BÁO CÁO KHẢO SÁT, MÔ TẢ, ĐÁNH GIÁ CÁC DI TÍCH, DI SẢN VĂN HÓA MIỀN TRUNG

CẢM NHẬN VỀ CHUYẾN ĐI THỰC TẾ Chuyến đi thực tế với tên gọi “Hành trình di sản miền trung” của chúng tôi đã được khoa và nhà trường tổ chức đi khảo sát thực tế diễn ra tốt đẹp và để lại nhiều kỷ niệm trong sinh viên cũng như các thầy cô giáo cùng đoàn. Đối với bản thân tôi, trong chuyến đi thực tế này đã dể lại nhiều kỷ niệm trong tâm trí tôi, có lẽ tôi sẽ chẳng bao giờ quên được chuyến đi thực tế này, đây không chỉ là chuyến đi xa đầu tiên của đời sinh viên mà trong chuyến đi này, có những sự việc lần đầu tiên đến trong đời tôi,ngoài những gì tưởng tượng. Một chuyến đi không chỉ cho chúng tôi cơ hội thưởng thức những cảnh đẹp nên thơ mà còn là sự học hỏi về mọi điều từ văn hóa, ẩm thực, cách đối nhân xử thế và bài học về con người. Trong chuyến đi thực tế này chúng tôi đã có cơ hội được giao lưu với ác bạn sinh viên của khoa trong cơ sở miền trung. Các bạn sinh viên đã rất nhiệt tình chào đón chúng tôi, tại buổi giao lưu đã có nhiều trò chơi được tổ chức với sự tham gia của sinh viên cơ sở miền trung cũng như các bạn sinh viên trong đoàn. Thông qua các trò chơi đó đã thể hiện được sự gắn kết giữa các sinh viên. Tạo được một ấn tượng cho tôi và tôi sẽ chẳng bao giờ quên được.

MỤC LỤC

PHẦN 1: LỊCH TRÌNH THỰC TẾ 1

PHẦN 2: KHẢO SÁT, MÔ TẢ, ĐÁNH GIÁ CÁC DI TÍCH, DI SẢN VĂN HÓA TRONG CHUYẾN KHẢO SÁT THỰC TẾ 2

2.1 Bảo tàng nghệ thuật điêu khắc Chăm 2

2.1.1 Giới thiệu chung về bảo tàng 2

2.1.1.1 Lịch sử hình thành 2

2.1.1.2 Vị trí 4

2.1.2 Thực trạng của Bảo tàng điêu khắc Chăm 4

2.1.2.1 Nét đẹp kiến trúc- văn hóa và công tác trưng bày hiện vật 4

2.1.2.1 Các hoạt động nổi bật 6

2.1.3 Công tác quản lý, phát huy giá trị Bảo tàng điêu khắc Chăm 7

2.2 Lăng Khải Định 7

2.2.1 Giới thiệu chung về Lăng Khải Định 7

2.2.1.1 Lịch sử hình thành 7

2.2.1.2 Vị trí 8

2.2.2 Hiện trạng của Lăng Khải Định 9

2.2.2.1 Kiến trúc 9

2.2.2.2 Lăng Khải Định- tuyệt tác mỹ thuật 11

2.2.3 Công tác quản lý, bảo tồn Lăng Khải Định 13

2.3 Phố cổ Hội An- di sản văn hóa thế giới 14

2.3.1 Giới thiệu chung về Phố cổ Hội An 14

2.3.2 Hiện trạng của Phố cổ Hội An 15

2.3.2.1 Kiến trúc truyền thống Phố cổ Hội An 15

2.3.2.2 Thực trạng hoạt động du lịch Phố cổ Hội An 16

2.3.3 Công tác quản lý, bảo tồn di sản văn hóa thế giới- Phố cổ Hội An 18

2.3.3.1 Cần giải quyết tốt mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển 18

2.3.3.2 Chú trọng đến công tác quản lý của các cấp chính quyền, sự hợp tác của cộng đồng 18

2.3.3.3 Đầu tư ưu tiên hỗ trợ tối đa cho phát triển du lịch Hội An 19

2.4 Thành cổ Quảng Trị 20

2.4.1 Giới thiệu chung về Thành cổ Quảng Trị 20

2.4.2 Hiện trạng Thành cổ Quảng Trị 21

2.4.3 Công tác quản lý, bảo tồn di tích Thành cổ Quảng Trị 22

2.5 Di tích Cố Đô Huế 24

2.5.1 Giới thiệu chung về di tích Cố Đô Huế 24

2.5.2 Hiện trạng di tích Cố đô Huế 25

2.5.3 Công tác bảo tồn và một số giải pháp phát huy di tích Cố Đô Huế 27

PHẦN 3: CẢM NHẬN VỀ CHUYẾN DI THỰC TẾ “CON ĐƯỜNG DI SẢN MIỀN TRUNG” 29

Hà Nội Lên xe xuất phát từ trường Đại Học

Nội Vụ Hà Nội, bắt đầu hành trìnhthực tế “Con đường di sản miềnTrung”

2 Chủ nhật

28/05/2017

Đà Nẵng - Địa điểm đầu tiên trong hành trình

là Bảo tàng Điêu khắc Chăm, ĐàNẵng

- Du lịch bãi biển Mỹ Khê- tp.ĐàNẵng

29/05/2017

Đà Nẵng, QuảngNam

- Tham quan, tìm hiểu làng đá NgũHành Sơn

- Giao lưu trực tiếp với sinh viênkhoa Quản lý văn hóa Đại học Nội vụphân hiệu Quảng Nam

