MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO TRONG CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAMĐộc lập - Tự do - Hạnh phúc TÊN ĐỀ TÀI, SÁNG KIẾN, GIẢI PHÁP: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO TRONG CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI Họ và tên: Trần Thị G

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

TÊN ĐỀ TÀI, SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO TRONG CÔNG TÁC

BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI

Quảng Bình, tháng 5 năm 2017

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

TÊN ĐỀ TÀI, SÁNG KIẾN, GIẢI PHÁP:

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO TRONG CÔNG TÁC

BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI

Họ và tên: Trần Thị Giang Chức vụ: Giáo viên - TPCM Đơn vị công tác:Trường THCS Quảng Thạch

Quảng Bình, tháng 5 năm 2017

1 Phần mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

Sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước luôn đòi hỏi phải có một đội ngũ đi trước giàu tài năng, sức sáng tạo Trong các chủ trương nghị quyết về giáo dục, đào tạo, Đảng, Nhà nước ta luôn quan tâm đến nhiệm vụ bồi dưỡng các tài năng trẻ, nhằm tạo dựng đội ngũ nhân tài cho đất nước coi trọng vấn đề đầu tư cho chiến lược nhân tài, bồi dưỡng khả năng tư duy sáng tạo, kỹ năng thực hành giỏi, giúp thế hệ trẻ rèn luyện trở thành những con người vừa "hồng" vừa "chuyên" như lời căn dặn của Bác Hồ kính yêu Nhận thức được vai trò quan trọng của nhân tài, Đảng và Nhà nước ta đã có những chủ trương, chính sách cụ thể để phát hiện

và bồi dưỡng nhân tài, điều đó đã được nhấn mạnh thêm ở Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo Để góp phần thực hiện chủ trương đó, ngành giáo dục cần chú trọng nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi ngay từ bậc học cơ sở, các nhà quản lý phải đề ra được những biện pháp quản lý dạy học bồi dưỡng học sinh giỏi để công tác này đạt kết quả cao nhất Chính vì vậy, nhiệm vụ chính trị quan trọng của người lãnh đạo nhà trường là quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi đạt kết quả cao nhất Tuy nhiên, công tác quản lý bồi dưỡng học sinh giỏi của trường vẫn chỉ làm theo kinh nghiệm Việc tìm kiếm được các biện pháp quản lý công tác này một cách khoa học, có hệ thống là vấn đề cấp bách và cần thiết để đáp ứng yêu cầu của xã hội, phù hợp với yêu cầu của đổi mới giáo dục và hội nhập quốc tế

Tuy vậy trong thực tiễn giảng dạy ở các nhà trường nói chung, trường THCS nói riêng mà trực tiếp là ở đơn vị chúng tôi, việc bồi dưỡng đội ngũ học sinh giỏi

đủ mạnh để làm nòng cốt nâng cao chất lượng học tập của học sinh luôn gặp không

ít khó khăn - đó là bài toán khó đối với giáo viên trực tiếp giảng dạy từ nhiều năm nay Trong quá trình thực hiện vẫn còn nhiều khâu, nhiều chỗ chưa tốt, vì vậy hiệu quả phong trào xây dựng bồi bưỡng học sinh giỏi chưa cao, chưa phát huy hết tiềm năng vốn có và những thuận lợi cho phép

Mặc dù thực tế cho thấy, việc tạo dựng dội ngũ học sinh mũi nhọn đặt nền móng phát triển cho những tài năng giảng dạy của giáo viên, sự quan tâm của gia

đình học sinh, các đoàn thể còn có những mặt hạn chế, tiềm năng ở học sinh còn ít Song tôi nghĩ rằng, nếu biết phát huy những thuận lợi, tháo gỡ khó khăn để đẩy mạnh phong trào, biết tìm ra những giải pháp hay dể giải bài toán học sinh giỏi (như đã nêu trên) thì kết quả đạt được sẽ khả quan hơn Việc làm này, những đồng nghiệp của tôi cũng đã quan tâm thực hiện nhưng vẫn còn có nhiều ách tắc chưa giải quyết triệt để Đó cũng chính là lí do khiến tôi chọn đề tài này để nghiên cứu

Trong những năm vừa qua với yêu cầu thực tế của xã hội.Sự phát triển của đất nước việc đào tạo nguồn nhân lực trẻ cho đất nước ngày càng được chú trọng.Muốn có nguồn nhân lực này thì việc bồi dưỡng thế hệ trẻ càng được coi trong hơn Chính vì thế việc đào tạo học sinh giỏi nhân tố quyết định cho tương lai của đất nướcc sau này

