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n

là gì? Các tiêu chí ñánh giá ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n? Các nhân tx ,nh

hư`ng ự*n ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành Th&y s,n? Vai trò và s ựóng góp c&a các y*u tx ựdu vào cho tăng trư`ng ngành Th&y s,n Vi/t Nam như th* nào? K*t qu, c&a quá trình tăng trư`ng ngành Th&y s,n thti gian qua có hi/u qu, không? Cơ c]u c&a ngành th&y s,n thti gian qua ựã hi/u qu,, h^p lý chưa? S,n xu]t th&y s,n có tắnh cjnh tranh không? Làm th* nào ựe nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành Th&y s,n Vi/t Nam trong thti gian tci?

8 Nhong ựóng góp cUa lu@n án

Lu-n án ựã k* thỈa, ti*p thu nhiku tài li/u nghiên c$u liên quan ự*n ựk tài, trên cơ s` ựó có bv sung, phát trien phù h^p vci yêu cdu c&a ựxi tư^ng nghiên c$u Lu-n án có mst sx ựóng góp chắnh như sau:

Ể Góp phdn làm rõ nhẠng v]n ựk ch& y*u vk lý lu-n và th.c tiỀn liên quan ự*n ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n; xây d.ng các nhóm tiêu chắ ựánh giá ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n

Ể đánh giá th.c trjng ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành ThuỚ s,n Vi/t Nam thti gian qua TỈ ựó, nêu lên mst sx v]n ựk cdn quan tâm gi,i quy*t trong quá trình tăng trư`ng ngành ThuỚ s,n ự*n năm 2020

Ể Lư^ng hóa s ựóng góp c&a các y*u tx ựdu vào tác ựsng tci tăng trư`ng ngành Th&y s,n trên cơ s` ựó ki*n nghf các chắnh sách c,i thi/n ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành Th&y s,n Vi/t Nam trong tương lai

Ể ChỖ ra nhẠng cơ hsi và thách th$c tác ựsng ự*n ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành ThuỚ s,n khi Vi/t Nam ngày càng hsi nh-p sâu và rsng vào nkn kinh t* th* gici

Ể đk xu]t mst sx quan ựiem, ựfnh hưcng, mẦc tiêu và gi,i pháp nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành ThuỚ s,n trong quá trình công nghi/p hoá, hi/n ựji hoá ự]t nưcc và bxi c,nh hsi nh-p kinh t* quxc t* c&a Vi/t Nam

9 K,t c\u cUa lu@n án

Ngoài phdn m` ựdu, k*t lu-n, các phẦ lẦc và danh mẦc tài li/u tham kh,o, lu-n án có k*t c]u g1m 3 chương:

Chương 1: Cơ s` lý lu-n vk ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n

Chương 2: Th.c trjng ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n Vi/t Nam Chương 3: Gi,i pháp nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n

Vi/t Nam ñ*n năm 2020

Chương 1

CƠ S LÝ LU8N Vs CH T LƯ NG TĂNG TRƯ NG NGÀNH THtY S$N

1.1 CÁC QUAN ðIWM Vs CH T LƯ NG TĂNG TRƯ NG KINH T

Trong th* k• XX, t› sau chi*n tranh th* gici ldn th$ 2 ñ*n n•a ñdu nh€ng năm 1970, bxi c,nh kinh t* c&a các nưcc Âu Œ M– tăng trư`ng nhanh và liên t…c, lý thuy*t tăng trư`ng kinh t* bat ñdu ñư^c ñk c-p, nghiên c$u và phát trien Tăng trư`ng kinh t* ñư^c coi là m…c tiêu hàng ñdu cho t]t c, các quxc gia trong quá trình phát trien Suxt mst thti gian dài, hdu h*t các nưcc ñku t-p trung m•i ngu1n l.c ph…c v… tăng trư`ng kinh t* thông qua tăng tích lũy tài s,n, vxn v-t ch]t, thu hút vxn ñdu tư tr.c ti*p t› nưcc ngoài, khai thác tài nguyên thiên nhiên

Tuy nhiên, th.c ti‹n tăng trư`ng nhanh lji không ñjt ñư^c nh€ng m…c tiêu

mà các quxc gia này kỳ v•ng Tăng trư`ng không luôn ñi ñôi vci xóa ñói nghèo, cũng không ñ,m b,o các nưcc nghèo có the ñuvi kfp các nưcc giàu Tăng trư`ng kinh t* cao trong ngan hjn không ñ,m b,o duy trì trong dài hjn Kinh nghi/m tji các nưcc châu M– Latinh vào ñdu th-p niên 1980 và s s…p ñv ñst ngst c&a các nưcc châu Phi minh ch$ng cho ñiku này K*t qu, là các nưcc này ngày càng th…t lùi

vk kinh t*, txc ñs tăng trư`ng âm và tình trjng ñói nghèo ti*p di‹n Trong khi ñó tji châu Á, các nưcc công nghi/p mci nvi (Hàn Quxc, Singapore,…) luôn ñjt txc ñs tăng trư`ng cao, có xu hưcng bat kfp vci các nưcc phát trien phương Tây và tăng trư`ng gan vci gi,m ñói nghèo, nâng cao phúc l^i, ñ,m b,o công bqng xã hsi

T› th.c t* ñó, ñ~t ra yêu cdu cho các nhà nghiên c$u kinh t* xem xét lji các m~t c&a tăng trư`ng, hoàn thi/n lý thuy*t tăng trư`ng và phát trien lý thuy*t mci làm cơ s` lý lu-n cho th.c ti‹n phát trien T› cuxi th-p niên 1990, khi nghiên c$u tính bkn v€ng c&a tăng trư`ng kinh t*, v]n ñk ch]t lư^ng tăng trư`ng bat ñdu ñư^c

ñk c-p nhiku hơn theo quan ñiem tăng trư`ng ph,i gan vci ch]t lư^ng Song cho ñ*n nay, các nhà kinh t* h•c v4n chưa thxng nh]t ñư^c mst ñfnh nghĩa chính th$c

vk ch]t lư^ng tăng trư`ng, mà mci ch’ xem xét phjm trù này bqng cách ti*p c-n các

khái ni/m kinh t* ñã có trưcc ñó như: tăng trư`ng kinh t*, phát trien, phát trien bkn v€ng

Có quan ñiem cho rqng, ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* ñánh giá ` ñdu ra, the hi/n bqng k*t qu, ñjt ñư^c qua tăng trư`ng kinh t* như ch]t lư^ng cusc sxng ñư^c c,i thi/n, s bình ñ±ng trong phân phxi thu nh-p, bình ñ±ng vk gici trong phát trien, b,o v/ môi trưtng sinh thái… Quan ñiem khác lji nh]n mjnh ñ*n khía cjnh ñdu vào c&a quá trình s,n xu]t như vi/c s• d…ng có hi/u qu, các ngu1n l.c, nam bat và tjo cơ hsi bình ñ±ng cho các ñxi tư^ng tham gia ñdu tư, qu,n lý hi/u qu, các ngu1n l.c ñdu tư

T› mst góc ñs khác, theo cách hieu rsng, ch]t lư^ng tăng trư`ng có the ti*n tci nsi hàm vk phát trien bkn v€ng, chú tr•ng tci t]t c, ba thành tx: kinh t*,

xã hsi và môi trưtng Theo cách hieu h²p, ch]t lư^ng tăng trư`ng có the ch’ ñư^c gici hjn ` mst khía cjnh nào ñó, ví d… như ch]t lư^ng ñdu tư, ch]t lư^ng giáo d…c, ch]t lư^ng dfch v… công,…

Như v-y, hi/n nay có nhiku quan ñiem lý lu-n vk ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t*, sau ñây là mst sx quan ñiem ch& y*u:

