TIỂU LUẬN LỊCH sử TRIẾT học tư TƯỞNG TRIẾT học lão tử, GIÁ TRỊ và hạn CHẾ

Nói tới văn hóa Trung Quốc, tuyệt đối không thể tách rời Lão Tử, ông chính là nhân vật vĩ đại tương đương với Khổng Tử trong văn hoá Trung Quốc.Về cuộc đời của Lão Tử, lịch sử khiếm khuyết ghi chép minh xác, sử học gia đời Hán là Tư Mã Thiên trong Sử ký chép rằng Lão Tử, tức Lão Đam. họ Lý tên Nhĩ người huyện Khổ nước Sở (nay là ấp Lộc tỉnh Hà Nam) từng làm chức giữ kinh sách đời Chu. Kiến thức của ông rộng lớn, tương truyền Khổng Khâu từng có lần tìm đến học Chu Lễ nơi ông, vãn niên ông sống đời ẩn dật trứ tác sách có ý đạo đức 5000 lời. Cuộc đời ghi chép giản lược như thế tất nhiên khiến độc giả đời sau lấy làm tiếc rẻ.

TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC LÃO TỬ - GIÁ TRỊ VÀ HẠN CHẾ

MỞ BÀI

Nói tới văn hóa Trung Quốc, tuyệt đối không thể tách rời Lão Tử, ông chính là nhân vật vĩ đại tương đương với Khổng Tử trong văn hoá Trung Quốc

Về cuộc đời của Lão Tử, lịch sử khiếm khuyết ghi chép minh xác, sử học gia đời Hán là Tư Mã Thiên trong Sử ký chép rằng Lão Tử, tức Lão Đam họ Lý tên Nhĩ người huyện Khổ nước Sở (nay là ấp Lộc tỉnh Hà Nam) từng làm chức giữ kinh sách đời Chu Kiến thức của ông rộng lớn, tương truyền Khổng Khâu từng có lần tìm đến học Chu Lễ nơi ông, vãn niên ông sống đời ẩn dật "trứ tác sách có ý đạo đức" 5000 lời Cuộc đời ghi chép giản lược như thế tất nhiên khiến độc giả đời sau lấy làm tiếc rẻ

Lão Tử là người sáng lập ra trường phái Đạo gia một trong những trường phái triết học lớn của Trung Quốc thời cổ đại Lão tử mất đi đã để lại cho hậu thế những tư tưởng triết học mang tính thâm sâu Tư tưởng triết học của Lão Tử được thể hiện rõ trong tác phẩm Đạo Đức Kinh Mặc dù Lão Tử là một trong những triết gia lớn của Trung Quốc thời cổ đại nhưng những tư tưởng của ông

do quá huyền bí nên ít có nhà nghiên cứu nào nghiên cứu nó sâu sắc Chính vì lý

do trên tác giả đã lựa chọn việc nghiên cứu tư tưởng triết học Lão Tử với mong muốn làm sâu sắc thêm một số vấn đề

NỘI DUNG

Tư tưởng triết học Lão Tử tương đối bao quát và rộng do vậy quá trình nghiên cứu tác giả không có tham vọng đi nghiên cứu toàn bộ mà chỉ đi nghiên cứu những vấn đề triết học trong tư tưởng Lão Tử mang tính nổi bật

Tiểu sử của Lão Tử hết sức phức tạp, tư liệu xưa nhất liên quan đến Lão

Tử là Sử ký Tư Mã Thiên Tư Mã Thiên làm liệt truyện về Lão Tử trong sách Sử

ký có nói rõ tên họ của ông là Lý Nhĩ, tự là Bá Dương, thụy là Đam, quê quán ở nước Sở, huyện Khổ, 5 làng Lệ, tức thuộc về tỉnh Hồ Nam bây giờ, ông từng giữ chức văn thư ở tàng thất nhà Chu Về năm sinh, năm mất chỉ biết mơ hồ Lão Tử

