Ngày 5 tháng 5 năm 1818 đã, đang và mãi đi vào lịch sử nhân loại với tư cách ngày ra đời một vĩ nhân, nhà tư tưởng thiên tài, nhà cách mạng vĩ đại, người sáng lập học thuyết khoa học và cách mạng nhất trong mọi thời đại Các Henrích Mác. Tên tuổi của C.Mác gắn liền với một học thuyết cách mạng đã làm thay đổi đời sống hiện thực của loài người, bắt đầu từ thế kỷ XX đến nay. Với những cống hiến lý luận mang ý nghĩa và giá trị vạch thời đại, với tư cách một nhà cách mạng kiên định, một lãnh tụ thiên tài của giai cấp vô sản giai cấp công nhân toàn thế giới, C.Mác đã đi vào lịch sử nhân loại như một trong những vĩ nhân nổi trội nhất trong hàng ngũ những vĩ nhân ở mọi thời đại. Gắn liền với tên tuổi của C.Mác và mang tên C.Mác là một thế giới quan tiên tiến nhất, thật sự cách mạng, thật sự khoa học thế giới quan duy vật biện chứng, thế giới quan có khả năng đem lại cho nhân loại tiến bộ và giai cấp công nhân cách mạng toàn thế giới một “công cụ nhận thức vĩ đại” để “cải tạo thế giới” trong thời đại ngày nay.
Trang 1MỞ BÀI
Ngày 5 tháng 5 năm 1818 đã, đang và mãi đi vào lịch sử nhân loại với tư cách ngày ra đời một vĩ nhân, nhà tư tưởng thiên tài, nhà cách mạng vĩ đại, người sáng lập học thuyết khoa học và cách mạng nhất trong mọi thời đại - Các Henrích Mác
Tên tuổi của C.Mác gắn liền với một học thuyết cách mạng đã làm thay đổi đời sống hiện thực của loài người, bắt đầu từ thế kỷ XX đến nay Với những cống hiến lý luận mang ý nghĩa và giá trị vạch thời đại, với tư cách một nhà cách mạng kiên định, một lãnh tụ thiên tài của giai cấp vô sản - giai cấp công nhân toàn thế giới, C.Mác đã đi vào lịch sử nhân loại như một trong những vĩ nhân nổi trội nhất trong hàng ngũ những vĩ nhân ở mọi thời đại Gắn liền với tên tuổi của C.Mác và mang tên C.Mác là một thế giới quan tiên tiến nhất, thật sự cách mạng, thật sự khoa học - thế giới quan duy vật biện chứng, thế giới quan có khả năng đem lại cho nhân loại tiến bộ và giai cấp công nhân cách mạng toàn thế giới một
“công cụ nhận thức vĩ đại” để “cải tạo thế giới” trong thời đại ngày nay
C.Mác là một thiên tài tư tưởng mà năng lực trí tuệ của ông xứng đáng được coi là trí tuệ của một người khổng lồ của thời đại mình Tư tưởng và sự nghiệp của C.Mác đã vượt qua mọi thử thách của thời gian, được nhiều thế hệ nhắc đến với tất cả sự khâm phục, ngưỡng mộ và tôn vinh Một trong những phát kiến vĩ đại của Mác chính là việc sáng tạo ra chủ nghĩa duy vật lịch sử
Trang 2NỘI DUNG
Trong lịch sử triết học, C.Mác là người đầu tiên sáng tạo ra chủ nghĩa duy vật lịch sử Nội dung cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử được C.Mác trình bày ngắn gọn trong Lời tựa của tác phẩm Góp phần phê phán kinh tế chính trị học
Đánh giá về ý nghĩa của việc phát hiện ra chủ nghĩa duy vật lịch sử của C.Mác, Ph.Ăngghen viết: “Giống như Đácuyn đã tìm ra quy luật phát triển của thế giới hữu cơ, Mác đã tìm ra quy luật phát triển của lịch sử loài người: cái sự thật giản đơn đã bị những tầng tầng lớp lớp những tư tưởng phủ kín cho đến ngày nay là: con người trước hết cần phải ăn, uống, chỗ ở và mặc đã rồi mới có thể làm chính trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo và v.v được” V.I.Lênin cũng khẳng định ý nghĩa khoa học to lớn của chủ nghĩa duy vật lịch sử Ông viết:
“Chủ nghĩa duy vật lịch sử của Mác là thành tựu vĩ đại nhất của tư tưởng khoa học Một lý luận khoa học hết sức hoàn chỉnh và chặt chẽ đã thay cho sự lộn xộn
và tuỳ tiện, vẫn ngự trị từ trước đến nay trong các quan niệm về lịch sử và chính trị; lý luận đó chỉ cho ta thấy rằng, do chỗ lực lượng sản xuất lớn lên, thì từ một hình thức tổ chức đời sống xã hội này, nảy ra và phát triển lên như thế nào một hình thức tổ chức đời sống xã hội khác, cao hơn” ; “việc phát hiện ra quan niệm duy vật lịch sử, hay nói cho đúng hơn, việc áp dụng, việc vận dụng triệt để chủ nghĩa duy vật để xem xét lĩnh vực những hiện tượng xã hội, đã loại bỏ được hai khuyết điểm căn bản của những lý luận lịch sử trước kia Một là, những lý luận này cùng lắm thì cũng chỉ xem xét những động cơ tư tưởng của hoạt động lịch
sử của con người, mà không nghiên cứu căn nguyên của những hiện tượng đó, không phát hiện ra tính quy luật khách quan trong sự phát triển của hệ thống quan hệ xã hội và không thấy rằng trình độ phát triển của sản xuất vật chất là nguồn gốc của những quan hệ ấy Hai là, những lý luận trước kia đã không nói đến chính ngay hành động của quần chúng nhân dân, còn chủ nghĩa duy vật lịch
sử, thì lần đầu tiên, đã giúp ta nghiên cứu một cách chính xác như khoa học tự nhiên, những điều kiện xã hội của đời sống quần chúng và những biến đổi của những điều kiện ấy”
Trang 3Nhận xét trên đây của Ph.Ăngghen và V.I.Lênin về tính khoa học, tính đúng đắn và ý nghĩa to lớn của chủ nghĩa duy vật lịch sử là chỉ dẫn quan trọng cho các nhà khoa học trong việc xem xét và lựa chọn các quan điểm triết học về
xã hội Xã hội loài người là một lĩnh vực phức tạp, liên quan đến hoạt động có ý thức của con người Vì tính phức tạp ấy nên các nhà triết học trước C.Mác, kể cả các nhà triết học có quan điểm duy vật, khi nghiên cứu tự nhiên, đều rơi vào quan điểm duy tâm khi nghiên cứu xã hội Theo quan điểm duy tâm này, sự vận động và phát triển của xã hội phụ thuộc vào ý thức, tư tưởng của con người, thậm chí phụ thuộc vào ý thức, tư tưởng của một số cá nhân Với việc phát hiện
ra chủ nghĩa duy vật lịch sử, C.Mác đã loại bỏ được quan điểm duy tâm về xã hội Mặc dù chủ nghĩa duy vật lịch sử “là thành tựu vĩ đại nhất của tư tưởng khoa học” như V.I.Lênin nói, nhưng cho đến nay, không phải ai cũng thực sự thừa nhận tính khoa học, tính đúng đắn và ý nghĩa to lớn của nó
Một số người cho rằng, luận điểm “con người trước hết cần phải ăn, uống, chỗ ở và mặc đã rồi mới có thể làm chính trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo và v.v được” là một chân lý giản đơn và đã được biết đến từ trước C.Mác Đây là một “luận cứ” để họ bác bỏ ý nghĩa của việc phát hiện ra chủ nghĩa duy vật lịch sử Luận cứ này không đúng, bởi phát hiện ra chân lý và nhận biết về chân lý là hai việc khác nhau Chẳng hạn, định lý Pitago là một chân lý giản đơn; một học sinh ở bậc tiểu học cũng có thể nhận biết được về chân lý này; song, ngay cả những nhà toán học trước Pitago cũng không phát hiện được nó Phát hiện chân lý (kể cả những chân lý giản đơn) thường là một việc làm phức tạp mà những người có trình độ cao về trí tuệ mới làm được Nhưng, khi chân lý được phát hiện rồi thì ngay cả những người bình thường về trí tuệ cũng có thể dễ dàng nhận biết được chân lý do người khác truyền đạt Đối với chân lý “con người trước hết cần phải ăn, uống, chỗ ở và mặc đã rồi mới có thể làm chính trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo và v.v được” cũng như vậy Tuy chân lý này là giản đơn, nhưng công lao phát hiện ra nó thuộc về C Mác
