Khả năng cạnh tranh của các DN lữ hành Quốc tế VN sau khi VN gia nhập WTO.PDF

Vi4c nhkn thVc mOt cách ñiy ñd, chính xác nhIng cơ hOi và thách thVc cda quá trình hOi nhkp nói chung và gia nhkp WTO nói riêng cũng như kh2 năng cnh tranh cda các doanh nghi4p lI hành q

NGUY N QUANG VINH

KH NĂNG C NH TRANH

C A CÁC DOANH NGHI P L HÀNH QU!C T"

VI T NAM SAU KHI VI T NAM GIA NH%P T& CH'C THƯƠNG M I TH" GI*I (WTO)

Chuyên ngành: Qu/n lý kinh t7 (Qu/n lý du l9ch)

Tôi xin cam ñoan r ng, b n lu n án ti n sĩ:

KH NĂNG C NH TRANH

C A CÁC DOANH NGHI P L HÀNH QU!C T" VI T NAM SAU KHI

VI T NAM GIA NH%P T& CH'C THƯƠNG M I TH" GI*I (WTO)

là do tôi vi t và chưa công b Tôi xin ch!u trách nhi"m v# l$i cam ñoan này

Hà N i, ngày tháng năm 2011

TÁC GI LU%N ÁN

Nguy'n Quang Vinh

1 Tính cKp thi7t cMa ñP tài luQn án 1

Chương 1 CƠ SH LÝ LU%N Vf KH NĂNG C NH TRANH

1.3.2 Xây dCng phương pháp xác ñ!nh kh năng c4nh tranh c;a các

1.4 Kinh nghiUm nâng cao kh/ năng c\nh tranh cho các doanh nghiUp

lh hành quYc t7 cMa mkt sY quYc gia sau khi gia nhQp WTO 46 1.4.1 Kinh nghi"m c;a Trung Qu c nâng cao kh năng c4nh tranh c;a các

doanh nghi"p l< hành sau khi gia nh p WTO 46 1.4.2 Kinh nghi"m c;a Thái Lan nâng cao kh năng c4nh tranh c;a các

doanh nghi"p l< hành sau khi gia nh p WTO 51 1.4.3 Bài hHc kinh nghi"m ñ i vIi Vi"t Nam 55

2.1 HU thYng các doanh nghiUp và môi trưnng kinh doanh lh hành quYc t7

2.1.1 Khái quát v# các doanh nghi"p l< hành qu c t t4i Vi"t Nam 58 2.1.2 Khái quát v# môi trư$ng kinh doanh l< hành qu c t t4i Vi"t Nam 67 2.2 Xác ñ9nh kh/ năng c\nh tr\nh cMa các doanh nghiUp lh hành quYc t7

2.2.1 Mô t quá trình kh o sát các doanh nghi"p l< hành qu c t 71 2.2.2 Phân tích các chM s ñưa vào mô hình tính TBCI 74 2.2.3 Tính toán kh năng c4nh tranh (TBCI) c;a các doanh nghi"p l< hành

2.2.4 Nh n xét v# kh năng c4nh tranh c;a các doanh nghi"p l< hành

Chương 3 GI I PHÁP NÂNG CAO KH NĂNG C NH TRANH CHO

CÁC DOANH NGHI P L HÀNH QU!C T" C A VI TNAM

3.1 Tác ñkng cMa viUc ViUt Nam gia nhQp WTO ñYi vqi kh/ năng

C\nh tranh cMa các doanh nghiUp lh hành quYc t7 108 3.1.1 Cam k t gia nh p WTO trong lĩnh vCc du l!ch c;a Vi"t Nam 108 3.1.2 K!ch b n c4nh tranh trong lĩnh vCc l< hành sau khi Vi"t Nam

3.1.3 Cơ h@i c;a vi"c Vi"t Nam gia nh p WTO ñ i vIi kh năng c4nh tranh

c;a các doanh nghi"p l< hành qu c t trong nưIc 115 3.1.4 Thách th:c c;a vi"c Vi"t Nam gia nh p WTO ñ i vIi kh năng

c4nh tranh c;a các doanh nghi"p l< hành qu c t trong nưIc 120 3.1.5 TTng hQp các tác ñ@ng c;a vi"c Vi"t Nam gia nh p WTO ñ i vIi

kh năng c4nh tranh c;a các doanh nghi"p l< hành qu c t trong nưIc 124 3.2 Nhhng gi/i pháp nhrm nâng cao kh/ năng c\nh tranh cMa

các doanh nghiUp lh hành quYc t7 sau khi ViUt Nam gia nhQp WTO 126 3.2.1 Tăng cư$ng, c;ng c nguUn lCc c;a doanh nghi"p 127 3.2.2 Tăng cư$ng các ho4t ñ@ng phát tri3n th! trư$ng 135 3.2.3 ða d4ng hoá và nâng cao chVt lưQng s n phWm 138 3.2.4 Duy trì và nâng cao hi"u qu kinh doanh 141

3.3.3 Ki n ngh! vIi Hi"p h@i Du l!ch Vi"t Nam 157

BCI Ch( s c)nh tranh thương m)i

Business Competitiveness IndexCCI Ch( s kh2 năng c)nh tranh hi4n t)i

Curent Competitiveness IndexDCF Dòng ti8n m9t ñư;c chi<t kh=u

Discounted cash flow

GATT Hi4p ư c chung v8 thu< quan và thương m)i

General Agreement on Tariffs and Trade GCI Ch( s kh2 năng c)nh tranh tăng trưFng

Growth Competitiveness Index

NPV Giá trM hi4n t)i ròng

Net present value

PATA Hi4p hOi LI hành Châu Á R Thái Bình Dương

Pacific Asia Travel AssociationPCI Ch( s kh2 năng c)nh tranh c=p t(nh

Province Competitiveness IndexR&D Nghiên cVu và phát triWn

Researching and development

Tourism Adminitration of ThailandTBCI Ch( s c)nh tranh lI hành

Travel Business Competitiveness IndexUNWTO TX chVc Du lMch Th< gi i

United Nations World Tourism OrganizationVCCI Phòng Thương m)i và Công nghi4p Vi4t Nam VITA Hi4p hOi Du lMch Vi4t Nam

VTOS Tiêu chu`n ka năng ngh8 du lMch

WEF Dicn ñàn kinh t< th< gi i

World Economic ForumWTO TX chVc Thương m)i th< gi i

World Trade Organization

B2ng 2.2 So sánh cơ c=u m u phân tích v i tXng thW

B2ng 2.3 X<p h)ng ch( s ngugn v n cda doanh nghi4p lI hành

B2ng 2.4 X<p h)ng ch( s ngugn nhân lhc cda doanh nghi4p lI hành

B2ng 2.5 X<p h)ng ch( s giá trM thương hi4u cda doanh nghi4p lI hành

B2ng 2.6 X<p h)ng kh2 năng duy trì và mF rOng thM phin cda doanh nghi4p lI

B2ng 2.9 X<p h)ng kh2 năng qu2n lý và ñXi m i cda doanh nghi4p lI hành

B2ng 2.10 X<p h)ng kh2 năng liên k<t và h;p tác cda doanh nghi4p lI hành

B2ng 2.11 Giá trM tr ng s các nhân t trư c khi quy ñXi

B2ng 2.12 Giá trM tr ng s các nhân t sau khi quy ñXi

B2ng 2.13 X<p h)ng kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p lI hành qu c t< t)i

Vi4t Nam

B2ng 2.14 So sánh kh2 năng c)nh tranh giIa các doanh nghi4p lI hành qu c t<

cda Vi4t Nam v i các doanh nghi4p liên doanh

B2ng 2.15 TXng h;p vM th< c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< cda

Vi4t Nam

B2ng 3.1 Cam k<t gia nhkp WTO cda Vi4t Nam v8 dMch vY du lMch và dMch vY

liên quan

B2ng 3.2 TXng h;p các tác ñOng t i kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p

lI hành qu c t< cda Vi4t Nam sau WTO

Sơ ñg 1.1 Xác ñMnh tr ng s bmng phương pháp chuyên gia

Sơ ñg 1.2 Mô hình chuli giá trM cda doanh nghi4p lI hành

Sơ ñg 1.3 Mô hình tính TBCI

Sơ ñg 1.4 Các bư c xác ñMnh kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p lI Hình 2.1 Cơ c=u các doanh nghi4p lI hành qu c t< theo vùng mi8n Hình 2.2 S lư;ng các doanh nghi4p lI hành qu c t< t)i Hà NOi

và Tp Hg Chí Minh

Hình 2.3 Cơ c=u các doanh nghi4p lI hành qu c t< theo lo)i hình

doanh nghi4p

Hình 2.4 Phân lo)i kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành

qu c t< t)i Vi4t Nam

Hình 2.5 So sánh kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành

qu c t< trong nư c v i các liên doanh

Hình 3.1 KMch b2n c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t<

sau WTO

I MH ðIU

1 Tính cKp thi7t cMa ñP tài luQn án

p mOt ñ=t nư c có ti8m năng du lMch phong phú, ña d)ng và r=t thukn l;i cho vi4c phát triWn du lMch, trong nhIng năm gin ñây, Du lMch Vi4t Nam

ñã có sh phát triWn nhanh chóng và ñang din trF thành mOt ngành kinh t< quan tr ng V i t c ñO tăng trưFng hàng năm cao và Xn ñMnh, du lMch ñang trF thành mOt ngành kinh t< mũi nh n cda ñ=t nư c Trong quá trình hOi nhkp kinh t< qu c t< cda ñ=t nư c, Du lMch Vi4t Nam ñang ñVng trư c mOt

bư c ngo9t quan tr ng ñW có ñư;c mOt giai ño)n phát triWn m)nh mu mang tính ñOt phá

Là nhIng doanh nghi4p ho)t ñOng trong lĩnh vhc kinh t< ñ i ngo)i, các doanh nghi4p lI hành qu c t< cda Vi4t Nam ñang có nhIng cơ hOi r=t l n nhưng ñgng th i cũng ñang và su ph2i ñ i m9t v i nhIng b=t l;i do quá trình hOi nhkp ñem l)i Vi4c nhkn thVc mOt cách ñiy ñd, chính xác nhIng cơ hOi và thách thVc cda quá trình hOi nhkp nói chung và gia nhkp WTO nói riêng cũng như kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành

qu c t< ñW tw ñó có nhIng bi4n pháp kMp th i nhmm thích Vng mOt cách có hi4u qu2 là mOt công vi4c c=p bách ñ i v i Du lMch Vi4t Nam cũng như các doanh nghi4p lI hành qu c t<

