TỔ CHỨC BÀI THỰC HÀNH MÔN CÔNG NGHỆ 9 MODUN: LẮP ĐẶT MẠNG ĐIỆN TRONG NHÀ

TỔ CHỨC BÀI THỰC HÀNH MÔN CÔNG NGHỆ 9 MODUN: LẮP ĐẶT MẠNG ĐIỆN TRONG NHÀ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN SÁNG KIẾN: TỔ CHỨC BÀI THỰC HÀNH MÔN CÔNG NGHỆ 9

MODUN: LẮP ĐẶT MẠNG ĐIỆN TRONG NHÀ

Năm học: 2012 - 2013

I TÁC GIẢ:

Họ và tên: Ninh Văn Vị

Chức danh: Giáo viên

Địa chỉ: Trường THCS Phú Long

II NỘI DUNG

PHẦN I: CƠ SỞ CHỌN ĐỀ TÀI:

Cùng với Giáo Dục và Đào Tạo, khoa học công nghệ được xem là quốc sách hàng đầu khẳng định tầm quan trọng của giáo dục trong thời kì Công nghiệp hóa và Hiện đại hóa đất nước Với mục tiêu xây dựng con người mới, đào tạo thế hệ trẻ có đạo đức trong sáng, có tri thức khoa học, có tư tưởng sáng tạo, có năng lực thực hành giỏi, có tác phong công nghiệp và có sức khỏe

Ở trường THCS môn công nghệ 9 là một môn học mới được thiết kế theo mô đun nghề nên thời lượng thực hành khá cao, môn học mang tính thực tế, rất thiết thực cho viêc chọn nghề, hướng nghiệp cho học sinh THCS

Trong thời kì kinh tế mở cửa thì việc học tập của học sinh ngày càng được nâng cao, từ cơ sở vật chất đến nội dung kiến thức bài học Trong những năm gần đây chương trình đổi mới sách giáo khoa nói chung và môn công nghệ nói riêng là một bước ngoặc về sự đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên và đổi mới về phương pháp học tập của học sinh

Trong thực tế môn công nghệ hiện nay chưa được coi trọng thực sự bởi vì nó chỉ là môn học bổ trợ kiến thức về đời sống, xã hội tự nhiên và cung cấp cho các em những kiến thức về một số nghề trong thực tiễn, nhiều em chưa ý thức được tầm quan trọng của việc học môn học này

Để đáp ứng nhu cầu đó, cần nâng cao chất lượng dạy và học nhằm đào tạo cho học sinh có thói quen chủ động sáng tạo, chống lại thói quen thụ động khi tiếp thu bài

Ngành giáo dục đã tiến hành đối mới phương pháp dạy học theo hướng giảm lý thuyết tăng tính thực hành, đảm bảo tính vừa sức cho học sinh

Đối với môn công nghệ, thực hiện việc đổi mới phương pháp là một việc làm rất cần thiết, nhằm giúp học sinh tích cực hơn, chủ động hơn khi tiếp thu kiến thức Qua thực tế giảng dạy môn công nghệ nhiều năm liền tôi xin trình bày một vài kinh nghiệm của mình về việc dạy thực hành môn công nghệ 9 “Môdun lắp đặt mạng điện trong nhà” theo phương pháp đổi mới

PHẦN II: NỘI DUNG

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN:

Môn Công Nghệ 9 được thiết kế theo mô đun nghề Mô đun nghề điện dân dụng nói riêng cũng như các mô đun nghề khác của môn Công Nghệ 9 có thời lượng thực hành khá cao Các bài thực hành có hai dạng:

+ Vận dụng lí thuyết để giải các bài tập tình huống, bài thực hành rèn luyện kĩ năng

+ Thực hành tạo sản phẩm: Chủ yếu là thực hành việc thực hiện quy trình công nghệ, các thao tác kĩ thuật sản xuất ra một sản phẩm đơn giản