1.1 1 Ch\t lưeng tăng trưung kinh t, gQn vwi nguYn lxc ñSu vào

Ngu1n gxc c&a tăng trư`ng kinh t* do nhiku y*u tx h^p thành, ph… thusc vào hoàn c,nh và thti kỳ phát trien c&a m¬i nưcc ðxi vci nh€ng nưcc nghèo, vxn v-t ch]t có vai trò quan tr•ng Ngư^c lji, ñxi vci các nưcc công nghi/p thì vai trò c&a y*u tx năng su]t nhân tx tvng h^p là quan tr•ng hơn Tuy v-y n*u xét vk ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t*, mst câu h£i ñư^c ñ~t ra: y*u tx nào ñóng vai trò quy*t ñfnh trong vi/c duy trì tăng trư`ng kinh t* trong dài hjn? Nhiku nhà nghiên c$u kinh t*

ñã ñưa ra câu tr, lti thxng nh]t, ñó là y*u tx năng su]t nhân tx tvng h^p (TFP) Năng su]t nhân tx tvng h^p ñư^c tjo nên b`i y*u tx khoa h•c, công ngh/ và cơ ch* v-n hành y*u tx này, các hojt ñsng s,n xu]t xã hsi, trong ñiku ki/n nkn kinh t* m` c•a

a Quan ñi)m c"a Solow

Trong mô hình tăng trư`ng ngoji sinh (năm 1956), Solow ñã phân tích hjn

ch* c&a y*u tx vxn tác ñsng ñ*n tăng trư`ng kinh t* trong dài hjn Ông ñ1ng ý vci quan ñiem c&a mst sx nhà kinh t* trưcc ñó cho rqng: tăng trư`ng kinh t* ñư^c quy*t ñfnh b`i m$c vxn s,n xu]t gia tăng và ñiku ñó ch’ th.c hi/n ñư^c khi nkn kinh t* chưa ñjt ñư^c trjng thái vn ñfnh Khi nkn kinh t* ñã ñjt ñư^c trjng thái vn ñfnh, khi

ñó m$c ñdu tư bqng kh]u hao, m$c vxn s,n xu]t gia tăng bqng không và s§ không

có s tăng trư`ng kinh t* Ông k*t lu-n rqng: n*u nkn kinh t* duy trì mst t• l/ ti*t ki/m cao nh]t ñfnh, nó s§ duy trì ñư^c m$c s,n lư^ng cao nhưng không duy trì ñư^c txc ñs tăng trư`ng cao T› ñó Solow kh±ng ñfnh vai trò quy*t ñfnh c&a y*u tx công ngh/, k– thu-t trong tăng trư`ng kinh t* dài hjn Nht y*u tx này, nkn kinh t* v4n ti*p t…c duy trì ñư^c mst txc ñs tăng trư`ng cao, ke c, khi ñjt ñư^c ` trjng thái

vn ñfnh Lúc này, txc ñs tăng trư`ng ñjt ñư^c bqng vci txc ñs tăng c&a hi/u qu, lao ñsng do ti*n bs công ngh/ ñem lji Ông cho rqng: nkn kinh t* nào có s thay ñvi công ngh/ liên t…c thì tăng trư`ng GDP bình quân trên ñdu ngưti s§ tăng cao hơn

và bkn v€ng hơn

b Quan ñi)m c"a Kuznets

Trong mô hình tăng trư`ng hi/n ñji (năm 1971), ông ñã cho rqng "ch]t lư^ng tăng trư`ng the hi/n ` s gia tăng lâu dài vk kh, năng cung c]p ngày càng tăng các m~t hàng kinh t* ña djng cho sx dân c&a mình Kh, năng ngày càng tăng này d.a trên công ngh/ tiên ti*n và nh€ng ñiku ch’nh vk the ch* và h/ tư tư`ng mà

nó ñòi h£i" Kuznets ñã ñưa ra 5 ñ~c ñiem có liên quan ñ*n ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t*, ñó là: txc ñs tăng trư`ng nhanh c&a m$c thu nh-p bình quân ñdu ngưti; txc

ñs tăng nhanh vk năng su]t lao ñsng do ,nh hư`ng c&a ti*n bs công ngh/ k– thu-t; txc ñs chuyen ñvi cơ c]u kinh t* nhanh theo hưcng hi/n ñji; s vươn ra th* gici vk m~t kinh t*; txc ñs chuyen bi*n nhanh vk h/ tư tư`ng và xã hsi Kuznets cũng kh±ng ñfnh rqng nhân tx công ngh/ là s^i ch’ ñ£ xuyên suxt quá trình tăng trư`ng kinh t* bkn v€ng và nxi các y*u tx khác lji

c Quan ñi)m c"a Hayami

Theo kinh nghi/m tăng trư`ng c&a các nưcc công nghi/p phát trien (năm 1998), Hayami cho rqng mô hình tăng trư`ng kinh t* ch& y*u d.a vào tích lũy vxn

v-t ch]t (ông gỚi mô hình tăng trư`ng ựdu tiên là Ộtăng trư`ng kieu MarxỢ) r]t phv bi*n trong giai ựojn ựdu c&a quá trình công nghi/p hóa Tuy nhiên, khi nkn kinh t* chuyen sang các giai ựojn ti*p theo, thì mô hình ựó bf thay th* b`i mô hình tăng trư`ng kinh t* hi/n ựji (ông gỚi mô hình tăng trư`ng th$ hai là Ộtăng trư`ng kieu KuznetsỢ), ch& y*u d.a trên c,i ti*n công ngh/ và phát trien vxn con ngưti N*u mst quxc gia không the chuyen ựvi giẠa hai mô hình này, thì quxc gia ựó sậ rơi vào cái b4y Ộtăng trư`ng kieu MarxỢ, như trưtng h^p kieu Liên bang Xô Vi*t trưcc ựây Có the coi nkn kinh t* k* hojch hóa c&a Liên bang Xô Vi*t là vắ dẦ ựien hình cho vi/c thúc ựỚy tăng trư`ng kinh t* bqng cách txi ựa hóa tắch lũy vxn Tuy nhiên, txc ựs tăng năng su]t nhân tx tvng h^p (TFP) ` nkn kinh t* này ựã gi,m sút ựáng ke trong nhẠng năm 1970 và 1980, ựiku ựó ch$ng tặ Liên Xô ựã th]t bji trong vi/c chuyen ựvi tỈ tăng trư`ng kieu Marx sang tăng trư`ng kieu Kuznets Dưtng như nkn kinh t* Liên Xô ựã Ộmac b4yỢ quy lu-t l^i su]t c&a vxn gi,m ddn, khi mà khxi lư^ng vxn v-t ch]t ựư^c tắch lũy nhanh chóng lji bf ựv d1n vào mst quá trình s,n xu]t hdu như không có s ti*n bs vk công ngh/ và s nâng cao vxn con ngưti Chi*n lư^c txi ựa hóa tắch lũy vxn v-t ch]t theo ựfnh hưcng c&a chắnh ph& ựã d4n tci tình trjng phdn lcn vxn v-t ch]t bf sỚ dẦng mst cách không hi/u qu, Câu hặi

Ộlàm cách nào tránh ựư^c cái b4y nàyỢ ựã tr` thành mxi quan tâm ngày càng lcn tji các nkn kinh t* ựã hay sap vư^t qua giai ựojn ựdu c&a quá trình công nghi/p hóa ` đông Á

d Quan ựi)m c"a G Becker, P Romer và R Lucass

Mst lojt các nghiên c$u c&a các nhà kinh t* hỚc trên vào th-p niên 80 c&a th* kỚ 20 ựã nh]n mjnh vai trò lan to, c&a tri th$c công ngh/ ựxi vci tăng trư`ng dài hjn và coi công ngh/ là y*u tx nsi sinh HỚ cho rqng: ựsng l.c tăng trư`ng c&a các nkn kinh t* hi/n nay là d.a vào s tắch luỜ c&a ngu1n vxn nhân l.c Tắch luỜ vxn nhân l.c, thông qua nhiku hình th$c khác nhau: ựào tjo trong trưtng ựji hỚc, hỚc qua làm vi/c, ựã tjo ra nhẠng l^i ắch kinh t* Ể xã hsi lcn hơn và là cơ s` c&a tăng trư`ng dài hjn Các nhà kinh t* thusc trưtng phái tăng trư`ng mci này còn khổng ựfnh mxi quan h/ c&a ngu1n vxn nhân l.c vci s thay ựvi công ngh/ HỚ cho

rqng: trình ñs lao ñsng cao ch’ phát huy tác d…ng trong môi trưtng luôn thay ñvi công ngh/ ðe môi trưtng công ngh/ sáng tjo xâm nh-p ñư^c vào cusc sxng, m•i ngưti ph,i có k– năng công ngh/ và chính ph& cdn ph,i ñdu tư ñe phát trien k– năng này Các quá trình thay ñvi công ngh/ này làm tăng thêm các giá trf c&a k– năng công ngh/, ñ1ng thti cũng làm thay ñvi yêu cdu vk các k– năng công ngh/ ]y