- Tìm hiểu, khám phá văn hóa, kiếntrúc, ẩm thực tại Phố cổ Hội An

30/05/2017

Thành phố ĐàNẵng, thành phố

Huế

- Chùa Linh Ứng

- Tham quan Lăng Khải Định

- Nhận phòng tại Huế vào buổi trưa

- Buổi tối thưởng thức Ca Huế trênsông Hương

- Tìm hiểu giá trị về Thành CổQuảng Trị

- Thăm viếng mộ Đại tướng VõNguyên Giáp

- Buổi chiều lên xe trở về Hà Nội

PHẦN 2: KHẢO SÁT, MÔ TẢ, ĐÁNH GIÁ CÁC DI TÍCH, DI SẢN VĂN

HÓA TRONG CHUYẾN KHẢO SÁT THỰC TẾ 2.1 Bảo tàng nghệ thuật điêu khắc Chăm

2.1.1 Giới thiệu chung về bảo tàng

2.1.1.1 Lịch sử hình thành

Bảo tàng Nghệ thuật Điêu khắc Chăm Đà Nẵng là bảo tàng trưng bày hiệnvật Chăm quy mô nhất ở Việt Nam, trực thuộc Bảo tàng Đà Nẵng Đây là bảotàng do người Pháp xây dựng, chuyên sưu tập, cất giữ và trưng bày các di vật vềnghệ thuật điêu khắc của vương quốc Chăm Pa tìm thấy ở các, thành lũyChăm tại các tỉnh duyên hải Nam Trung bộ từ Hà Tĩnh tới Bình Thuận và cáctỉnh Tây Nguyên

Vào cuối thế kỉ 19, công sứ tỉnh Quảng Nam là Charles Lemire, , đã tiếnhành công tác khảo cổ các di tích Văn hóa Chăm và đem các di vật tìm đượcđem về trưng bày tại Đà Nẵng Sau đó, năm 1900, Trường Viễn Đông Bcas

cổ (École Française d'Extrême-Orient) tiến hành khai quật khảo cổ ở quy mô

lớn hơn Từ đó, nảy sinh nhu cầu xây dựng một nhà bảo tàng tại Đà Nẵng chocác cổ vật Chăm Năm 1902, Henri Parmentier của Trường Viễn Đông Bác cổchính thức đề cử dự án kiến thiết rồi được hai kiến trúc sư người Pháp là Delaval

và Auclair thực hiện Kết quả là một tòa nhà có một số nét kiến trúc Chăm

Công trình nay là Bảo tàng Chàm được Trường Viễn Đông Bác cổ chokhởi xây năm 1915 đến năm 1919 thì hoàn tất và khánh thành với 160 cổ vậtđiêu khắc Bộ sưu tập nguyên thủy là do nhà khảo cổ Henri Parmentier thu thập

từ thế kỷ 19 được bổ túc thêm bằng những phát hiện sau Năm 1927 kiến trúc sưJ.Y Claeys thuộc trường Viễn Đông Bác cổ đề xướng khuếch trương nhà bảotàng nhưng dự án trì trệ đến năm 1936 mới hoàn tất Ngày 11 tháng 3 nhân việctái khánh thành viện bảo tàng có sự hiện diện của Parmentier, Viện Bác cổ vinhdanh ông bằng cách đổi tên Viện Bảo tàng Chàm thành Musée HenriParmentier Diện tích mới được dùng để thu nhận thêm bộ sưu tập cổ vật khaiquật ở Trà Kiệu và Tháp Mẫn ở Bình Định

Năm 1946 khi chiến tranh Pháp-Việt lan rộng thì Viện Bảo tàng Chàm bị

cướp phá Thư khố và nhiều cổ vật bị trộm Đến năm 1948 thì thu thập lại được

150 món, có thứ lưu lạc sang tận bên Lào

Dưới thời Việt Nam Cộng hòa cơ sở này mang tên Viện Bảo tàng Chàm.Vào thập niên 1950 và 1960 kiến trúc sư Nguyễn Bá Lăng thuộc Viện Khảo

cổ cho nới rộng diện tích các sảnh trưng bày một cách hài hòa, bắt nhịp với phầnkiến trúc nguyên thủy Nguyễn Xuân Đồng, người từng làm việc với Parmentierđược bổ làm giám đốc Năm 1972 thì Nguyễn Khôn Liêu đảm nhiệm

Trong thời gian Chiến tranh việt Nam qua sự vận động của Viện Bảo tàngGuimet bên Pháp, Viện Bảo tàng Chàm được canh giữ cẩn thận, luôn có línhcanh gác thường trực nên không bị thiệt hại

Sau năm 1975 chính quyền mới tiếp thu và đến cuối thập niên 1980 thì bị

Lần mở rộng thứ hai là việc xây thêm một toà nhà hai tầng ở phía saukhu nhà cũ, với diện tích sử dụng khoảng 2.000 m2 dành cho việc trưng bày vàhơn 500 m2 dành làm kho, xưởng phục chế và phòng làm việc Tại tầng 1 củakhu nhà mới này hiện đang trưng bày những hiện vật trước đó còn để trong kho

và một số hiện vật sưu tầm được sau năm 1975 Tầng 2 trưng bày về văn hóaChăm đương đại bao gồm sưu tập về trang phục, nhạc cụ và hình ảnh lễ hội của

đồng bào dân tộc Chăm.