sống cùng thời với Khổng Tử, Sử ký của Tư Mã Thiên nói Lão Tử có khuyên răn Khổng Tử khi Khổng Tử đến hỏi lễ, Lão Tử nói: “Những người ông nói đều tan xương nát thịt cả rồi, chỉ còn lời nói của họ thôi Vả lại, người quân tử gặp thời thì xe ngựa nghênh ngang; không gặp thời thì như cỏ bông xoay chuyển Tôi nghe nói: “Người buôn giỏi thì biết giấu của báu, khiến người ta thấy dường như không có, những người quân tử có đức tốt thì diện mạo dường như ngu si Ông nên bỏ cái khí kiêu ngạo cùng cái lòng ham muốn nhiều, cái vẻ hăm hở cùng cái chí tham lam đi Những cái ấy đều không có ích gì cho ông Tôi chỉ bảo ông có thế thôi” Lão Tử trau dồi đạo đức, học thuyết của ông cốt ở chỗ giấu mình, kín tiếng Ông ở nước Chu lâu ngày, thấy vận nhà Chu rất suy, bèn bỏ đi, đến cửa quan, quan coi cửa quan tên là Doãn Hỷ nói rằng: “Ông sắp đi ẩn rồi, hãy vì ta mà làm sách”, Lão Tử bèn làm sách, gồm thiên thượng và thiên hạ, nói

ý nghĩa đạo đức, hơn năm nghìn chữ, thế rồi đi, chẳng ai biết chết ở đâu

Tuy chúng ta không hiểu rõ cuộc đời Lão Tử, nhưng về ảnh hưởng của ông trong văn hoá Trung Quốc coi "Đạo" là một phạm trù tối cao và dùng "Đạo"

để thuyết minh vấn đề có tính quy luật của nguồn gốc vạn vật và sự vận động biến hoá của thế giới vạn vật Quan niệm về "Đạo Trời" vốn đã có từ rất lâu ở Trung Quốc,nhưng chỉ đến Lão Tử mới được coi là thuần túy có tính cách triết học Những câu như "Đạo khả đạo, phi thường đạo" (đạo mà có thể nói ra không phải là đạo thường), "Đạo chi vi vật, duy hoảng duy hốt, hốt hề hoảng hề, kỳ trung hữu tượng; hoảng hề hốt hề, kỳ trung hữu vật" (đạo là cái gì chỉ mập mờ thấp thoáng; mập mờ thấp thoáng mà bên trong có hình tượng; thấp thoáng mập mờ mà bên trong có vật) Những câu như vậy đầy thi ý, đầyy triết lý "huyền diệu"

Tư tưởng triết học của Lão Tử có hệ thống rất phong phú, trong ấy vừa

đi sâu tìm hiểu bản thể vũ trụ, vừa có hệ thống về học thuyết nhận thức luận vừa hàm chứa phong phú tư tưởng biện chứng pháp

Tư tưởng về Đạo: Trong Đạo Đức Kinh của Lão Tử, chữ “ Đạo” mang một khái niệm triết học hoàn toàn khác với “ đạo” trong Nho học Nghĩa đen của nó là con đường Có lẽ ở thời Xuân Thu chiến quốc Tử Sản

là người đầu tiên đề cập đến Đạo “ Đạo trời xa, Đạo người gần khó lòng mà nắm bắt được”( Thiên Đạo viễn, nhân Đạo nhĩ, phi sở cập dã, Tả truyện, Chiêu công thập cửu niên) Đạo là một phạm trù triết học vừa để chỉ bản nguyên vô hình, phi cảm tính, phi ngôn từ, sâu kín, huyền diệu của vạn vật vừa để chỉ con đường quy luật chung của mọi sự sinh thành, biến hóa xảy ra trong thế giới

Với Lão Tử phạm trù đạo hết sức rộng lớn “Đạo” là bản nguyên của vạn vật - tất cả từ Đạo mà sinh ra và trở về với cội nguồn của Đạo “Đạo” là cái vô hình, hiện hữu, là cái “có”, song Đạo và hiện hữu không thể tách rời nhau mà trái lại, Đạo là cái bản chất, hiện hữu là cái biểu hiện của Đạo Bởi vậy có thể nói: Đạo là nguyên lý thống nhất của mọi tồn tại “Đạo” là nguyên lý vận hành của mọi hiện hữu, nguyên lý ấy là “Đạo pháp tự nhiên” Chính trong quan niệm

về “Đạo” đã thể hiện một trình độ tư duy khái quát cao về những vấn đề bản nguyên thế giới, nhìn nhận thế giới trong tính chỉnh thể thống nhất của nó