Tóm lji, quan ñiem ch]t lư^ng tăng trư`ng d.a vào năng su]t nhân tx tvng h^p hi/n ñang là mst quan ñiem ñáng ñư^c chú ý Theo quan ñiem này, vi/c ñ•y mjnh quá trình chuyen giao công ngh/, rút ngan kho,ng cánh vk công ngh/ bqng cách ñdu tư cho hojt ñsng nghiên c$u và phát trien, giáo d…c ñào tjo; coi tr•ng ñdu tư cho giáo d…c và khoa h•c công ngh/ là bài toán cdn ph,i làm ñxi vci các nưcc ñang phát trien ñe th.c hi/n nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t*

1.1.2 Ch\t lưeng tăng trưung kinh t, là cơ c\u và chuy0n dBch cơ c\u kinh t,

Cơ c]u tăng trư`ng the hi/n ` ch’ tiêu ñiem phdn trăm ñóng góp c&a các ngành vào tăng trư`ng và ch’ tiêu t• tr•ng ñóng góp c&a m¬i bs ph-n trong 100% m$c tăng trư`ng Ch±ng hjn trong 6,18 ñiem phdn trăm tăng trư`ng kinh t* Vi/t Nam năm 2008, khu v.c nông nghi/p ñóng góp 0,73 ñiem %, công nghi/p 2,54 ñiem

% và dfch v… 2,9 ñiem % Cơ c]u tăng trư`ng kinh t* s§ là nông nghi/p chi*m t• tr•ng 22,1%, công nghi/p chi*m t• tr•ng 39,73%, còn lji dfch v… ñóng góp 38,17%

Cơ c]u tăng trư`ng kinh t* có the xét theo khu v.c the ch*, thành phdn kinh t*, vùng, mikn và theo y*u tx s,n xu]t (vxn, lao ñsng, tài nguyên ñư^c s• d…ng và năng su]t nhân tx tvng h^p)

Tính h^p lý c&a quan ni/m này là coi ch]t lư^ng s v-t là s bi*n ñvi cơ c]u bên trong c&a s v-t, không gan ch]t lư^ng s v-t vci m…c ñích t1n tji, bxi c,nh, môi trưtng, ñiku ki/n mà s v-t t1n tji ho~c các s v-t có mxi liên h/ tác ñsng m-t thi*t vci nhau

1.1.3 Ch\t lưeng tăng trưung kinh t, theo quan niCm hiCu quI

Tăng trư`ng hình thành theo hai phương th$c sau:

Œ Tăng trư`ng theo chiku rsng, t$c là tăng thêm nhiku vxn, tăng lao ñsng

và tăng cưtng khai thác tài nguyên

Œ Tăng trư`ng theo chiku sâu, the hi/n ` tăng năng su]t lao ñsng, tăng hi/u

qu, s• d…ng vxn s,n xu]t, tăng cưtng ch]t lư^ng qu,n lý, nâng cao hi/u qu, áp d…ng khoa h•c công ngh/; hoàn thi/n môi trưtng kinh doanh, môi trưtng pháp lý…

Có the th]y, tăng trư`ng theo chiku sâu hi/n nay khá phv bi*n ` các nưcc công nghi/p, nơi mà các y*u tx chiku rsng ñã ñư^c khai thác ` m$c cao Còn ñxi vci các nưcc ñang phát trien, tăng trư`ng theo chiku rsng v4n là ch& ñjo

Trong quá trình phát trien t› nkn kinh t* công nghi/p sang nkn kinh t* tri th$c, y*u tx ch]t lư^ng nhân l.c và khoa h•c công ngh/ có vai trò vư^t trsi so vci các y*u

tx truykn thxng (tài nguyên thiên nhiên, vxn v-t ch]t, lao ñsng nhiku và r¨ ) Ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* ñư^c hieu theo quan ni/m hi/u qu, (tăng trư`ng theo chiku sâu) r]t c… the và tjo thu-n l^i cho m…c tiêu tìm ki*m gi,i pháp thúc ñ•y tăng trư`ng

1.1.4 Ch\t lưeng tăng trưung kinh t, là năng lxc c=nh tranh cUa n]n kinh t,, cUa ngành kinh t,, cUa doanh nghiCp và hàng hóa sIn xu\t trong nưwc

Tăng trư`ng ñi likn vci vi/c nâng cao năng l.c cjnh tranh là tăng trư`ng có ch]t lư^ng cao và ngư^c lji Nói ñ*n ch]t lư^ng tăng trư`ng ph,i nói ñ*n năng l.c cjnh tranh c&a nkn kinh t* ` các c]p ñs: s,n ph•m, doanh nghi/p, ngành kinh t* và quxc gia

a Năng l!c c"nh tranh c#a hàng hóa

& Kh( năng c"nh tranh c#a hàng hóa xu*t kh,u

Vci hàng hóa xu]t kh•u, kh, năng cjnh tranh ñư^c tính bqng t• l/ kim ngjch xu]t kh•u trên giá trf s,n xu]t hay GDP Ch’ tiêu này càng cao ch$ng t£ mst ñ]t nưcc s,n xu]t ra s,n ph•m ñ,m b,o ch]t lư^ng txt, ñư^c các nưcc khác ưa chusng nên xu]t kh•u txt và như v-y chính là có kh, năng cjnh tranh txt và ngư^c lji Như v-y, nkn kinh t* tăng trư`ng có ch]t lư^ng xét theo kh, năng cjnh tranh thì ph,i ñ,m b,o s,n ph•m s,n xu]t ra có kh, năng xu]t kh•u txt, c… the là ph,i ñ,m b,o t• l/ giá trf xu]t kh•u trong giá trf s,n xu]t ph,i tăng lên, ho~c chí ít cũng ph,i gi€ nguyên N*u t• l/ xu]t kh•u gi,m, ñiku ñó có nghĩa là kh, năng cjnh tranh ngày mst gi,m và ñiku ñó có nghĩa là tăng trư`ng kinh t* không ñ1ng thu-n vci kh,

năng xu]t kh•u Tuy nhiên, ñxi vci quxc gia có chi*n lư^c s,n ph•m hưcng nsi thì khi phân tích cdn lưu ý ñ*n t• l/ nguyên li/u trong nưcc ñe s,n xu]t ra s,n ph•m ñó

Ngoài ra, kh, năng cjnh tranh c&a hàng hóa xu]t kh•u còn the hi/n ` t• l/ xu]t kh•u s,n ph•m s,n xu]t t› nguyên li/u trong nưcc S,n ph•m xu]t kh•u có hai loji: mst loji làm ra t› nguyên li/u trong nưcc (g1m c, hàng hoá và dfch v…) và mst loji làm t› nguyên li/u c&a nưcc ngoài (theo phương th$c mua nguyên li/u t› nưcc ngoài ñe s,n xu]t ra s,n ph•m ho~c gia công cho nưcc ngoài)

N*u s,n ph•m xu]t kh•u t› nguyên li/u trong nưcc càng nhiku, t• l/ xu]t kh•u s,n ph•m t› nguyên li/u trong nưcc càng cao, thì có nghĩa là vci cùng tvng giá trf xu]t kh•u như nhau, có the thu ñư^c nhiku ngoji t/ cho ñ]t nưcc hơn, tjo ñư^c nhiku công ăn vi/c làm cho ngưti dân hơn Như v-y, rõ ràng t• l/ này càng cao thì tăng trư`ng kinh t* càng v€ng chac, hjn ch* ñư^c s ph… thusc vào nguyên li/u c&a nưcc ngoài