Thực tế là những năm gần đây chính sách của nhà nước ta đã quan tâm đến chất lượng đại trà trong giảng dạy nhưng bên cạnh đó việc bồi dưỡng học sinh có năng lưc cũng là mục tiêu của nhà trường phổ thông Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài nhằm giải quyết những khó khăn, tồn tại trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi tại nhà trường chúng tôi, góp phần nâng cao hiệu quả của nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi, tạo động lực thúc đẩy chất lượng đại trà là mục tiêu tôi muốn trình bày

trong đề tài “Một số giải pháp nâng cao trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi”

* Điểm mới của đề tài:

- Đề tài này cũng đã có một số đồng nghiệp đã nghiên cứu và đưa ra dưới dạng kinh nghiệm, dạng tổng quát, và một số giáo viên cũng đã đưa ra từng kinh nghiệm cho từng bộ môn cụ thể

- Đề tài tôi nghiên cứu ở đây mới ở chỗ: Đúc rút ra từ chính bản thân và một

số đồng nghiệp trong tổ chuyên môn đã và đang bồi dưỡng học sinh giỏi đạt được kết quả qua các kỳ thi cấp huyện, cấp tỉnh

- Mới thứ hai là phù hợp với điều kiện kinh tế vùng miền khó khăn nơi tôi công tác

1.2 Phạm vi áp dụng của đề tài:

1.3 Phạm vi nghiên cứu, áp dụng của đề tài, sáng kiến kinh nghiệm:

- Đề tài chủ yếu nghiên cứu tại đơn vị nơi tôi công tác và có tham khảo ý kiến của các bậc tiền bối đi trước đặc biệt là những đồng chí bồi dưỡng có nhiều kinh nghiệm trong nhà trường bồi dưỡng học sinh đạt kết quả cao

- Đề tài được áp dụng cho tất cả các các bộ môn bồi dưỡng tại trường THCS nói chung và đặc biệt là những bộ môn khoa học xã hội tại trường ở các vùng miền khó khăn như đơn vị tôi đang công tác

2 Phần nội dung

2.1 Thực trạng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi tại trường

2.1.1 Thuận lợi:

- Ban giám hiệu quan tâm, chú trọng, nhất là tăng cường cải tạo trang thiết

bị, cơ sở vật chất hiện có khi nguồn tài chính chưa cho phép Mua đủ các loại sách giáo khoa, sách tham khảo phục vụ cho việc bồi dưỡng khi giáo viên có nhu cầu

- Một số giáo viên có nhiều kinh nghiệm trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi

- Học sinh bắt đầu có ý thức và yêu thích hơn các môn được bồi dưỡng

- Huy động được cộng đồng nhằm tổng hợp sức mạnh của cả cộng đồng để xây dựng và phát triển sự nghiệp giáo dục

2.1.2 Khó khăn:

- Là một xã miền núi thuộc diện xã đặc biệt khó khăn, dân ở dọc theo các sườn núi, đa số các hộ dân thuộc diện hộ nghèo và cận nghèo Việc đi lại học tập của con em gặp nhiều khó khăn, nhiều em ở xa trường hơn 10 km, bố mẹ thì theo làm ăn nên việc đưa đón, tạo điều kiện cho các cháu học tập gặp nhiều khó khăn

- Trường THCS nơi tôi công tác là một trường nhỏ ít lớp Khi chuyên môn trường phân công giáo viên dạy đội tuyển, không thể hoàn toàn lựa chọn giáo viên giỏi có kinh nghiệm để bồi dưỡng học sinh giỏi Vì số lượng giáo viên ít, cơ cấu giáo viên không hợp lí: môn thừa tiết, môn thiếu tiết và còn có giáo viên có trình

độ chuyên môn còn non chưa có kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi Về phần các tổ chuyên môn chưa thực sự chủ động, sáng tạo trong việc hình thành định hướng chung về bồi dưỡng HSG mà chủ yếu là do kế hoạch của mỗi cá nhân

- Trong những năm qua mặc dù chất lượng và số lượng học sinh giỏi ngày càng tăng về số lượng và chất lượng giải, song nhìn chung thì còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu của cấp trên đề ra

- Một số giáo viên chưa thật tâm huyết với học sinh, đặc biệt là công tác bồi dưỡng học sinh giỏi