Trang 4Ai cũng biết rằng, mọi người đều cần phải ăn, uống, chỗ ở và mặc Nhưng, vì cái để ăn, uống, mặc và ở lại do con người sản xuất ra, nên việc sản xuất ra cái để ăn, uống, mặc và ở (sản xuất ra các sản phẩm vật chất) cần được coi là hành vi lịch sử đầu tiên, cơ bản nhất, quyết định sự tồn tại và phát triển của con người và của xã hội loài người Hơn nữa, những người sản xuất ra cái
để ăn, uống, mặc và ở cần được coi là những người quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người Mặc dù biết rằng ai cũng đều cần phải ăn, uống, chỗ
ở và mặc; nhưng khi rút ra quan điểm triết học về xã hội thì những nhà triết học trước C.Mác lại tuyệt đối hoá vai trò của hoạt động chính trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo đến mức coi thường hoạt động sản xuất ra các sản phẩm vật chất
và coi thường vai trò của người sản xuất ra chúng Do coi thường vai trò của người sản xuất ra cái để ăn, uống, mặc và ở, đồng thời tuyệt đối hoá vai trò của người “làm chính trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo”, nên họ đã giải thích lịch
sử trước hết từ hoạt động “làm chính trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo”, chứ không phải trước hết từ hoạt động sản xuất ra cái để ăn, uống, mặc và ở Nói cách khác, họ đã giải thích lịch sử theo quan điểm duy tâm chứ không theo quan điểm duy vật Rõ ràng là, nội dung của chân lý “con người trước hết cần phải ăn, uống, chỗ ở và mặc đã rồi mới có thể làm chính trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo và v.v được” thì giản đơn, nhưng trước C.Mác, chưa có ai phát hiện ra chân lý đó Chính vì thế mà Ph.Ăngghen nhận xét rằng: “Lần đầu tiên, lịch sử đã được đặt trên cơ sở thực sự của nó Cái sự thật hiển nhiên mà mãi cho đến lúc đó người ta vẫn bỏ quên mất, là trước hết con người cần phải ăn, uống, ở và mặc, nghĩa là phải lao động, trước khi có thể đấu tranh để giành quyền thống trị, trước khi có thể hoạt động chính trị, tôn giáo, triết học, v.v., cái sự thật hiển nhiên ấy giờ đây rốt cuộc đã giành được vị trí thích đáng của nó trong lịch sử”
Trong thời kỳ hệ thống xã hội chủ nghĩa đang phát triển, đã có khá nhiều người tin theo chủ nghĩa Mác Thế nhưng, sau sự kiện sụp đổ của chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên Xô và các nước Đông Âu, một số người đã từ bỏ niềm tin này và cho rằng, chủ nghĩa Mác nói chung, chủ nghĩa duy vật lịch sử nói riêng,
Trang 5không còn phù hợp nữa Vậy, có phải sự kiện sụp đổ của chủ nghĩa xã hội hiện thực là bằng chứng chứng tỏ chủ nghĩa Mác nói chung, chủ nghĩa duy vật lịch
sử nói riêng không còn phù hợp nữa hay không? Thực ra, từ sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội hiện thực, chúng ta chưa thể kết luận chủ nghĩa Mác không còn phù hợp nữa Bởi vì, chủ nghĩa Mác bao gồm các quan điểm của C.Mác không chỉ