Vi4c Vi4t Nam trF thành thành thành viên chính thVc cda WTO v i nhIng cam k<t tương ñ i mF trong lĩnh vhc lI hành su tác ñOng như th< nào

t i các doanh nghi4p lI hành trong nư c là mOt v=n ñ8 r=t ñư;c quan tâm hi4n nay Rõ ràng vi4c gia nhkp WTO su ñem l)i cho các công ty lI hành trong nư c nhi8u cơ hOi ñW mF rOng thM trư ng, tăng cư ng ngugn lhc và phát triWn ho)t ñOng kinh doanh cda mình c2 v8 quy mô và ch=t lư;ng Tuy nhiên ñW tkn dYng mOt cách t t nh=t các cơ hOi này không ph2i là mOt vi4c

dc dàng v i các doanh nghi4p lI hành cda Vi4t Nam Sau khi các công ty lI hành nư c ngoài ñư;c phép ho)t ñOng t)i Vi4t Nam li4u các doanh nghi4p

lI hành cda Vi4t Nam có ñ ng v ng trư c áp l c c nh tranh ngày càng ñư;c gia tăng, thhc lhc kh" năng c nh tranh hi#n nay cda các doanh nghi4p

lI hành và các doanh nghi4p này ph2i làm gì ñW cdng c và nâng cao kh" năng c nh tranh cda mình là nhIng v n ñ8 cin ñư;c nghiên cVu mOt cách

ka lưzng

Các cơ hOi và thách thVc cũng như kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p Vi4t Nam sau khi Vi4t Nam trF thành thành viên chính thVc cda WTO ñã ñư;c bàn th2o và ñ8 ckp ñ<n mOt cách thư ng xuyên R=t nhi8u các nghiên cVu, kh2o sát, ñánh giá v8 v=n ñ8 này ñ i v i nhi8u lĩnh vhc ñã ñư;c triWn khai Nhưng mOt nghiên cVu như th< ñ i v i ho)t ñOng

du lMch cda Vi4t Nam nói chung cũng như các doanh nghi4p lI hành qu c t< trong nư c v n còn b{ ng{ Chính vì vky, lukn án ñã ti<n hành nghiên cVu

“Kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< Vi4t Nam sau khi Vi4t Nam gia nhkp TX chVc Thương m)i th< gi i (WTO)” nhmm góp phin gi2i quy<t nhIng v=n ñ8 mà thhc ticn Du lMch Vi4t Nam ñang ñ9t ra

2 MSc ñích và nhiUm vS nghiên cWu cMa luQn án

MYc ñích cda lukn án là góp phin nâng cao kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< sau khi Vi4t Nam trF thành thành viên chính thVc cda WTO

V i ñMnh hư ng nghiên cVu kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< cda Vi4t Nam trên phương di4n thhc ticn theo

hư ng ti<p ckn c2 ñMnh lư;ng và ñMnh tính, lukn án su ti<n hành gi2i quy<t các nhi4m vY nghiên cVu chính sau:

R Xác ựMnh nhIng nhân t c=u thành nên kh2 năng c)nh tranh cda mOt doanh nghi4p lI hành qu c t<

R Xây dhng h4 th ng ch( tiêu và mô hình xác ựMnh kh2 năng c)nh tranh cda mOt doanh nghi4p lI hành qu c t<

R Phân tắch hi4n tr)ng môi trư ng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< F Vi4t Nam

R đánh giá kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t<

F Vi4t Nam trong giai ựo)n hi4n nay

R Phân tắch các tác ựOng cda vi4c Vi4t Nam gia nhkp WTO t i kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t<

R đ8 xu=t các gi2i pháp và ki<n nghM ựW góp phin nâng cao kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< cda Vi4t Nam sau khi Vi4t Nam gia nhkp WTO

3 đYi tư[ng và ph\m vi nghiên cWu cMa luQn án

R đ i tư;ng nghiên cVu chắnh cda lukn án là kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< cda Vi4t Nam, trong ựó tkp trung chd y<u vào ho)t ựOng ựón khách du lMch qu c t< vào Vi4t Nam (inbound)

R Ph)m vi nghiên cVu cda lukn án :

V' m(t không gian: Bao ggm toàn bO lãnh thX Vi4t Nam nhưng tkp trung t)i các trung tâm du lMch l n là Hà NOi, Hu<, đà NỚng và thành ph Hg Chắ Minh

V' m(t th*i gian: Lukn án ti<n hành kh2o sát, thu thkp s li4u sơ c=p trong giai ựo)n tw 2006 Ờ 2008 và sẶ dYng các s li4u thV c=p trong th i gian tw 1997 Ờ 2008 Các ự8 xu=t, gi2i pháp cda lukn án

có ý nghĩa trong giai ựo)n tw 2009 Ờ 2015, tim nhìn 2020

4 Các phương pháp nghiên cWu

R Các phương pháp th ng kê toán, kinh t< lư;ng và phân tích h4

th ng trong vi4c phân tích, xƒ lý s li4u

R Các phương pháp mô t2, phân tích, so sánh, ñ i chi<u, suy lukn lôgic trong vi4c trình bày, phân tích, ñánh giá thhc tr)ng ho)t ñOng cda h4 th ng các công ty lI hành qu c t< cda Vi4t Nam

R Phương pháp chuyên gia ñW l c và hoàn ch(nh các k<t qu2 nghiên cVu cda ñ8 tài

4.2 Phương pháp c2 th3

Hi4n nay, vi4c nghiên cVu kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p thư ng ñư;c ti<p ckn theo hư ng ñMnh lư;ng và ñư;c chia thành 2 hư ng chính là xác ñMnh chM s kh năng c4nh tranh thương m4i R BCI (Michael

E Porter, 2003) [35] cda toàn bO h4 th ng doanh nghi4p cda mOt qu c gia ho9c tính toán chM s kh năng c4nh tranh c;a doanh nghi"p theo mô hình chu,i giá tr- Ch( s BCI có ý nghĩa ñánh giá kh2 năng c)nh tranh cda h4

th ng các doanh nghi4p cda qu c gia và ñã ñư;c nghiên cVu thư ng niên thông qua Báo cáo kh" năng c nh tranh toàn c/u R GCR Do vky lukn án su

sƒ dYng phương pháp tính ch0 s2 kh" năng c nh tranh áp dYng cho các

doanh nghi4p lI hành qu c t< cda Vi4t Nam theo mô hình chu,i giá tr- cda Michael E Porter

Cơ sF h) ting cda doanh nghi4p

Logistics ñiu ra

Marketing

và bán hàng

DMch

vY

L[i nhuQn

Sơ ñ{ 1 Mô hình chu}i giá tr9 t~ng quát cMa M Porter [7, 76]

ðW sƒ dYng mô hình này, lukn án su ti<n hành ñi8u tra ch n m u trên kho2ng 20 ñ<n 40 doanh nghi4p lI hành qu c t< cda Vi4t Nam trong th i gian 24 tháng M u ñi8u tra su ñư;c phân b tương Vng v i các tiêu chí quy

mô, lo)i hình và ñMa bàn ho)t ñOng cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< F Vi4t Nam ðgng th i lukn án cũng sƒ dYng các s li4u thV c=p cda ngành và phương pháp ph{ng v=n sâu ñW l c các k<t qu2 nghiên cVu

Sau khi tkp h;p và phân tích k<t qu2 kh2o sát, lukn án su ti<n hành tính toán ch( tiêu kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t<

F Vi4t Nam Thông qua vi4c xây dhng hàm hgi quy kh2 năng c)nh tranh v i các tiêu chí ñã kh2o sát, lukn án su ch( ra các nhân t t)o nên ñiWm m)nh, ñiWm y<u trong kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p này

5 đóng góp cMa luQn án

R Xây dhng ựư;c h4 th ng các nhân t c=u thành kh2 năng c)nh tranh cda mOt doanh nghi4p lI hành qu c t< dha trên mô hình chuli giá trM cda M.Porter

R Hình thành ựư;c mOt h4 th ng các ch( tiêu ựánh giá và phương pháp tắnh toán kh2 năng c)nh tranh cda mOt doanh nghi4p lI hành qu c t<

R Kh2o sát và tắnh toán các ch( s c=u thành nên kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< trong ựi8u ki4n hi4n t)i F Vi4t Nam

R Tắnh toán và ựưa ra ựư;c ch( s kh" năng c nh tranh (TBCI) cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< F Vi4t Nam

R Xây dhng hàm hgi quy thW hi4n m i quan h4 giIa ch( s kh" năng

c nh tranh l hành (TBCI) v i các các ch( s c=u thành nên kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< F Vi4t Nam

R Trên cơ sF phân tắch hàm hgi quy và các k<t qu2 ựi8u tra doanh nghi4p ch( ra ựư;c thhc tr)ng kh2 năng c)nh tranh cũng như nhIng ựiWm m)nh và ựiWm y<u cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< F Vi4t Nam

R SẶ dYng h4 th ng s li4u thV c=p ngành và các phương pháp ựMnh tắnh

ựW ch( ra ựư;c nhIng tác ựOng cda vi4c gia nhkp WTO ự i v i kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p lI hành qu c t< cda Vi4t Nam

R Trên cơ sF các k<t qu2 tắnh toán và phân tắch ự8 tài su ự8 xu=t các gi2i pháp và ki<n nghM nhmm nâng cao kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< cda Vi4t Nam sau khi Vi4t Nam gia nhkp WTO

Hà N i, 2005 ); các cam k t WTO c;a Vi"t Nam (NguyIn Th- Thu Trang (chW biên), CYm nang doanh nghi#p v' WTO và cam k4t WTO cWa Vi#t Nam, Nxb Chính tr- Qu2c gia, Hà N i, 2009 ) ñ<n nh<ng cơ h@i và thách th:c c;a các doanh nghi"p và n#n kinh t Vi"t Nam sau khi gia nhkp WTO (ð, Hoài Nam, Lê ðăng Doanh, Võ Trí Thành, Các doanh nghi#p Vi#t Nam v i vi#c gia nh6p WTO, Nxb Khoa hMc xã h i, Hà N i, 2005;

Ph m Quang Thao, NguyIn Kim Dũng, Nghiêm Quý Hào, Vi#t Nam gia nh6p t7 ch c thương m i th4 gi i: Cơ h i và thách th c, Nxb Chính tr- Qu2c gia, Hà N i, 2005)