Cấu trúc chung của các bài thực hành có: Phần chuẩn bị, nội dung thực hành, trình tự tiến hành hoặc mẫu báo cáo có phần đánh giá Cấu trúc này đảm bảo được những yêu cầu của nội dung thực hành, tuy nhiên để vận dụng vào thực tế nhằm giúp cho học sinh nâng cao kĩ năng thì cần phải áp dụng một cách linh hoạt theo từng nội dung cụ thể

Một thực tế là sau khi hoàn thành chương trình thì đa phần học sinh thao tác thực hành còn yếu, để tự mình tạo ra một sản phẩm theo yêu cầu là vô cùng khó khăn

vì đặc trưng của môn học đòi hỏi người học phải được trang bị nhiều kĩ năng khác nhau như: Cách sử dụng các loại kìm điện, sử dụng khoan, sử dụng cưa, sử dụng tua vít … Mặt khác còn phải có kĩ năng thiết kế mạch điện, có óc quan sát thẩm mĩ

2 CƠ SỞ THỰC TIỄN:

Trên thực tế việc thực hiện chương trình đối với các trường THCS ở vùng miền núi nói chung, ở trường THCS Phú Long nói riêng còn gặp nhiều trở ngại vì cơ sở vật chất chưa đảm bảo Mặt khác các đồ dùng, thiết bị dạy học có chất lượng không cao, các thiết bị, vật liệu tiêu hao chưa bổ sung kịp thời

Môn Công Nghệ 9 còn là một môn học khô cứng mang tính hướng nghiệp, việc lôi cuốn học sinh yêu thích môn học thì đòi hỏi giáo viên phải đầu tư rất nhiều Tâm lí các em là ngại khi thực hành ngay tại lớp, không hứng thú tìm tòi chuẩn bị thêm ở nhà, điều này đã được kiểm nghiêm qua các năm học

2.1 Về đối tượng:

Các em vùng cao đa phần đều là con em gia đình làm nghề nông nghiệp Việc hướng các em yêu thích nghề nghiệp mang tính công nghiệp như môn Công Nghệ mô đun: Lắp đặt mạng điện trong nhà là điều trước tiên các giáo viên giảng dạy bộ môn Công Nghệ phải thực hiện Các em còn ngại khi tiếp xúc với điện, với các thiết bị điện, mặt khác các thiết bị điện với các em còn khá mới mẻ, thậm chí có một số em còn chưa có điều kiện tự tay mình lắp đặt các thiết bị điện trong nhà

2.1 Về khách quan:

Điều kiện cơ sở vật chất nhà trường chưa đủ đảm bảo cho việc thực hiện bài thực hành cho nhiều học sinh tham gia cùng một lúc, chưa có phòng thực hành Lí-Công nghệ đủ tiêu chuẩn, các dụng cụ thiết bị cũng như vật liệu điện còn thiếu, đặc biệt là các thiết bị được cấp về có chất lượng không cao, thậm chí sử dụng vài lần đã hỏng

3 Thực trạng dạy học môn công nghệ 9 tại trường THCS Phú Long trước năm học 2011 - 2012:

3.1 Khảo sát:

Sau khi thăm dò, lấy ý kiến học sinh vê môn Công Nghệ tôi thấy đa phần các

em ngại khi học môn này vì các em nhận thấy sản phẩm của mình tạo ra chỉ mang tính thí nghiệm mà chưa thực tế, không được áp dụng vào sử dụng

Trong các kỳ thi học sinh giỏi, kỳ thi vào lớp 10, xa hơn nữa là thi vào Đại học, Cao đẳng và các trường chuyên nghiệp đều không có môn này Thế nên các em coi đây là môn phụ không quan trọng thậm chí còn xếp sau mức độ quan trọng của các môn như Thể dục, Âm nhạc và Mỹ thuật bởi những môn đó còn được xếp vào các môn năng khiếu Bên cạnh đó gia đình các em cũng định hướng cho các em theo các khối học như A, B, C, D, G Thời gian lên lớp của bộ môn là 1 tiết/ tuần chính vì vậy mà sau 1 tuần thì các em đã quên hết những gì đã học của tuần trước tạo nên cản trở rất nhiều trong công tác dạy học, rèn rũa các em, giáo dục các em yêu thích bộ môn Công nghệ