& Kh( năng c"nh tranh c#a hàng hóa thay th nh.p kh,u

Vi/c ñánh giá s$c cjnh tranh c&a hàng hóa s,n xu]t trong nưcc vci hàng hóa nh-p kh•u là ñiku r]t quan tr•ng ñe nh-n bi*t năng l.c s,n xu]t c&a ñ]t nưcc trong ti*n trình hsi nh-p kinh t*

ðe ño kh, năng cjnh tranh c&a hàng hóa s,n xu]t trong nưcc so vci hàng hóa nh-p kh•u, ta có the xem xét m$c chênh l/ch giá c, gi€a hai loji hàng hóa, t• tr•ng nh-p kh•u hàng hóa tiêu dùng so vci tvng kim ngjch nh-p kh•u, m$c ñs nh-p siêu c&a nkn kinh t*

b Kh( năng c"nh tranh c#a doanh nghi p

ðe ño kh, năng cjnh tranh c&a các doanh nghi/p s,n xu]t kinh doanh trong nưcc, ngưti ta thưtng s• d…ng ch’ tiêu t• su]t l^i nhu-n trên vxn s,n xu]t kinh doanh ho~c trên doanh thu Hai ch’ tiêu trên ñây có trf sx càng lcn thì kh, năng cjnh tranh càng mjnh và ngư^c lji, trf sx càng nh£ thì kh, năng cjnh tranh càng kém T• su]t l^i nhu-n càng cao, nghĩa là s,n xu]t càng có hi/u qu, Khi txc ñs tăng trư`ng kinh t* cao và t• su]t l^i nhu-n có cùng xu th* thì ch]t lư^ng tăng trư`ng txt và ngư^c lji

c Năng l!c c"nh tranh c#a ngành kinh t

Năng l.c cjnh tranh c&a s,n ph•m, c&a doanh nghi/p không the tách kh£i năng l.c cjnh tranh c&a ngành ðe phân tích năng l.c cjnh tranh c&a ngành, có nhiku cách ti*p c-n khác nhau, trong phjm vi nghiên c$u ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n vci chi*n lư^c s,n ph•m th&y s,n hưcng mjnh vk xu]t kh•u thì lu-n án ch’ ti*p c-n dưci góc ñs:

+ Theo lý thuy*t vk m$c l^i th* so sánh thì nh€ng y*u tx mà Vi/t Nam có l^i th* tương ñxi so vci các nưcc khác và có the t-n d…ng nh€ng l^i th* ñó ñe s,n xu]t

ra các s,n ph•m th&y s,n có kh, năng cjnh tranh Nh€ng l^i th* này r]t ña djng, có the là l^i th* vk ngu1n lao ñsng d1i dào và giá r¨, vk tài nguyên thiên nhiên ưu ñãi Tuy nhiên, các tiêu chí này ch’ nhìn nh-n các l^i th* và năng l.c cjnh tranh trong trjng thái tĩnh, không có s di chuyen t do c&a các ngu1n l.c t› nơi này sang nơi khác

+ Kh, năng chi*m lĩnh thf trưtng c&a s,n ph•m th&y s,n xu]t kh•u là mst tiêu chí hay ñư^c s• d…ng trong nghiên c$u vk năng l.c cjnh tranh, vì nó thưtng ñư^c the hi/n bqng các ch’ tiêu như thf phdn, kim ngjch xu]t kh•u th&y s,n, t• l/ kim ngjch xu]t th&y s,n so vci giá trf s,n xu]t th&y s,n, và phù h^p vci bxi c,nh

t do hoá thương mji và hsi nh-p kinh t* quxc t* hi/n nay Tuy nhiên, kh, năng chi*m lĩnh thf trưtng mci ch’ the hi/n ñư^c năng l.c cjnh tranh c&a s,n ph•m th&y s,n xu]t kh•u ` thti ñiem hi/n tji mà chưa ph,n ánh ñư^c tikm năng và xu th* phát trien c&a s,n ph•m ñó trong tương lai

d Năng l!c c"nh tranh qu3c gia

Năng l.c cjnh tranh quxc gia là mst khái ni/m tvng h^p, ñư^c hieu là kh, năng ñjt ñư^c tăng trư`ng bkn v€ng, thu hút ñư^c ñdu tư, ñ,m b,o vn ñfnh kinh t*,

xã hsi, nâng cao ñti sxng c&a ngưti dân c&a mst nkn kinh t* Hàng năm, Di‹n ñàn Kinh t* Th* gici (WEF) ti*n hành ñiku tra, so sánh và x*p hjng năng l.c cjnh tranh c&a các nkn kinh t* trên th* gici, thông qua ch’ sx năng l.c cjnh tranh tăng trư`ng (GCI) GCI ñư^c xây d.ng d.a trên 3 y*u tx cơ b,n: môi trưtng kinh t* vĩ mô, ch]t lư^ng c&a các ñfnh ch* quxc gia và khoa h•c công ngh/

1.1.5 Ch\t lưeng tăng trưung kinh t, là nâng cao phúc lei và công b€ng xã hEi

Tăng trư`ng kinh t* là ngu1n gxc tjo thêm c&a c,i cho xã hsi Theo quan ñiem này, thưcc ño c&a ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* ñư^c the hi/n ` ch¬ tăng trư`ng kinh t* ñáp $ng phúc l^i cho nhân dân như th* nào Phúc l^i không ch’ the hi/n ` thu nh-p bình quân ñdu ngưti mà còn là ch]t lư^ng cusc sxng, môi trưtng

xã hsi, môi trưtng t nhiên, cơ hsi h•c t-p và chăm lo s$c kho¨… Còn công bqng xã hsi the hi/n ` kho,ng cách giàu Œ nghèo ñư^c thu h²p và t• l/ ngưti nghèo trong xã hsi gi,m bct

Œ Quan ni/m ch]t lư^ng tăng trư`ng theo phúc l^i và công bqng xã hsi ñư^c các nhà kinh t* h•c c&a Zy ban Oxford vk c$u ñói (OXFAMŒOxford Committee for Famine Relief) ñk cao Các nghiên c$u cho th]y n*u quá quan tâm ñ*n tăng trư`ng

mà ít chú ý ñ*n công bqng xã hsi s§ d4n ñ*n b]t vn xã hsi và tăng trư`ng không the bkn v€ng Ngư^c lji, n*u quá ñk cao công bqng xã hsi thì không có ñsng l.c và tikm l.c v-t ch]t ñe thúc ñ•y tăng trư`ng S k*t h^p hài hoà gi€a tăng trư`ng kinh t* và công bqng xã hsi s§ tjo ra ch]t lư^ng c&a tăng trư`ng kinh t*

Œ Theo quan ñiem c&a Thomas, Dailami và Dhareshwar (2004), ch]t lư^ng tăng trư`ng ñư^c the hi/n trên hai khía cjnh: Txc ñs tăng trư`ng cao cdn ñư^c duy trì trong dài hjn và tăng trư`ng cdn ph,i ñóng góp tr.c ti*p vào c,i thi/n mst cách bkn v€ng và xoá ñói gi,m nghèo Vci quan ñiem này, tăng trư`ng kinh t* ñư^c nhìn nh-n toàn di/n hơn và ñư^c nâng lên mst bưcc so vci trưcc

Œ Mst sx nhà kinh t* h•c nvi ti*ng ñư^c gi,i Nobel gdn ñây như Lucas (1993), Sen (1999), Stiglitz (2000) cho rqng: cùng vci quá trình tăng trư`ng, ch]t lư^ng tăng trư`ng bieu hi/n t-p trung ` các tiêu chu•n chính sau:

+ Y*u tx năng su]t nhân tx tvng h^p (TFP) cao, ñ,m b,o cho vi/c duy trì txc

ñs tăng trư`ng dài hjn và tránh ñư^c nh€ng bi*n ñsng t› bên ngoài;

+ Tăng trư`ng ph,i ñ,m b,o nâng cao hi/u qu, kinh t* và nâng cao năng l.c cjnh tranh c&a nkn kinh t*;