- Nhiều phụ huynh và học sinh chưa thật sự coi trọng việc học tập, đặc biệt

là công tác bồi dưỡng học sinh giỏi

2.1.3 Kết qủa các kỳ thi HS giỏi từ năm học 2013-2014 đến năm học

2015-2016 Cụ thể như sau:

Bảng thống kê HS giỏi các cấp

Năm học cấp huyện HSG

HS được vào tuyển thi tỉnh

HSG cấp tỉnh Ghi chú

Qua số liệu trên cho thấy công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường hiệu quả còn hạn chế Số học sinh đạt giải cấp tỉnh còn quá ít

Một số vấn đề còn tồn tại:

- Việc bồi dưỡng học sinh giỏi chưa thực hiện theo một kế hoạch nhất định Mới chỉ dừng lại ở mức độ lựa chọn học sinh khá giỏi ôn tập trung từ 1 đến 2 tháng rồi cho đi thi Sau khi thi xong là kết thúc bồi dưỡng Năm học sau lại chọn học sinh và bồi dưỡng lại Do đó có những học sinh mỗi năm thi một môn khác nhau, chưa mang tính chất luỹ kế, liên tục từ lớp 6 đến lớp 9.

- Kinh phí hỗ trợ cho việc bồi dưỡng HS giỏi còn hạn chế Kinh phí khen thưởng và động viên của các cấp, các tổ chức tại địa phương chưa thực sự khích lệ được việc dạy và học của giáo viên và học sinh

- Thiếu thốn về phương tiện dạy và học

- Số giáo viên ở xa trường nhiều, một số còn non trẻ về tuổi đời, ít kinh nghiệm; một số giáo viên lớn tuổi không ứng dụng được công nghệ thông tin, sức khỏe yếu và không ít trong số đó chưa thật sự yên tâm công tác

- Ý thức, nhận thức của gia đình học sinh và cộng đồng dân cư còn thấp

- Chất lượng chung của HS còn thấp Số lượng học sinh để chọn đội tuyển ít.

Vì vậy để nâng cao hiệu quả trong công tác bồi dưỡng HS giỏi, tôi mạnh dạn

đề ra một số vấn đề cần được giải quyết trong công tác bồi dưỡng như sau:

2.2 Đánh giá thực trạng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi tại trường 2.2.1 Mặt mạnh

- Sự quan tâm chỉ đạo của ban giám hiệu trường đối với công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là rất lớn, coi đó là nhiệm vụ nòng cốt của nhà trường

- Nhà trường đã có những giải pháp trong việc tạo động cơ cho các em trong đội tuyển bồi dưỡng học sinh giỏi có hứng thú học tập, bằng các hình thức biểu dương, khen thưởng, động viên kịp thời cho cả giáo viên và học sinh Ngoài ra đưa việc chấp hành các nội quy học tập và kết quả học tập vào tiêu chí đánh giá thi đua đối với giáo viên theo từng năm học

- Học sinh đã có sự yêu thích, hứng thú hơn trong việc tham gia các lớp bồi dưỡng học sinh giỏi do nhà trường tổ chức

- Các bậc phụ huynh đã có sự quan tâm đầu tư về mọi mặt cho các em

2.2.2 Tồn tại

-Tuy đã có sự cố gắng song quá trình tổ chức thực hiện vẫn còn có những bất cập Trước hết là trình độ đội ngũ giáo viên không đồng đều, kinh nghiệm dạy đội tuyển học sinh giỏi còn yếu Việc đầu tư nghiên cứu tài liệu, đầu tư thời gian bồi dưỡng nâng cao kiến thức cho học sinh ở giáo viên còn ít Công tác chỉ đạo ở

tổ chuyên môn chưa mạnh, phương pháp bồi dưỡng học sinh chưa được cải tiến đáng kể Vấn đề điều tra, khảo sát, phân loại đối tượng, phát hiện năng khiếu ở học sinh chưa làm tốt

- Về phía đội ngũ học sinh thì đại đa số là con em các gia đình làm nghề nông, kinh

tế gặp nhiều khó khăn, việc đầu tư, chăm lo cho con cái học tập tuy có cố gắng song chưa đáp ứng kịp với yêu cầu đổi mới, nội dung chương trình, phương pháp giáo dục hiện nay