Có thW nói các nghiên cVu, thông tin v8 WTO và quá trình gia nhkp tX chVc này cda Vi4t Nam ñã ñư;c trình bày mOt cách ñiy ñd và chi ti<t, cY thW trong r=t nhi8u công trình Các tác ñOng cda vi4c Vi4t Nam trF thành thành viên chính thVc cda WTO ñ i v i các doanh nghi4p trong nư c cũng ñư;c nghiên cVu mX x‡ r=t ka lưzng trong mOt s lư;ng l n các công trình nghiên cVu tw c=p ñO qu c gia cho ñ<n c=p ñO ngành Trên góc ñO tXng thW các nghiên cVu này ñ8u ch( ra rmng gia nhkp WTO các doanh nghi4p trong

nư c su có cơ hOi và ñi8u ki4n ñW mF rOng thM trư ng, phát triWn ngugn lhc

(qu2n lý, công ngh4, nhân lhc và v n ) trong mOt môi trư ng kinh doanh thukn l;i hơn, ñgng th i các doanh nghi4p cda Vi4t Nam cũng ph2i ñ i m9t

v i các thách thVc tw vi4c h)n ch< b2o hO, ch2y máu ngugn lhc ñ<n các rào c2n cũng như nhIng áp lhc c)nh tranh m)nh mu c2 trên thM trư ng qu c t< cũng như thM trư ng trong nư c Thu chung l)i, nOi dung cda các nghiên cVu này ñ8u ñ8 ckp ho9c hư ng t i vi4c nâng cao kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p trong nư c nhmm tkn dYng t t các cơ hOi mà WTO mang l)i cũng như ñW các doanh nghi4p cda Vi4t Nam có thW tgn t)i và phát triWn trong ñi8u ki4n kinh doanh m i

Trên thhc t<, v=n ñ8 kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p r=t ñư;c quan tâm và ñư;c nghiên cVu khá rOng rãi NhIng nghiên cVu này tr2i rOng trên c2 phương di4n lý thuy<t và thhc ticn

Trên phương di4n nghiên cVu lý thuy<t, các nghiên cVu v8 c)nh tranh

ñã ñư;c ñ8 ckp ñ<n tw khá nhi8u Trư ng phái c)nh tranh cX ñiWn ñư;c ñ9t n8n móng tw lý thuy<t cda A Smith và D Ricardo và sau ñó là Các Mác v i HMc thuy4t giá tr- th(ng dư Trư ng phái c)nh tranh hi4n ñ)i ñư;c bˆt ñiu bFi Lý thuy4t chung v' vi#c làm, lãi suUt và ti'n t# (1963) cda M Keynes và sau ñó ñư;c phát triWn thành vi4c xây dhng các mô hình kinh t< thM trư ng c)nh tranh như c)nh tranh hoàn h2o, c)nh tranh ñOc quy8n, ñOc quy8n nhóm [14]

ð<n nhIng năm 80 cda th< k‰ XX, xu hư ng toàn ciu hoá kinh t<

qu c t< vi4c phát triWn lý thuy<t v8 lSi th4 c nh tranh và vi4c nghiên cVu kh2 năng c)nh tranh ñã tkp trung nhi8u vào vi4c nghiên cVu các nhân t c=u thành nên kh2 năng c)nh tranh và các ch( tiêu ñánh giá kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p ð)i di4n tiêu biWu cho các nghiên cVu lý thuy<t này là Michael E Porter, giáo sư ñ)i h c Harvard Ông là ngư i ñã ñưa ra các tiêu

chí v8 kh2 năng c)nh tranh và cách thVc xác ñMnh kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p thông qua mô hình “chu,i giá tr- gia tăng” (Michael E Porter, LQi th c4nh tranh, Nxb Trc, Hà N i, 2009) Các nghiên cVu kinh t< hi4n nay thư ng sƒ dYng mô hình này ñW phân tích kh2 năng c)nh tranh cda mOt doanh nghi4p, mOt ngành ho9c mOt qu c gia thông qua vi4c phân tích chu,i giá tr- Năm 2002, M Porter ñã ñưa ra khái ni4m và cách tính toán ch( s kh2 năng c)nh tranh thương m)i (Business Compertitiveness Index R BCI) trong Báo cáo v' kh" năng c nh tr nh toàn c/u Ch( s BCI ñư;c tính dha trên 2 ch( s chính là (1) nOi dung và ho)t ñOng chi<n lư;c cda doanh nghi4p và (2) ch=t lư;ng cda môi trư ng vi mô mà doanh nghi4p ñang ho)t ñOng Hi4n nay, các lý thuy<t cda M Porter ñư;c sƒ dYng khá rOng rãi trong nghiên cVu c)nh tranh và su ñư;c sƒ dYng làm cơ sF lý thuy<t cho lukn án này

Trên phương di4n thhc ticn, các nghiên cVu v8 kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p ñư;c ti<n hành khá rOng rãi và phX bi<n Các nghiên cVu này thư ng ñư;c ti<n hành theo hư ng ñMnh lư;ng cho mOt nhóm các doanh nghi4p theo ngành ho9c theo lĩnh vhc ho)t ñOng ho9c cho mOt vùng, mOt

qu c gia Các công trình nghiên cVu này thư ng ti<p ckn dư i góc ñO ñMnh lư;ng và sƒ dYng các phương pháp th ng kê ñ9c bi4t là các phương pháp ñi8u tra ch n m u (survey) p Vi4t Nam hi4n nay ti<p ckn theo hư ng này

ñã có nhi8u các nghiên cVu v8 kh2 năng c)nh tranh cda qu c gia, các vùng

và ñ9c bi4t là kh2 năng c)nh tranh cda các ngành, lĩnh vhc như d4t may, nông s2n, thương m)i, ngân hàng

Trong lĩnh vhc du lMch cũng có khá nhi8u nghiên cVu v8 kh2 năng c)nh tranh và tác ñOng cda th do thương m)i ñ<n kh2 năng c)nh tranh Các nghiên cVu này chd y<u ñ8 ckp ñ<n kh2 năng c nh tranh cWa ngành ho9c

c nh tranh ñiBm ñ4n F c=p ñO qu c gia

Trên th< gi i, The Competitive Destination: A Sustainable Tourism Perspective (Crouch, Geoffrey I., and J.R Brent Ritchie CABI Publishing, 2003) là tác ph`m chi ti<t nh=t nghiên cVu v8 kh2 năng c)nh tranh cda toàn

bO ngành du lMch Trong tác ph`m này Crouch và Ritchie ñánh giá toàn bO k<t qu2 ho)t ñOng cda ñiWm ñ<n bmng 4 ch( tiêu: k4t qu" ho t ñ ng kinh t4; tính b'n v ng; s hài lòng cWa khách du l-ch và ho t ñ ng qu"n lý

Các tác gi2 ñã sƒ dYng mOt s ch( s dha trên b n y<u t này ñW xác ñMnh kh2 năng c)nh tranh cda ñiWm du lMch Crouch và Ritchie cho rmng ñiWm ñ<n có kh2 năng c)nh tranh n<u sh phát triWn du lMch cda nó là b8n vIng, không ch( v8 khía c)nh kinh t<, sinh thái, mà c2 v8 khía c)nh xã hOi, văn hoá và chính trM Crouch và Ritchie tkp trung vào sh thMnh vư;ng cda n8n kinh t< trong dài h)n như là tiêu chu`n ñW ñánh giá kh2 năng c)nh tranh cda ñiWm ñ<n Do ñó, ñiWm ñ<n có kh2 năng c)nh tranh nh=t là ñiWm ñ<n có thW t)o ra sh thMnh vư;ng b8n vIng cho dân cư mOt cách hi4u qu2 nh=t Tiêu biWu cho các nghiên cVu v8 kh2 năng c)nh tranh cda ngành Du lMch Vi4t Nam ph2i kW ñ<n Báo cáo kh" năng c nh tranh và tác ñ ng cWa t

do hoá ngành du l-ch do Chương trình Phát triWn Liên H;p Qu c Vi4t Nam tài tr;, BO K< ho)ch và ðiu tư là cơ quan ñi8u hành, VY Thương m)i và DMch vY cda BO là cơ quan thhc hi4n Nghiên cVu này tkp trung vào vi4c phân tích các nhân t 2nh hưFng và ñánh giá kh2 năng c)nh tranh cda ngành

Du lMch Vi4t Nam cũng như nhIng tác ñOng khác nhau tw quá trình th do hoá ñang dicn ra trong ngành

Trong lĩnh vhc lI hành qu c t<, nghiên cVu ñáng chú ý nh=t v8 kh2 năng c)nh tranh là ñ8 tài Th c tr ng và gi"i pháp nâng cao năng l c c nh tranh trong lĩnh v c l hành qu2c t4 cWa Vi#t Nam trong ñi'u ki#n h i nh6p qu2c t4 do VY LI hành, TXng cYc Du lMch Vi4t Nam thhc hi4n năm 2007

NOi dung chính cda ñ8 tài này là phân tích, ñánh giá thhc tr)ng năng lhc c)nh tranh cda toàn bO lĩnh vhc lI hành qu c t< trong m i tương quan v i các nư c trong khu vhc và tw ñó ñ8 xu=t các gi2i pháp nhmm nâng cao sVc c)nh tranh cda c2 h4 th ng này trong ñi8u ki4n hOi nhkp kinh t< qu c t< V8

cơ b2n, khuôn khX phân tích cda nghiên cVu này v n thiên nhi8u v8 c nh tranh ñiBm ñ4n mà trong ñó ho)t ñOng cda toàn bO h4 th ng lI hành qu c t< giI vai trò trung tâm

Các doanh nghi4p lI hành có vai trò h<t sVc quan tr ng trong toàn bO h4 th ng du lMch Sh thành công hay th=t b)i cda các doanh nghi4p này su 2nh hưFng trhc ti<p t i sh phát triWn cda c2 ngành du lMch Nhưng cho ñ<n hi4n nay v n chưa có mOt công trình nào nghiên cVu v8 kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< Vi4t Nam Do vky, lukn án này su nghiên cVu kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< cda Vi4t Nam trên phương di4n thhc ticn theo hư ng ti<p ckn c2 ñMnh lư;ng và ñMnh tính, dha trên n8n t2ng lý thuy<t c)nh tranh cda M Porter