Do đặc trưng của bộ môn là thực hành nhiều nên các em không thích học thực hành ngay tại phòng lí thuyết vì: Phải kê bàn ghế, vận chuyển dụng cụ, vật liệu, thiết

bị thực hành …Số lượng học sinh chung một nhóm là khá đông vì thiếu dụng cụ nên

không phải em nào cũng có thể tự tay mình làm ra sản phẩm, tỉ lệ học sinh muốn thực hành tại phòng thực hành bộ môn hoặc làm việc có ứng dụng vào thực tế là khá cao

3.2 Các giải pháp cũ thường thực hiện:

- Phần lí thuyết được tiến hành trên lớp học Ở phần này Giáo viên cho học sinh tìm hiểu nội dung của bài thông qua sách giáo khoa và mô hình dạy học sẵn có

- Phần thực hành được tiến hành trong 2 tiết còn lại của bài ngay trên lớp học bàn ghế vẫn kê như khi học lý thuyết Khi thực hành xong giáo viên trực tiếp đánh giá cho điểm

* Ưu điểm: Học sinh không phải di chuyển vị trí học tập nên thời gian ổn định nhanh

hơn

* Nhược điểm:

- Phần thực hành, Học sinh và Giáo viên khó khăn trong việc vận chuyển thiết

bị, các thao tác thực hành của các em bị hạn chế nếu ngồi bàn như học lý thuyết Khó khăn trong việc tiếp xúc với nguồn điện Không hình thành được tác phong làm việc theo quy trình (tác phong công nghiệp) Dẫn đến giờ học nhàm chán, học sinh làm cứ làm, học sinh ngồi chơi cứ ngồi chơi do không đủ không gian để các em cùng thực hành

- Học sinh chỉ có thể tiếp xúc được sản phẩm của nhóm mình mà không thể tiếp xúc với sản phẩm của các nhóm khác để rút kinh nghiệm cho bài thực hành sau đó, các em khó có thể lường hết được một số lỗi hay một số sáng kiến của các nhóm khác

3.3 Giải pháp mới:

Thực tế dạy học môn Công Nghệ 9 Mô đun lắp đặt mạng điện trong nhà tại trường THCS Phú Long tôi mạnh dạn áp dụng một số kinh nghiệm từ năm học 2011 -2012:

Phần lí thuyết thực hành: ( Dạy trong 45 phút)

- Tìm hiểu sơ đồ nguyên lí: Giáo viên giúp học sinh tìm hiểu nguyên lí làm việc

của mạch điện qua hình vẽ, qua mô hình mạch điện mẫu, tổ chức cho học sinh tìm hiểu mối quan hệ điện của các phần tử trong mạch điện, ứng dụng mạch điện trong thực tế

- Vẽ sơ đồ lắp đặt: Trên thực tế qua trao đổi với một số đồng nghiệp ở trường

bạn thì rất ít học sinh có thể tự mình thiết kế và vẽ được sơ đồ lắp đặt đạt yêu cầu nên đôi khi giáo viên phải làm thay các em trong công việc này hoặc mất rất nhiều thời gian để định hướng cho các em Giáo viên tổ chức cho học sinh dựa vào sơ đồ nguyên

lí vẽ sơ đồ lắp đặt mạch điện theo đúng quy trình, khuyến khích học sinh có sự sáng tạo trong khi thiết kế mạch điện, sau đó thảo luận và chọn ra một sơ đồ khả thi nhất

- Lập kế hoạch làm việc: Giáo viên tổ chức cho học sinh lên kế hoạch làm việc

bao gồm lập bảng dự trù thiết bị, vật liệu, dụng cụ, các bước tiến hành, yêu cầu kĩ thuật từng bước …