+ Tăng trư`ng ñi kèm vci phát trien môi trưtng bkn v€ng;

+ Tăng trư`ng hể tr^ cho the ch* dân ch& luôn ựvi mci, ự*n lư^t nó thúc ựỚy tăng trư`ng ` tỚ l/ cao hơn;

+ Tăng trư`ng ph,i ựjt ựư^c mẦc tiêu c,i thi/n phúc l^i xã hsi và gi,m ựói nghèo

1.1.6 Ch\t lưeng tăng trưung kinh t, gQn vwi bIo vC môi trưẰng

Ngu1n vxn thiên nhiên ựóng góp r]t lcn cho quá trình tăng trư`ng kinh t* Các

sx li/u th.c ch$ng ựư^c công bx b`i WB và UNDP cho th]y, do theo ựuvi mẦc tiêu tăng trư`ng nhanh trong ngan hjn, nhiku nưcc ựang phát trien, nh]t là các nưcc châu

Á ựã khai thác quá m$c ngu1n tài nguyên thiên nhiên H-u qu, ựáng ti*c là gây ô nhiỀm và m]t cân bqng sinh thái, tvn th]t lcn vk kinh t*, gây ,nh hư`ng nghiêm trỚng ự*n s$c khoẽ c&a con ngưti TỈ th.c trjng trên, WB và UNDP ựã ựưa ra nhẠng k*t lu-n:

Ể Quan ựiem tăng trư`ng trưcc, khac phẦc h-u qu, môi trưtng sau là con ựưtng không h^p lý Vi/c tjo ra s cân bqng giẠa tăng trư`ng kinh t* vci phát trien bkn vẠng là y*u tx cơ b,n ựe nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* MẦc tiêu nâng cao tvng thu nh-p và thu nh-p bình quân trên ựdu ngưti chỖ có the ựư^c th.c hi/n mst cách vẠng chac và vn ựfnh khi gi,i quy*t ự1ng thti vci mẦc tiêu b,o v/ môi trưtng sinh thái

Ể TỈ nhẠng nghiên c$u th.c nghi/m: vk s thành công c&a các quxc gia Tây

Âu và s th]t bji c&a MỜ và Nh-t B,n trong vi/c th.c thi chi*n lư^c b,o v/ môi trưtng sinh thái; vk nhẠng giá ph,i tr, r]t lcn cho tình trjng môi trưtng bf huỚ hoji trong thti kỳ theo ựuvi mẦc tiêu tăng trư`ng cao c&a các nưcc khu v.c đông Á; vk nhẠng tvn th]t môi trưtng không nhặ do khai thác ngu1n tài nguyên vô tv ch$c c&a các nưcc châu Phi, Nam Á v.v WB và UNDP ựã tvng k*t nhiku gi,i pháp và chắnh sách có hi/u qu, vk b,o v/ môi trưtng trong vi/c duy trì tăng trư`ng kinh t* vn ựfnh, bkn vẠng:

+ Th.c hi/n vi/c ựánh thu* môi trưtng đánh thu* vào các hojt ựsng gây suy thoái môi trưtng là mst bi/n pháp quan trỚng ựe chxng ô nhiỀm và suy thoái tài nguyên; ựánh thu* môi trưtng ựã hưcng các nhà s,n xu]t vào sỚ dẦng ngu1n nhiên

li/u, năng lư^ng sjch; và ngu1n thu t› thu* môi trưtng có the s• d…ng cho nh€ng

d án b,o v/ môi trưtng và ch]t lư^ng môi trưtng ñư^c c,i thi/n rõ r/t

+ Thay ñvi tư duy vk gi,i pháp h¬ tr^ giá và h¬ tr^ tài chính cho ngưti nghèo Cdn ph,i lưu ý ñ*n nh€ng h-u qu, x]u c&a mst sx chính sách tr^ giá ñ*n vi/c b,o v/ môi trưtng sinh thái

+ Cung c]p thông tin và ñ•y mjnh hojt ñsng tuyên truykn Vi/c cung c]p thông tin và ñ•y mjnh tuyên truykn cho m•i ngưti vk m$c ñs ô nhi‹m môi trưtng

và h-u qu, c&a nó ñ*n cusc sxng, mst m~t nhac nh` ngưti dân c,nh giác vci th,m hoj môi trưtng trưcc hành vi tiêu dùng; m~t khác khuy*n khích ngưti dân gây áp l.c ñxi vci các nhà s,n xu]t ph,i tuân th& các quy ñfnh vk ch]t lư^ng môi trưtng

+ Có chính sách phân phxi lji quykn s` h€u và s• d…ng các ngu1n tài nguyên thiên nhiên mst cách h^p lý N*u th.c hi/n giao quykn s` h€u tài nguyên, ví d… như ñ]t ñai, r›ng cho nông dân, h• có the ñdu tư vxn cho ñ]t ñai mdu m³ hơn, áp d…ng k– thu-t canh tác tiên ti*n hơn và ñiku ñó d4n ñ*n ch]t lư^ng môi trưtng ñư^c nâng cao hơn

+ Gi,i quy*t m…c tiêu b,o v/ môi trưtng cdn ñi ñôi vci vi/c ñ•y mjnh tăng trư`ng ` các nưcc ñang phát trien Gi,i pháp ñe ñjt ñư^c ñ1ng thti c, hai m…c tiêu này là cdn ph,i áp d…ng các công ngh/ môi trưtng rsng khap và h^p l.c tìm ki*m công ngh/ mci Công ngh/ góp s$c cho tăng trư`ng nhanh, ñ1ng thti gi,m thieu ô nhi‹m môi trưtng

+ Th.c hi/n h^p tác gi€a các nưcc trên th* gici vì m…c tiêu tăng trư`ng và b,o v/ môi trưtng sinh thái Các nưcc ñang phát trien cdn ph,i s• d…ng các ngu1n vi/n tr^ c&a các tv ch$c quxc t* cho b,o v/ môi trưtng h^p lý, có hi/u qu, hơn T/ tham nhũng cũng ph,i ñư^c loji tr› tji t]t c, các c]p chính quykn, các ñơn vf, các doanh nghi/p

+ Tăng ñdu tư cho ngu1n vxn nhân l.c hơn là ñdu tư vào vxn v-t ch]t và cdn s• d…ng ngu1n vxn nhân l.c có hi/u qu, hơn

+ ðvi mci phương th$c phân phxi các ngu1n vxn ñdu tư ðdu tư nhiku hơn vào khu v.c kinh t* công csng như giáo d…c, chăm sóc s$c kh£e, ñ1ng thti tjo ra

s công bqng trong các cơ hsi s• d…ng ngu1n tài nguyên thiên nhiên, vì m…c tiêu nâng cao hi/u qu, c&a tăng trư`ng kinh t*

1.1.7 Ch\t lưeng tăng trưung kinh t, song hành vwi ñii mwi thi,t ch, dân chU

Quan ñiem c&a nhiku nhà kinh t* ñư^ng ñji như: Stiglitz, Amartya Sen và mst sx nghiên c$u c&a Seymour, Martin L, Robert Dahl (ñji h•c Yale), Samuel.p Huntington (ñji h•c Oklahoma), Evelyne Stephens (ñji h•c Chicago) v.v ñã kh±ng ñfnh rqng:

Œ Nkn chính trf chuyên ch* không the tjo ra tăng trư`ng bkn v€ng Thi*t ch* dân ch& thúc ñ•y tăng trư`ng kinh t* và ngư^c lji tăng trư`ng kinh t* ñóng góp tích c.c cho quá trình phát trien, c,i bi*n c]u trúc xã hsi và tjo ra nh€ng giá trf chính trf mci Theo h•, s tác ñsng c&a the ch*, chính sách, thi*t ch* dân ch& vào quá trình kinh t*, xã hsi là y*u tx c]u thành quá trình tăng trư`ng bkn v€ng và hi/u qu, Dân ch& và kinh t* thf trưtng cùng t1n tji song hành trong quá trình phát trien