Trong Đạo Đức Kinh có nhiều từ ngữ diễn rả mối tương quan giữa Đạo

và trời đấtvạn vật: đạo có trước trời đất, đạo là cội nguồn của trời đất, là mẹ của vạn vật, là mẹcủa thiên hạ và là tổ tông của vạn vật Lão Tử còn gọi Đạo là gốc rễ của đất trời Đạo như gốc rễ không những có nghĩa là ngọn nguồn mà còn là cùng đích là nơi trở về của vạn vật Đạo còn được là cửa vào ra qua đó vạn vật đi vào sự sống Tất cả những hình thức diễn tả về đạo trên đây đều nói đến tương quan của đạo đối với hiện tượng, mỗi từ diễn đạt một hình thức tương quan

Nhưng còn có một từ điễn tả không những mối tương quan giữa đạo và thế giới hiệntượng mà cònđược đồng nhất với đạo đó là từ nhất với nghĩa

là một.” Đạo sanh Nhất, nhất sanh Nhị, Nhị sanh Tam tam sanh vạn vật van vật cõng âm ôm dương, điều hòa bằng khí trùng hư” Đạo được tạm hiểu như là cái tự nhiên tĩnh mịch, yên lặng, mộc mạc, hỗn độn mập mờ thấp thoáng không có đặc tính không có hình thể là cái mắt không thấy tai không nghe , không thể nắm bắt được, không thể diễn đạt bằng ngôn ngữ, là cái năng động tự

sinh sôi nảy nở, biến hóa Đạo ở đây là quy luật Theo Lão Tử, đạo vừa là cái có trước vừa là cái nằm trong bản thân sự thật, nhưngkhi có sự can thiệp của con người thì đạo không còn là đạo nữa Ông viết có một vật hỗn mang thành tựu trước trời đất, yên lặng mênh một, một mình độc lập, tản mác khắp nơi , không ngừng ở đâu coi như mẹ của thế gian Cái hỗn mang chưa có tên nên tạm gọi là đạo Đức là một phạm trù triết học dùng để thể hiện sức mạnh tiềm ẩn của đạo là cái hình thức nhờ đó vạn vật được định hình và phân biệt được với nhau là cái lý sâu sắc để nhận biết vạn vật.Theo Lão Tử đạo sinh ra vạn vật đức nuôi nấng bảo tồn vạn vật Vạn vật nhờ đạomà được sinh ra nhờ đức

mà được thể hiện và khi mất đi là lúc vạn vật quay về với đạo Đạo sinh ra một ( khí thống nhất) Một sinh ra Hai( âm dương đối lập) Hai sinh ra Ba ( trời đất người) Ba sinh ra vạn Vật.Tóm lại đạo không chỉ là nguồn gốc bản chất

mà còn là quy luật của mọi cái đã đang và sẽ tồn tại Điều này cho phép hiểu đạo như một nguyên lý thống nhất vận hành của vạn vât- nguyên lý Đạo pháp tự nhiên Đạo vừa mangtính khách quan (vô vi) vừa mang tính phổ biến vì vậy trong thế giớikhông đâu là không có đạo không ai theo đạo

Có thể nói với tưởng tưởng về đạo của mình Lão tử có xu hướng duy vật, tư tưởng triết học của ông về Đạo hay về bản nguyên thế gới đã vượt trên một số trường phái triết học lúc bấy giờ ở cả phương Tây và phương Đông Tư tưởng về Đạo của Lão Tử được xem như gần giống với tư tưởng của các nhà duy vật Hy Lạp cổ đại Như vậy với tư tưởng về đạo của mình Lão tử Đã đặt nền móng cho xu hướng vô thần, nhưng chỉ tiếc rằng những người kế nghiệp của ông sau này đã đánh mất tính vô thần này của Ông mà đã xây dựng nên Đạo giáo - là một trong những tôn giáo

Tư tưởng biện chứng về thế giới trong tư tưởng triết học Lão Tử khi nghiên cứu tư tưởng biện chứng trong triết học Lão tử chúng ta sẽ thấy được rất nhiều điều cần phải suy ngẫm Tư tưởng biện chứng( xem xét sự vật, hiện tượng trong trạng thái biến đổi) Trong triết học của Lão tử, quan niệm biện chứngvề thế giới gắn liền với quan niệmvề đạo - đức Nhờ đức mà đạo nằm