Chương 2 ThCc tr4ng kh năng c4nh tranh c;a các doanh nghi"p l<

hành qu c t t4i Vi"t Nam

Chương 3 Gi i pháp nâng cao kh năng c4nh tranh cho các doanh

nghi"p l< hành qu c t c;a Vi"t Nam sau khi Vi"t Nam gia

nh p WTO

Chương 1 CƠ SH LÝ LU%N Vf KH NĂNG C NH TRANH

C A DOANH NGHI P L HÀNH QU!C T"

1.1 C\nh tranh và kh/ năng c\nh tranh

1.1.1 C4nh tranh

Khái ni4m c)nh tranh xu=t hi4n tw r=t lâu và trF thành chd ñ8 ñư;c bàn th2o nhi8u Tuy nhiên, do cách ti<p ckn và mYc ñích nghiên cVu khác nhau nên trong thhc t< có r=t nhi8u quan ñiWm khác nhau v8 c)nh tranh

Các nhà nghiên cVu kinh t< thuOc trư ng phái kinh t< h c tư s2n cX ñiWn v i ñ)i di4n tiêu biWu là Adam Smith, miêu t2 c)nh tranh như là mOt cách thVc ch ng l)i các ñ i thd hay là “m t quá trình bao gmm các hành vi ph"n ng” Quá trình này t)o ra cho mli thành viên trong thM trư ng mOt ph)m vi ho)t ñOng nh=t ñMnh và mang l)i cho mli thành viên này mOt phin l;i ích xVng ñáng so v i kh2 năng cda chính h Adam Smith cX vũ cho sh

th do c)nh tranh vì theo ông quá trình này có thW k<t h;p mOt cách nhMp nhàng các ho)t ñOng cda n8n kinh t<, nâng cao kh2 năng ngư i lao ñOng, ñi8u ti<t các y<u t tư b2n mOt cách h;p lý

Trong khi ñó Các Mác l)i nhkn ñMnh sh ra ñ i và tgn t)i cda c)nh tranh dha vào hai ñi8u ki4n cơ b2n: phân công xã hOi và chd thW l;i ích ña nguyên Trong các phân tích v8 c)nh tranh cda mình, Các Mác ñ8 ckp nhi8u ñ<n c)nh tranh giIa nhIng ngư i s2n xu=t và c)nh tranh ñó 2nh hưFng t i ngư i tiêu dùng Theo Mác, c)nh tranh cda các nhà s2n xu=t dicn ra trên

ba phương di4n: c)nh tranh giá thành thông qua nâng cao năng su=t lao ñOng giIa các nhà tư b2n nhmm thu l;i nhukn siêu ng)ch; c)nh tranh ch=t lư;ng thông qua nâng cao giá trM sƒ dYng hàng hoá; c)nh tranh giIa các ngành thông qua kh2 năng luân chuyWn tư b2n, tw ñó các nhà tư b2n tìm ki<m các giá trM th9ng dư

Lý lukn c)nh tranh hoàn h2o cda trư ng phái Tân cX ñiWn l)i cX vũ cho c)nh tranh th do v i mô hình c)nh tranh hoàn h2o Trong ñó, s2n xu=t

do thM hi<u ngư i tiêu dùng ñi8u khiWn thông qua cơ ch< thM trư ng Mu n ñ)t l;i ích t i ña, doanh nghi4p ph2i ti<n hành s2n xu=t theo nguyên tˆc sao cho chi phí biên (MC) ngang bmng v i l;i ích ckn biên cda ngư i tiêu dùng (MU) Mô hình thM trư ng c)nh tranh hoàn h2o ñ8 cao lha ch n ngư i tiêu dùng (thM trư ng) vì nó thúc ñ`y các công ty ñi8u ch(nh quy mô s2n xu=t t i

t i ưu (MR=MC)

Các trư ng phái cda kinh t< h c hi4n ñ)i thì phân tích c)nh tranh

dư i nhi8u c=p ñO khác nhau tw c)nh tranh qu c gia, c)nh tranh ngành, c)nh tranh giIa các doanh nghi4p hay giIa các s2n ph`m Tuy nhiên, dù ti<p ckn

dư i góc ñO nào thì c)nh tranh cũng bao ggm các ñ9c ñiWm cơ b2n sau:

Th nhUt, c)nh tranh là mOt quá trình t=t y<u cda ho)t ñOng kinh t<, v8 cơ b2n, c)nh tranh lành m)nh là ñOng lhc thúc ñ`y sh tăng trưFng kinh t<

và nâng cao hi4u qu2 xã hOi

Th hai, nói ñ<n c)nh tranh là nói ñ<n sh ganh ñua giIa các chd thW c)nh tranh C)nh tranh ch( dicn ra khi có nhi8u chd thW cùng tham gia vào mOt quá trình/ho)t ñOng kinh t<

Th ba, trong mOt th i gian nh=t ñMnh, các chd thW tham gia c)nh tranh nhmm hư ng t i mOt mYc tiêu cY thW Các mYc tiêu này có thW gi ng ho9c khác nhau giIa các chd thW cũng như có tác ñOng r=t khác nhau t i các chd thW c)nh tranh nhưng mYc ñích chung v n là tìm ki<m ho9c t i ưu hoá l;i ích trong ngˆn ho9c dài h)n

Th tư, các ho)t ñOng c)nh tranh ñư;c dicn ra trong mOt b i c2nh cY thW v i các ràng buOc v8 lu6t pháp, cam k4t, thông l#, văn hoá mà các chd thW c)nh tranh ñ8u ph2i thhc hi4n V8 m9t lý thuy<t, c)nh tranh lành m)nh

su có ñư;c khi t=t c2 các chd thW c)nh tranh ñ8u tuân thd các ràng buOc này

Th năm, xu th< cda c)nh tranh hi4n ñ)i là chuyWn tw ñ i kháng sang vi4c t)o ra sh khác bi4t V i sh mF rOng không ngwng cda thM trư ng và sh tham gia ngày càng nhi8u cda các chd thW c)nh tranh nên vi4c c)nh tranh

ñ i kháng, tiêu di4t ñ i thd ñang din m=t ñi ý nghĩa Vi4c c)nh tranh ñ i kháng có thW làm suy gi2m ngugn lhc trong ngˆn h)n và t)o cơ hOi cho các

ñ i thd khác Do vky, các chd thW c)nh tranh ñang có xu hư ng gi2m ho9c

né tránh cách thVc c)nh tranh này C)nh tranh ñ i kháng thư ng xu=t hi4n nhi8u hơn t)i các thM trư ng có ít chd thW c)nh tranh như thM trư ng ñOc quy8n nhóm Các chd thW c)nh tranh có thW sƒ dYng nhi8u công cY, bi4n pháp khác nhau nhmm t)o ra sh khác bi4t ñư;c thM trư ng ch=p nhkn ñW ñ)t ñư;c các mYc tiêu ñã ñ8 ra

Dư i góc ñO doanh nghi4p, c nh tranh là vi#c ñUu tranh ho(c giành gi6t tn m t s2 ñ2i thW v' khách hàng, th- ph/n hay ngumn l c cWa các doanh nghi#p nhom thu lSi nhu6n là mOt khái ni4m ñư;c sƒ dYng rOng rãi và ph2n ánh khá ñiy ñd các ñ9c ñiWm cda c)nh tranh

1.1.2 Phân lo4i c4nh tranh

C)nh tranh có thW ñư;c phân nhi8u lo)i theo các tiêu chí khác nhau:

* Theo tiêu chí chW thB tham gia c nh tranh có thW phân lo)i c)nh tranh theo các hình thVc sau:

R C)nh tranh giIa ngư i s2n xu=t v i nhau: ðây là hình thVc phX bi<n nh=t cda c)nh tranh Theo hình thVc này, các nhà s2n xu=t ñ=u tranh v i nhau ñW giành chl ñVng trên thM trư ng (thM phin, kênh phân ph i, s2n ph`m ) ñW có thW ñ)t ñư;c các mYc tiêu ngˆn h)n cda mình và qua ñó ñ2m b2o sh phát triWn Xn ñMnh và b8n vIng

p C nh tranh gi a ngư*i mua v i nhau: Ngư i mua F ñây không ch(

là ngư i tiêu dùng mà còn bao ggm c2 các nhà s2n xu=t Theo hình thVc này, nhIng ngư i mua su ñ=u tranh v i nhau ñW có thW ti<p ckn ñư;c ngugn hàng Xn ñMnh c2 v8 s lư;ng và ch=t lư;ng v i mVc giá th=p nh=t Cư ng ñO

cda hình thVc c)nh tranh này phY thuOc nhi8u vào m i quan h4 cung ciu và

su tăng cao khi ciu l n hơn cung Hình thVc này r=t phX bi<n trong nhIng ngành kinh doanh mang tính th i vY (như du lMch) khi vào th i vY tiêu dùng

p C nh tranh gi a ngư*i mua và ngư*i bán: Hình thVc c)nh tranh này luôn x2y ra trong các ho)t ñOng kinh t< Theo ñó ngư i mua luôn tìm

m i cách ñW mua ñư;c s2n ph`m và dMch vY t)i mVc giá th=p nh=t v i ch=t lư;ng, s lư;ng, chdng lo)i và ñi8u ki4n giao hàng (thhc hi4n dMch vY) thukn l;i nh=t trong khi ngư i bán l)i mong mu n ngư;c l)i L;i th< c)nh tranh trong trư ng h;p này phY thuOc r=t nhi8u vào m i quan h4 cung ciu,

s lư;ng các chd thW tham gia giao dMch (ngư i mua và ngư i bán) cũng như mVc ñO quan tr ng cda s2n ph`m, dMch vY ñ i v i ngư i mua