về triết học, mà còn về kinh tế chính trị học và chủ nghĩa xã hội khoa học Quan điểm của C.Mác về chủ nghĩa xã hội là một giả thuyết khoa học Quan điểm đó cho rằng, sẽ có một xã hội tương lai, cao hơn và tốt đẹp hơn xã hội tư bản về tất
cả các mặt kinh tế, chính trị, xã hội, văn hoá; một trong những điều kiện cần để xây dựng xã hội tương lai tốt đẹp ấy là phải xoá bỏ chế độ tư hữu Các nước xã hội chủ nghĩa đã tiến hành hiện thực hoá quan điểm này của C.Mác về chủ nghĩa
xã hội bằng cách xoá bỏ chế độ tư hữu và bằng nhiều biện pháp khác Với những biện pháp đã thực hiện, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa trước đây, tuy về một số mặt được đánh giá là ưu việt hơn các nước tư bản chủ nghĩa cùng thời, nhưng về mặt kinh tế lại không cao hơn và tốt đẹp hơn Cho đến nay, trên thế giới vẫn chưa có một nước nào đạt đến trình độ phát triển cao hơn và tốt đẹp hơn các nước tư bản chủ nghĩa trên tất cả các mặt Điều đó có nghĩa rằng, quan điểm của C.Mác về chủ nghĩa xã hội vẫn đang là một giả thuyết khoa học chứ chưa bao giờ được hiện thực hoá Một giả thuyết khoa học chưa được hiện thực hoá là một giả thuyết chưa được thực tiễn xác nhận là đúng hay sai Một giả thuyết khoa học, từ khi hình thành đến khi được thực tiễn xác nhận là đúng hay sai, có thể phải mất hàng trăm năm Quan điểm của C.Mác về chủ nghĩa xã hội thuộc loại giả thuyết như vậy “Cái chưa được thực tiễn xác nhận là đúng” khác với “cái đã được thực tiễn xác nhận là không đúng” Quan điểm của C Mác về chủ nghĩa xã hội hiện chưa được thực tiễn xác nhận là đúng, chứ không phải đã được thực tiễn xác nhận là không đúng Do không phân biệt được cái chưa được thực tiễn xác nhận là đúng với cái đã được thực tiễn xác nhận là không đúng, nên một số người đã đi đến kết luận rằng, với sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội hiện thực, quan điểm của C.Mác về chủ nghĩa xã hội không còn phù hợp nữa
Trang 6Quan điểm của C.Mác về chủ nghĩa xã hội có liên quan với quan điểm của ông về triết học nói chung, triết học xã hội nói riêng Tuy nhiên, quan điểm của ông về triết học chỉ là một trong những cơ sở lý luận để ông xây dựng các quan điểm về chủ nghĩa xã hội Vì vậy, không nhất thiết hễ quan điểm của C.Mác về triết học đã được thực tiễn xác nhận là đúng thì quan điểm của ông về chủ nghĩa xã hội cũng phải như vậy Cũng không nhất thiết hễ quan điểm của C.Mác về chủ nghĩa xã hội chưa được thực tiễn xác nhận là đúng hay sai thì quan điểm của ông về triết học cũng phải như vậy Quan điểm của C.Mác về triết học là duy vật, biện chứng và đã được thực tiễn xác nhận là đúng (sự đúng này cần được hiểu theo nghĩa tương đối, bởi quan điểm triết học duy vật biện chứng của C.Mác đã và đang được phát triển hơn, đã và đang được làm cho duy vật nhiều hơn và biện chứng nhiều hơn)
Một số người khác chưa tin hoặc không tin vào chủ nghĩa duy vật lịch
sử, vì họ cho rằng, sự tác động trở lại của ý thức xã hội đối với tồn tại xã hội, của quan hệ sản xuất đối với lực lượng sản xuất và của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở hạ tầng, trong một số trường hợp, lại mang tính quyết định Như chúng
ta đã biết, theo chủ nghĩa duy vật lịch sử, ý thức xã hội và tồn tại xã hội, quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất, kiến trúc thượng tầng và cơ sở hạ tầng luôn có