trong vạn vật luôn biến hóa Đạo là cái vô Cáivô sinh ra cái hữu Cái hữu sinh

ra vạn vật Đạo là mẹ của vạn vật, cho nên vạn vật có những tính cách của đạo và phải theo những qui luật của đạo Có thể Lão tử nhận thấy rằng trong vũ trụ, sinh vật nào càng nhỏ, càng thấp như con sâu, thì cơ thể và đời sống càng đơn giản, chất phác; còn loài người thì thời thượngcổ, tính tình chất phác, đời sống rất giản dị, tổ chức xã hội rất đơn sơ; càng ngàyngười ta càng hoá ra mưu mô, xảo quyệt, gian trá, đời sống càng phúc tạp, tổ chứcxã hội càng rắc rối, mà sinh ra loạn lạc, chiến tranh, loài người chỉ khổ thêm; rồi từnhận xét đó mà ông cho rằng một tính cách của đạo là “phác” (mộc mạc, chất phát),loài người cũng như vạn vật do đạo sinh ra đều phải giữ tính cách

đó thì mới hợp đạo, mới có hạnh phúc

Một tính cách nữa - cũng có thể nói một qui luật nữa - của đạo là tự nhiên Phác là một hình thức tự nhiên, nhưng tự nhiên không phải chỉ là phác Nghĩa rộng hơn nhiều Trong Đạo Đức kinh, tiếng tự nhiên được dùng nhiều hơn tiếng phác; tựnhiên là một điểm quan trọng vào bậc nhất trong học thuyết Lão tử, nên chương 25ông bảo: “đạo phác tự nhiên”, nghĩa

là đạo theo tự nhiên, đạo với tự nhiên là một Một vật gì trời sinh ra, không

có bàn tay con người, ta gọi là tự nhiên; một cử động, ngôn ngữ phát ra tự lòng

ra mà không tính toán trước, ta cũng gọi là tự nhiên Đạo sinh ra vạn vật rồi,

để cho chúng vận hành, diễn biến theo luật riêng, theo bảnnăng của chúng, chứ không can thiệp vào, cho nên Lão tử bảo đạo là tự nhiên Không can thiệp vào đời sống vạn vật còn có nghĩa là để cho vạn vật tự do phát triển Vậy Lão tử có thể là người đầu tiên chủ trương chính sách tự do, một thứ tự do cho nhân quần,

xã hội, khác sự tự do cho cá nhân, cho bản thân, của một nghệ sĩ phóng đãng như Trang tử trong thiênTiêu dao du Bốn mùa cứ thay đổi nhau mà vận hành, vạn vật cứ theo bản năng mà tự thích nghivới hoàn cảnh: cá cứ tự mọc

ra vây, chim tự mọc ra cánh, con nòng nọc khi lên ở trên cạn thì tự đứt đuôi

mà mang biến thành phổi; con tầm tự làm kén để sau đục kén ra mà biến thành con bướm; và loài vật nào cũng đói thì tì măn, no rồi thì thôi, lúc nào mệt thì nghỉ

Tư tưởng biện chứng trong triết học Lão tử được không những thể hiện ở đạo

mà cón thể hiện ở hai quy luật đó là quy luật quân bình và quy luật phản phục

Luật Quân bình Đạo đặt luật quân bình nội tại trong từng cá nhân, cá vật

và trong vũ trụ thiên nhiên Nếu thế quân bình bị mất hẳn, thì sự vật sẽ không còn tồn tại Trong Chương 22 Lão Tử nói rõ về sự tái lập luật quân bình của Đạo như sau: “Khuyết thì toàn vẹn Cong thì thẳng Trũng thì đầy Cũ lại mới Ít thì thêm Nhiều mê muội” Xã hội cùng như thiên nhiên thỉnh thoảng lại có những cơn biến động làm cho thế quân bình nhất thời bị lệch lạc Quy luật của Đạo luôn luôn tiềm tàng trong vạn vật để lấy lại thế quân bình đã mất Tuy nhiên sự biến động dù có khắc nghiệt tới mức nào cũng không thể diễn ra lâu dài được, càng khắc nghiệt lại càng chóng vánh, bởi vì quy luật của Đạo luôn luôn tiềm tàng trong vạn vật để lấy lại thế quân bình đã mất Lão Tử nói: “Nói ít hợp tự nhiên Vì vậy, gió lốc chẳng suốt sang Mưa lớn 14 không cả ngày Ai làm ra thế? Trời đất Trời đất còn không vĩnh viễn Huống hồ là người”