Trước năm 2007, Bảo tàng Điêu khắc Chăm là một bộ phận của cơ quanBảo tàng Đà Nẵng Ngày 02 tháng 7 năm 2007, Ủy ban nhân dân thành phố ĐàNẵng có Quyết định số 5070/QĐ-UBND về việc thành lập Bảo tàng Điêu khắcChăm Đà Nẵng, là một đơn vị độc lập với Bảo tàng Đà Nẵng, trực thuộc Sở Vănhóa - Thông tin, nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng

2.1.1.2 Vị trí

Tọa lạc tại ngã gần ngã ba 2 tuyến phố đẹp nhất thành phố Đà Nẵng ở số

2, đường 2/9, quận Hải Chau, Đà Nẵng, ngay ngã ba giao lộ Trưng Nữ Vương,Bạch Đằng và 2/9, đối diện với Trung tâm Truyền hình Việt Nam Thành phố ĐàNẵng, Bảo tàng Nghệ thuật điêu khắc Chăm Đà Nẵng có tổng diện tích 6.673m², trong đó phần diện tích trưng bày là 2.000 m²

Hình dáng mặt tiền nhà bảo tàng mô phỏng theo kiến trúc Gothique, hàihòa với không gian xung quanh, là một điểm tham quan cho du khách khi đếnthăm Đà Nẵng Bảo tàng mở cửa đón khách tham quan bảy ngày trong tuần

c, Bảo tàng điêu khắc Chăm là di sản văn hóa vật thể cần được bảo vệ, tôntạo để lưu giữ nét văn hóa độc đáo củ dân tộc ta

2.1.2 Thực trạng của Bảo tàng điêu khắc Chăm

2.1.2.1 Nét đẹp kiến trúc- văn hóa và công tác trưng bày hiện vật

Bảo tàng điêu khắc Chăm Đà Nẵng trở thành một trong những bảo tàng rađời sớm nhất ở Việt Nam với giá trị kiến trúc đặc sắc Các tác phẩm điêu khắcđược trưng bày ở đây đều thể hiện rõ nét đời sống tâm linh, văn hóa và tínngưỡng của người Chăm xưa cũng như quan niệm, tư duy tạo hình trong kiếntrúc, điêu khắc Bên cạnh đó, trong Bảo tàng có phần lớn các tác phẩm miêu tảnhững vị thần trong Ấn Độ giáo và một số tác phẩm khác với nội dung gần gũicuộc sống

Để thuận tiện cho việc tham quan và tìm hiểu của du khách, nhà khảo cổHenri Parmentier đã đưa ra ý tưởng phân chia không gian trưng bày hiện vật ởBảo tàng Điêu khắc Chăm thành 10 khu, đặt tên theo nguồn gốc, địa điểm khaiquật, phát hiện hiện vật Hiện nay, ở đây có gần 2.000 hiện vật lớn nhỏ, trong đó

khoảng 288 hiện vật đang trưng bày trong bảo tàng và chia thành các khu trưngbày gồm Hành lang Quảng Nam, Quảng Ngãi; Phòng Quảng Trị, Trà Kiệu,Đồng Dương, Mỹ Sơn, Tháp Mẫm, Bình Định, Kom Tom và Khu trưng bày mởrộng Mỗi khu trưng bày lại mang đặc trưng văn hóa của từng vùng và có nhữngnét độc đáo riêng.

Ngoài cách phân chia hiện vật theo nguồn gốc, nơi đây còn có nhiều cáchsắp xếp, phân loại các hiện vật, tác phẩm điêu khắc Chăm khác như niên đại,chất liệu, nội dung tác phẩm, loại hình tác phẩm điêu khắc (tượng tròn, phù điêu,chi tiết kiến trúc)… Ngoài ra, những tác phẩm của Bảo tàng Điêu khắc Chămcòn được chia thành các bộ sưu tập như theo nội dung có tượng thần, đài thờ, chitiết kiến trúc, vật linh; theo chất liệu có đá sa thạch, đồng, đất nung và chất liệukhác

Đến Bảo tàng Điêu khắc Chăm, du khách sẽ có cơ hội chiêm ngưỡngnhững hiện vật được tập hợp từ một số Đền và Tháp Chàm của các tỉnh miềnTrung nước ta, từ Quảng Bình cho đến Ninh Thuận Hiện nay, Bảo tàng đã trưngbày hơn 300 hiện vật là các tác phẩm điêu khắc nguyên bản được làm bằng chấtliệu sa thạch với niên đại từ thế kỷ VII – thế kỷ XV, cùng một vài sản phẩmđược làm từ đất nung Một số hiện vật tiêu biểu trong Bảo tàng như nhạc cụ, đàithời… của đồng bào dân tộc Champa Đặc biệt, ở đây còn lưu giữ 3 bảo vật củaquốc gia thuộc nền văn hóa Champa là Đài thờ Trà Kiệu, Đài thờ Mỹ Sơn E1 vàTượng Bồ tát Tara rất độc đáo đã thu hút nhiều khách du lịch quốc tế đến chiêmngưỡng

Tại Đài thờ Mỹ Sơn E1, du khách sẽ được ngắm nhìn những bức chạmmiêu tả một cách sống động và đầy tính nghệ thuật về các cảnh sinh hoạt hàngngày của Ấn Độ giáo trong rừng Còn Đài thờ Trà Kiệu lại là một kiệt tác điêukhắc chạm trổ rất tỉ mỉ, trau chuốt đến từng chi tiết nhỏ nhất; trong đó gồm haiphần, phần trên có hai thớt tròn được trang trí những cánh hoa sen đối xứngnhau, phần dưới là một đế thờ hình vuông có bốn mặt với vô số hình ngườichạm khắc tinh xảo

Tuy nhiên, nổi bật nhất trong gần hàng trăm các tác phẩm điêu khắc

Chăm tuyệt đẹp là Tượng Bồ tát Tara – một tác phẩm bằng chất liệu đồng duynhất ở Bảo tàng Điêu khắc Chăm Tượng Bồ tát cao 1.148m được trưng bàytrong phòng Đông Dương, mang vẻ đẹp vô cùng quyến rũ với những đường nétchạm trổ tinh tế Do đó, đã thu hút sự tò mò và ngưỡng mộ của hầu hết du kháchkhi đến đây tham quan.