sự tác động qua lại với nhau; nhưng trong đó, tồn tại xã hội, lực lượng sản xuất,
cơ sở hạ tầng là cái quyết định; còn ý thức xã hội, quan hệ sản xuất, kiến trúc thượng tầng là cái bị quyết định; sự tác động trở lại của ý thức xã hội đối với tồn tại xã hội, của quan hệ sản xuất đối với lực lượng sản xuất và của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở hạ tầng, dù có lớn và quan trọng như thế nào, thì cũng không có tính quyết định Sự đúng đắn của luận điểm này được chứng minh bằng toàn bộ tài liệu lịch sử Không có một trường hợp ngoại lệ nào lại bác bỏ luận điểm đó Chẳng hạn, trường hợp kiến trúc thượng tầng mới được hình thành sau mỗi cuộc cách mạng chính trị có tác động tích cực và to lớn đến cơ sở
hạ tầng cũng không phải là ngoại lệ Trong trường hợp đó, tuy sự thay đổi của
cơ sở hạ tầng có nguyên nhân ở sự tác động của kiến trúc thượng tầng mới,
Trang 7nhưng kiến trúc thượng tầng mới được hình thành chủ yếu là do sự tác động của
cơ sở hạ tầng và sâu xa hơn nữa là do sự tác động của lực lượng sản xuất Do không nhận thấy nguyên nhân sâu xa đó, nên một số người đã đề cao vai trò của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở hạ tầng đến mức xoá nhoà ranh giới giữa cái quyết định với cái bị quyết định Điều đó đã xoá nhoà sự đối lập giữa quan điểm duy vật và quan điểm duy tâm về lịch sử, mà về thực chất là sự ngả sang quan điểm duy tâm về lịch sử
Khi tìm hiểu chủ nghĩa duy vật lịch sử, chúng ta phải căn cứ trước hết vào sự trình bày của C.Mác Tuy nhiên, một số người, do hiểu sai tư tưởng đúng đắn của ông, nên đã phủ nhận tính đúng đắn của chủ nghĩa duy vật lịch sử Ví
dụ, ở luận điểm “Về đại thể có thể coi các phương thức sản xuất châu Á, cổ đại, phong kiến và tư sản hiện đại là những thời đại tiến triển dần dần của hình thái kinh tế - xã hội”một số người cho rằng, khái niệm phương thức sản xuất châu Á không xác định; hơn nữa, sự thay thế các hình thái kinh tế - xã hội không phải ở đâu cũng diễn ra theo trật tự phương thức sản xuất châu Á, cổ đại, phong kiến và
tư sản hiện đại; từ đó, họ cho rằng, học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của C.Mác là không đúng Đúng là, khái niệm “phương thức sản xuất châu Á” cũng như trình tự thay thế các phương thức sản xuất hiện chưa được xác định rõ ràng
và thống nhất (có thể cho rằng, lịch sử thế giới không phải ở đâu cũng diễn ra một cách tuần tự theo thứ tự phương thức sản xuất châu Á - cổ đại - phong kiến
- tư sản hiện đại; bởi vì, lịch sử của Trung Quốc không có hoặc hầu như không
có chế độ chiếm hữu nô lệ) Mặc dù vậy, chúng ta vẫn có thể khẳng định rằng, ở phương Đông hay phương Tây, sự phát triển của lực lượng sản xuất (sự phát triển của lực lượng sản xuất được thể hiện rõ nhất ở sự phát triển của công cụ lao động) bao giờ cũng diễn ra tuần tự một cách tự nhiên từ thấp đến cao, từ công cụ bằng đá đến công cụ bằng kim loại, từ công cụ thủ công đến công cụ bằng máy móc cơ khí; tương ứng với các trình độ phát triển tự nhiên đó của lực lượng sản xuất thì chế độ sở hữu (nội dung cơ bản nhất của quan hệ sản xuất) bao giờ cũng diễn ra theo thứ tự từ công hữu đến tư hữu, từ tư hữu phi tư bản