Luật phản phục Tính cách và qui luật thứ ba của đạo, quan trọng nhất, là phản phục, tức là quay trở về Vạn vật do đạo sinh ra và do đức mà trưởng thành, tất nhiên phải theo qui luật phản phục Luật phản phục của đạo đó - tức luật tuần hoàn của vũ trụ - loài người đã nhận thấytừ hồi sơ khai: mặt trời mọc, lên tới đỉnh đầu rồi xuống, lặn, hôm sau lại như vậy;mặt trăng tới ngày rằm thì tròn, rồi khuyết lần tới cuối tháng, rằm sau tròn trở lại; bốn mùa thay phiên nhau, rồi năm sau trở lại mùa xuân; thuỷ triều lên lên xuống xuống; cây cối từ đất mọc lên, lá rụng trở về đất, thành phân nuôi cây; con người “từ cát bụi trở về cát bụi”.Lão tử cho rằng bất cứ sự vật nào cũng đều là thể thống nhất của hai mặt đối lập Chúng ràng buộc, bao hàm lẫn nhau Ông viết: Ai cũng biết đẹp là đẹp tức là có xấu; hai mặt dài ngắn tựa vào nhau, mới có hình thể hai mặt cao thấp liên hệ với nhau, mới có chênh lệch và trong vạn vật không vật nào không cõng âm bồng dương Trong vạn vật các mặt đối lập không chỉ thống nhất mà chúng còn xungđột,đấu tranh chuyển hóa lẫn nhau tạo ra sự thay đổi, biến hóa không ngừng của vạn vật trong vũ trụ

Luật Phản phục Lão Tử cho rằng Phản phục cũng là quy luật của Đạo Ông đã nói về Đạo và hành động trở về của Đạo cụ thể ở chương 25: “Ngô bất tri kỳ danh Tự chi viết Đạo Cưỡng vi chi danh viết Đại Đại viết Thệ Thệ viết Viễn Viễn viết Phản Nghĩa là, ta không biết tên, gọi đó là Đạo, gượng cho là Lớn, Lớn là tràn khắp, tràn khắp là đi xa, đi xa là trở về Trong chương 40, Lão

Tử cũng nói: “Phản giả Đạo chi động Nghĩa là, Trở lại là cái động của Đạo” Theo Lão Tử, quy luật Phản Phục cốt yếu là đem vạn vật trở về với gốc rễ Thế

mà gốc rễ sinh ra vạn vật là Đạo Vậy Phản Phục là quy luật đem vạn vật về với Đạo Đạo vốn yên tịnh, cho nên trở về với Đạo là trở về sự thinh lặng nội tâm (Qui căn viết tịnh) Trở lại cái Đạo nơi mình là đạt tới vĩnh hằng (Thường) Biết

có thực tại vĩnh hằng và trở lại thực tại vĩnh hằng gọi là sáng suốt (Minh) Đạo

là khởi đầu tức là mẹ của thiên hạ Ai đã giữ được Đạo tức là giữ được sự thinh lặng nội tâm ắt sẽ biết được con tức là biết rõ về vạn vật Đã biết rõ về vạn vật thì phải giữ lấy Đạo Được như vậy thì suốt đời không nguy hiểm Nếu chạy theo vạn vật (con) mà bỏ quên Đạo (mẹ) thì vạn vật đa tạp sẽ dấy lên vô số dục vọng, khiến cho người ta khủng hoảng bất an vì khát vọng khôn nguôi và hành động điên cuồng, càn bậy

Quan điểm chính trị xã hội Quan điểm vô vi Vạn vật khi đã phát triển đến cực điểm thì bị “tổn” lần lần cho tới khi trở về “vô”.Vậy “vô” là chung cục trong một giai đoạn mà cũng là khởi điểm giai đoạn sau Hơn nữa nó còn là

“bản thuỷ của trời đất” Vì vậy Lão tử rất quí “vô”; có thể nói học thuyết của ông là học thuyết “vô”, ngược hẳn với học thuyết của các nhà khác Vô không

có nghĩa là hoàn toàn không có gì, trái hẳn với hữu Vô là vô sắc, vô thanh, vô hình đối với cảm quan của ta, như đạo Vô có tính cách huyền diệu, huyền bí, nó sinh ra hữu, rồi hữu trở về vô, thành thử vô, hữu không tương phản mà tương thành Vì lấy “vô” làm gốc, Lão tử mới khuyên ta vô vi, vô ngôn, vô dục, vô

sự ,cũnchính lấy “vô” làm gốc nên ông mới chủ trương tuyệt học, tuyệt thánh khí trí; cũngchính vì lấy “vô” làm gốc nên ông mới trọng sự hư tĩnh, tinh thần bất tranh và ông mới “ngoại kì thân, hậu kì thân”.Một nửa nhân sinh quan, chính

trị quan của ông xây dựng trên chữ “vô” Lão tử sống ở thời loạn, hấy người ta càng cứu loạn thì càng loạn thêm, cho nên ông chủ trương đừng hữu vi, đừng làm trái thiên nhiên, tức phải vô vi, do đó ông trọng “vô”;

