Hoàn thiện chính sách quản lý Nhà nước đối với kinh doanh xăng dầu tại VN.PDF

Các kho n thu tm ho7t ñ!ng kinh doanh xăng d u vào ngân sách Nhà nư*c mti năm lên ñ6n hàng ch c nghìn tB ñ[ng.. Có tha nói rkng, ho7t ñ!ng kinh doanh xăng d u trong nh ng năm qua dư*i s`

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên c u khoa h c

ñ c l p c a tôi Các thông tin, s# li$u trong lu n án là trung th%c

và có ngu(n g#c rõ ràng, c* th+ K-t qu/ nghiên c u trong lu n án

là trung th%c và chưa t1ng ñư2c công b# trong b4t kỳ công trình nghiên c u nào khác

Nghiên c u sinh

Bùi Th H ng Vi t

M C L C

M C L C……… …….………ii

DANH M C B!NG BI#U, HÌNH V'……… … … … ……… v

L I M) ð*U……… …… ……… …… ………1

CHƯƠNG 1: KINH DOANH XĂNG D*U VÀ CHÍNH SÁCH QU!N LÝ NHÀ NƯ8C ð9I V8I KINH DOANH XĂNG D*U 10

1.1 Kinh doanh xăng d@u 10

1.1.1 Xăng d:u và vai trò c a xăng d:u trong phát tri+n kinh t- và ñ<i s#ng xã h i 10

1.1.2 ðAc ñi+m c a kinh doanh xăng d:u 14

1.1.3 Các y-u t# /nh hưDng ñ-n kinh doanh xăng d:u 18

1.2 Chính sách quEn lý nhà nưJc ñLi vJi kinh doanh xăng d@u 21

1.2.1 M*c tiêu c a chính sách 21

1.2.2 NhIng chính sách b ph n 23

1.3 Chính sách quEn lý nhà nưJc ñLi vJi kinh doanh xăng d@u O mQt sL nưJc 48

1.3.1 Chính sách qu/n lý nhà nưKc D ML ñ#i vKi kinh doanh xăng d:u 48

1.3.2 Chính sách qu/n lý nhà nưKc D Trung Qu#c ñ#i vKi kinh doanh xăng d:u 50

1.3.3 Chính sách qu/n lý nhà nưKc D Malaixia ñ#i vKi kinh doanh xăng d:u 54

1.3.4 Bài h c rút ra t1 các chính sách qu/n lý nhà nưKc ñ#i vKi kinh doanh xăng d:u c a m t s# nưKc có th+ áp d*ng vào ñiQu ki$n c a Vi$t Nam 56

CHƯƠNG 2: THTC TRVNG CHÍNH SÁCH QU!N LÝ NHÀ NƯ8C ð9I V8I KINH DOANH XĂNG D*U ) VIWT NAM………… ……….59

2.1 HoZt ñQng kinh doanh xăng d@u O Vi t Nam 59

2.1.1 S% phát tri+n c a các doanh nghi$p kinh doanh xăng d:u D Vi$t Nam 59

2.1.2 K-t qu/ hoVt ự ng c a các doanh nghi$p kinh doanh xăng d:u D

Vi$t Nam 64

2.1.3 NhIng hVn ch- trong hoVt ự ng c a các doanh nghi$p kinh doanh xăng d:u D Vi$t Nam 65

2.2 Phân tắch các chắnh sách quEn lý nhà nưJc ựLi vJi kinh doanh xăng d@u 68

2.2.1 Chắnh sách vQ ựiQu ki$n gia nh p thW trư<ng 68

2.2.2 Chắnh sách thu- 73

2.2.3 Chắnh sách giá 78

2.2.4 Chắnh sách vQ tY ch c thW trư<ng 92

2.2.5 Chắnh sách hVn ngVch nh p khZu 101

2.2.6 Chắnh sách d% trI 108

2.2.7 Chắnh sách qu/n lý ựo lư<ng và ch4t lư2ng xăng d:u 115

2.2.8 Chắnh sách phòng cháy, chIa cháy và b/o v$ môi trư<ng 119

2.3 đánh giá chung v^ chắnh sách quEn lý nhà nưJc ựLi vJi kinh doanh xăng d@u 120

K_t lu`n chương 2 123

CHƯƠNG 3: GI!I PHÁP HOÀN THIWN CHÍNH SÁCH QU!N LÝ NHÀ NƯ8C đ9I V8I KINH DOANH XĂNG D*U 124

3.1 Các y_u tL Enh hưOng ự_n chắnh sách quEn lý nhà nưJc ựLi vJi kinh doanh xăng d@u O Vi t Nam trong thdi gian tJi 124

3.1.1 Xu hưKng bi-n ự ng c a thW trư<ng xăng d:u th- giKi 124

3.1.2 Quá trình tăng trưDng và phát tri+n kinh t- [ xã h i trong nưKc 125

3.1.3 Th%c thi các cam k-t h i nh p c a Vi$t Nam 126

3.1.4 Ch trương xây d%ng các nhà máy l c d:u trong nưKc 128

3.2 Quan ựiem hoàn thi n chắnh sách quEn lý nhà nưJc ựLi vJi kinh doanh xăng d@u O Vi t Nam 131

3.3 Các giEi pháp hoàn thi n chắnh sách quEn lý nhà nưJc ựLi vJi kinh doanh xăng d@u O Vi t Nam 133

3.3.1 ChuZn hoá các ñiQu ki$n kinh doanh xăng d:u 133

3.3.2 Xây d%ng bi+u thu- nh p khZu theo giá trW tuy$t ñ#i 134

3.3.3 Trao cho doanh nghi$p quyQn t% quy-t ñWnh giá 135

3.3.4 Hoàn thi$n chính sách vQ tY ch c thW trư<ng 139

3.3.5 B_ ch` tiêu nh p khZu ñ#i vKi xăng d:u 141

3.3.6 Tăng kh#i lư2ng d% trI qu#c gia vQ xăng d:u 143

3.4.Các ñi^u ki n thgc hi n giEi pháp 144

3.4.1 Hoàn thi$n h$ th#ng pháp lu t kinh doanh xăng d:u 144

3.4.2 Tăng cư<ng ki+m tra, giám sát ñ#i vKi hoVt ñ ng kinh doanh xăng d:u 145

K_t lu`n chương 3 148

KhT LUiN 149

DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH CkA TÁC GI! 150

TÀI LIWU THAM KH!O 151

PH L C………… ……… …… ……… 157

DANH M C B!NG BI#U, HÌNH V'

B!NG BI#U

B ng 1.1 Ch tiêu hao h t xăng d u…….……… ………15

B ng 1.2 Nh ng chính sách b! ph#n c$a chính sách qu n lý nhà nư*c ñ,i v*i kinh doanh xăng d u……….……….……… ………24

B ng 1.3 Tr lư2ng d u m4 xác minh……… ……….33

B ng 1.4 Cơ ch6 giá xăng d u t7i m!t s, qu,c gia……….…… ……….36

B ng 2.1 S n lư2ng xăng d u nh#p kh:u năm 2007= 2009………… …………62

B ng 2.2 Cơ c?u nh#p kh:u xăng d u tiêu dùng n!i ñAa……… ……….63

B ng 2.3 TB trCng xăng d u nh#p kh:u c$a các ñ u m,i……… …………64

B ng 2.4 K6t qu ho7t ñ!ng s n xu?t kinh doanh c$a TEng công ty Xăng d u ViJt Nam giai ño7n 2005=2009……….……… ….….… 65