* Theo tiêu chí cUp ñ cWa c nh tranh có các hình thVc c)nh tranh chính sau:

p C nh tranh cWa s"n phYm: ðây là hình thVc c)nh tranh phX bi<n, dicn ra ñ i v i hiu h<t các m9t hàng/dMch vY có nhi8u hơn mOt nhà cung c=p Theo hình thVc này, các doanh nghi4p su c gˆng ñiu tư tw khâu thi<t k<, s2n xu=t (ho9c thhc hi4n) ñ<n ho)t ñOng xúc ti<n, phân ph i và bán hàng sao cho s2n ph`m cda mình dc dàng xâm nhkp thM trư ng và có ñư;c chl ñVng ngày càng vIng chˆc, Xn ñMnh trên thM trư ng so v i các s2n ph`m, dMch vY cùng lo)i Xét trên mOt s khía c)nh, hình thVc c)nh tranh này có nhi8u ñiWm tương ñgng v i hình thVc c)nh tranh giIa ngư i bán v i nhau

p C nh tranh gi a các doanh nghi#p trong cùng m t ngành: ðây là quá ñ=u tranh ho9c giành gikt tw mOt ho9c mOt s ñ i thd v8 khách hàng, thM phin hay ngugn lhc cda các doanh nghi4p trong cùng mOt ngành ñW có thW tgn t)i và phát triWn trong ngành ñó Trong mOt lĩnh vhc kinh doanh, mOt doanh nghi4p có thW có nhi8u s2n ph`m nhưng vi4c c)nh tranh giIa các doanh nghi4p không ñơn thuin là tXng c)nh tranh cda các s2n ph`m mà nó còn bao ggm các y<u t h) ting cda doanh nghi4p (xem sơ ñg 1) cũng như cách qu2n lý, khai thác và phát triWn các y<u t này

p Các tranh gi a các ngành: Hình thVc c)nh tranh này dicn ra giIa các ngành trong n8n kinh t< tw vi4c thu hút, phân bX ngugn lhc ñ<n c2 vi4c phân chia thM trư ng MOt biWu hi4n hay ñư;c nhˆc ñ<n cda c)nh tranh ngành là vi4c c)nh tranh cda các s2n ph`m thay th< Tuy nhiên nOi dung ñ9c bi4t quan tr ng cda c)nh tranh ngành là vi4c thu hút và phân bX ngugn lhc

có thW d n ñ<n sh thay ñXi k<t c=u ngành và thkm chí 2nh hưFng trhc ti<p ñ<n sh tgn t)i và phát triWn cda mOt ngành, mOt lĩnh vhc trong n8n kinh t< V8 m9t lý thuy<t, c)nh tranh ngành su giúp xã hOi phân b ngugn lhc mOt cách h;p lý và hi4u qu2 (hi4u qu2 pareto)

p C nh tranh qu2c gia: Hình thVc c)nh tranh này thW hi4n qua vi4c các qu c gia nl lhc ñW xây dhng môi trư ng kinh t< chung Xn ñMnh, ñ2m b2o phân b hi4u qu2 ngugn lhc và ñ)t/duy trì mVc tăng trưFng cao, b8n vIng mang l)i l;i ích cho các doanh nghi4p và công dân cda mình V=n ñ8 c)nh tranh qu c gia hi4n r=t ñư;c các chính phd quan tâm và có 2nh hưFng sâu sˆc t i các doanh nghi4p trong ñi8u ki4n toàn ciu hoá v8 kinh t< Các nghiên cVu v8 c)nh tranh qu c gia này ñư;c Dicn ñàn kinh t< th< gi i (WEF) thhc hi4n thư ng niên v i 8 nhóm nhân t chính (xem phY lYc 8) 1.1.3 Kh năng c4nh tranh

Kh2 năng c)nh tranh ( ) là mOt khái ni4m ñư;c sƒ dYng rOng rãi trong các nghiên cVu kinh t< cũng như trong ñ i s ng kinh t<

xã hOi N<u như trong ñ i s ng, khái ni4m này ñư;c hiWu mOt cách ñơn gi2n

là kh2 năng mOt cá nhân/tX chVc giành chi<n thˆng ho9c ñ)t mYc ñích cda mình so v i các cá nhân/tX chVc khác thì trong trong các nghiên cVu kinh t<, kh2 năng c)nh tranh l)i thư ng ñư;c ti<p ckn theo các hư ng khác nhau

Theo quan ñiWm vĩ mô, kh2 năng c)nh tranh là v=n ñ8 qu c gia và mYc tiêu cơ b2n là nâng cao thu nhkp thhc t< cho cOng ñgng Theo quan ñiWm này, kh2 năng c)nh tranh là khái ni4m r=t rOng, bao quát m i khía c)nh kinh t<, văn hoá và xã hOi, 2nh hưFng ñ<n thành qu2 cda mOt qu c gia trên thM trư ng qu c t< TX chVc h;p tác và phát triWn kinh t< (OECD) ñMnh nghĩa kh2 năng c)nh tranh là “kh" năng cWa các công ty, các ngành, các

vùng, các qu2c gia ho(c khu v c siêu qu2c gia trong vi#c t o ra vi#c làm và thu nh6p cao hơn trong ñi'u ki#n c nh tranh qu2c t4 trên cơ sr b'n

v ng”[27,14] Ph2n ánh quan ñiWm vĩ mô này, kh2 năng c)nh tranh ñư;c hiWu là mVc ñO theo ñó mOt qu c gia có thW, trong ñi8u ki4n thM trư ng th do

và bình ñŽng, s2n xu=t hàng hoá và dMch vY ñáp Vng nhIng thƒ nghi4m cda thM trư ng qu c t< trong khi duy trì và mF rOng tương Vng thu nhkp thhc t< cda ngư i dân nư c ñó trong dài h)n Trong khi ñó M Porter cho rmng ch(

có khái ni4m kh2 năng c)nh tranh duy nh=t có ý nghĩa F c=p qu c gia là năng su=t qu c gia

M9t khác, theo quan ñiWm vi mô, hành vi cY thW cda doanh nghi4p quy<t ñMnh kh2 năng c)nh tranh H4 th ng phân tích c)nh tranh cda M.Porter nh=n m)nh sh h=p d n ngành và tính ch=t cda nó, như kh2 năng nâng cao sVc m)nh cda hãng ñ i v i ngư i mua và ngư i cung c=p, ngăn c2n hãng m i gia nhkp ngành và lo)i b{ ñ i thd c)nh tranh như nhIng y<u

t quy<t ñMnh l;i th< c)nh tranh và mVc l;i nhukn trong dài h)n Kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p “ñưSc ño bong kh" năng duy trì và mr r ng th- ph/n, tăng lSi nhu6n cWa doanh nghi#p” [27,14]

Kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p phY thuOc 2 y<u t cơ b2n là các y4u t2 thu c v' môi trư*ng kinh doanh bên ngoài và các y4u t2 vi mô thu c n i l c cWa doanh nghi#p Như vky, kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p trư c h<t ph2i ñư;c t)o ra tw thhc lhc cda doanh nghi4p ðây là các y<u t nOi t)i cda mli doanh nghi4p, không ch( ñư;c tính bmng các tiêu chí riêng bi4t mà cin ñánh giá, so sánh v i các ñ i thd c)nh tranh trong ho)t ñOng trên cùng mOt lĩnh vhc, cùng mOt thM trư ng Trên cơ sF các so sánh

ñó, mu n t)o nên kh2 năng c)nh tranh, ñòi h{i doanh nghi4p ph2i t)o ra và

có ñư;c các l;i th< c)nh tranh cho riêng mình Nh l;i th< này, doanh nghi4p có thW tho2 mãn t t hơn các ñòi h{i cda khách hàng mYc tiêu cũng như lôi kéo ñư;c khách hàng cda ñ i thd c)nh tranh

1.2 Doanh nghiUp lh hành quYc t7

1.2.1 Khái ni"m

Theo mYc 14 ñi8u 4 Lukt Du lMch thì “L hành là vi#c xây d ng, bán

và t7 ch c th c hi#n m t ph/n ho(c toàn b chương trình du l-ch cho khách

du l-ch” [17] Do vky doanh nghi4p lI hành ñư;c hiWu là “m t lo i hình doanh nghi#p du l-ch ñ(c bi#t, kinh doanh chW y4u trong lĩnh v c t7 ch c xây d ng, bán và th c hi#n các chương trình du l-ch trMn gói cho khách du l-ch Ngoài ra, doanh nghi#p l hành còn có thB ti4n hành các ho t ñ ng trung gian bán s"n phYm cWa các nhà cung cUp s"n phYm du l-ch ho(c th c hi#n các ho t ñ ng kinh doanh t7ng hSp khác ñ"m b"o phVc vV các nhu c/u

du l-ch cWa khách tn khâu ñ/u tiên ñ4n khâu cu2i cùng.” [29,22]

Theo quy ñMnh hi4n hành cda lukt pháp Vi4t Nam, doanh nghi4p kinh doanh lI hành bao ggm doanh nghi4p lI hành nOi ñMa và doanh nghi4p lI hành qu c t< Trong ñó các doanh nghi4p lI hành qu c t< ñư;c kinh doanh

lI hành nOi ñMa còn doanh nghi4p lI hành nOi ñMa không ñư;c kinh doanh lI hành qu c t<

MOt doanh nghi4p lI hành mu n ñư;c phép kinh doanh lI hành qu c t< ph2i có ñd các ñi8u ki4n sau:

+ Có gi=y phép kinh doanh lI hành qu c t< do cơ quan qu2n lý nhà

nư c v8 du lMch F trung ương c=p

+ Có phương án kinh doanh lI hành; có chương trình du lMch cho khách

du lMch qu c t< theo ph)m vi kinh doanh

+ Ngư i ñi8u hành ho)t ñOng kinh doanh lI hành qu c t< ph2i có th i gian ít nh=t b n năm ho)t ñOng trong lĩnh vhc lI hành

+ Có ít nh=t ba hư ng d n viên ñư;c c=p th‡ hư ng d n viên du lMch

qu c t<

+ Có ti8n ký qua theo quy ñMnh cda Chính phd

Trong ñó, gi=y phép kinh doanh lI hành qu c t< ñư;c c=p theo ph)m

vi kinh doanh, bao ggm Kinh doanh lI hành ñ i v i khách du lMch vào Vi4t Nam (inbound); Kinh doanh lI hành ñ i v i khách du lMch Vi4t Nam ra

nư c ngoài (outbound); Kinh doanh lI hành ñ i v i khách du lMch vào Vi4t Nam và khách du lMch Vi4t Nam ra nư c ngoài Cũng theo quy ñMnh chung cda lukt pháp Vi4t Nam, các doanh nghi4p lI hành qu c t< có v n ñiu tư

nư c ngoài không ñư;c phép kinh doanh lI hành ñ i v i khách du lMch ra

nư c ngoài (outbound)

Như vky có thW hiWu mOt cách ñơn gi2n doanh nghi#p l hành qu2c t4

là nh ng doanh nghi#p l hành ñưSc phép kinh doanh l hành cho c" v i khách du l-ch n i ñ-a và inbound ho(c outbound ho(c c" inbound và outbound