Một khi đã bước vào không gian độc đáo này, du khách sẽ có thể “rũ bỏ”được mọi buồn phiền thường ngày trong cuộc sống và chìm đắm vào sự tĩnhlặng ở nơi đây Bảo tàng Điêu khắc Chăm đã trở thành niềm tự hào của ngườidân Đà Nẵng vì là nơi duy nhất vẫn còn mang dấu ấn về nền văn minh Champa

- Triển khai công tác nghiên cứu hkoa học, sưu tầm hiện vật, xây dựngtrưng bày bảo tàng sau cải tạo, nâng cấp

- Khởi công dự án biên soạn ca-ta-lô hiện vật tiêu biểu tại Bảo tàng, phốihợp với Trường Nghiên cứu Á- Phi (SOAS), Luân Đôn, Anh

- Triển lãm: “Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng: Một thế kỷ bảo tồn vàphát huy giá trị di sản văn hóa Chăm”

- Triển khai dự án Giáo dục phục vụ cộng đồng dành cho sinh viên, họcsinh THPT

- Điểm tham quan nổi bật của địa phương, đóng góp vào việc quảng bá dulịch thành phố trong các sự kiện quốc tế năm 2016

- Phó Thủ tướng Thái Lan đến thăm Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng

- Trưng bày cuộc thi ảnh Di sản Vietnam Heritage 2016

- Hoạt động: Công đoàn, đoàn thanh niên

- …v.v…

2.1.3 Công tác quản lý, phát huy giá trị Bảo tàng điêu khắc Chăm

- Chọn đơn vị tư vấn để lập dự án đầu tư nâng cấp Bảo tàng Điêu khắcChăm nhằm tăng cường khả năng thu hút khách du lịch

- Tăng cường đầu tư cho hoạt động nghiên cứu, sưu tầm nhằm hoàn thiệncác bộ sưu tập hiện vật đã có và xây dựng thêm các bộ sưu tập hiện vật mới

- Tiến hành nghiên cứu, thẩm định, kiểm kê khoa học, làm rõ các giá trịlịch sử, văn hóa và khoa học của hiện vật phục vụ công tác trưng bày và nghiêncứu khoa học

- Ứng dụng các thành tựu khoa học và phương tiện kỹ thuật bảo quản lâudài hiện vật theo chất liệu

- Hoàn chỉnh hệ thống trưng bày mới tại bảo tàng với sự hợp tác nghiêncứu của các chuyên gia quốc tế

1916, vua Duy Tân bị đày sang đảo Reúnion do vua tham gia phong tràochống lại chính phủ bảo hộ Pháp Ngay năm đó, Pháp đưa Hoàng tử trưởngNguyễn Phúc Bửu Đảo – con của vua Đồng Khánh lên ngôi, lấy hiệu là KhảiĐịnh Bước lên ngai vàng ở tuổi 31, vua Khải Định say sưa với công việc xâydựng cung điện, lăng tẩm, dinh thự,… như cung An Định, Điện Kiến Trung,Cửa Chương Đức (cổng phía Tây Hoàng Thành), cửa Hiển Nhơn (cửa phíaĐông Hoàng Thành), đặc biệt vua đã cho xây dựng nơi yên nghỉ sau này củamình – Ứng Lăng

Để xây dựng lăng cho mình, vua Khải Định đã tham khảo nhiều tấu trìnhcủa các thầy địa lí́ dâng lên và cuối cùng vua đã chọn triền núi Châu Chữ (còngọi là Châu Ê) làm vị trí tọa lạc cho nơi an nghỉ của mình sau này Tọa lạc ở vị

trí này, Ứng Lăng lấy một quả đồi thấp ở phía trước làm “Tiền án”, có khe suốiChâu Ê chảy từ trái qua làm nơi “Thủy tụ”, núi Chóp Vung ở bên Tả và KimSơn ở bên Hữu làm Tả Thanh Long và Hữu Bạch Hổ (Rồng, Cọp chầu ỨngLăng) Nhà vua đã cho đổi tên núi Châu Chữ là nơi khu lăng tọa lạc thành ỨngSơn và khu lăng được gọi tên là Ứng Lăng.

Lăng Khải Định (Ứng Lăng) là công trình có diện tích nhỏ nhất so vớilăng tẩm của các vị vua tiền nhiệm trong hệ thống lăng tẩm triều Nguyễn (ỨngLăng chỉ có diện tích khoảng 0,5265 ha với chiều dài 117m và chiều rộng 45m)nhưng lại là công trình được xây dựng kì công nhất, thời gian xây dựng lâu nhất,kinh phí xây dựng nhiều nhất và hiện đaị nhất trong hệ thống lăng tẩm Huế

Lăng chính thức được khởi công xây dựng năm 1920 và mãi 11 năm sau,đến năm 1931 mới hoàn tất, do Tiền quân Đô Thống Phủ Lê Văn Bá chỉ huy,người chịu trách nhiệm chính trong việc kiến tạo những tuyệt tác nghệ thuậttrong lăng Khải Định là nghệ nhân Phan Văn Tánh, ông cũng chính là tác giảcủa 3 bức bích gian nhà giữa trong cung Thiên Định

Vật liệu xây dựng lăng được sử dụng toàn bộ bằng sắt thép, xi măng nhập

từ nước Pháp, khác hoàn toàn so với vật liệu truyền thống của dân tộc như gỗ,

đá, vôi,… Bên cạnh đó, đồ trang trí bên trong Cung Thiên Định (Công trìnhquan trọng nhất của Ứng Lăng) được nhập từ Nhật Bản, Trung Hoa về Để cókinh phí xây dựng một khu lăng hoành tráng như vậy, vua Khải Định đã xinChính phủ Pháp cho tăng thuế ruộng đất (thuế điền) trong cả nước lên 30% và

sử dụng số tiền này để xây dựng khu lăng Hành động này của vua đã bị lịch sửphê phán gay gắt, nhân dân oán trách, để lại một hình ảnh không tốt về một vị