B ng 2.5 Danh sách các doanh nghiJp ñư2c c?p phép nh#p kh:u xăng d u… 69

B ng 2.6 DiMn bi6n ñiNu ch nh thu6 nh#p kh:u xăng d u giai ño7n 2000= 2009……… 75

B ng 2.7 Các kho n thu6 ñ,i v*i xăng d u thu O các doanh nghiJp kinh doanh nh#p kh:u……….…… ………77

B ng 2.8 Các kho n thu6, phí theo quy ñAnh c$a pháp lu#t………… ………….77

B ng 2.9 B ng tính giá cơ sO theo NghA ñAnh s, 84/2009/Nð=CP……… …… 86

B ng 2.10 Các mVc trích quW bình En O mYt hàng xăng A92……… …… 90

B ng 2.11 Sơ ñ[ hJ th,ng bán l\ c$a các doanh nghiJp nh#p kh:u xăng d u……… ….… 95

B ng 2.12 Sơ ñ[ m7ng lư*i phân ph,i xăng d u t7i ViJt Nam…….…… ….97

B ng 2.13 HJ th,ng phân ph,i bán l\ t7i ViJt Nam……… …… 98

B ng 2.14 S, lư2ng c_a hàng xăng d u t7i m!t s, ñAa phương………… ….99

B ng 2.15 H7n ng7ch phân bE cho các doanh nghiJp năm 2009……… 103

B ng 2.16 S n lư2ng th`c nh#p ña tiêu th n!i ñAa c$a các doanh nghiJp

năm 2009……… 104

B ng 2.17 TB trCng h7n mVc t,i thiau và th`c nh#p c$a các doanh nghiJp nh#p

kh:u xăng d u……… …… 105

B ng 2.18 S n lư2ng th`c nh#p so v*i h7n mVc t,i thiau ñư2c giao c$a

các doanh nghiJp năm 2009……… ……….106

B ng 2.19 S, lư2ng d` tr nhà nư*c vN xăng d u năm 2009 so v*i s n lư2ng nh#p kh:u phân theo mYt hàng……… ………112

B ng 2.20 Các ñơn vA tham gia th`c hiJn d` tr Nhà nư*c vN xăng d u và lư2ng t[n kho hàng d` tr tính ñ6n h6t quý 3 năm 2010………… ………… 113

B ng 2.21 Danh sách 11 c_a hàng có mcu xăng th_ nghiJm không ñ7t

ch?t lư2ng 118

B ng 3.1 Các nhà máy s n xu?t xăng d u hiJn có (ñ6n 30/6/2010)… …….128

B ng 3.2 Các nhà máy s n xu?t xăng d u ñang ñ u tư và chu:n bA ñư2c ñ u tư……… …………129

HÌNH V' Hình 1.1 Cây m c tiêu c$a chính sách qu n lý nhà nư*c ñ,i v*i kinh doanh xăng d u……….……… … 21

Hình 1.2 Giá sàn………38

Hình 1.3 Giá tr n……… ………… ………39

L I M) ð*U

1 Tính cmp thi_t cna ñ^ tài

Xăng d u là mYt hàng chi6n lư2c, có vai trò r?t quan trCng trong t?t c các lĩnh v`c s n xu?t, ñii s,ng xã h!i và b o ñ m an ninh qu,c phòng Trong cân bkng năng lư2ng th6 gi*i, xăng d u và khí thiên nhiên chi6m tB lJ kho ng 63%, ph n còn l7i thu!c vN than ñá (23%), ñiJn h7t nhân và thuB ñiJn (12,5%), các d7ng năng lư2ng khác (1,5%) Chi phí vN xăng d u là m!t lo7i chi phí ña s n xu?t ra r?t nhiNu lo7i hàng hoá, ngay c nh ng hàng hoá s_

d ng r?t ít xăng d u trong quá trình s n xu?t vcn ñòi h4i ph i có xăng d u ña v#n chuyan tm nơi s n xu?t ñ6n nơi tiêu th [33] p ViJt Nam, chi phí vN xăng

d u chi6m tB trCng l*n trong giá thành c$a nhiNu ngành kinh t6: chi6m 40% giá thành c$a ngành v#n t i ôtô, 22=52% trong ngành ñiJn, 5=17% trong ngành công nghiJp và 3=15% trong ngành nông nghiJp [35] Có tha nói rkng xăng d u là ngu[n nhiên liJu chính cho mCi ho7t ñ!ng c$a nNn kinh t6 Vì v#y, không m!t qu,c gia nào trên th6 gi*i hoàn toàn th nEi ho7t ñ!ng kinh doanh xăng d u mà luôn có s` can thiJp c$a Nhà nư*c O các mVc ñ! khác nhau v*i nh ng công c khác nhau M!t s` b?t En c$a thA trưing xăng d u có tha t7o ra gánh nYng ñ,i v*i các nNn kinh t6 tuỳ thu!c vào mVc ñ! mà m!t qu,c gia ph thu!c vào xăng d u nh#p kh:u (vN phương diJn này thì hiJn ViJt Nam ñang ph i nh#p kh:u ph n l*n lư2ng xăng d u tiêu dùng trong nư*c) và viJc tiêu th xăng d u tương ñ,i so v*i tEng s n ph:m qu,c dân (vN phương diJn này thì các qu,c gia ñang phát trian chAu nhiNu nh hưOng hơn so v*i các qu,c gia công nghiJp phát trian do có tB lJ tiêu th xăng d u so v*i tEng s n ph:m qu,c dân cao hơn) Chính vì v#y, các chính sách qu n lý nhà nư*c ñ,i v*i kinh doanh xăng d u là th`c s` có giá trA trong nghiên cVu, ñYc biJt là ñ,i v*i ViJt Nam, m!t nư*c ñang phát trian và ph i nh#p kh:u ph n l*n xăng d u tiêu dùng trong nư*c

Th`c t6 O ViJt Nam trong nh ng năm qua, ho7t ñ!ng kinh doanh xăng

d u ñang ngày càng phát trian N6u như trư*c ñây ch có m!t doanh nghiJp nhà nư*c ñ!c quyNn kinh doanh xăng d u thì ñ6n nay c nư*c có 12 doanh nghiJp nhà nư*c ñ u m,i nh#p kh:u xăng d u và r?t nhiNu doanh nghiJpkinh doanh xăng d u trên thA trưing n!i ñAa Kh,i lư2ng xăng d u nh#p kh:u, tiêu th trên thA trưing n!i ñAa không ngmng tăng (kho ng 10% mti năm) K6t c?u h7 t ng và phương tiJn ph c v kinh doanh xăng d u tmng bư*c ñư2c tăng cưing theo hư*ng hiJn ñ7i hoá HJ th,ng phân ph,i bán l\