- Sự phối hợp giữa gia đình - nhà trường tuy có được cải thiện song chưa thực sự đi vào chiều sâu (có học sinh được chọn vào đội tuyển để bồi dưỡng dự thi ở cấp huyện mà không được cha mẹ học sinh quan tâm để cùng với nhà trường lo cho

việc học của con cái mình Điều đó đã làm phiền lòng các thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy, kết quả học tập của các em vì thế không cao)

- Một số giáo viên mới chỉ quan tâm tới kết quả học tập cụ thể của học sinh mà chưa quan tâm tới điều kiện, cách học, quá trình tự học của học sinh Khả năng tự học của phần nhiều học sinh còn yếu, các em vẫn ỷ lại trông chờ vào việc hướng dẫn của thầy cô, việc quản lý học sinh tự học trên lớp chủ yếu vẫn mang tính chất hành chính, chưa đi sâu quản lý về chất lượng

Thực trạng trên dẫn đến chất lượng học sinh giỏi chậm nâng lên trong một vài năm nay ở nhà trường

2.2 Những giải pháp thực hiện

2.2.1 Điều tra, phát hiện chọn đối tượng học sinh để bồi dưỡng

Trong hai năm trở lại đây (năm học 2015 – 2016 và 2016-2017) phòng

GD-ĐT đã tổ chức thi học sinh giỏi không chỉ giới hạn trong lớp 9 mà còn mở rộng đến các khối lớp 6,7,8 Vì vậy công tác điều tra, phát hiện chọn đối tượng ngay từ lớp 6

là rất quan trọng Chuyên môn, kết hợp với giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn cần làm tốt khâu điều tra, phân loại, phát hiện những học sinh năng khiếu, có khă năng học tốt ở từng bộ môn Cách tiến hành như sau:

- Việc phát hiện học sinh giỏi của nhà trường được thông qua các tiết dạy của các giáo viên bộ môn, dựa trên nền kiến thức đại trà Giáo viên bộ môn theo dõi sự nhạy bén của học sinh đối với từng môn học thông qua những câu trả lời ở trên lớp, quan tâm đến những học sinh có nhận thức tư duy thể hiện sự linh hoạt, sáng tạo mềm dẻo khi giải quyết nhiệm vụ học tập được giao

- Ngoài ra, việc phát hiện học sinh giỏi còn được kết hợp với các bài kiểm tra khảo sát chất lượng do chuyên môn nhà trường và tổ chuyên môn Và căn cứ vào kết quả khảo sát, giáo viên bộ môn kết hợp với việc điều tra kết quả năm trước để chọn đối tượng học sinh (theo từng môn học ở tất cả các khối lớp)

Đối tượng học sinh được phân loại để tiếp tục bồi dưỡng theo hướng nâng cao là các em học sinh học khá bộ môn trở lên, và mỗi môn phải có ít nhất là 4 học sinh tham gia bồi dưỡng

2.2.2 Lập kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi:

Trên cơ sở phân loại khá chính xác, giáo viên, mỗi tổ nhóm chuyên môn xây dựng kế hoạch, xác định chỉ tiêu học sinh mũi nhọn các môn cần phấn đấu, thảo luận quyết nghị ở hội nghị đầu năm, ở tổ, nhóm bộ môn Sau đó lập danh sách cụ thể đối tượng cần bồi dưỡng theo mỗi môn, tiến hành lập kế hoạch bồi dưỡng Yêu cầu trước hết là việc dạy học theo đối tượng ở mỗi tiết dạy có phần câu hỏi, bài tập dành cho cả ba đối tượng: khá, giỏi, TB và yếu kém

Những học sinh có khả năng tuyển chọn vào các đội tuyển dự thi được bồi dưỡng thêm (chủ yếu là kỹ năng tư duy sáng tạo) ở một số buổi trong tuần (thường

là 3 tiết/tuần ở mỗi môn)

Trong các tiết bồi dưỡng ngoại khoá, giáo viên phải đầu tư thực sự, nghiên cứu kỹ bài dạy, thảo luận trong nhóm (tổ phân công giáo viên cốt cán bộ môn dạy)

Những công việc trên đều được thông tin đến hội cha mẹ học sinh lớp để phối hợp kèm cặp học sinh, động viên các em học tập Bên cạnh kế hoạch về thời gian bồi dưỡng các kiến thức nâng cao cho học sinh là kế hoạch kiểm tra, khảo sát định kỳ kết quả bồi dưỡng đề sàng lọc đối tượng (theo từng môn, khối lớp), việc này được tiến hành theo từng chương, từng phần của chương trình (do giáo viên tiến hành)