Œ ðxi vci các nưcc ñang phát trien, cdn ph,i c&ng cx các thi*t ch* dân ch& theo hưcng có l^i cho tăng trư`ng bkn v€ng và có hi/u qu,, c… the :

+ Tăng cưtng và m` rsng s tham gia c&a m•i ngưti vào quá trình th.c hi/n tăng trư`ng kinh t* ðiku ñó làm cho các hojt ñsng kinh t*, tài chính tr` nên minh bjch và có hi/u qu, hơn M` rsng s tham gia c&a csng ñ1ng có the làm gi,m nguy

cơ b]t vn vk kinh t* Œ xã hsi không có l^i cho các hojt ñsng s,n xu]t kinh doanh Quá trình tham gia có the tjo ra nh€ng thu-n l^i cho phát trien xã hsi, ñ~c bi/t là

kh, năng dung hòa nh€ng l^i ích ñxi ñfch, tăng cưtng s$c mjnh vxn, nhân l.c trong quá trình th.c hi/n m…c tiêu tăng trư`ng kinh t*

+ M` rsng dân ch& thông qua hình th$c ñxi thoji công khai trên các phương ti/n thông tin ñji chúng Chính ph& càng công khai thì ngu1n vxn s• d…ng càng có hi/u qu, hơn, gi,m ñư^c tham nhũng và nh€ng ñ~c quykn chính trf kinh t* và k*t

qu, là càng ñ•y nhanh txc ñs tăng trư`ng kinh t*

+ Chính quykn các c]p cdn nâng cao năng l.c và ch]t lư^ng hojt ñsng qu,n

lý Vai trò c&a nhà nưcc là tjo ra nh€ng thi*t ch* thu-n l^i cho môi trưtng hojt ñsng s,n xu]t kinh doanh như cjnh tranh bình ñ±ng, t do hóa kinh t* và các hojt

ựsng ựó ph,i ựư^c b,o ự,m bqng pháp lu-t đó là nhẠng ựiku ki/n cơ b,n cho tăng trư`ng bkn vẠng

1.1.8 Quan ựi0m cUa tác giI v] ch\t lưeng tăng trưung kinh t,

Trên cơ s` phân tắch các quan ựiem c&a các nhà kinh t*, tác gi, quan ni/m vk ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* như sau: Ch*t lư6ng tăng trư7ng kinh t là t3c ự tăng trư7ng cao, có hi u qu( và b:n v;ng c#a n:n kinh t , cơ c*u kinh t chuy=n d>ch phù h6p v i t@ng thAi kỳ phát tri=n c#a ự*t nư c, s(n xu*t có tắnh c"nh tranh cao CẦ the, ch]t lư^ng tăng trư`ng kinh t* có các ự~c trưng sau:

1 Txc ựs tăng trư`ng kinh t* cao và ựư^c duy trì trong mst thti gian dài nhưng thắch $ng vci nhẠng bi*n ựsng tỈ bên ngoài;

2 Tăng trư`ng kinh t* có hi/u qu,, the hi/n qua năng su]t nhân tx tvng h^p, năng su]t lao ựsng xã hsi cao và vn ựfnh, h/ sx ICOR phù h^p;

3 Cơ c]u kinh t* chuyen dfch theo hưcng nâng cao hi/u qu,, phù h^p vci th.c tiỀn c&a nkn kinh t* trong mểi thti kỳ;

4 Nkn kinh t*, các doanh nghi/p trong nưcc, hàng hoá s,n xu]t trong nưcc

có tắnh cjnh tranh cao

1.2 TĂNG TRƯ NG VÀ CH T LƯ NG TĂNG TRƯ NG NGÀNH THtY S$N

Ngành th&y s,n là mst bs ph-n hay còn gỚi là mst phân ngành c&a ngành nôngỂlâmỂth&y s,n theo cách chia nkn kinh t* Vi/t Nam, bao g1m các hojt ựsng ựánh bat, nuôi tr1ng, ch* bi*n thương mji và cơ khắ dfch vẦ h-u cdn nghk cá; hi/n ựư^c xác ựfnh là ngành kinh t* mũi nhỚn c&a nưcc ta Tăng trư`ng ngành th&y s,n

có hai m~t thxng nh]t là sx lư^ng và ch]t lư^ng

1.2.1 Tăng trưung ngành thUy sIn

Tăng trư`ng kinh t* thưtng ựư^c quan ni/m là s tăng thêm hay gia tăng vk qui mô s,n lư^ng c&a nkn kinh t* trong mst thti kỳ nh]t ựfnh Qua ựó có the th]y

s tăng trư`ng c&a ngành th&y s,n sậ ựư^c bieu hi/n ` s tăng thêm vk s,n lư^ng th&y s,n và giá trf s,n xu]t th&y s,n hàng năm do ngành tjo ra đó là k*t qu, c&a s gia tăng t]t c, các hojt ựsng khai thác th&y s,n và nuôi tr1ng th&y s,n trong s,n xu]t c&a ngành th&y s,n Do v-y ựe bieu thf s tăng trư`ng ngành th&y s,n, ngưti ta

dùng m$c tăng thêm c&a tvng s,n lư^ng th&y s,n, giá trf s,n xu]t th&y s,n, giá trf xu]t khỚu th&y s,n, giá trf s,n phỚm th&y s,n tăng thêm c&a thti kỳ sau so vci kỳ trưcc Như v-y, tăng trư`ng c&a ngành th&y s,n ựư^c xem xét trên hai m~t bieu hi/n: ựó là m$c tăng tuy/t ựxi ho~c tỚ l/ phdn trăm hàng năm và m$c tăng bình quân trong tỈng giai ựojn c&a ngành ựó Tăng trư`ng còn ựư^c ựánh giá qua txc ựs tăng trư`ng đó là s tăng thêm s,n lư^ng th&y s,n nhanh hay ch-m so vci thti ựiem gxc S tăng trư`ng ựư^c so sánh theo các thti ựiem liên tẦc trong mst giai ựojn nh]t ựfnh

MẦc tiêu c&a ngành th&y s,n là hưcng tci s tăng trư`ng và phát trien Tăng trư`ng là s cdn thi*t N*u ph,i l.a chỚn giẠa tăng trư`ng và không tăng trư`ng, thì t]t c, các nưcc, các ngành s,n xu]t và doanh nghi/p ựku muxn có s tăng trư`ng Mst ựiku nghfch lý là nhẠng năm gdn ựây, ` mst sx nưcc, ngành và th-m chắ doanh nghi/p lji nỚy sinh v]n ựk là ph,i tìm cách làm ch-m lji s tăng trư`ng, ph,i tìm cách kìm lji txc ựs tăng trư`ng ựe ự,m b,o t1n tji và phát trien bkn vẠng trong tương lai Nh]t là khi txc ựs tăng trư`ng nhanh, song ch]t lư^ng tăng trư`ng chưa cao, chưa vẠng chac, chưa ự& cơ s` ựe ự,m b,o cho s phát trien vn ựfnh và bkn vẠng trong tương lai

Tăng trư`ng không ựư^c coi ự1ng nghĩa vci s phát trien Vì tăng trư`ng mci chỖ là ựiku cdn, chưa ph,i là ựiku ki/n ự& cho s phát trien c&a mst ngành hay doanh nghi/p Mst khi ch]t lư^ng tăng trư`ng không ựư^c ự,m b,o thì s tăng trư`ng trong hi/n tji không ự& cơ s` cho s tăng trư`ng c&a nhẠng giai ựojn ti*p theo và càng không the ự,m b,o cho mst ngành, mst doanh nghi/p phát trien bkn vẠng trong tương lai

Quan ựiem phv bi*n hi/n nay c&a các ngành là nh]n mjnh t-p trung vào tăng trư`ng nhanh Th.c t* cho th]y nhiku ngành và nkn kinh t* ựã ựjt ựư^c txc ựs tăng trư`ng cao, không ngỈng m` rsng qui mô s,n xu]t và giá trf s,n xu]t ựã ựjt ựư^c nhiku thành tắch và tjo thu-n l^i cho vi/c ựvi mci công ngh/, song cũng còn có nhẠng hjn ch* nh]t ựfnh Có the th]y rqng s tăng trư`ng quá m$c, qui mô m` rsng quá nhanh vì nhẠng ựsng cơ có l^i ắch cẦc bs trưcc mat ựã ựưa ự*n s khai thác

b›a bãi, khi*n cho tài nguyên bf ki/t qu/ và môi trưtng sinh thái bf hu• hoji n~ng

nk, hơn n€a nó còn ñ•y mst ngành rơi vào tình trjng cung vư^t quá cdu, cjnh tranh