ñã ñư2c ph$ kín trên 63 t nh thành Các kho n thu tm ho7t ñ!ng kinh doanh xăng d u vào ngân sách Nhà nư*c mti năm lên ñ6n hàng ch c nghìn tB ñ[ng Có tha nói rkng, ho7t ñ!ng kinh doanh xăng d u trong nh ng năm qua dư*i s` qu n lý c$a Nhà nư*c ñã góp ph n En ñAnh thA trưing trong nư*c, thúc ñ:y s n xu?t phát trian và En ñAnh ñii s,ng nhân dân ka c trong ñiNu kiJn tình hình chính trA th6 gi*i diMn bi6n phVc t7p Th`c t6 ñã cho th?y, các chính sách qu n lý nhà nư*c ñ,i v*i kinh doanh xăng d u luôn ñư2c ñEi m*i

và hoàn thiJn theo hư*ng thúc ñ:y thA trưing xăng d u phát trian, ñ m b o quyNn l2i c$a doanh nghiJp, quyNn l2i c$a ngưii tiêu dùng và thu ngân sách nhà nư*c Chính sách thu6 nh#p kh:u thưing xuyên ñư2c ñiNu ch nh phù h2p v*i bi6n ñ!ng giá trên thA trưing th6 gi*i Chính sách giá cũng ñã t7o ñư2c s` En ñAnh trong m!t kho ng thii gian dài, ka c khi giá xăng d u th6 gi*i có bi6n ñ!ng b?t thưing góp ph n vào s` phát trian kinh t6 xã h!i c$a ñ?t nư*c

Tuy nhiên, chính sách qu n lý nhà nư*c ñ,i v*i kinh doanh xăng d u hiJn vcn còn nhiNu b?t c#p Ví d như viJc s_ d ng các chính sách thu6, giá

và ch tiêu nh#p kh:u chưa ñ[ng b! dcn ñ6n s` gián ño7n ngu[n cung O m!t

s, thii ñiam nh7y c m, tăng gánh nYng cho ngân sách nhà nư*c và t7o sVc ỳ cho các doanh nghiJp ñ u m,i nh#p kh:u ñ[ng thii dcn ñ6n cu!c rư2t ñuEi

dưing như không có ñiam dmng gi a thu6 nh#p kh:u và giá xăng d u trong nư*c (năm 2004, 14 l n ñiNu ch nh thu6 su?t thu6 nh#p kh:u và 4 l n ñiNu

ch nh giá bán l\ trong nư*c) ViJc qu n lý các ñiNu kiJn kinh doanh xăng

d u còn bA buông l4ng trong nhiNu năm là nguyên nhân ch$ y6u làm cho thA trưing xăng d u phát trian l!n x!n Chính sách quy ho7ch phát trian hJ th,ng các công trình xăng d u chưa ñư2c quan tâm ñúng mVc, có s` m?t cân ñ,i l*n trong ñ u tư k6t c?u h7 t ng ph c v kinh doanh xăng d u, có nơi quá dày như O các vùng ñô thA, có nơi l7i quá m4ng như O các vùng sâu, vùng xa

Chính vì nh ng lý do trên mà c n ph i hoàn thiJn chính sách qu n lý nhà nư*c ñ,i v*i kinh doanh xăng d u ña ho7t ñ!ng này diMn ra theo ñúng quy ñAnh c$a pháp lu#t, ñ m b o quyNn l2i c$a ngưii tiêu dùng, thúc ñ:y ho7t ñ!ng s n xu?t kinh doanh và tránh th?t thu cho ngân sách nhà nư*c

2 Tình hình nghiên c u

Tm trư*c ñ6n nay các tài liJu trong nư*c nghiên cVu vN ho7t ñ!ng kinh doanh xăng d u và chính sách qu n lý nhà nư*c ñ,i v*i ho7t ñ!ng này không nhiNu Lu#n án ti6n sW duy nh?t nghiên cVu vN kinh doanh xăng d u ñư2c ti6n hành tm năm 1995 c$a NguyMn Cao Vãng v*i ñN tài “ Kinh doanh xăng d u theo cơ ch6 thA trưing O nư*c ta hiJn nay” Và năm 2001, B! Thương m7i (nay là B! Công thương= cơ quan qu n lý nhà nư*c ñ,i v*i các doanh nghiJp kinh doanh xăng d u) th`c hiJn ñN tài khoa hCc c?p b! “ðEi m*i cơ ch6 qu n

lý Nhà nư*c ñ,i v*i mYt hàng xăng d u trong tình hình m*i” M!t vài năm trO l7i ñây, khi giá d u thô th6 gi*i bi6n ñ!ng theo chiNu hư*ng tăng do nh ng b?t

En c$a tình hình chính trA th6 gi*i kéo theo viJc giá bán l\ xăng d u trong nư*c liên t c bA ñiNu ch nh tăng thì trên các t7p chí khoa hCc trong nư*c xu?t hiJn m!t lo7t các nghiên cVu liên quan ñ6n thA trưing xăng d u và vai trò

qu n lý c$a nhà nư*c ñ,i v*i thA trưing này Tuy nhiên, các nghiên cVu này

ch t#p trung vào viJc lý gi i t7i sao nhà nư*c ph i bình En giá xăng d u và bình En bkng cách nào

Các lu#n án nư*c ngồi liên quan đ6n kinh doanh xăng d u và các chính sách qu n lý nhà nư*c đ,i v*i ho7t đ!ng này cũng khơng nhiNu Ví d : Strategic Petroleum Reserve: United States energy security, oil politics, and petroleum reserves policies in the twentieth century= Beaubourf B.A – 1997; Energy consumption in Yemen: Economics and policy – Dahan A.A – 1996; Petroleum developement in the context of self=reliance: China’s changing policy since 1960 – Lee H.P – 1989; An application of rational choice theory

to petroleum policies in Canada, Britian, and Norway= Edwards M – 1988; Petroleum politics in Japan: State and industry in a changing policy context – Caldwell M.A – 1981; The politics of public enterprise oil and the French state – Feigenbaum H.B – 1981 H u h6t các nghiên cVu này đNu t#p trung vào vai trị qu n lý c$a nhà nư*c đ,i v*i kinh doanh xăng d u O nh ng khía c7nh khác nhau M!t s, xem xét vai trị, vA trí c$a các t#p đồn xăng d u qu,c gia trong viJc đ m b o ngu[n cung và đAnh giá h2p lý các s n ph:m xăng d u trên thA trưing M!t s, khác l7i nghiên cVu các chính sách qu n lý nhà nư*c đ,i v*i kinh doanh xăng d u, song h u h6t các tài liJu ch nghiên cVu tmng chính sách riêng l\ tác đ!ng đ6n kinh doanh xăng d u như th6 nào Nghiên cVu vN chính sách d` tr xăng d u chi6n lư2c c$a MW, Beaubouf (1997) đã ch ra vai trị c$a d` tr xăng d u trong viJc En đAnh ngu[n cung

và nên d tr bao nhiêu và cách thVc d tr` như th6 nào [43] Nghiên cVu vN chính sách đAnh giá xăng d u c$a Northwest Territories, Rattray (2000) đã đưa ra lý do t7i sao Nhà nư*c khơng nên kiam sốt giá xăng d u trong nư*c

mà nên đa thA trưing t` điNu ch nh [47] Nghiên cVu vN chính sách thu6 xăng

d u c$a 120 qu,c gia giai đo7n 1990=1991, Gupta and Mahler (1994) đã gi i thích t7i sao xăng d u l7i bA đánh nhiNu lo7i thu6 v*i thu6 su?t cao và các

qu,c gia xác ựAnh tB lJ thu6 như th6 nào [46] Song các nghiên cVu trên ựNu ựư2c ti6n hành O nh ng nư*c có ựYc ựiam thA trưing xăng d u khác xa

so v*i ViJt Nam

Tóm l7i, trong thii gian qua ựã có m!t s, nghiên cVu vN qu n lý nhà nư*c ự,i v*i kinh doanh xăng d u O ViJt Nam đã có nh ng ki6n nghA vN gi i pháp nâng cao hiJu qu qu n lý nhà nư*c ự,i v*i lĩnh v`c kinh doanh xăng

d u Tuy nhiên, hiJn t7i vcn chưa có nghiên cVu nào t7i ViJt Nam ựN c#p m!t cách tEng tha, toàn diJn vN chắnh sách qu n lý c$a nhà nư*c ự,i v*i kinh doanh xăng d u Trong khi ựó, viJc ban hành và th`c thi chắnh sách qu n lý c$a nhà nư*c ự,i v*i kinh doanh xăng d u O nư*c ta trên th`c t6 còn mang tắnh ự,i phó v*i s` thay ựEi, tắnh ngẦn h7n, chưa th`c s` ch$ ự!ng, chưa ựưa

ra ựư2c nh ng chắnh sách có tắnh chi6n lư2c, nh ng nguyên tẦc và phương pháp th,ng nh?t ựa t7o ựiNu kiJn thu#n l2i cho các cơ quan th`c thi cũng như các doanh nghiJp kinh doanh xăng d u