1.2.2 Vai trò và ch:c năng c;a doanh nghi"p l< hành qu c t

1.2.2.1 Vai trò cWa doanh nghi#p l hành

Trong quá trình ho)t ñOng s2n xu=t kinh doanh, v i vM trí là ciu n i giIa cung và ciu du lMch, các doanh nghi4p lI hành nói chung và các doanh nghi4p lI hành qu c t< nói riêng ñã thW hi4n nhIng vai trò chính sau:

* Vai trò phVc vV, ñáp ng nhu c/u cWa khách trong nh ng chuy4n

du l-ch Vai trò này ñư;c thW hi4n ngay tw khi các doanh nghi4p lI hành xu=t hi4n và phát triWn, hoàn thi4n, hi4n ñ)i din Tw chl ch( phYc vY nhIng thông tin liên quan ñ<n các chuy<n ñi cda khách, các doanh nghi4p lI hành

ñã ti<n t i vi4c phYc vY phin l n các nhu ciu cda du khách trong chuy<n du lMch cda mình Càng ngày, ho)t ñOng phYc vY khách cda các doanh nghi4p

lI hành, càng ña d)ng c2 v8 lo)i hình, giá c2 và mVc ñO phYc vY Thông qua vi4c thhc hi4n vai trò này, các doanh nghi4p lI hành ñã t)o ra mOt lo)i s2n ph`m ñ9c thù ñó chính là các tour du lMch

* Vai trò c/u n2i gi a khách du l-ch v i tài nguyên du l-ch và các d-ch vV du l-ch khác Khi s2n xu=t bán và thhc hi4n các chương trình du lMch, các doanh nghi4p lI hành nói chung và doanh nghi4p lI hành qu c t< nói riêng ñã ñưa vào ñó các tài nguyên du lMch vkt thW ho9c phi vkt thW (ho9c c2 hai) ñW khai thác phYc vY khách như tham qua, khám phá, thưFng ngo)n tài nguyên ðgng th i ñW có ñư;c chuy<n du lMch, trong chương trình ph2i

có các dMch vY cin thi<t như vkn chuyWn khách, dMch vY lưu trú, dMch vY ăn

u ng trong chuy<n du lMch, dMch vY hư ng d n du lMch su t tuy<n ho9c t)i ñiWm, các dMch vY bX sung theo sF thích cda khách Trong thhc t< các dMch

vY này do nhi8u nhà cung c=p khác nhau cung Vng và phYc vY Vì lu =y vai trò ciu n i cda ho)t ñOng lI hành là r=t quan tr ng Trong thhc t<, vai trò liên k<t này ñã b2o ñ2m cho sh ra ñ i cda s2n ph`m lI hành và là cơ sF cho

sh tgn t)i và phát triWn cda doanh nghi4p lI hành Các nhà cung c=p dMch vY

du lMch cũng ph2i dha vào vi4c h;p tác v i các doanh nghi4p lI hành ñW tiêu thY s2n ph`m cda mình

* Vai trò môi gi i trung gian cda doanh nghi4p lI hành thW hi4n qua các ho)t ñOng gi i thi4u, bán u‰ thác các chương trình, dMch vY du lMch và các dMch vY khác do các nhà s2n xu=t cung c=p Thhc hi4n vai trò này, các doanh nghi4p lI hành và các nhà cung c=p ñã liên k<t v i nhau ñW thi<t lkp nên mOt m)ng lư i phân ph i nhmm b2o ñ2m ñưa các s2n ph`m du lMch ñ<n

v i là ngư i tiêu dùng du lMch

Trong ho)t ñOng kinh doanh lI hành, vai trò môi gi i trung gian ngày càng ñư;c ñ8 cao và t{ rõ nhIng l;i th< cda nó, ñ9c bi4t là trong ñi8u ki4n các doanh nghi4p lI hành, các nhà cung c=p cin mF rOng ph)m vi ho)t ñOng và ñ i tư;ng tiêu thY s2n ph`m Quá trình h;p tác, liên k<t trong ho)t ñOng lI hành càng ñòi h{i vai trò môi gi i trung gian này

* Vai trò ñi'u ti4t m2i quan h# cung p c/u trong du l-ch Trong ho)t ñOng du lMch, m i quan h4 cung R ciu dicn ra khá phVc t)p và chMu tác ñOng

qua l)i cda nhi8u y<u t c2 bên trong và bên ngoài Trong khi cung du lMch thư ng c ñMnh, không di chuyWn (t)i chl) thì ciu du lMch có xu hư ng phân tán, m9t khác, ciu du lMch h<t sVc ña d)ng, phong phú, có tính ch=t tXng h;p trong khi cung du lMch ch( ñáp Vng mOt cách ñơn l‡ F nhIng dMch vY nh=t ñMnh ñ i v i ciu du lMch Chính các doanh nghi4p lI hành là ngư i giI vai trò ñi8u ti<t các m i quan h4 này, h)n ch< sh chia cˆt giIa cung và ciu du lMch c2 trong không gian, th i gian cũng như cơ c=u, chdng lo)i s2n ph`m/dMch vY Thhc hi4n vai trò này, các doanh nghi4p lI hành cũng góp phin khu<ch trương, qu2ng cáo cho các nhà cung c=p dMch vY du lMch, h)n ch< nhIng rdi ro tw ho)t ñOng thM trư ng du lMch M9t khác vai trò này còn thW hi4n tính ñMnh hư ng cda thM trư ng khách du lMch trong xu hư ng tiêu dùng du lMch trong ph)m vi qu c gia, khu vhc và qu c t<

1.2.2.2 Ch c năng cWa doanh nghi#p l hành

ChVc năng cda các doanh nghi4p lI hành vwa ph2n ánh chVc năng chung cda du lMch vwa thW hi4n nhIng nét ñ9c thù riêng cda mình Xu=t phát

tw vai trò cda các doanh nghi4p lI hành nói chung và doanh nghi4p lI hành

qu c t< nói riêng, có thW th=y nhIng doanh nghi4p này ñã và ñang thhc hi4n nhIng chVc năng chính sau:

* Ch c năng kinh t4: ðây là mOt trong nhIng chVc năng cơ b2n nh=t cda doanh nghi4p lI hành ChVc năng này thW hi4n thông qua ho)t ñOng nghiên cVu thM trư ng s2n xu=t, qu2ng bá, bán và thhc hi4n các chương trình

du lMch nhmm mang l)i l;i nhukn cho doanh nghi4p lI hành ChVc năng này bao hàm c2 vi4c t)o ra s2n ph`m lI hành ñW mang l)i l;i ích nhi8u m9t cho

xã hOi Vi4c coi du lMch là ngành kinh t< ñ i ngo)i hay ho)t ñOng xu=t kh`u t)i chl ñã thW hi4n rõ nét chVc năng kinh t< cda các doanh nghi4p lI hành

qu c t< M9t khác, v i chVc năng kinh t<, các doanh nghi4p lI hành còn góp phin mang l)i l;i ích kinh t< cho nhi8u ngành khác do sh tham gia trhc ti<p hay gián ti<p vào kinh doanh lI hành như giao thông vkn t2i, thương m)i,

bưu ñi4n, nông nghi4p, thd công nghi4p, b2o hiWm, y t<, lâm nghi4p ChVc năng kinh t< cda các doanh nghi4p lI hành không ch( là mang l)i l;i ích kinh t< trhc ti<p mà còn góp phin thúc ñ`y sh phát triWn cda các ngành, các lĩnh vhc kinh t< khác trong xã hOi

* Ch c năng xã h i: Du lMch phát triWn nhmm ñáp Vng nhIng nhu ciu v8 ñi l)i, tham quan, chiêm ngưzng, ngh( dưzng, thăm thân, tìm ki<m cơ hOi nên chVc năng xã hOi ñư;c thW hi4n khá nXi bkt trong các ho)t ñOng cda doanh nghi4p lI hành Các doanh nghi4p này giI vai trò ciu n i cho sh g9p gz giao ti<p, giIa con ngư i v i con ngư i, giIa dân tOc này v i dân tOc khác, ñMa phương này v i ñMa phương khác, giIa các th< h4 ChVc năng xã hOi cda các doanh nghi4p lI hành thW hi4n qua tính hư ng ñích cda

xã hOi nói chung, cda khách du lMch nói riêng ChVc năng xã hOi trong ho)t ñOng cda các doanh nghi4p lI hành còn thW hi4n F chl, cùng v i vi4c mang l)i l;i ích kinh t< cho các ngành, các lĩnh vhc có liên quan trhc ti<p và gián ti<p, ho)t ñOng lI hành góp phin quan tr ng vào vi4c gi2i quy<t công ăn vi4c làm cho nhi8u ngư i lao ñOng trong các ngành, các lĩnh vhc =y

* Ch c năng văn hoá: ChVc năng này thW hi4n trong r=t nhi8u ho)t ñOng cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< như khai thác các giá trM văn hoá, t)o s2n ph`m du lMch văn hoá, truy8n bá và ti<p thu văn hoá dân tOc và nhân lo)i, xây dhng và qu2ng bá văn hóa du lMch…

Tài nguyên du lMch nhân văn bao ggm nhi8u giá trM văn hóa và các y<u t khác, trong ñó các di s2n văn hoá vkt thW và phi vkt thW, các s2n ph`m văn hoá có vM trí quan tr ng nh=t trong vi4c t)o nên các s2n ph`m lI hành Bmng vi4c ch n l c các giá trM văn hoá, các s2n ph`m văn hóa có sVc h=p

d n khách, các doanh nghi4p lI hành ñã gi i thi4u, truy8n bá văn hoá cda các vùng, mi8n, qu c gia khác nhau ñ<n v i khách du lMch

M9t khác, du khách tw nhi8u vùng, mi8n, qu c gia, dân tOc mang theo b2n sˆc văn hoá cda mình ñ<n nhIng nơi khác, din din t)o nên quá trình giao lưu, ti<p bi<n văn hoá nhân lo)i, r=t th nhiên và cin thi<t Tuy nhiên, măt trái cda v=n ñ8 này là có c2 nhIng giá trM văn hoá không phù h;p cin ngăn ngwa

* Ch c năng liên k4t và hSp tác: KW tw khi có ho)t ñOng lI hành ñ<n nay, ho)t ñOng s2n xu=t kinh doanh cda các doanh nghi4p lI hành ch( có thW thhc hi4n ñư;c v i sh h;p tác, tham gia cda nhi8u ngành, nhi8u lĩnh vhc