“Thiên tử” trong lòng người dân

2.2.1.2 Vị trí

Lăng Khải Định toạ lạc trên triền núi Châu Chữ (còn gọi là Châu Ê) bênngoài kinh thành Huế, nay thuộc xã Thủy Bằng, thị xã Hương Thủy, tỉnh ThừaThiên Huế, nằm cách thành phố Huế 10km và là nơi yên nghỉ của vị hoàng đếthứ 12 của triều Nguyễn - Khải Định Lăng Khải Định là di sản văn hóa thế giớiđược UNESCO công nhận

2.2.2 Hiện trạng của Lăng Khải Định

vụ công trình

Kiến trúc của Lăng Khải Định không tuân theo tôn chỉ một trường pháikiến trúc nhất định nào, mà là một sự kết hợp táo bạo nhiều trường phái kiếntrúc từ Ấn Độ giáo, Phật giáo, Gothique đến Roman… đã để lại dấu ấn trênnhững công trình cụ thể, những cổng trụ hình tháp ảnh hưởng từ kiến trúc ẤnÐộ; trụ biểu dạng stoupa của nhà Phật; hàng rào như những cây Thánh giákhẳng khiu; nhà bia với những hàng cột bát giác và vòm cửa theo lối Romanbiến thể Sự kết hợp đó thể hiện rõ nét về những ảnh hưởng mang tính chất thờicuộc đến tư tưởng của Vua Khải Định, khi nền văn hóa Đông - Tây có sự giaothoa trong thời điểm giao thời của lịch sử Có lẽ chính vì vậy mà lăng Khải Định

có cái lạ, có phần ngông nghênh, phô trương và độc đáo so với các công trìnhkiến trúc truyền thống của Việt Nam…

Công trình kiến trúc chính của lăng Khải Định chính là cung Thiên Định.Cung Thiên Ðịnh ở vị trí cao nhất gồm 5 phần liền nhau: hai bên là Tả, HữuTrực Phòng dành cho lính hộ lăng; phía trước là Ðiện Khải Thành, nơi có án thờ

và chân dung Khải Ðịnh; chính giữa là bửu tán, pho tượng nhà vua bằng đồngđúc với tỷ lệ 1/1 và mộ phần ở phía dưới; trong cùng là khám thờ bài vị của vuakhi quá cố Toàn bộ nội thất của ba gian giữa trong cung Thiên Ðịnh đều đượctrang trí những phù điêu ghép bằng sành sứ và thủy tinh Ðó là những bộ tranh

tứ quý, bát bửu, ngũ phúc, bộ khay trà, vương miện Những vật liệu cứng, biệtlập, qua bàn tay vàng khéo léo của các nghệ nhân đã trở thành những tác phẩmnghệ thuật mềm mại, sống động và vô cùng rực rỡ Ðặc biệt chiếc bửu tán bên

trên pho tượng đồng trong chính tẩm với những đường lượn mềm mại, thanhthoát khiến người xem có cảm giác nó được làm bằng nhung lụa, có thể xaođộng trước gió mà quên đi rằng nó đích thực là một khối bê tông cốt thép nặnggần một tấn.

Người chịu trách nhiệm chính trong việc kiến tạo những tuyệt tác nghệthuật trong lăng Khải Ðịnh là nghệ nhân Phan Văn Tánh, tác giả của ba bức bíchhọa “Cửu long ẩn vân” lớn vào bậc nhất Việt Nam Ba tấm phù điêu này đượctrang trí trên trần của 3 gian nhà giữa trong cung Thiên Định Theo đánh giá củanhững nhà chuyên môn thì lăng Khải Định thực sự là biểu tượng đỉnh cao củanghệ thuật tạo hình sành sứ và thủy tinh

Ba bức tranh trên ba tầng nhà từ xưa đến giờ chưa một lần nào được tôsửa lại cả nhưng vẫn nguyên như mới Tuy nhiên, ở đây có một điều đặc biệthơn là dù lăng xây dựng đã hơn 80 năm nhưng không hề có nhện bám trên batầng nhà nơi có bức vẽ "Cửu long ẩn vân" Mặc dù chung quanh điện có rấtnhiều mạng nhện Cho đến bây giờ người ta vẫn chưa lý giải được lý do tại sao?Ngay cả màu sắc của bức tranh này, hay ngày xưa ông Phan Văn Tánh đã sửdụng loại thuốc gì trên nước sơn mà trên ba trần nhà không có nhện bám? Hiệnnay, công trình hội họa này vẫn là sự ngạc nhiên cho những nhà nghiên cứu mỹthuật và họ vẫn chưa tìm được lời giải đáp

Trong cung Thiên Định có hai bức tượng Vua Khải Định Một bức đúc tạiViệt Nam vua mặc đồ binh sĩ Pháp Một bức vua mặc long bào đúc tại Pháp.Bức tượng Vua Khải Định, được đúc khi nhà vua sang Pháp Tượng vua đượcđúc bằng đồng do hai nghệ nhân người Pháp thực hiện và đưa về Việt Nam bằngtàu thủy và nghệ nhân Huế dát vàng mười Muốn dát vàng phải trải qua 42 côngđoạn Bức tượng được hoàn thành vào năm 1920, tỉ lệ 1/1

Khi hoàn thành bức tượng, người Pháp đã nhận xét: "Người vua gầy, caotầm thước, khuôn mặt vua hơi gầy dài vàng, nhìn không có sức sống, nên khivua ngồi trên ngai vàng thấy ngài lọt thỏm”

Hiện nay dưới chỗ đặt bức tượng sâu 9m là nơi chôn cất thi hài của nhàvua Một điều đặc biệt là trên ngai vàng của nhà vua có một lọng che được làm

bằng xi măng cốt thép trọng lượng trên 1 tấn nhưng trông rất mềm mại, có cảmgiác như những cơn gió thổi có thể làm lọng che khẽ khàng lay động Ngườithiết kế cũng chính là ông Phan Văn Tánh, người vẽ bức “Cửu long ẩn vân”.