3 Mpc ựắch nghiên c u

M c ựắch nghiên cVu c$a Lu#n án là làm rõ cơ sO lý lu#n vN chắnh sách

qu n lý nhà nư*c ự,i v*i kinh doanh xăng d u trong ựiNu kiJn h!i nh#p kinh t6 qu,c t6 ngày càng sâu r!ng và trong ựiNu kiJn nNn kinh t6 th6 gi*i có

nh ng bi6n ự!ng khó lưing Trên cơ sO v#n d ng các lý lu#n cơ b n vào phân tắch, ựánh giá th`c tr7ng chắnh sách qu n lý nhà nư*c ự,i v*i kinh doanh xăng d u O ViJt Nam, Lu#n án ựN xu?t m!t s, gi i pháp c tha ựa hoàn thiJn khung chắnh sách vN qu n lý nhà nư*c ự,i v*i kinh doanh xăng

d u nhkm t7o m!t môi trưing kinh doanh bình ựẬng, c7nh tranh ựa nâng cao hiJu qu ho7t ự!ng c$a các doanh nghiJp kinh doanh trong lĩnh v`c này,

ự m b o l2i ắch chung c$a toàn xã h!i cũng như ự7t m c tiêu vN yêu c u an ninh năng lư2ng qu,c gia, t7o ựiNu kiJn cho s` phát trian En ựAnh, bNn v ng c$a nNn kinh t6

4 ðLi tưqng và phZm vi nghiên c u

ð i tư ng nghiên c u

Kinh doanh xăng d u hiau theo nghĩa ñ y ñ$ bao g[m các ho7t ñ!ng: thăm dò; khai thác d u m4; ch6 bi6n d u m4 thành các s n ph:m xăng d u; xu?t, nh#p kh:u xăng d u; phân ph,i xăng d u; dAch v kho, c ng và v#n chuyan xăng d u

Trong ñiNu kiJn th`c t6 c$a nư*c ta hiJn nay, thăm dò, khai thác và ch6 bi6n d u m4 (các lĩnh v`c c$a công nghiJp d u m4 – ngành d u khí) ñang ho7t ñ!ng ñ!c l#p v*i ngành xăng d u MYc dù nhà máy lCc d u Dung Qu?t

ñã ñi vào ho7t ñ!ng, tuy nhiên xăng d u tiêu dùng O nư*c ta hiJn nay vcn ph i nh#p kh:u v*i s, lư2ng l*n Do ñó, lu#n án ch quan tâm ñ6n các ho7t ñ!ng kinh doanh xăng d u sau:

= Nh#p kh:u xăng d u

= Phân ph,i xăng d u

Như v#y, ñ,i tư2ng nghiên cVu c$a lu#n án là các chính sách qu n

lý c$a nhà nư*c ñ,i v*i kinh doanh nh#p kh:u và phân ph,i xăng d u t7i ViJt Nam

Ph m vi nghiên c u

Lu#n án ch nghiên cVu các v?n ñN liên quan tr`c ti6p ñ6n chính sách

qu n lý nhà nư*c ñ,i v*i kinh doanh nh#p kh:u và phân ph,i xăng d u Các chính sách liên quan ñ6n ho7t ñ!ng qu n lý nhà nư*c vN công nghJ, s n xu?t, ch6 bi6n, t7m nh#p tái xu?t, xu?t kh:u xăng d u, s‰ không thu!c ph7m vi nghiên cVu c$a Lu#n án

Không gian nghiên cVu: Các ho7t ñ!ng kinh doanh xăng d u trên lãnh thE ViJt Nam, không nghiên cVu các ho7t ñ!ng ñư2c ñ u tư ra nư*c ngoài

Thii gian nghiên cVu: t#p trung ch$ y6u tm sau thii kỳ ðEi m*i, tm

1986 ñ6n 2010

5 Phương pháp nghiên c u

Lu#n án s_ d ng các phương pháp ch$ y6u sau:

= Phương pháp ñiNu tra kh o sát bkng b ng h4i t7i các doanh nghiJp kinh doanh nh#p kh:u và phân ph,i xăng d u t7i ViJt Nam hiJn nay

= Phương pháp ph4ng v?n l?y ý ki6n các chuyên gia, các nhà khoa hCc, các nhà qu n lý, ho7ch ñAnh chính sách ho7t ñ!ng trong lĩnh v`c kinh doanh xăng d u ña có cái nhìn toàn diJn hơn vN th`c tr7ng c$a các chính sách qu n

lý nhà nư*c ñ,i v*i ho7t ñ!ng kinh doanh xăng d u Ý ki6n chuyên gia s‰ ñư2c thu th#p qua các cu!c gYp g‹, trao ñEi và qua viJc g_i xin ý ki6n tr`c ti6p vào lu#n án

= Phương pháp nghiên cVu lý thuy6t, tEng h2p tm các công trình nghiên cVu, các bài vi6t và tài liJu có liên quan ñ6n n!i dung vN chính sách qu n lý nhà nư*c ñ,i v*i kinh doanh xăng d u

= Phương pháp phân tích so sánh, th,ng kê

6 Nhrng ñóng góp cna Lu`n án

Lu#n án có nh ng ñóng góp cơ b n sau:

Nh ng ñóng góp m i v m t h c thu t, lý lu n

Lu#n án ch rõ các y6u t, nh hưOng ñ6n ho7t ñ!ng kinh doanh xăng

d u chính là các y6u t, nh hưOng ñ6n cung và c u vN xăng d u Nh ng nhân

t, nh hưOng ñ6n cung vN xăng d u: (1) H7n ng7ch c$a tE chVc các nư*c xu?t kh:u d u m4 OPEC, (2) Lư2ng d u trong kho d` tr c$a TE chVc năng lư2ng th6 gi*i IEA, (3) Tình hình chính trA trên th6 gi*i, (3) Ho7t ñ!ng ñ u tư, thăm

dò và khai thác các m4 d u khí m*i Nh ng nhân t, nh hưOng ñ6n c u vN xăng d u: (1) S` tăng trưOng c$a kinh t6 th6 gi*i, (2) S` ñ u cơ c$a các qu,c gia và các hãng xăng d u l*n trên th6 gi*i, (3) Y6u t, thii ti6t, (4) ViJc s_

d ng nhiên liJu thay th6 và s` ti6n b! c$a khoa hCc kW thu#t

Bên c7nh các chính sách phE bi6n trong qu n lý nhà nư*c vN kinh doanh xăng d u, bao g[m các chính sách vN ñiNu kiJn gia nh#p thA trưing, chính sách vN tE chVc thA trưing, chính sách vN qu n lý ño lưing và ch?t lư2ng xăng d u, chính sách vN phòng cháy ch a cháy và b o vJ môi trưing, lu#n án bE sung m!t s, chính sách khác c n ñưa vào áp d ng tùy theo ñiNu kiJn phát trian và tính ch?t c$a tmng nNn kinh t6, ñó là chính sách h7n mVc, chính sách thu6, chính sách giá, chính sách d` tr ð,i v*i mti chính sách này, lu#n án lý gi i vai trò cũng như các gi i pháp thưing ñư2c s_ d ng