ép giá nhau xuxng quá th]p làm cho ngành rơi vào suy thoái ho~c b* tac S tăng trư`ng quá m$c và quá nhanh c&a mst ngành thưtng d4n ñ*n nh€ng m]t cân ñxi trong nsi bs ngành và nkn kinh t*, t› ñó s§ có nh€ng tác ñsng c, tích c.c và tiêu c.c tci ngành s,n xu]t ñó và tác ñsng ñ*n các ngành khác

Chính vì v-y mà nh€ng năm gdn ñây ngưti ta thưtng bàn lu-n nhiku ñ*n txc

ñs tăng trư`ng và ch]t lư^ng tăng trư`ng c&a nkn kinh t* và c&a mst ngành

1.2.2 Các tiêu chí ñánh giá tăng trưung ngành thUy sIn v] sc lưeng

Theo h/ thxng thxng kê quxc gia c&a Vi/t Nam hi/n nay thì các sx li/u vk ngành th&y s,n ch’ bao g1m hai lĩnh v.c hojt ñsng chính là khai thác th&y s,n và nuôi tr1ng th&y s,n nên tăng trư`ng ngành th&y s,n ñư^c ñánh giá qua các ch’ tiêu

vk txc ñs gia tăng giá trf s,n ph•m th&y s,n tăng thêm, giá trf s,n xu]t th&y s,n, tvng s,n lư^ng th&y s,n, giá trf xu]t kh•u th&y s,n

1.2.2.1 T c ñ: tăng trư ng t;ng s#n lư ng th"y s#n

Tvng s,n lư^ng th&y s,n ph,n ánh khxi lư^ng s,n ph•m c&a mst loji ho~c mst nhóm các loji th&y s,n thu ñư^c trong mst thti kỳ nh]t ñfnh, bao g1m: s,n lư^ng thu• s,n khai thác, s,n lư^ng thu• s,n nuôi tr1ng, trong ñó:

Œ S,n lư^ng th&y s,n khai thác là s,n lư^ng thu• s,n ñã ñánh bat và thu nh~t ñư^c t› ngu1n l^i thu• s,n s´n có trong thiên nhiên thusc các loji m~t nưcc (nưcc m~n, l^, ng•t), bao g1m: s,n lư^ng h,i s,n khai thác và s,n lư^ng th&y s,n khai thác t nhiên trên các sông, suxi, h1, ñdm, rusng nưcc

Œ S,n lư^ng thu• s,n nuôi tr1ng là tvng khxi lư^ng thu• s,n tươi nguyên thu hojch ñư^c trong các môi trưtng m~t nưcc s• d…ng cho nuôi tr1ng thu• s,n, bao g1m t]t c, s,n lư^ng các loji th&y s,n thu ñư^c nht k*t qu, hojt ñsng c&a nghk nuôi tr1ng thu• s,n tjo ra

1.2.2.2 T c ñ: tăng trư ng giá tr= s#n xu t ngành th"y s#n

Giá trf s,n xu]t ngành th&y s,n (GO) g1m giá trf h,i s,n khai thác; giá trf thu• s,n khai thác t nhiên trên sông, suxi, h1, ñdm, rusng nưcc; giá trf s,n ph•m

th&y s,n nuôi tr1ng; giá trf sơ ch* th&y s,n; giá trf ươm nhân gixng th&y s,n và giá trf nh€ng s,n ph•m th&y s,n d` dang Giá trf s,n xu]t ngành th&y s,n ñư^c tính theo giá th.c t* và giá so sánh

1.2.2.3 T c ñ: tăng trư ng giá tr= s#n phAm th"y s#n tăng thêm

Giá trf s,n ph•m th&y s,n tăng thêm (VA) là giá trf tvng s,n lư^ng th&y s,n mci sáng tjo ra c&a ngành th&y s,n trong mst thti kỳ nh]t ñfnh Giá trf s,n ph•m th&y s,n tăng thêm là mst bs ph-n c&a giá trf s,n xu]t th&y s,n, bqng chênh l/ch gi€a giá trf s,n xu]t th&y s,n (GO) và chi phí trung gian (IC) Chi phí trung gian là toàn bs kho,n chi phí v-t ch]t (tr› kh]u hao tài s,n cx ñfnh) và chi phí dfch v… trong quá trình s,n xu]t th&y s,n Giá trf s,n ph•m th&y s,n tăng thêm ñư^c tính theo giá th.c t* và giá so sánh

1.2.2.4 T c ñ: tăng trư ng giá tr= xu t khAu th"y s#n

Giá trf xu]t kh•u th&y s,n là mst ch’ tiêu thxng kê quan tr•ng ph,n ánh k*t

qu, xu]t kh•u các m~t hàng th&y s,n trong mst thti kì nh]t ñfnh (tháng, quí, năm),

là cơ s` ñe so sánh txc ñs tăng trư`ng c&a ngành và phân tích các y*u tx tác ñsng ñ*n tăng trư`ng trong xu]t kh•u

Giá trf xu]t kh•u th&y s,n là tvng giá trf tính bqng USD toàn bs giá trf hàng th&y s,n xu]t kh•u trong mst thti gian nh]t ñfnh, thưtng là theo tháng, quí và năm,

có the phân theo thf trưtng, m~t hàng và hình th$c bán Các hình th$c xu]t kh•u hi/n nay g1m có xu]t chính ngjch và xu]t tieu ngjch

1.2.3 Ch\t lưeng tăng trưung ngành thUy sIn

Phjm trù ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n có the hieu mst cách khái quát: Ch*t lư6ng tăng trư7ng ngành th#y s(n là tăng trư7ng có hi u qu(, cơ c*u

n i t"i c#a ngành phù h6p v i t@ng giai ño"n phát tri=n, s(n xu*t th#y s(n có tính c"nh tranh cao

Ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n ph,n ánh trình ñs s• d…ng các y*u tx, ngu1n l.c ñdu vào trong s,n xu]t kinh doanh th&y s,n Ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n ñ,m b,o s tăng thêm vk s,n lư^ng th&y s,n và giá trf gia tăng th&y s,n ngày càng cao, tjo s phát trien vn ñfnh c&a ngành, ñ,m b,o s phát trien bkn

v€ng Ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n ñ,m b,o s cân bqng vk c]u trúc nsi tji c&a ngành, gi€ cho ngành phát trien vn ñfnh và hjn ch* rơi vào suy thoái, hay th-m chí bf tri/t tiêu

ð~c ñiem c&a ngành th&y s,n là ngành s,n xu]t v-t ch]t, khai thác tài nguyên thiên nhiên có tái tjo (khai thác th&y s,n) Ngu1n l^i th&y s,n có gici hjn, nhưng có quy lu-t sinh t1n và di/t vong, có chu kỳ sxng theo vòng ñti, có mùa v… ð]t ñai, m~t nưcc nuôi tr1ng th&y s,n có gici hjn, ñxi tư^ng nuôi luôn ña djng theo mùa v…, năng su]t, s,n lư^ng nuôi tr1ng th&y s,n luôn tăng nhanh trong thti gian qua, nhưng bf khxng ch* b`i các quy lu-t sinh h•c và môi trưtng

Như v-y, s tăng trư`ng vk sx lư^ng ñxi vci th&y s,n là có gici hjn ðiku ñó ñ~t ra vi/c nghiên c$u vk ch]t lư^ng c&a tăng trư`ng ngành th&y s,n có ý nghĩa vô cùng quan tr•ng

Và hơn n€a, vi/c nghiên c$u hai m~t thxng nh]t c&a tăng trư`ng ngành th&y s,n vk sx lư^ng và ch]t lư^ng s§ r]t có ý nghĩa th.c ti‹n và ñóng góp thi*t th.c cho th&y s,n Vi/t Nam