Dù là chương trình du lMch, chuy<n du lMch ñư;c xây dhng hoàn h2o,

có sVc h=p d n ngư i tiêu dùng du lMch ñ<n ñâu ñi chăng nIa cũng không thW thành s2n ph`m lI hành t t n<u không có sh ph i h;p, sh cOng tác cda nhIng ngành, nhIng lĩnh vhc liên quan tw các cơ sF lưu trú, vkn chuyWn khách du lMch các cơ quan qu2n lý tài nguyên du lMch, các cơ quan chVc năng ñ<n chính quy8n và cOng ñgng dân cư ñMa phương ChVc năng này thW hi4n rõ nét qua các m i quan h4 giIa doanh nghi4p lI hành v i các ñơn vM cung Vng các dMch vY du lMch và các doanh nghi4p gƒi khách Ngoài ra chVc năng liên k<t và h;p tác cda các doanh nghi4p lI hành còn thW hi4n thông qua vi4c thu thkp, trao ñXi thông tin liên quan t i thM trư ng khách, t i vi4c thhc hi4n chương trình cũng như các ho)t ñOng xây dhng và xúc ti<n, qu2ng

+ Ho)t ñOng kinh doanh lI hành t)o ra nhIng s"n phYm là các d-ch

vV tmn t i chW y4u dư i d ng vô hình ðây là ñ9c ñiWm r=t quan tr ng, nó 2nh hưFng t i hiu h<t các công ño)n trong quá trình kinh doanh lI hành S2n ph`m lI hành bao ggm các chương trình du lMch, các dMch vY trung gian, các dMch vY bX sung và các s2n ph`m tXng h;p Do các s2n ph`m này ñ8u tgn t)i dư i d)ng vô hình nên nó cũng mang nhIng ñ9c trưng chung cda hàng hoá dMch vY như tính không lưu kho, không nhkn bi<t ñư;c s2n ph`m trư c khi tiêu dùng, không chuyWn quy8n sF hIu

+ K<t qu2 cda ho)t ñOng lI hành phV thu c và nhi'u nhân t2 và không 7n ñ-nh Quá trình ho)t ñOng lI hành ñW t)o ra s2n ph`m phY thuOc vào r=t nhi8u y<u t c2 khách quan l n chd quan như các nhà cung c=p, tài nguyên du lMch, ñi8u ki4n th i ti<t khí hku, ñi8u ki4n giao thông R=t nhi8u trong s các nhân t này nmm ngoài kh2 năng kiWm soát cda doanh nghi4p, do vky, ch=t lư;ng cda s2n ph`m lI hành thư ng khó xác ñMnh trư c

và không Xn ñMnh Chính ñi8u này ñã gây ra r=t nhi8u khó khăn cho các doanh nghi4p lI hành trong vi4c duy trì và ñ2m b2o ch=t lư;ng các s2n ph`m cda mình

+ Quá trình s"n xuUt và quá trình tiêu dùng trong ho t ñ ng kinh doanh l hành diIn ra cùng m t lúc Các dMch vY ch( ñư;c thhc hi4n khi ñã

có khách hàng, doanh nghi4p hiu như không thW bi<t trư c s lư;ng khách,

kh i lư;ng dMch vY, doanh thu cũng như nhIng chi phí mình su thhc hi4n ði8u này làm cho vi4c lkp k< ho)ch, tính toán chi phí, giá c2 cda các công

ty lI hành g9p nhi8u khó khăn

+ ð i v i các s2n ph`m do doanh nghi4p lI hành t)o ra, ngư i tiêu dùng rUt khó c"m nh6n ñưSc s khác bi#t trư c khi tiêu dùng s"n phYm l hành Do quá trình s2n xu=t và tiêu dùng dicn ra cùng mOt lúc ñgng th i rào

c2n ti<p ckn v i các y<u t ñiu vào cda ho)t ñOng kinh doanh lI hành r=t th=p nên hình thVc và k<t c=u s2n ph`m cda các doanh nghi4p lI hành r=t dc

bM sao chép cũng như khó t)o ra ñư;c sh khác bi4t Du khách thư ng ít có kh2 năng phân bi4t ñư;c ch=t lư;ng s2n ph`m cda các doanh nghi4p lI hành

và ch( có thW thhc sh c2m nhkn ñư;c chúng khi ñã tiêu dùng s2n ph`m

+ Các s2n ph`m cda doanh nghi4p lI hành rUt khó b"o h quy'n sr

h u Do ña s các s2n ph`m mà doanh nghi4p lI hành t)o ra ñ8u tgn t)i

dư i d)ng vô hình và dha nhi8u vào vi4c khai thác các giá trM cda tài nguyên thuOc sF hIu chung (tài nguyên du lMch) nên các s2n ph`m này thư ng không thW ñăng ký ñư;c quy8n sF hIu thương m)i Chính vì vky, tình tr)ng sao chép các s2n ph`m lI hành ñang là mOt hi4n tư;ng khá phX bi<n F Vi4t Nam ði8u này gây cho các doanh nghi4p lI hành làm ăn nghiêm túc nhi8u b=t l;i do chi phí ñiu tư cho vi4c nghiên cVu và xây dhng s2n ph`m m i là khá t n kém

+ Ho t ñ ng kinh doanh l hành thư*ng ñưSc triBn khai trên m t

ph m vi ñ-a lý r ng l n ð9c ñiWm này xu=t phát tw ñ9c ñiWm cda ciu du lMch Do ciu du lMch phân tán ñgng th i các dòng di chuyWn cda khách du lMch l)i hư ng t i nhi8u ñiWm khác nhau nên các doanh nghi4p lI hành thư ng ph2i triWn khai các ho)t ñOng cda mình trên mOt ph)m vi ñMa lý rOng ði8u này cũng gây nhi8u khó khăn cho các doanh nghi4p lI hành và thư ng làm tăng chi phí trong vi4c phân ph i s2n ph`m cũng như ñi8u hành các ho)t ñOng s2n xu=t, kinh doanh cda mình

+ Ho t ñ ng kinh doanh l hành mang tính th*i vV rõ nét ñ2i v i tnng ño n th- trư*ng Ciu du lMch phY thuOc r=t nhi8u vào th i gian rli, cách phân b và sƒ dYng th i gian rli cda dân cư cũng như ñi8u ki4n th i ti<t khí hku Do vky trong kinh doanh du lMch nói chung và kinh doanh lI

hành nói riêng tính th i vY ñã trF thành mOt hi4n tư;ng phX bi<n ðW khˆc phYc tình tr)ng này các doanh nghi4p lI hành buOc ph2i ti<n hành ña d)ng hoá s2n ph`m, khai thác trên nhi8u phân ño)n thM trư ng ho9c trên nhi8u thM trư ng khác nhau ñgng th i ph2i sƒ dYng các chính sách giá c2 cũng như chính sách s2n ph`m mOt cách h;p lý

+ Ho t ñ ng kinh doanh l hành phV thu c vào nhi'u y4u t2 khách quan thu c môi trư*ng vĩ mô, ngoài t/m kiBm soát cWa doanh nghi#p Các y<u t cda môi trư ng vĩ mô bên c)nh nhIng 2nh hưFng t i các doanh nghi4p lI hành gi ng như các ngành khác còn là mOt thành t t)o ra s2n ph`m lI hành Do vky thM trư ng du lMch nói chung mang tính nh)y c2m r=t cao ñ i v i các y<u t này MOt sh bi<n ñOng nh{ (tính theo mVc ñO tác ñOng chung) cda môi trư ng vĩ mô như sh thay ñXi cda môi trư ng th nhiên, an ninh chính trM, kinh t< cũng gây ra nhIng thay ñXi (ñôi khi là r=t

l n) trong tương quan cung R ciu du lMch và vì vky, 2nh hưFng trhc ti<p t i ho)t ñOng kinh doanh cda các doanh nghi4p lI hành

1.2.3.2 ð(c ñiBm riêng cWa ho t ñ ng kinh doanh l hành qu2c t4

Bên c)nh nhIng ñ9c ñiWm nói chung cda ho)t ñOng kinh doanh lI hành, kinh doanh lI hành qu c t< cũng có nhIng ñ9c ñiWm riêng, tác ñOng mOt cách m)nh mu t i tX chVc ho)t ñOng cũng như k<t qu2 và hi4u qu2 kinh doanh cda các doanh nghi4p

+ Kinh doanh l hành qu2c t4 thu c lĩnh v c kinh t4 ñ2i ngo i Kinh doanh lI hành qu c t< ñ i v i các qu c gia nhkn khách ñư;c coi là ho)t ñOng xu=t kh`u “t)i chl”, mang l)i ngugn thu ngo)i t4 còn ñ i v i các qu c gia gƒi khách thì ñây là ho)t ñOng nhkp kh`u

+ Ho)t ñOng kinh doanh lI hành qu c t< phV thu c vào nhi'u chính sách trong ñó ñ(c bi#t là ñ2i ngo i cWa qu2c gia Kinh doanh lI hành qu c

t< thuOc lĩnh vhc kinh t< qu c t< nên phY thuOc r=t nhi8u vào các chính sách kinh t< ñ i ngo)i, quan h4 ngo)i giao, vM th< cda qu c gia… ði8u này ñã làm cho các bi<n s môi trư ng vĩ cda các doanh nghi4p lI hành qu c t< thư ng r=t khó phân tích và dh báo

+ Ho)t ñOng kinh doanh lI hành qu c t< thư ng b- chi ph2i bri lu6t pháp, quy ñ-nh cWa c" qu2c gia ñi và ñ4n trong chuy4n hành trình cWa khách Các công ty lI hành gƒi khách (TA) mOt m9t ph2i tuân thd h4 th ng lukt pháp t)i qu c gia gƒi khách nhưng m9t khác, h ph2i ñ2m b2o các khách du lMch này không vi ph)m các quy ñMnh pháp lukt t)i các qu c gia nhkn khách trong quá trình ñi du lMch Quá trình này cũng dicn ra tương tư

v i các công ty lI hành qu c t< nhkn khách thông qua h4 thông lukt pháp cda qu c gia nhkn khách và nOi dung h;p ñgng ký k<t v i công ty gƒi khách ði8u này khác hoàn toàn v i kinh doanh lI hành nOi ñMa khi ch( chMu

sh ñi8u ch(nh bmng lukt pháp cda mOt qu c gia

+ Kh" năng can thi#p, ñi'u ch0nh th- trư*ng cWa các doanh nghi#p l hành qu2c t4 nh6n khách thư*ng thUp Khác v i các doanh nghi4p lI hành nOi ñMa, kh2 năng tác ñOng t i nhu ciu cda thM trư ng cda các doanh nghi4p

lI hành qu c t< nhkn khách thông qua các ho)t ñOng marketing cda mình thư ng không l n Do vky, ñW phát triWn thM trư ng, hiu h<t các doanh nghi4p này ñ8u cin có sh hl tr; cda chính phd thông qua các ho)t ñOng ngo)i giao, giao lưu văn hoá hay các các ho)t ñOng xúc ti<n ñiWm ñ<n c=p