Nh ng phát hi"n, ñ xu$t m i rút ra ñư c t( k*t qu, nghiên c u, kh,o sát c/a lu n án

K6t qu nghiên cVu th`c tr7ng chính sách qu n lý nhà nư*c ñ,i v*i kinh doanh xăng d u O ViJt Nam ñã kh‡ng ñAnh chính sách qu n lý nhà nư*c ñ,i v*i kinh doanh xăng d u ñã s_ d ng hàng lo7t các công c can thiJp r?t sâu vào thA trưing, làm méo mó thA trưing Các chính sách liên quan ñ6n lĩnh v`c kinh doanh xăng d u thưing xuyên ñư2c thay ñEi và ñư2c ñiNu hành bkng các văn b n dư*i lu#t, phân tán theo b! chuyên ngành và gi a các b! ñó chưa có s` ph,i h2p chYt ch‰, viJc ñánh giá hiJu qu c$a các chính sách này dưing như chưa ñư2c th`c hiJn m!t cách khoa hCc và ñúng nghĩa

Lu#n án ñã ñưa ra các quan ñiam và các gi i pháp ña hoàn thiJn chính sách qu n lý nhà nư*c ñ,i v*i kinh doanh xăng d u, trong ñó có các gi i pháp mang tính ñ!t phá:

= Xây d`ng biau thu6 nh#p kh:u theo giá trA tuyJt ñ,i

= Trao cho doanh nghiJp quyNn t` quy6t ñAnh giá

= Quy ho7ch phát trian hJ th,ng các công trình xăng d u và tE chVc l7i thA trưing xăng d u

= B4 ch tiêu h7n ng7ch nh#p kh:u ñ,i v*i xăng d u

= Tăng kh,i lư2ng d` tr qu,c gia vN xăng d u

ða th`c hiJn ñư2c các gi i pháp trên, lu#n án ñN xu?t các ñiNu kiJn sau:

= Xây d`ng và ban hành Lu#t kinh doanh xăng d u

= Tăng cưing thanh tra, kiam tra c$a Nhà nư*c ñ,i v*i kinh doanh xăng d u

7 K_t cmu cna Lu`n án

Ngoài ph n mO ñ u, k6t lu#n, danh m c tài liJu tham kh o và ph l c, Lu#n án ñư2c chia thành 3 chương:

[ Chương 1 Kinh doanh xăng d:u và chính sách qu/n lý nhà nưKc ñ#i vKi kinh doanh xăng d:u

[ Chương 2 Th%c trVng chính sách qu/n lý nhà nưKc ñ#i vKi kinh doanh xăng d:u D Vi$t Nam

[ Chương 3 Gi/i pháp hoàn thi$n chính sách qu/n lý nhà nưKc ñ#i vKi kinh doanh xăng d:u

CHƯƠNG 1

KINH DOANH XĂNG D*U VÀ CHÍNH SÁCH QU!N LÝ NHÀ NƯ8C

ð9I V8I KINH DOANH XĂNG D*U

1.1 Kinh doanh xăng d@u

1.1.1 Xăng d5u và vai trò c/a xăng d5u trong phát tri8n kinh t* và ñ9i

xe máy (lo7i dùng ñ!ng cơ xăng)

= Xăng máy bay: p ViJt Nam hiJn nay ch$ y6u là ZA1 Lo7i xăng này s_ d ng làm nhiên liJu cho ñ!ng cơ máy bay ðây là s n ph:m ñYc ch$ng s_

d ng cho ngành hàng không

= D u Diesel (DO): D u Diesel ñư2c phân lo7i theo hàm lư2ng lưu huỳnh D u Diesel hiJn ñang lưu hành O ViJt Nam là lo7i DO 0,5%S (tVc là hàm lư2ng lưu huỳnh t,i ña là 0,5% ) và DO 0,25%S D u Diesel ñư2c dùng vào các m c ñích sau:

+ Làm nhiên liJu cho các phương tiJn giao thông ñưing b!, ñưing thuB, ñưing s…t (lo7i dùng ñ!ng cơ Diesel)

+ Làm nhiên liJu ñ,t cho m!t s, cơ sO s n xu?t

+ Làm nhiên liJu cho ch7y máy phát ñiJn

= D u ho (KO): D u ho ñư2c s_ d ng làm nhiên liJu th…p sáng hoYc nhiên liJu ñ,t cho m!t s, cơ sO s n xu?t

= D u Mazut (FO): D u Mazut ch$ y6u ñư2c dùng làm nhiên liJu ñ,t lò cho các cơ sO s n xu?t [23]

Như v#y, qua phân tích công d ng c$a mti lo7i s n ph:m xăng d u có tha th?y rkng ñ,i v*i xăng ô tô thì dùng vào m c ñích tiêu dùng cu,i cùng;

d u Diesel, d u ho ñư2c dùng vào hai m c ñích là tiêu dùng cu,i cùng và

ph c v s n xu?t; d u Mazut ch dùng vào m c ñích ph c v s n xu?t

1.1.1.2 Vai trò c a xăng d:u

Ngày 28 tháng 8 năm 1859, nhà ñAa ch?t MW E Tuyn ðrêcơ c$a Công

ty Seneca ñã ñYt mũi khoan ñ u tiên trên lưu v`c sông Oi Cric Khi mũi khoan c$a ông ñ7t ñ! sâu 23 m thì “vàng nâu” (d u m4) ñã ch y ra như su,i

p ñiam khoan này, mti ngày ngưii ta ñã l?y ñư2c 35 baren d u (1 baren tương ñương 1 thùng d u và bkng 159 lít) [42].So v*i kh năng khai thác hiJn nay (kho ng 80 triJu thùng/ngày) thì ñây ch là con s, r?t ít 4i nhưng nó ñã th`c s` trO thành m!t kỳ tích làm ch?n ñ!ng nhân lo7i

Vai trò c$a xăng d u ñư2c tha hiJn O nh ng khía c7nh sau:

Vai trò ñ i v i kinh t*

+ Xăng d:u là ñ:u vào quan tr ng cho nhiQu ngành s/n xu4t

Có tha nói xăng d u tác ñ!ng m!t cách toàn diJn, dây chuyNn ñ6n t?t c các ngành, các lĩnh v`c c$a nNn kinh t6, tm nông nghiJp, công nghiJp cho ñ6n dAch v Nhiên liJu là m!t y6u t, trong giá thành s n xu?t, giá xăng d u thay