Đạo trị nước, Lão tử không cực đoan như Trang tử mà đưa ra chủ trương

vô chính phủ.Ông vẫn còn duy trì ngôi vua, nhưng nhiệm vụ và quyền hành của vua bị giảm thiểu gần như không còn gì Vua chỉ có mỗi việc là vô vi, nghĩa là không can thiệp vào đời sống của dân, chỉ coi chừng cho dân sống theo tự nhiên, ngăn ngừa trước cho dân khỏi đánh mất bản tính thuần phác Hơn nữa, vua tuy ở trên dân mà không quí bằng dân,vì:“Sang lấy hèn làm gốc, cao lấy thấp làm nền” (Quí dĩ tiện vi bản, cao dĩ hạ vi cơ).Các vua chúa mới tự xưng là

cô (côi cút), quả (ít đức), bất cốc (không tốt) chính là

Tư tưởng triết học của Lão Tử được trình bày trong cuốn “Đạo đức kinh”, “Đạo” được coi là một phạm trù triết học quan trọng nhất trong hệ thống

tư tưởng triết học của ông, mang ý nghĩa bản thể luận Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, Tư tưởng triết học của Lão Tử đã gây ra nhiều tranh luận và có nhiều cách đánh giá khác nhau

Tư tưởng triết học của Lão Tử đã góp phần to lớn vào trong việc tạo dựng côt cách con người Việt Nam, một côt cách được tôi luyện, trầm tích qua mấy nghìn năm lịch sử dựng nước và giữa nước đầy gian khổ

Những giá trị của tư tưởng triết học trường phái Đạo gia Như vậy, trong

tư tưởng về phép biện chứng, có thể nói về căn bản, Lão Tử đã vạch ra được quy luật, con đường vận động, biến đổi của vạn vật trong thế giới khách quan Theo ông, nguồn gốc của sự vận động, biến đổi ấy của vũ trụ, vạn vật là sự liên hệ, tác động, chuyển hóa giữa các mặt đối lập trong chính các sự vật Đây là thành quả đặc sắc nhất trong triết học của Lão Tử, biểu hiện năng lực quan sát tinh vi và trình độ tư duy sắc sảo của ông đối với sự vật khách quan Thể hiện một trình độ khái quát cao của tư duy biện chứng khi giải quyết vấn đề bản nguyên thế giới Lão Tử cho rằng, tòan bộ vũ trụ vạn vật do sự chi phối của “đạo” luôn luôn

trong quá trình vận động, biến hóa không ngừng, không nghỉ Lão Tử khẳng định, chính sự liên hệ, tác động giữa các mặt, các khuynh hướng đối lập nhau trong sự vật, hiện tượng đã tạo ra sự vận động, biến đổi không ngừng của vũ trụ,

và sự vận động, biến đổi của vũ trụ, vạn vật theo Lão Tử không hỗn loạn, mà chũng tuân theo quy luật tất yếu – “đạo” Đây là những quy luật nghiêm ngặt, không có sự vật nào có thể tồn tại mà đứng ngoài quy luật đó, kể cả trời đất, thần linh Lão Tử viết: “Lưới trời lồng lộng, thưa mà khó lọt” (Đạo đức kinh, Chương 73) Ngoài ra, về quan niệm nhân sinh và xã hội, tư tưởng của Lão Tử hướng con người đến lối sống từ ái, cần kiệm, khiêm nhường, khoan dung Mang con người đến cuộc sống gần gũi, làm bạn với thiên nhiên, không hủy hoại, làm xáo trộn trật tự tự nhiên vốn mang tính điều hòa Làm cho con người không chạy theo những ham muốn, dục vọng cá nhân, mà trở về với thiên tính, hòa mình vào cái đạo to lớn của trời đất.Tư tưởng của Lão Tử về chủ nghĩa "vô vi" là rất sâu sắc và độc đáo Với trình độ tư duy lí luận cao, những quan điểm