Kh2 năng c)nh tranh là mOt khái ni4m r=t hay ñư;c ñ8 ckp ñ<n trong các phân tích kinh t< R=t nhi8u nghiên cVu ñã c gˆng ti<p ckn khái ni4m này theo c2 phương pháp ñMnh tính và ñMnh lư;ng Thông thư ng, kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p và ngành thư ng ñư;c phân tích theo ba quan ñiWm chính

Khung phân tích theo quan ñiBm qu"n tr- chi4n lưSc chính là vi4c nhìn nhkn nhIng ưu th< v8 c=u trúc ngành/doanh nghi4p Quan ñiWm này cũng ñòi h{i ph2i tính t i các ngugn lhc có tính “riêng bi4t” cũng như nhIng ý tưFng qu2n trM m i gˆn li8n v i sh phát triWn nh2y v t cda công ngh4 thông tin và thương m)i ñi4n tƒ

Quan ñiBm tân c7 ñiBn là ti8n ñ8 cho nhIng phân tích dha trên l;i th<

so sánh, chi phí và các nhân t , ñ9c bi4t là các nhân t chính sách có thW làm ch4ch hư ng vi4c phân bX các ngugn lhc

Quan ñiBm t7ng hSp c gˆng thW hi4n c2 nhIng phân tích ñMnh tính và ñMnh lư;ng cũng như c2 nhIng quan sát tĩnh và ñOng ñW t)o ra mOt khung khX ñánh giá hoàn ch(nh kh2 năng c)nh tranh ngành/doanh nghi4p

Chính vì ñư;c phân tích dư i nhi8u góc ñO và xu=t phát tw nhIng quan ñiWm khác nhau, các tiêu chí ñánh giá kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p cũng khác nhau, phY thuOc vào mYc ñích ñánh giá, phương pháp lukn, và mVc ñO s•n có cda s li4u Nhưng nhìn chung, các tiêu chí v8 kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p ph2n ánh nhIng khía c)nh, v=n ñ8 mang tính nOi lhc và là n8n t2ng cho m i ho)t ñOng cda doanh nghi4p:

Kh2 năng duy trì và mF rOng thM phin

Kh2 năng c)nh tranh cda s2n ph`m

Kh2 năng duy trì nâng cao hi4u qu2 kinh doanh

Kh2 năng thích Vng và ñXi m i

Kh2 năng thu hút ngugn lhc

Kh2 năng liên k<t và h;p tác

1.3.1.2 Phương pháp ThompsonpStrickland

Hi4n nay ựa s các nghiên cVu ựMnh lư;ng ự8u vkn dYng phương pháp Ma tr6n ựiBm cda ThompsonRStrickland ựW xác ựMnh kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p Theo ựó, phương pháp xác ựMnh kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p bao ggm 4 bư c chắnh sau:

Bư c 1: Xác ựMnh danh mYc các nhân t , năng lhc bO phkn c=u thành kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p, danh mYc này có thW thay ựXi

và khác bi4t theo ngành và s2n ph`m cY thW Kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p ch( bao hàm các nhân t chd quan, ph2n ánh nOi lhc cda doanh nghi4p, không bao hàm các nhân t khách quan, các y<u t môi trư ng kinh doanh

Bư c 2: đánh giá ựMnh tắnh ho9c/và ựMnh lư;ng ựW cho ựiWm twng nhân t , năng lhc bO phkn ự i v i twng doanh nghi4p Thư ng cho ựiWm tw

1 (y<u nh=t) ự<n 10 (m)nh nh=t) Mli nhân t có thW có nhIng tiêu chu`n ựánh giá khác nhau ựW k<t qu2 có tắnh khách quan nh=t nhưng ự8u ph2i sẶ dYng chung mOt thang ựiWm

Bư c 3: TXng h;p ựiWm và tắnh ựiWm bình quân cda twng doanh nghi4p Có 2 phương pháp: Bình quân gi2n ựơn và bình quân gia quy8n

R Bình quân gi2n ựơn: ∑

=

Trong ựó: xi là ựiWm cda nhân t thV i

R Bình quân gia quy8n

i x f x

1

(fi ựư;c xác ựMnh theo tim quan tr ng cda nhân t i)

Bư c 4: So sánh ñiWm s cda các doanh nghi4p ñW xác ñMnh thV th v8 kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p có thW so sánh, xác ñMnh vM trí các doanh nghi4p theo twng nhân t , cYm nhóm nhân t và tXng thW t=t c2 các nhân t

N<u có chuli th i gian v8 ñiWm s ph2n ánh kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p, có thW vkn dYng các phương pháp phân tích ñOng ho9c phân tích nhân t nhi8u chi8u ñW ñánh giá mOt cách toàn di4n kh2 năng c)nh tranh cda doanh nghi4p

1.3.1.3 Các phương pháp xác ñ-nh trMng s2

Trong hiu h<t các nghiên cVu kinh t<, các nhân t có nhIng tác ñOng r=t khác nhau ñ<n mYc ñích và k<t qu2 nghiên cVu Chính vì vky hiu h<t các nghiên cVu sƒ dYng phương pháp Ma tr6n ñiBm ñ8u sƒ dYng ch( s bình quân gia quy8n ñW ph2n ánh k<t qu2 Do vky, vi4c xác ñMnh tr ng s (quy8n

s ) cda các các nhân t tác ñOng có ý nghĩa ñ9c bi4t quan tr ng, mang tính

c t lõi và quy<t ñMnh ñ<n ñO chính xác cda các k<t qu2 nghiên cVu Hi4n nay các nghiên cVu kinh t< nói chung và nghiên cVu v8 kh2 năng c)nh tranh nói riêng thư ng sƒ dYng 3 phương pháp chính sau ñW xác ñMnh tim quan tr ng cda các nhân t tác ñOng (tr ng s ) trong mô hình nghiên cVu cda mình + Phương pháp chuyên gia:

NOi dung cơ b2n cda phương pháp này là yêu ciu các chuyên gia (cá nhân ho9c tX chVc) ñưa ra nhkn ñMnh v8 tim quan tr ng cda các nhân t tác ñOng ñW tw ñó xác ñMnh ho9c/và tính toán các tr ng s cho twng nhân t Trong phương pháp này, vi4c lha ch n các chuyên gia có ý nghĩa r=t quan

tr ng, 2nh hưFng r=t l n ñ<n tính chính xác cda k<t qu2 nghiên cVu V8 nguyên tˆc, s lư;ng các chuyên gia ñư;c lha ch n càng l n thì tính chính xác càng cao và ngư;c l)i

Theo phương pháp chuyên gia, có hai cách cơ b2n ñW xác ñMnh tr ng

s (Fi) cda các nhân t trong mô hình tính toán (Xem Sơ ñm 1.1):

+ Cách th nhUt: ð8 nghM các chuyên gia x<p thV th tim quan tr ng cda các nhân t tác ñOng theo chi8u tăng din sau ñó tính tXng (Ai) các s thV

th này cho twng nhân t theo công thVc sau:

∑

=

=

) : 1 (

, m j

j i

Trong ñó: Ai là tXng các s thV th cda nhân t i (i = 1÷n)

ni,j là s s thV th cda nhân t i trong ý ki<n j (j=1÷m)

i i

n m

A

Phương pháp này có ưu ñiWm là nhanh chóng và khá thukn l;i cho chuyên gia trong vi4c xác ñMnh tim quan tr ng cda các nhân t Tuy nhiên

v i nhIng mô hình mà s lư;ng các nhân t quá nhi8u thì phương pháp này

dc cho ra k<t qu2 có ñO sai s (ho9c ñO l4ch chu`n) l n

+ Cách th hai: ð8 nghM các chuyên gia xác ñMnh tr ng s cho twng nhân t (fi) theo mVc ñO quan tr ng cda twng nhân t sao cho tXng các tr ng

s này bmng 1 Khi ñó tr ng s chung (Fi) cho twng nhân t ñư;c xác ñMnh bmng cách l=y trung bình cOng các tr ng s các nhân t này:

m

f

j i i

=

∑

= n i i

Trong ñó fi,j là tr ng s cda nhân t i trong ý ki<n j

Ngoài ra, ñ i v i nhIng nghiên cVu ñã có ti8n l4 và các nghiên cVu trư c ñã ñư;c xác thhc là có ñO chính xác cao, nhIng nghiên cVu sau này

có thW sƒ dYng l)i các tr ng s cda nghiên cVu trư c rgi ñi8u ch(nh cho phù h;p v i mYc ñích và nOi dung nghiên cVu

Sơ ñU 1.1 Xác ñ9nh tr‚ng sY brng phương pháp chuyên gia

+ Phương pháp hUi quy ña bi n

ðây là mOt phương pháp ñư;c sƒ dYng rOng rãi trong các nghiên cVu ñMnh lư;ng hi4n nay Thhc t< ñã chVng minh phương pháp này thư ng cho k<t qu2 khá khách quan nên hiu h<t các nghiên cVu hi4n nay v8 thhc tr)ng kh2 năng c)nh tranh cda các doanh nghi4p ñ8u sƒ dYng phương pháp này ñW tính toán

Theo phương pháp này, tr ng s cda các nhân t ñư;c xác ñMnh bmng cách lha ch n mOt cách ñMnh tính mOt s doanh nghi4p mà kh2 năng c)nh tranh có thW phân bi4t ñư;c mOt cách rõ ràng rgi x<p theo thV th kh2 năng

Yêu ciu chuyên gia x<p thV th các

nhân t tác ñOng theo tim quan

tr ng tw th=p ñ<n cao

Yêu ciu chuyên gia cho ñiWm tim quan tr ng cda các nhân t tác ñOng (tXng bmng 1)

L=y tXng thV th cda twng nhân t

chia cho tXng s thV th nhân v i

Tr‚ng

sY