Trang 8đến tư hữu tư bản Trong luận điểm nói trên của C.Mác, cần chú ý cụm từ “Về đại thể có thể coi” Cụm từ này có nghĩa rằng, trong quan niệm của C.Mác có thể ở đâu đó sự thay thế các hình thái kinh tế - xã hội không theo thứ tự phương thức sản xuất châu Á - cổ đại - phong kiến - tư sản hiện đại Nhưng dù cho sự thay thế các hình thái kinh tế - xã hội diễn ra theo thứ tự nào thì đối với C.Mác,
sự thay đổi đó cũng vẫn là một quá trình lịch sử - tự nhiên Đây mới là quan điểm cơ bản của C.Mác thể hiện ở luận điểm vừa nói Ngoài ra, còn nhiều luận điểm đúng đắn khác của C.Mác đã bị một số người hiểu không đúng
Chủ nghĩa duy vật lịch sử là đúng Đó là thành tựu vĩ đại của tư tưởng khoa học, là dấu hiệu cơ bản để phân biệt triết học mácxít với các triết học khác Nhưng, đáng tiếc là, hiện nay, nhiều người vẫn chưa tin, thậm chí còn từ bỏ niềm tin vào chủ nghĩa duy vật lịch sử Để khắc phục tình trạng này, một trong những việc làm cần thiết là phải tiếp tục làm sáng tỏ hơn nội dung các nguyên lý của chủ nghĩa duy vật lịch sử
Trong khi khẳng định tính đúng đắn, tính nguyên giá trị của những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử, nhiệm vụ của những người làm công tác nghiên cứu triết học là phải cụ thể hóa và nghiên cứu sâu thêm các nguyên lý chung đó Điều quan trọng trước hết, theo chúng ta, cần làm rõ hàng loạt vấn đề về mối quan hệ giữa cái đóng vai trò quyết định (tồn tại xã hội, lực lượng sản xuất, cơ sở hạ tầng, v.v.) và cái bị quyết định (ý thức xã hội, quan hệ sản xuất, kiến trúc thượng tầng, v.v.) Sinh thời, V.I.Lênin đã từng khẳng định:
“Đương nhiên, sự đối lập giữa vật chất và ý thức chỉ có ý nghĩa tuyệt đối trong những phạm vi hết sức hạn chế: trong trường hợp này, chỉ giới hạn trong vấn đề nhận thức luận cơ bản là thừa nhận cái gì là cái có trước và cái gì là cái có sau? Ngoài giới hạn đó, thì không còn nghi ngờ gì nữa rằng sự đối lập đó là tương đối” Áp dụng tư tưởng trên đây của V.I.Lênin về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, chúng ta có thể đặt vấn đề rằng, phải chăng các yếu tố quyết định đã được nhắc đến ở trên luôn đóng vai trò quyết định trong mọi hoàn cảnh, mọi điều kiện lịch sử hay chỉ đóng vai trò quyết định khi xét đến cùng? Nếu các yếu tố quyết
Trang 9định chỉ đóng vai trò quyết định khi xét đến cùng thì trong trường hợp và điều kiện nào, nhân tố bị quyết định trở thành cái có vai trò quyết định? Điều này rất quan trọng trong hoạt động thực tiễn khi muốn phát huy vai trò của nhân tố chủ quan nhưng lại tránh được chủ nghĩa chủ quan duy ý chí cũng như chủ nghĩa giáo điều Chẳng hạn, chủ nghĩa duy vật lịch sử khẳng định rằng, cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng, còn kiến trúc thượng tầng là sự phản ánh của
cơ sở hạ tầng và có tác động ngược trở lại đối với cơ sở hạ tầng Nhưng, sự tác động ngược trở lại cần được hiểu như thế nào và đến mức độ nào, có khi nào kiến trúc thượng tầng làm thay đổi cơ sở hạ tầng không hay nó chỉ luôn là yếu tố chịu sự tác động, bị động trong quan hệ với cơ sở hạ tầng? Hoặc, vai trò của văn hóa đối với sự phát triển xã hội cũng cần được lý giải thấu đáo về mặt triết học Văn hóa, theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử, bị quy định bởi những điều kiện sinh hoạt vật chất của con người Vậy, cần lý giải như thế nào vai trò của văn hóa với tư cách động lực của sự phát triển xã hội, v.v