2.2.3 Hướng dẫn các nội dung kiến thức cần bồi dưỡng cho học sinh

Trên cơ sở kế hoạch thời gian, đối tượng cần bồi dưỡng, giáo viên chú trọng phần hướng dẫn các nội dung kiến thức trọng tâm cần nâng cao cho học sinh Trước hết phải giúp học sinh nắm chắc kiến thức cơ bản ở mỗi chương, bài Trên

cơ sở đó, đặt yêu cầu cần đi sâu mở rộng cho HS Việc này chủ yếu phải thực hiện

ở các giờ học chính khoá

Trong các tiết dạy bồi dưỡng thêm, giáo viên tập trung hệ thống kiến thức một cách lôgíc, vững chắc Rèn kỹ năng, rèn các thao tác tư duy, phân tích đề, tính sáng tạo

Giáo viên chuẩn bị đề cương bồi dưỡng, nếu cần đưa ra nhóm bộ môn thảo luận, thống nhất, giám hiệu duyệt đề cương Giám hiệu, tổ chuyên môn phổ biến các yêu cầu về tài liệu ở mỗi môn để giáo viên tiện nghiên cứu, sử dụng Yêu cầu thực hiện là đảm bảo được mức tiếp thu ở học sinh, biết rõ những lỗ hổng kiến thức cần bổ sung cho các em, tránh quá tải gây sức ép, làm mệt mỏi học sinh theo

kiểu nhồi nhét nhiều kiến thức khó cho các em; phải áp dụng phương châm "mưa dầm, thấm sâu"

Ví dụ như trong bộ môn mà bản thân tôi đang trực tiếp giảng dạy là môn Địa

lý thì nội dung rất phong phú, được trải đều ở cả ba khối lớp 7,8,9 và ở mỗi khối lớp lượng kiến thức cần truyền đạt cho học sinh là rất vô hạn, giáo viên rất khó xác đinhh được nội dung kiến thức nào cần bồi dưỡng trước cho học sinh, nội dung nào không quan trọng để giới hạn, đặc biệt là phần Địa lý tự nhiên Việt Nam (khối 8)

và địa lý kinh tế - xã hội Việt Nam (khối 9) Bên cạnh đó trong một vài trường hợp giáo viên không thể bồi dưỡng kiến thức trong SGK theo một trình tự cố định từ bài 1, bài 2, … do nhiều nguyên nhân Nên việc biên soạn nội dung kiến thức cần bồi dưỡng cho học sinh theo từng chuyên đề là lựa chọn thích hợp

Vì vậy qua kinh nghiệm bồi dưỡng học giỏi các năm trước, tôi đã lựa chọn các chuyên đề bồi dưỡng theo từng khối như sau:

+ Khối 7: Chuyên đề về địa lý tự nhiên đại cương

+ Khối 8: Chuyên đề về địa lý tự nhiên Việt Nam

+ Khối 9: Chuyên đề về địa lý kinh tế - xã hội Việt Nam

+ Chuyên đề về kỹ năng vẽ, phân tích và nhận xét các biểu đồ (cả ba khối)

Từ những chuyên đề đó, giáo viên hướng dẫn các em tìm các loại tài liệu phù hợp để học, và đồng thời giáo viên cũng biên soạn được giáo án bồi dưỡng với lượng kiến thức đã được định trước một cách phù hợp, hạn chế việc mất thời gian

và có thể bồi dưỡng theo sở thích của mình

2.3.4 Đổi mới phương pháp dạy học

Đối với công tác bồi dưỡng học sinh giỏi thì việc đổi mới phương pháp dạy học càng phải được quán triệt và áp dụng với nhiều hình thức khác nhau Đối tượng học sinh ở đây là những em khá, giỏi, có khả năng tiếp thu nhanh Tuy nhiên, nếu giáo viên không có phương pháp giảng dạy tốt cũng dễ gây ức chế, nhàm chán ở các em Cũng có em thiếu tự tin trong học tập Gặp những đối tượng

đó, giáo viên cần biết rõ tâm lý học sinh, xác định phương pháp phù hợp, linh hoạt

Một số phương pháp dạy học sinh giỏi đã áp dụng trong trường tôi, đó là:

- Dạy học nêu vấn đề, dạy học theo hướng nghiên cứu bài học