Với 11 năm xây dựng cùng sự đầu tư nguyên vật liệu hết sức kỹ lưỡng,Ứng Lăng được xem là một trong những công trình lăng tẩm tốn kém nhất thời

đó Tuy nhiên sự tốn kém và công phu này đã hình thành một công trình kiếntrúc khá đặc sắc, mà bất cứ ai đến thăm cũng không khỏi trầm trồ

Ở một phương diện nào đó, sự đầu tư thái quá của Vua Khải Định vàocông trình lăng tẩm của ông khiến người đời chê trách, nhưng nhìn vào giá trịnghệ thuật kiến trúc, lẫn trang trí nội thất còn nằm nguyên vẹn ở từng cái cột,hàng rào, nhà bia, hay những bức khám sành sứ tinh tế, những bức phù điêu kếthợp sành sứ thủy tinh khá sắc sảo… người ta cũng phải thán phục thay, bởichính cá tính ngạo nghễ của ông đã góp phần làm cho Ứng Lăng trở nên lạ vàkhá độc đáo trong lịch sử xây dựng lăng tẩm của các Vua triều Nguyễn

2.2.2.2 Lăng Khải Định- tuyệt tác mỹ thuật

Sự khác biệt lớn nhất của Lăng Khải Định với các lăng tẩm khác ở Huếchính là những công trình mang dấu ấn của nhiều trường phái kiến trúc khácnhau, đặc biệt là kiến trúc phương Tây đã chen lấn vào dòng nghệ thuật kiếntrúc cổ truyền của dân tộc Có lẽ chính vì vậy mà Lăng Khải Định có cái lạ, cóphần ngông nghênh, phô trương và độc đáo so với các công trình kiến trúctruyền thống của Việt Nam Trong lăng hiện có 2 pho tượng bằng đồng tạc hìnhnhà vua: một pho tượng ngồi trên ngai vàng và một pho tượng đứng Sự có mặtcủa tượng vua trong lăng cũng là sự khác biệt so với các lăng khác

Nhìn từ xa, Lăng Khải Định giống như một tòa lâu đài ở châu âu, có hìnhkhối chữ nhật với 127 bậc tam cấp và Cung Thiên Định là trọng tâm Các vậtliệu truyền thống gỗ, đá, gạch, vôi chỉ chiếm một lượng nhỏ mà chủ yếu lànhững vật liệu phải nhập từ nước ngoài, như: sắt, thép, xi măng, ngói ác - đoamua từ Pháp; sành, sứ, vỏ chai, thủy tinh phải mua từ Trung Quốc, Nhật Bản.Theo đánh giá của những nhà chuyên môn thì Lăng Khải Định thực sự là biểutượng đỉnh cao của nghệ thuật tạo hình sành, sứ và thủy tinh Lăng được xem là

một trong những công trình lăng tẩm tốn kém nhất thời đó Tuy nhiên, sự tốnkém và công phu đã hình thành một công trình kiến trúc đặc sắc mà bất cứ aiđến thăm cũng phải trầm trồ thán phục Dựa trên các yếu tố phong thủy như: tiền

án, hậu chẩm, hổ phục, rồng chầu, minh đường, thủy tụ đã tạo cho Lăng KhảiĐịnh một ngoại cảnh thiên nhiên hùng vĩ và tráng lệ Song giá trị nghệ thuật caonhất của lăng chính là phần trang trí nội thất cung Thiên Định - công trình kiếntrúc chính của lăng

Cuốn sách “Lăng tẩm Huế - một kỳ quan” có viết: Về mặt hội họa, ở cácmặt tường và trần của tả, hữu trực phòng, các nghệ nhân xưa đã dùng màu xanhsẫm vẽ lên xi măng để giả cẩm thạch trông giống như thật Những bức họa longvân trên trần 3 phòng giữa của cung được các họa sỹ Việt Nam hiện đại côngnhận là những bức họa hoành tráng có giá trị mỹ thuật cao nhất của nền hội họanước nhà

Về nghệ thuật ghép mảnh lên tường, những bàn tay vàng của các nghệnhân đã dùng hàng vạn mẩu sành, sứ, thủy tinh đủ màu để đắp nổi thành hàngnghìn hình ảnh cung đình và dân gian sinh động, như: các bộ tranh tứ thời, ngũphúc, bát bửu, bộ khay trà, mâm ngũ quả, ngọn đèn dầu hỏa, những chiếc đồnghồ Mọi hình ảnh tuy được kết cấu bằng vật liệu cứng nhưng nhờ sự tạo hìnhkhéo léo nên trông rất thanh nhã, mềm mại, long lanh

Theo lời thuyết minh của hướng dẫn viên Đinh Thị Cẩm Vân, bằng nhữngđường cong uốn lượn của chiếc bưu tán che trên ngự tọa đã tạo cho người xem

ảo giác nhẹ nhàng, có thể lay động trước một cơn gió thoảng Trên các bứctường được trang trí chủ đạo hình cây cối, hoa lá, các thú vật như đang chạynhảy trên sườn đồi, đồng cỏ, những đôi chim đang bay lượn tạo cho du kháchmột không gian sống động, sắc màu chứ không có cảm giác lạnh lẽo, sợ hãi củakhu lăng mộ

Ngoài những chữ phúc, ở đây còn trang trí hàng trăm chữ thọ và vạn thọđược cách điệu bằng các hình tròn, vuông, chữ nhật, hình cái lư, đèn lồng Theoquan niệm của vua Nguyễn, lăng tẩm không chỉ là chỗ chôn cất người chết màcòn là nơi họ sống muôn thuở ở thế giới bên kia Sau lưng ngai vàng vua Khải

Định ngồi có mô hình mặt trời đang lặn, biểu thị nhà vua băng hà.