- Giao công việc chuẩn bị về nhà cho từng nhóm Trước ngày có tiết Công nghệ

Giáo viên phải đến tận lớp nhắc lại để các em chuẩn bị bởi các em rất dễ quên

Phần thực hành: ( Dạy trong các tiết còn lại theo PPCT của một bài)

- Trong năm học 2011 – 2012 do điều kiện về cơ sở vật chất của nhà trường còn thiếu thốn nên chưa có phòng học bộ môn, bàn ghế không đủ tiểu chuẩn để cho học sinh thực hành, còn thiếu nguồn điện, mượn và trả thiết bị còn mất thời gian nhưng tôi

đã động viên các em kê lại bàn ghế từ ngang sang dọc và tiến hành chia nhóm ngay từ đầu năm cử những học sinh nói được, làm được làm các nhóm trưởng để chỉ đạo hoạt động trong nhóm Nên việc kiểm tra việc chuẩn bị của học sinh đều kiểm tra thông qua ban cán sự lớp và các nhóm trưởng

- Bên cạnh việc khắc phục khó khăn tôi đã đưa ra các phương pháp để hướng dẫn các em làm việc, phải nắm vững được trọng tâm và mục tiêu cần đạt tới trong mỗi tiết học, bài học

- Đổi mới cách kiểm tra đánh giá sản phẩm của học sinh bằng cách xây dựng các tiêu chí cho điểm để các nhóm dựa vào các tiêu chí đó để đánh giá và học hỏi những sáng kiến hay của nhóm bạn và khắc phục các lỗi mà nhóm khác gặp phải

- Kết quả năm học 2011 – 2012 đã có những chuyển biến theo hướng đi lên trông thấy

- Năm học 2012 – 2013 khi được sự quan tâm của các cấp các ngành, trường THCS Phú Long đã xây dựng được phòng học bộ môn trong đó có phòng Lí – Công

nghệ nên đã tạo điều kiện rất nhiều khi không phải mất thời gian vận chuyển thiết bị, không mất thời gian kê bàn ghế, có đủ khoảng không gian cho các em thực hành, có

đủ nguồn điện nếu cần nên kết quả của các em càng chuyển biến rõ rệt hơn nữa dẫn đến kết quả học tập của các em được nâng cao

- Giáo viên đưa ra các công đoạn, hướng dẫn học sinh thực hiện theo quy trình.