ấy của Lão Tử đã đóng góp đáng kể vào sự phát triển tư tưởng triết học phương Đông Trong cái "lờ mờ", "hỗn độn" và gợi mở, Lão Tử đã làm cho người đời sau kinh ngạc, thán phục trước sức mạnh của tư duy trừu tượng.Lão Tử đã giải thích được nguyên nhân sâu xa về sự bất ổn của xã hội, đó là xã hội càng xa đạo thì càng có nhiều mâu thuẫn (tai họa) Thủ tiêu mâu thuẫn trong xã hội bằng cách: Đẩy mạnh một trong hai mặt đối lập để tạo ra sự chuyển hóa (phản phục) hay cắt bỏ một trong hai mặt đối lập để làm cho mặt kia tự mất đi (quân bình) Hành động hay nhất là không can thiệp đến việc đời, nhưng nếu phải làm thì hãy làm cái không làm một cách kín đáo (vô vi) Thánh nhân trị vì thiên hạ bằng vô

vi xóa mọi ràng buộc về đạo đức, pháp luật; trả lại cho con người cái bản tính tự nhiên của nó

Những hạn chế của tư tưởng triết học của Lão Tử Bên cạnh những giá trị to lớn nói trên, tư tưởng của Lão Tử, (đại diện cho trường phái Đạo gia) vẫn

có những thiếu sót, hạn chế Trong học thuyết về quy luật vận động của vạn vật, Lão Tử chỉ mới thấy các mặt đối lập trong sự vật, hiện tượng nương tựa nhau

một cách hình thức, giản đơn Lão Tử quan niệm sự chuyển hóa của các mặt đối lập chỉ là sự thay thế, chuyển đổi vị trí cho nhau một cách tuần tự, kế tiếp, phản phục, quân bình, không có sự đấu tranh phủ định, bài trừ, thâm nhập vào nhau một cách biện chứng Do vậy, sự vận động, biến đổi của sự vật hiện tượng không có bước nhảy vọt, không có sự thay đổi về chất, mà chỉ là quá trình lập đi lập lại, có tính chất tuần hoàn buồn tẻ Tư tưởng biện chứng của Lão Tử về căn bản nó vẫn mang tính chất tự phát, ngây thơ, dựa trên những kinh nghiệm có tính trực quan cảm tính và chủ yếu là mô tả sự biến chuyển của sự vật, hiện tượng xảy ra trong tự nhiên cũng như trong xã hội Nó chưa có cơ sở để vạch ra

sự hạn chế bị quy định bởi tính chất thời đại lịch sử mà còn do sự hạn chế bởi trình độ nhận thức còn thấp kém ở Trung Quốc thời bấy giờ Sự hạn chế đó thể hiện ở chủ trương tiêu cực khi muốn đưa con người quay về xã hội nguyên thủy, ngăn cản phát triển xã hội, xóa bỏ ràng buộc về đạo đức, pháp luật, cô lập cá nhân với xã hội, đó là biểu hiện của trốn tránh, không nhận ra nguyên nhân đích thực của sự tha hóa con người thời bấy giờ

KẾT LUẬN

Với tư tưởng hết sức đặc sắc về “đạo” về phép biện chứng chất phác cũng như về quan điểm “vô vi”, triết học của Lão Tử thực sự trở thành viên ngọc quý của nền triết học phương Đông Trong cái “mập mờ”, “thấp thoáng”,

mơ hồ nhưng luôn chói sáng tính chất gợi mở, vạch đường, tư tưởng của ông làm người đời sau phải kinh ngạc và thán phục trước sức mạnh tư duy độc đáo của ông Tuy triết học Lão Tử vẫn còn những thiếu sót, hạn chế, nhưng về phương diện lịch sử, chúng ta cũng phải nghiêng mình trước những di sản tài hoa và sắc sảo của ông.Ngoài ra, không phải ngẫu nhiên mà tư tưởng của Đạo gia, cùng với Nho gia, Phật gia lại có sức ảnh hưởng to lớn như thế, lâu dài như thế đến không chỉ đời sống kinh tế, chính trị xã hội của đất nước Trung Hoa mà còn ảnh hưởng tới đời sống tinh thần, văn hóa nghệ thuật của người dân Việt Nam chúng ta