Với tượng đồng, bia đá, cung Thiên Định giống như một viện bảo tàngvới ngoại cảnh thiên nhiên bao la, hùng vĩ Lăng Khải Định là một tác phẩm mỹthuật tinh xảo, đồ sộ Nó phản ánh khá rõ nét phong cách sống thích chưng diệncủa vua Khải Định lúc sinh thời Chính vì vẻ đẹp đó mà hệ thống lăng tẩm Huếnói chung và Lăng Khải Định nói riêng có sức hút mạnh mẽ với du khách Theocác hướng dẫn viên du lịch, nơi đây ngày nào cũng có khách đến thăm, đặc biệtvào dịp lễ, tết lượng khách lên tới hàng nghìn người mỗi ngày

2.2.3 Công tác quản lý, bảo tồn Lăng Khải Định

Công tác quản lý tại Lăng Khải Định cần được chú trọng bởi thời gian quađặc biệt trong dịp lễ, Lăng Khải Định đã mở cửa miễn phí cho du khách tự dovào cửa Lợi dụng việc ban quan lý bảo tồn cố đô Huế mở cửa tự do để du kháchgần xa tham quan Lăng khải Định miễn phí trong dịp Lễ quốc khánh, nhiềukhách tham quan cũng “tự do” leo trèo lên những hiện vật trong khu Lăng khảiĐịnh Trong khi đó, các thợ ảnh trong lăng cũng “tiếp tay” cho người tham quanbằng cách hướng dẫn cho khách tháo dây bảo vệ ghế, chỉ dẫn khách tham quanngồi lên ghế để chụp ảnh Các thợ ảnh là những người được ban quan lý bảotồn cố đô Huế cho phép hành nghề tại Lăng, lẽ ra chính họ phải là người có ýthức tự hào và bảo vệ di tích mang giá trị văn hóa thế giới, thì chỉ vì cái lại cánhân, các thợ ảnh đã giúp cho du khách xâm hại di tích, trong khi làm thiệt hạiđến di sản văn hóa thế giới

Không chỉ có thế, tại chốn tôn nghiêm này, nhiều người còn bắt gặp cảnhkhách tham quan nằm, ngồi la liệt, leo trèo lên các pho tượng Điều đáng nói,trong khi du khách thản nhiên leo trèo, sờ vào hiện vật, thì không có nhân viênbảo vệ nào của Lăng có mặt để ngăn chặn các hành vi vô ý thức, thiếu văn hóacủa một số du khách

Để xảy ra việc như vậy trách nhiệm phần lớn thuộc về ban quan lý khubảo tồn cố đô Huế Ban Quan lý di tích cố đô Huế cần kiểm tra, đôn đốc, chấnchỉnh và tăng cường công tác bảo vệ các di sản văn hóa của nhân loại Hy vọng,đây cũng là kinh nghiệm chung cho các ban quản lý di tích lịch sử văn hóa khác

trên cả nước trong việc bảo tồn, giữ gìn cho muôn đời sau các giá trị văn hóa vàlịch sử của đất nước và thế giới, đồng thời nâng cao nhận thức, trách nhiệm củamỗi công dân.

2.3 Phố cổ Hội An- di sản văn hóa thế giới

2.3.1 Giới thiệu chung về Phố cổ Hội An

Phố cổ Hội An là một đô thị cổ nằm ở hạ lưu sông Thu Bồn, thuộc vùngđồng bằng ven biển tỉnh Quảng Nam, Việt Nam, cách thành phố Đà Nẵngkhoảng 30 km về phía Nam Nhờ những yếu tố địa lý và khí hậu thuận lợi, Hội

An từng là một thương cảng quốc tế sầm uất, nơi gặp gỡ của những thuyền buônNhật Bản, Trung Quốc và phương Tây trong suốt thế kỷ 17 và 18 Trước thời kỳnày, nơi đây cũng từng có những dấu tích của thương cảng Chăm Pa hay đượcnhắc đến cùng con đường tơ lụa trên biển Thế kỷ 19, do giao thông đường thủy

ở đây không còn thuận tiện, cảng thị Hội An dần suy thoái, nhường chỗ cho ĐàNẵng khi đó đang được người Pháp xây dựng Hội An may mắn không bị tànphá trong hai cuộc chiến tranh và tránh được quá trình đô thị hóa ồ ạt cuối thế

kỷ 20 Bắt đầu từ thập niên 1980, những giá trị kiến trúc và văn hóa của phố cổHội An dần được giới học giả và cả du khách chú ý, khiến nơi đây trở thành mộttrong những điểm du lịch hấp dẫn của Việt Nam

Đô thị cổ Hội An ngày nay là một điển hình đặc biệt về cảng thị truyềnthống ở Đông Nam Á được bảo tồn nguyên vẹn và chu đáo Phần lớn nhữngngôi nhà ở đây là những kiến trúc truyền thống có niên đại từ thế kỷ 17 đến thế

kỷ 19, phần bố dọc theo những trục phố nhỏ hẹp Nằm xen kẽ giữa các ngôi nhàphố, những công trình kiến trúc tôn giáo, tín ngưỡng minh chứng cho quá trìnhhình thành, phát triển và cả suy tàn của đô thị Hội An cũng là vùng đất ghinhiều dấu ấn của sự pha trộn, giao thoa văn hóa Các hội quán, đền miếu mangdấu tích của người Hoa nằm bên những ngôi nhà phố truyền thống của ngườiViệt và những ngôi nhà mang phong cách kiến trúc Pháp Bên cạnh những giátrị văn hóa qua các công trình kiến trúc, Hội An còn lưu giữ một nền văn hóa phivật thể đa dạng và phong phú Cuộc sống thường nhật của cư dân phố cổ vớinhững phong tục tập quán, sinh hoạt tín ngưỡng, nghệ thuật dân gian, lễ hội văn

hóa vẫn đang được bảo tồn và phát triển Hội An được xem như một bảo tàngsống về kiến trúc và lối sống đô thị.