Các

công

đoạn

Nội dung công việc

của công đoạn Dụng cụ cần thiết

Yêu cầu kĩ thuật của công đoạn

Vạch

dấu

- Bố trí TB Trên BĐ

+ Bố trí các cầu chì

+ Bố trí công tắc

+ Bố trí ổ cắm

+ Thước kẻ + Bút chì

+ Bố trí thiết bị hợp lí + Vạch dấu chính xác vị trí khoan lỗ, bắt vít

Khoan

lỗ bảng

điện

+ Khoan lỗ đi dây

+ Khoan lỗ bắt vít

+ Mũi khoan + Máy khoan

+ Khoan chính xác lỗ khoan đi dây, lỗ khoan bắt vít Lỗ khoan thẳng

Nối dây

các

thiết bị

điện

+ Nối dây các TBĐ trên

BĐ

+ Nối dây ra đèn

+ Kìm tuốt dây + Kìm tròn + Kìm điện + Băng cách điện

- Mối nối đảm bảo kỹ thuật + An toàn điện

+ Dẫn điện tốt + Độ bền cao Lắp

TBĐ

vào BĐ

+ Cố định các cầu chì

+ Cố định công tắc

+ Cố định ổ cắm

+ Tua vít + Kìm

+ Lắp TB đúng vị trí

+ Các thiết bị được lắp chắc, đẹp

Kiểm

tra và

vận

hành

thử

- Kiểm tra

+ Kiểm tra mạch điện

+ Kiểm tra an toàn điện

+ Kiểm tra độ bền

- Vận hành thử

+ Kiểm tra HĐ của các

thiết bị

+ Bút thử điện + Đồng hồ vạn năng

+ Mạch điện đúng sơ đồ + An toàn điện

+ Mối nối đúng kỹ thuật + Mạch điện làm việc tốt

- Giáo viên tổ chức cho học sinh quan sát bảng điện mẫu, quá trình vận hành

làm việc của mạch điện

- Giáo viên giám sát hướng dẫn học sinh thực hành lắp đặt mạch điện thực tế

dựa vào sơ đồ lắp đặt

- Giáo viên đưa ra các tiêu chí sau đó tổ chức cho học sinh đánh giá chéo sản

phẩm của nhóm khác dựa vào các tiêu chí mà giáo viên đã đưa ra trước đó Sau đó giáo viên nhận xét, kết luận chung, rút kinh nghiệm

Ví dụ một mẫu báo cáo thực hành cụ thể:

Báo cáo thực hành Bài 6: LẮP MẠCH ĐIỆN BẢNG ĐIỆN

Lớp: 9… Nhóm: … Nhóm đánh giá: ……

Họ và tên các thành viên trong nhóm: 1:

2 .

3 .

4 .

5 .

* Đánh giá kết quả thực hành: Tiêu chí đánh giá Thang điểm đánh giá Điểm Nhận xét 1 Chuẩn bị thực hành 2

2 Đúng quy trình, thời gian, Thao tác kĩ thuật 2

3 Yêu cầu sản phẩm thực hành: + Bố trí thiết bị đẹp, hợp lí + Các mối nối chắc đẹp + Bảng điện làm việc tốt, đúng sơ đồ mạch điện 1

1

2

4 Đảm bảo an toàn điện 1

5 Vệ sinh nơi làm việc 1

Tổng số điểm 10

4 Kết quả thực hiện:

Sau khi áp dụng phương pháp mới vào thực tế giảng dạy tại trường THCS Phú Long năm học 2011 – 2012 đạt được kết quả như sau:

ĐIỂM TRUNG BÌNH CẢ NĂM

Năm học 2011 - 2012

STT LỚP HS

KÉM YẾU TỔNG

CỘNG TB KHÁ GIỎI

TỔNG CỘNG GHI

CHÚ

SL TL% SL TL% SL TL% SL TL% SL TL% SL TL% SL TL%

Kết thúc học kỳ I năm học 2012 – 2013 đạt được kết quả như sau:

ĐIỂM TRUNG BÌNH HỌC KỲ I

Năm học 2012 - 2013

STT LỚP HS

KÉM YẾU TỔNG

CỘNG TB KHÁ GIỎI

TỔNG CỘNG GHI

CHÚ

SL TL% SL TL% SL TL% SL TL% SL TL% SL TL% SL TL%

5 Bài học:

Thực tế trong nhiều năm học qua để đạt được nhiều kết quả cao như vậy thì đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị thật kĩ trước khi tiến hành cho học sinh tổ chức thực hành Nếu cần thì thiết thì giáo viên phải thao tác nhiều lần để nâng cao kĩ năng làm việc cũng như phán đoán được các nguyên nhân hư hỏng hoặc mạch điện không làm việc có thể xảy ra

Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hành phải quán xuyến được học sinh, phải đảm bảo các điều kiện an toàn lao động và an toàn điện cho học sinh Đặc biệt là khâu vận hành thử mạch điện giáo viên phải hết sức cẩn thận và kiểm tra kĩ lưỡng

Trong quá trình giảng dạy trực tiếp, trước khi cho học sinh thực hành bao giờ giáo viên cũng làm thử trước, bố trí trước nơi làm việc cho học sinh Đặc biệt là kiểm tra thật kĩ phần chuẩn bị của học sinh Khi sản phẩm hoàn thành thì giáo viên phải trực tiếp kiểm tra và vận hành thử

Sau mỗi bài thực hành thì giáo viên phải nhận xét, cho điểm và rút kinh nghiệm ngay