Tất cả những điều trình bày trên đây đã khẳng định những đóng góp vĩ đại của C.Mác đối với thời đại của ông và cả với thời đại chúng ta đang sống Trách nhiệm của chúng ta là phải vận dụng và phát triển sáng tạo triết học của C.Mác để giải quyết những vấn đề mà thời đại đang đặt ra cho phù hợp với điều kiện lịch sử mới Thành công hay thất bại trong thực tiễn đều phụ thuộc vào thế
hệ chúng ta và do chính chúng ta quyết định
Triết học Mác là một hệ thống mở và phát triển, chứ không phải là cái gì
đó nhất thành bất biến và do vậy, trong nó còn có những hạn chế nào đó cần phải khắc phục, bổ sung, phát triển thêm thì đó cũng là lẽ tất yếu C.Mác là một nhà bác học vĩ đại, nhà tư tưởng thiên tài, nhưng ông cũng là “sản phẩm của thời đại của mình” và do vậy, ông vẫn bị quy định bởi chính những điều kiện lịch sử của thời đại mình nên không thể tránh khỏi những hạn chế nhất định Những hạn chế nào đó trong triết học Mác là do lịch sử thời đại quy định, song chúng tuyệt nhiên không làm giảm giá trị thế giới quan và phương pháp luận, giá trị gợi mở
và định hướng cũng như bản chất cách mạng và tính khoa học của nó
Trang 10Hiện nay, do bối cảnh lịch sử quy định và do những biến cố hiện thời của lịch sử nhân loại, một số luận điểm, quan niệm nào đó của C.Mác đã trở nên không còn thích hợp với điều kiện lịch sử mới, song không phải vì thế mà triết học Mác mất đi ý nghĩa thời đại của nó Bản chất cách mạng và tính khoa học của nó vẫn mãi trường tồn với lịch sử nhân loại, vẫn là cơ sở nền tảng để có thể khẳng định “kiên trì chủ nghĩa Mác - Lênin là vấn đề có tính nguyên tắc số một” đối với chúng ta trong công cuộc đổi mới đất nước
Ý nghĩa thời đại và sức sống trường tồn của triết học Mác chính là cơ sở
để chúng ta khẳng định xây dựng đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh mà Đảng ta đã xác định khi lựa chọn con đường đổi mới là hoàn toàn đúng đắn và có cơ sở khoa học Sự đúng đắn và cơ sở khoa học đó bắt nguồn từ bản chất cách mạng và tính khoa học của triết học Mác Chúng ta kiên trì chủ nghĩa Mác - Lênin, triết học Mác - Lênin không có nghĩa là áp dụng một cách nguyên xi, máy móc, mà là vận dụng một cách khoa học và sáng tạo những tư tưởng, nguyên lý, quy luật nền tảng của nó trong những điều kiện lịch sử mới và phù hợp với thực tiễn đất nước Những thành công rất đáng tự hào của hơn 20 năm đổi mới đã chứng minh điều đó
Do vậy, có thể nói, đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa với việc kiên trì chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trên cơ sở nhận thức lại, nhận thức đúng và phát triển sáng tạo những nguyên lý cơ bản của triết học Mác nói riêng, chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung, thông qua nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn thời đại, thực tiễn đổi mới ở Việt Nam không chỉ là quá trình thống nhất hữu cơ lý luận với thực tiễn, là vấn đề hết sức cần thiết, mang cả ý nghĩa lý luận lẫn ý nghĩa thực tiễn cấp bách, mà còn là phương thức đúng đắn để triết học Mác mãi mang ý nghĩa thời đại và sức sống trường tồn của
nó với thời đại chúng ta