Với những giá trị nổi bật, tại kỳ họp lần thứ 23 cuối năm 1999 (ngày 4tháng 12), Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc (UNESCO)

đã công nhận đô thị cổ Hội An là một di sản văn hóa thế giới, dựa trên hai tiêuchí:

- Hội An là biểu hiện vật thể nổi bật của sự kết hợp các nền văn hóa quacác thời kỳ trong một thương cảng quốc tế

- Hội An là điển hình tiêu biểu về một cảng thị châu Á truyền thống đượcbảo tồn một cách hoàn hảo

2.3.2 Hiện trạng của Phố cổ Hội An

2.3.2.1 Kiến trúc truyền thống Phố cổ Hội An

Kiểu nhà ở phổ biến nhất ở Hội An chính là những ngôi nhà phố một hoặchai tầng với đặc trưng chiều ngang hẹp, chiều sâu rất dài tạo nên kiểu nhà hìnhống Những vật liệu chính dùng để xây dựng nhà ở đây đều có sức chịu lực và

độ bền cao do đặc điểm khí hậu khắc nghiệt và bão lụt hàng năm của vùng này.Thông thường, các ngôi nhà có kết cấu kiểu nhà khung gỗ, hai bên cótường gạch ngăn cách Khuôn viên trung bình của các ngôi nhà có chiều ngangkhoảng 4 đến 8 mét, chiều sâu khoảng 10 đến 40 mét, biến thiên theo từng tuyếnphố Bố cục mặt bằng phổ biến của những ngôi nhà ở đây gồm: vỉa hè, hiên, nhàchính, nhà phụ, hiên, nhà cầu và sân trong, hiên, nhà sau ba gian, vườn sau.Thực chất, nhà phố ở Hội An bao gồm nhiều nếp nhà bố trí theo chiều sâu vàcấu thành không gian kiến trúc gồm 3 phần: không gian buôn bán, không giansinh hoạt và không gian thờ cúng Cách phân chia này phù hợp với mặt bằng hẹp

và kết hợp nhiều công năng của ngôi nhà Có thể nhận thấy đây là một sản phẩmkiến trúc mang tính văn hóa khu vực

Những ngôi nhà ở Hội An hầu hết được làm theo dạng hai mái, đa số nhàchính và nhà phụ không chung một mái mà là hai nếp mái kế tiếp nhau Rất íttrường hợp mái nhà chính phủ lên cả phần nhà phụ Ngược lại, đa số nhà cầuđược lợp theo kiểu bốn mái Trên mặt bằng tổng thể thì nhà trước, nhà cầu và

nhà sau được lợp bằng những mái riêng biệt Ngói ở Hội An là loại ngói làm từđất, mỏng, nung thô, mang hình vuông, mỗi cạnh khoảng 22 cm và có dạng hơicong Khi lợp, đầu tiên người ta xếp một hàng ngói ngửa lên và sau đó tiếp tớimột hàng ngói úp xuống Cách lợp này được gọi là kiểu lợp ngói âm dương Khilợp xong mái, các viên ngói được cố định bằng vữa, tạo thành những dải ngóinhô lên dọc xuôi theo mái, khiến toàn bộ mái toát nên một vẻ cứng cáp, mạnh

mẽ.Ở trên đỉnh mái, phần nóc mái được xây cao lên hình chữ nhật như một cáihộp, cũng có một số trường hợp hai bên tường hồi cũng được xây cao hẳn làmcho toàn bộ tổng thể dường như bị mất cân đối Hình thức và cách trang trí củatường hồi luôn gây một ấn tượng mạnh và là yếu tố tạo ra giá trị rất riêng củaphố cổ Hội An

2.3.2.2 Thực trạng hoạt động du lịch Phố cổ Hội An

Trong những năm qua, được sự quan tâm của các bộ, ngành Trung ương,chính quyền Hội An cố gắng tập trung mọi nguồn lực tài chính, kêu gọi sự đầu

tư trong và ngoài nước để có nguồn kinh phí hỗ trợ người dân trong công tác tu

bổ các di tích (người dân, tổ chức là sở hữu các di tích khi triển khai tu bổ các

di tích được nhà nước hỗ trợ từ 40 -75% kinh phí tùy thuộc vào giá trị kiến trúc của di tích đó) Tuy nhiên, đôi khi kinh phí từ nhiều nguồn dù sẵn có, thì công

tác tổ chức tu bổ chưa chắc đã được thực hiện Vấn đề về quyền sở hữu, quyền

sử dụng cũng đã gây không ít khó khăn cho chính quyền và cả người dân hiệnđang sống tại di tích

Vật liệu truyền thống phục vụ cho công tác công tác tu bổ cũng là khókhăn không thể không kể đến Yếu tố về tính chân xác đòi hỏi tuân thủ cả trongnguyên vật liệu sử dụng tu bổ Để tu bổ một di tích, số lượng lớn ngói, gạch, gỗ,vôi vữa truyền thống được cần đến Hiện nay, trên địa bàn địa phương, gạch,

ngói (ngói cong đất nung truyền thống) không đảm bảo về số lượng, chất lượng

và cả về kích thước vật liệu Ngói sử dụng trong tu bổ thường có kích thước là

16 x 16 x 0,7 (cm), trong khi đó ngói cũ thường có kích thước và độ dày lớnhơn Nguyên liệu để sản xuất ngói là đất sét bị khan hiếm và pha lẫn cát vànhiều tạp chất, do đó viên ngói thành phẩm sau khi nung thường có độ cong