Trong nhiku giai ñojn phát trien c&a ngành th&y s,n thì tăng trư`ng vk sx lư^ng là r]t quan tr•ng, nhưng nâng cao ch]t lư^ng tăng trư`ng còn quan tr•ng hơn nhiku Kinh nghi/m c&a nhiku nưcc cho th]y, ñe ñjt ñư^c m…c tiêu tăng trư`ng trong dài hjn không ch’ ph… thusc vào txc ñs tăng trư`ng cao trong ngan hjn, mà ph… thusc phdn lcn vào s bkn v€ng c&a s tăng trư`ng, mà ñiku này lji ñư^c quy*t ñfnh b`i ch]t lư^ng tăng trư`ng Ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n chfu ,nh hư`ng b`i ch]t lư^ng lao ñsng, vxn ñdu tư, khoa h•c công ngh/, ngu1n l^i th&y s,n; k*t h^p h^p lý gi€a các y*u tx ñdu vào ñe ñ,m b,o s tăng trư`ng vn ñfnh và cân ñxi; trình ñs qu,n lý và hi/u qu, kinh doanh th&y s,n

ðe ñánh giá ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n ngưti ta còn dùng các ch’ tiêu so sánh txc ñs tăng trư`ng liên t…c và vn ñfnh trong mst giai ñojn phát trien c&a ngành Tính liên t…c và vn ñfnh c&a txc ñs tăng trư`ng the hi/n ch]t lư^ng c&a

s tăng trư`ng và tjo tikn ñk cho s phát trien bkn v€ng M$c ñs ñóng góp c&a giá trf s,n ph•m th&y s,n tăng thêm (VA) trong tvng giá trf s,n ph•m quxc nsi (GDP)

Th&y s,n Vi/t Nam hơn 20 năm qua có ñóng góp lcn cho nkn kinh t* quxc dân vk giá trf xu]t kh•u th&y s,n và tvng s,n lư^ng th&y s,n Do ñó, ch’ tiêu t• l/ giá trf xu]t kh•u th&y s,n trên tvng giá trf xu]t kh•u c&a c, nkn kinh t* là ch’ tiêu có ý nghĩa trong ñánh giá ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n Vi/t Nam

Ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n không nh€ng ñ,m b,o ñáp $ng nhu cdu gia tăng c&a thf trưtng mà còn the hi/n m$c ñs tho, mãn nhu cdu thf trưtng bqng nh€ng s,n ph•m th&y s,n ña djng phong phú và có ch]t lư^ng cao và vn ñfnh

Ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n ñư^c the hi/n thông qua ch]t lư^ng

và t• tr•ng m$c ñóng góp vào tăng trư`ng c&a ba y*u tx (vxn, lao ñsng và tài nguyên), m$c tăng c&a giá trf s,n ph•m th&y s,n tăng thêm so vci txc ñs tăng s,n lư^ng th&y s,n và giá trf s,n xu]t th&y s,n, hi/u qu, c&a ñdu tư trong ngành, cơ c]u s,n ph•m, m$c ña djng hoá s,n ph•m ñáp $ng nhu cdu c&a thf trưtng và năng su]t nhân tx tvng h^p cao

Tóm lDi, ñe ñánh giá ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n không the ch’ d›ng lji ` txc ñs tăng trư`ng thudn túy m~c ddu r]t quan tr•ng mà ph,i xem xét ngành th&y s,n ñã s• d…ng nh€ng phương th$c nào ñe ñjt ñư^c s tăng trư`ng? cơ c]u s,n xu]t c&a ngành th&y s,n như th* nào? ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n có hi/u qu, không?

1.3 H& TH NG TIÊU CHÍ ðÁNH GIÁ CH T LƯ NG TĂNG TRƯ NG NGÀNH THtY S$N

ðe ñánh giá ch]t lư^ng tăng trư`ng c&a mst ngành kinh t* Œ k– thu-t như ngành th&y s,n, cdn căn c$ vào ñ~c ñiem s,n xu]t th&y s,n, các y*u tx ñdu vào c&a s,n xu]t th&y s,n, y*u tx cdu vk s,n ph•m th&y s,n, trên cơ s` phân tích làm rõ nsi hàm c&a khái ni/m vk ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n, t› ñó xem xét, gici hjn nh€ng tiêu chí trong phjm vi cdn thi*t và phù h^p vci kh, năng thu th-p sx li/u, d€ li/u

Các tiêu chí ñánh giá ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n ñã ñư^c s• d…ng ` Vi/t Nam và trên th* gici, có the quy vk ba nhóm tiêu chí ñánh giá ch]t lư^ng tăng trư`ng ngành th&y s,n có tính ch]t khái quát như sau:

1.3.1 Nhóm tiêu chí phIn ánh cơ c\u ngành thUy sIn

Cơ c]u ngành th&y s,n the hi/n c]u trúc bên trong c&a ngành th&y s,n Cơ c]u ngành th&y s,n bieu hi/n qua t• tr•ng c&a các phdn t• tjo nên cơ c]u và qua các quan h/ ch~t ch§ hay l£ng l¨o gi€a các phdn t• h^p thành Cơ c]u ngành th&y s,n quy*t ñfnh s phát trien hài hòa, nhfp nhàng c&a t]t c, các phdn t• tjo nên cơ c]u và cuxi cùng ñem lji k*t qu, tăng trư`ng chung cho ngành th&y s,n Cơ c]u ngành th&y s,n ñư^c xem xét dưci các góc ñs dưci ñây:

Œ Dưci góc ñs chuyên môn hóa s,n xu]t (g•i là Cơ c]u s,n xu]t ngành th&y s,n), cơ c]u ngành th&y s,n xem xét sx lư^ng và ch]t lư^ng các lĩnh v.c hojt ñsng s,n xu]t kinh doanh th&y s,n tjo nên ngành th&y s,n, cũng như các mxi quan h/ gi€a chúng vci nhau Thông thưtng ngành th&y s,n Vi/t Nam ñư^c phân chia thành các lĩnh v.c chính là khai thác th&y s,n, nuôi tr1ng th&y s,n, ch* bi*n th&y s,n, cơ khí ñóng tàu và h-u cdn dfch v… nghk cá S chuyen dfch cơ c]u ngành th&y s,n là quá trình chuyen dfch cơ c]u ngành t› trjng thái này sang trjng thái khác theo hưcng hi/n ñji hơn và tiên ti*n hơn, mà c… the là tăng t• tr•ng c&a ngành khai thác h,i s,n xa bt, nuôi tr1ng th&y s,n thâm canh, ch* bi*n xu]t kh•u th&y s,n và dfch v… ñóng s•a tàu cá, s,n xu]t ngư c…, ñ1ng thti gi,m t• tr•ng ngành khai thác h,i s,n ven bt, cơ s` ch* bi*n sơ ch*, ñóng tàu công su]t nh£ trong giá trf s,n ph•m th&y s,n tăng thêm (VA)

Œ Dưci góc ñs lãnh thv, cơ c]u ngành th&y s,n ñư^c nhìn nh-n theo s bx trí l.c lư^ng s,n xu]t gi€a các vùng Quá trình chuyen dfch cơ c]u vùng cdn ñ,m b,o

s phát trien cân ñxi, hài hòa gi€a các vùng trên cơ s` tuân th& qui lu-t t nhiên ñe ñ,m b,o tính bkn v€ng trong quá trình phát trien Tuy nhiên, chúng ta cũng cdn ph,i xem xét vai trò ñsng l.c c&a t›ng vùng ñe lôi kéo và thúc ñ•y các vùng khác phát trien

Œ Dưci góc ñs s` h€u, chúng ta xem xét có bao nhiêu thành phdn kinh t* t1n tji và phát trien trong ngành th&y s,n; trong ñó thành phdn kinh t* nào có ý nghĩa quy*t ñfnh ñxi vci ngành th&y s,n Trong ñiku ki/n toàn cdu hóa, ñfnh hưcng vai trò c&a các loji hình kinh t* ph,i vì s phát trien chung