ñEi làm cho các s n ph:m có liên quan thay ñEi theo, ñ6n lư2t nó l7i tác ñ!ng ñ6n các s n ph:m khác Nhà nghiên cVu xã h!i Pháp Muy=lơ ðvanh=xi ñã nh#n xét: “ Th6 kB XX n6u không có d u m4 không ai có tha hình dung ñư2c diJn m7o c$a th6 gi*i s‰ như th6 nào, ch c n ngmng dòng ch y xăng d u, c th6 gi*i s‰ ngmng ho7t ñ!ng” [24]S n xu?t càng phát trian thì mVc ñ! chuyên môn hoá, h2p tác hoá diMn ra ngày càng m7nh m‰ dcn ñ6n mVc ñ! giao lưu vN hàng hoá ngày càng l*n Giao lưu hàng hoá không ch diMn ra trong ph7m vi qu,c gia mà diMn ra ngày càng m7nh m‰ trên ph7m vi qu,c t6 ViJc giao lưu hàng hoá có tha th`c hiJn bkng ñưing b!, ñưing s…t, ñưing thuB, ñưing hàng không và hiJn nay ngu[n cung c?p nhiên liJu ch$ y6u cho các phương tiJn v#n t i này là xăng d u

+ Xăng d:u là ngu(n hàng hóa có giá trW ñóng góp vào GDP c a nhiQu qu#c gia ñAc bi$t thông qua hoVt ñ ng xu4t khZu

D u m4 xu?t hiJn ñã làm ñ o l!n tr#t t` kinh t6 th6 gi*i, m!t s, qu,c gia nghèo khó btng ch,c trO nên giàu có nhi ngu[n d u m4 d[i dào dư*i lòng ñ?t Các Mác tmng vi6t máy hơi nư*c là m,c quan trCng trong cách m7ng công nghiJp c$a th6 kB XVII Nhưng s` phát trian c$a công nghiJp cơ khí, cơ khí hoá và ñiJn khí hoá, theo Lênin, có vai trò quy6t ñAnh c$a d u m4 Th#m chí m!t s, nhà kinh t6 hCc th6 gi*i ñã ñưa ra tiêu chí mVc tiêu th xăng d u c$a mti nư*c làm căn cV ñánh giá trình ñ! phát trian ñi lên c$a nNn kinh t6 theo chiNu hư*ng công nghiJp hoá

Vai trò ñ i v i ñ9i s ng xã h;i

Xăng d u là lo7i nhiên liJu dùng cho phương tiJn ñi l7i hàng ngày hiJn t7i khó có tha thay th6 ñư2c MYc dù ñã có các phương tiJn m*i ra ñii Vng d ng các công nghJ s_ d ng năng lư2ng s7ch như năng lư2ng mYt trii, pin nhiên liJu, tuy nhiên s, lư2ng các phương tiJn này là không

ñáng ka Thêm vào ñó, chi phí cho viJc ñ u tư, phát trian các công nghJ này thưing ñòi h4i ngu[n v,n r?t l*n và nhiNu doanh nghiJp không mYn

mà v*i viJc phát trian theo hư*ng này HiJn t7i, do vai trò c`c kỳ quan trCng c$a xăng d u ñ,i v*i kinh t6 và ñii s,ng xã h!i nên giá nhiên liJu xăng d u nh hưOng ñ6n h u như t?t c các lo7i hàng hoá và tm ñó tác ñ!ng ñ6n mCi khía c7nh c$a ñii s,ng xã h!i

Vai trò ñ i v i chính tr>

Xăng d u là nguyên nhân sâu xa c$a nhiNu cu!c n!i chi6n, chi6n tranh xâm lư2c hoYc tranh ch?p gi a các qu,c gia ðYc biJt trong hơn m!t th#p niên trO l7i ñây, khi mà d u m4 ñóng m!t vai trò ñYc biJt quan trCng ñ,i v*i s` phát trian kinh t6 và ñii s,ng xã h!i c$a th6 gi*i thì kéo theo ñó là các cu!c chi6n tranh gi a các qu,c gia v*i nhau nhkm tranh giành s` kiam soát ñ,i v*i ngu[n d u m4

Vai trò ñ i v i an ninh qu c phòng

Xăng d u không ch có ý nghĩa quan trCng ñ,i v*i phát trian kinh t6

và ñii s,ng c$a nhân dân mà nó còn ñYc biJt quan trCng trong lĩnh v`c an ninh, qu,c phòng Song song v*i viJc trang bA các máy móc, thi6t bA, khí tài là viJc cung c?p xăng d u, ngu[n nhiên liJu chính ña v#n hành các phương tiJn, thi6t bA này Xăng d u là ñiNu kiJn b o ñ m phát huy sVc m7nh chi6n ñ?u và kh năng phòng th$ b o vJ ñ?t nư*c Trong thii chi6n,

ph n l*n các xe tăng, máy bay, tàu chi6n, không tha ho7t ñ!ng n6u không

có xăng d u Trong thii bình, xăng d u vcn ñóng vai trò quan trCng trong viJc b o dư‹ng thi6t bA, khí tài và luyJn t#p s’n sàng chi6n ñ?u H u như t?t c các qu,c gia ñNu xác l#p m!t cơ ch6 b o ñ m và cung c?p xăng d u riêng cho lĩnh v`c an ninh qu,c phòng

Tóm l7i, trên t?t c các lĩnh v`c c$a ñii s,ng xã h!i, xăng d u gi m!t

vA trí ñYc biJt quan trCng Xăng d u không ch là y6u t, b o ñ m cho các ho7t ñ!ng s n xu?t và ñii s,ng ñư2c ti6n hành bình thưing mà còn tham gia vào viJc t7o ra giá trA xã h!i làm cho ñii s,ng xã h!i ngày càng ñư2c c i thiJn

D u m4 nói chung và xăng d u nói riêng tm khi xu?t hiJn cho ñ6n ngày nay và

c nhiNu năm ti6p theo ñã và s‰ còn là m!t s n ph:m chi6n lư2c hàng ñ u c$a các qu,c gia

1.1.2 ð c ñi8m c/a kinh doanh xăng d5u

[ Xăng d:u là m t loVi hàng hoá có nhIng ñAc tính lý hoá riêng

Xăng d u là m!t lo7i hàng hoá có nh ng ñYc tính lý hoá riêng do v#y,

ña ñư2c phép kinh doanh c n có nh ng ñiNu kiJn b o ñ m nh?t ñAnh vN cơ sO v#t ch?t kW thu#t

Xăng d u O tha l4ng r?t dM b,c cháy, ñYc biJt nh7y c m v*i s` thay ñEi c$a nhiJt ñ! môi trưing Trong ñiNu kiJn nhiJt ñ! trên 23 ñ! C v*i áp su?t trên 100 áp m,t phe ch c n m!t tia l_a ñiJn phóng qua có tha gây ph n Vng sinh nhiJt b,c cháy ðYc ñiam này ñòi h4i công tác phòng cháy trong ho7t ñ!ng kinh doanh xăng d u h6t sVc nghiêm ngYt Phương tiJn và thi6t bA dùng cho kinh doanh xăng d u ph i là nh ng thi6t bA chuyên dùng Công tác phòng cháy ch a cháy g…n liNn v*i toàn b! quá trình ho7t ñ!ng kinh doanh xăng d u

Xăng d u là m!t lo7i s n ph:m r?t dM bA hao h t trong quá trình v#n chuyan, lưu kho và kinh doanh Do ñó, trong ho7t ñ!ng s n xu?t kinh doanh

c n ph i tính toán ñưing v#n ñ!ng c$a xăng d u và có biJn pháp h2p lý nhkm h7n ch6 t,i ña mVc hao h t Th`c t6 kinh doanh xăng d u O nư*c ta nh ng năm qua ñã rút ra m!t s, ch tiêu hao h t như sau:

BEng 1.1 Cht tiêu hao hpt xăng d@u

ðơn vW tính: %

V#n chuyan ñưing thuB (tính cho 100 km) 0,025 0,015

V#n chuyan ñưing s…t (tính cho 100 km) 0,06 0,022

V#n chuyan ñưing ,ng (tính cho 100 km) 0,5 0,25

Ngu(n: TYng công ty Xăng d:u Vi$t Nam.[37]

Xăng d u là mYt hàng r?t dM bA gi m hoYc m?t ph:m ch?t Xăng d u kém ph:m ch?t s‰ nh hưOng ñ6n quá trình kích nE và phá huB ñ!ng cơ ViJc kinh doanh xăng d u kém ph:m ch?t s‰ gây ra tác h7i lan truyNn và tr`c ti6p phá huB năng l`c s n xu?t, làm nh hưOng nghiêm trCng ñ6n s n xu?t và ñii s,ng xã h!i Vì v#y, ñòi h4i quy trình nh#p, xu?t, phương tiJn t[n chVa, lo7i hình và phương tiJn v#n t i, kW thu#t b o qu n xăng d u ph i ñư2c nghiên cVu, tính toán kW lư‹ng và có nh ng gi i pháp vN kW thu#t, tE chVc qu n lý trong quá trình kinh doanh xăng d u

Xăng d u là m!t lo7i hoá ch?t ñ!c h7i ñ,i v*i con ngưii Xăng d u là m!t h2p ch?t có ph n Vng hoá hCc m7nh, thưing gây nên ô nhiMm môi trưing Vì v#y, quá trình kinh doanh xăng d u ph i ñYc biJt chú ý ñ6n viJc

b o vJ môi trưing và c n ph i có các biJn pháp phù h2p ña h7n ch6 t,i ña tác ñ!ng t*i môi trưing

[ HoVt ñ ng kinh doanh xăng d:u liên quan tr%c ti-p ñ-n cơ sD hV t:ng

c a nQn kinh t-

Các cơ sO v#t ch?t kW thu#t ph c v kinh doanh xăng d u cũng là m!t b! ph#n c?u thành quan trCng cơ sO v#t ch?t kW thu#t c$a nNn kinh t6 Cơ sO v#t ch?t kW thu#t c$a nNn kinh t6, trình ñ! phát trian kinh t6 c$a m!t qu,c gia quy6t ñAnh quy mô và trình ñ! hiJn ñ7i c$a các cơ sO v#t ch?t ph c v kinh doanh xăng d u Và ngư2c l7i, cơ sO v#t ch?t kW thu#t ph c v kinh doanh xăng d u là m!t b! ph#n c?u thành cơ sO v#t ch?t kW thu#t c$a nNn kinh t6, ñóng góp và mO r!ng quy mô, trình ñ! phát trian c$a nNn kinh t6 xã h!i

HJ th,ng c ng bian, hJ th,ng v#n t i thuB, b!, ñưing s…t, hJ th,ng kho chVa, ñưing ,ng dcn xăng d u, vma là cơ sO cho ho7t ñ!ng kinh doanh xăng

d u vma là m!t b! ph#n quan trCng trong k6t c?u h7 t ng cơ sO v#t ch?t kW thu#t c$a nNn kinh t6 Nh ng hJ th,ng này càng mO r!ng và hiJn ñ7i không

ch ñ m b o cho kinh doanh xăng d u thu#n l2i mà còn là s` tăng cưing tiNm l`c phát trian c$a nNn kinh t6 N6u hJ th,ng ñưing b!, ñưing s…t, ñưing thuB như nh ng m7ch máu c$a nNn kinh t6 thì ñ[ng thii nó cũng là m7ng ña xăng

d u v#n ñ!ng Vì v#y, quan ñiam toàn diJn trong viJc xây d`ng, mO r!ng và hiJn ñ7i hoá các cơ sO ph c v kinh doanh xăng d u cũng ph i ñư2c xem là quá trình tăng cưing cơ sO v#t ch?t kW thu#t cho nNn kinh t6

Hơn th6 n a, do ñYc thù c$a ngành kinh doanh này, viJc s_ d ng triJt

ña hiJu qu cơ sO v#t ch?t kW thu#t b o ñ m kinh doanh là h6t sVc c n thi6t,

viJc ph,i h2p gi a các tE chVc kinh doanh xăng d u trong s_ d ng các cơ

sO v#t ch?t kW thu#t chuyên dùng ph i h6t sVc chYt ch‰ N6u mti tE chVc kinh doanh l7i phân tán xây d`ng m!t hJ th,ng b o ñ m riêng thì s` lãng phí s‰ là r?t l*n

[ Xăng d:u là mAt hàng kinh doanh chWu s c ép mVnh c a các quan h$ kinh t- – chính trW qu#c t-

Do vA trí và t m quan trCng c$a xăng d u trong phát trian kinh t6 xã h!i ñòi h4i các qu,c gia ñNu có m!t chi6n lư2c riêng vN khai thác, ch6 bi6n, xu?t nh#p kh:u, d` tr và kinh doanh xăng d u Th`c t6 cho th?y, quan hJ ngo7i giao song phương, chính sách phong to và c?m v#n c$a các nư*c l*n luôn có

nh hưOng tr`c ti6p ñ6n viJc xu?t, nh#p kh:u xăng d u Là m!t mYt hàng chi6n lư2c, t?t c các qu,c gia, ñYc biJt là các nư*c có th6 l`c trong buôn bán qu,c t6 luôn s_ d ng mYt hàng xăng d u như m!t con bài trong các quan hJ kinh t6 – chính trA qu,c t6 Vì v#y, kinh doanh xăng d u không ch ñơn thu n

là m!t ho7t ñ!ng kinh t6 mà nó còn chAu nh hưOng tr`c ti6p c$a tình hình chính trA qu,c t6

[ Xăng d:u là mAt hàng có tính nhVy c/m cao

Như ñã phân tích O ph n vai trò c$a xăng d u, xăng d u là mYt hàng có

ý nghĩa quan trCng nh hưOng ñ6n ñii s,ng kinh t6, xã h!i, th#m chí nh hưOng ñ6n c an ninh qu,c phòng và ñii s,ng chính trA Vì v#y, kinh doanh xăng d u là lĩnh v`c r?t nh7y c m, m!t thay ñEi nh4 trong cung c u cũng có tha t7o ra tác ñ!ng l*n ñ6n kinh t6 xã h!i

= Ngoài các ñAc ñi+m c a kinh doanh xăng d:u nói chung thì kinh doanh xăng d:u D Vi$t Nam còn có ñAc ñi+m là kinh doanh hàng hoá nh p khZu

ViJt Nam là nư*c nh#p kh:u ph n l*n xăng d u cho nhu c u trong nư*c nên không tránh kh4i nh ng tác ñ!ng m7nh m‰ hoYc liên t c c$a thA

trưing xăng d u th6 gi*i MYc dù nhà máy lCc d u Dung Qu?t ñã ñi vào ho7t ñ!ng tm n_a cu,i năm 2009, tuy nhiên hiJn nay nhà máy này vcn ñang trong quá trình v#n hành th_ nghiJm và chưa En ñAnh Xét trên góc ñ! toàn b! nNn kinh t6, ViJt Nam ñang chAu thua thiJt khi ph i xu?t kh:u d u thô và nh#p kh:u xăng d u Vì là hàng hoá ph i nh#p kh:u ph n l*n nên trong ho7t ñ!ng kinh doanh c n ph i chú ý các v?n ñN sau:

+ Xác ñAnh ngu[n nh#p và cơ c?u hàng nh#p h2p lý

+ Xác ñAnh ti6n ñ!, cơ c?u, kh,i lư2ng nh#p tmng thii gian h2p lý ña tránh ñưing găng vN xăng d u và s_ d ng ngu[n v,n nh#p hiJu qu

+ Phân ph,i ngu[n nh#p h2p lý theo các vùng khác nhau ña ti6t kiJm chi phí v#n chuyan và gi m hao h t

1.1.3 Các y*u t ,nh hưFng ñ*n kinh doanh xăng d5u

Các y6u t, nh hưOng ñ6n kinh doanh xăng d u chính là các y6u t, nh hưOng ñ6n cung và c u vN xăng d u

Nh ng nhân t ,nh hưFng ñ*n cung v xăng d5u có th8 k8 ñ*n như:

= HVn ngVch c a tY ch c các nưKc xu4t khZu d:u m_ OPEC

(Organization of the petroleum Exporting Countries) có nh hưOng l*n ñ6n

kh năng cung c?p xăng d u ra thA trưing th6 gi*i vì tE chVc này t#p trung

nh ng nư*c xu?t kh:u d u l*n Năm 2004, OPEC chi6m 39,7% s n lư2ng d u th6 gi*i [57]

= Lư2ng d:u trong kho d% trI c a TY ch c năng lư2ng th- giKi IEA

(International Energy Agency) IEA bao g[m nh ng nư*c tiêu th xăng d u l*n là MW, Nh#t B n và các nư*c Tây Âu BiJn pháp quan trCng nh?t c$a IEA

là d` tr d u nhkm ch,ng l7i nh ng nh hưOng tiêu c`c khi OPEC gi m s n lư2ng khai thác hoYc có nh ng bi6n ñ!ng l*n vN cung trên thA trưing Khi

cung trên thA trưing gi m ự6n m!t mVc nh?t ựAnh, IEA sẸ l?y d u trong kho d` tr ra, bù ựẦp m!t ph n mVc thi6u h t làm gi m áp l`c tăng giá d u [54]

= Tình hình chắnh trW trên th- giKi cũng có tác ự!ng m7nh mẸ ự6n cung

c u và giá c d u m4 trên th6 gi*i đYc biJt là khu v`c Trung đông nơi t#p trung trên 60% s n lư2ng c$a th6 gi*i [44] Th`c t6 cho th?y, cu!c chi6n IrẦc, tình hình chắnh trA căng thẬng O Palestin và Israel, n7n kh$ng b, qu,c t6 ựNu

nh hưOng ự6n s n lư2ng khai thác d u

= HoVt ự ng ự:u tư, thăm dò và khai thác các m_ d:u khắ mKi

Nh ng nhân t ,nh hưFng ự*n c5u v xăng d5u là:

= S% tăng trưDng c a kinh t- th- giKi Nhu c u xăng d u có quan hJ

chYt chẸ ự6n t,c ự! tăng trưOng kinh t6 th6 gi*i đYc biJt s` phát trian m7nh mẸ c$a nNn kinh t6 Trung Qu,c ựã làm gia tăng ựáng ka nhu c u vN xăng d u Nh#p kh:u xăng d u c$a Trung qu,c năm 2004 tăng 10% t*i 100 triJu t?n so v*i mVc 81 triJu t?n c$a năm 2003 V*i mVc tiêu th g n 6,4 triJu thùng

d u/ngày trong năm 2004, hơn 6,5 triJu thùng d u/ngày năm 2005 và g n 7,6 triJu thùng/ngày năm 2007 và kho ng 7,8 triJu thùng/ngày năm 2008 [56], Trung Qu,c Ộựang nEi lên là m!t trong nh ng nhân t, quy6t ựAnh nh?tỢ ự,i v*i thA trưing năng lư2ng toàn c u

= S% ự:u cơ c a các qu#c gia và các hãng xăng d:u lKn trên th- giKi

đa ự,i phó v*i nh ng bi6n ự!ng vN ngu[n cung xăng d u m!t biJn pháp r?t quan trCng mà các nư*c công nghiJp phát trian hay áp d ng là xây d`ng các kho d` tr d u t7i nư*c mình Ngoài viJc quan tâm ự u tư xây d`ng các kho chVa d u d` tr t7i các nhà máy lCc d u thì các nư*c này còn ựYc biJt quan tâm ự6n viJc thi6t l#p các kho d` tr chi6n lư2c vN xăng d u Các công ty lCc d u có nhiJm v bẦt bu!c là ph i xây d`ng các kho chVa d u d` tr v*i s` ht tr2 nh?t ựAnh c$a Nhà nư*c Thông thưing khi xây d`ng

nhà máy lCc d u ngưii ta ch c n xây kho d` tr cho kho ng 3 tu n là ñ$

ña ñ,i phó v*i nh ng s` c, thiên nhiên như bão l t Tuy nhiên, h u h6t các nư*c công nghiJp phát trian ñNu xây d`ng thêm kho ña có d` tr chi6n lư2c Ví d như Nh#t B n ñã có kho d` tr cho kho ng 4 tháng nghĩa là hC thưing xuyên có trong kho g n 100 triJu t?n d u thô không ka lư2ng d u vcn ñư2c nh#p hàng ngày cho các nhà máy ñang v#n hành Còn trong kho d` tr chi6n lư2c c$a MW có kho ng 230 triJu t?n d u thô [36] Trung Qu,c cũng tuyên b, hiJn ñang xây d`ng các cơ sO d` tr xăng d u chi6n lư2c qu,c gia và khi Trung Qu,c b…t ñ u quá trình d` tr thì s‰ tác ñ!ng m7nh m‰ ñ6n tEng c u vN xăng d u Theo Theo T7p chí D u và Khí (Oil and Gas Journal), ñ6n tháng 01/2009 Trung Qu,c ñã d` tr m!t lư2ng d u thô lên t*i 16 tB thùng [52] Như v#y ñây là m!t kh,i lư2ng tương ñ,i l*n

và nó có tác ñ!ng không nh4 ñ6n thA trưing c u vN d u m4 trên th6 gi*i

= Y-u t# th<i ti-t Xăng d u hiJn nay ñư2c dùng làm nhiên liJu sưOi ?m

chính thay th6 g n như hoàn toàn than và c$i nên m!t mùa ñông l7nh giá hay

?m áp ñNu nh hưOng ñ6n nhu c u xăng d u th6 gi*i

= Vi$c sm d*ng nhiên li$u thay th- và s% ti-n b c a khoa h c kL thu t

Bên c7nh xăng d u, ngưii s_ d ng năng lư2ng còn có nh ng ngu[n nhiên liJu khác như khí thiên nhiên, than, năng lư2ng nguyên t_, năng lư2ng mYt trii, năng lư2ng gió, năng lư2ng sóng, S` ti6n b! c$a khoa hCc kW thu#t cho phép con ngưii làm ra nh ng máy móc, phương tiJn tiêu th xăng d u ít hơn trư*c ñây, ñ[ng thii khoa hCc kW thu#t phát trian cũng cho phép t7o ra nh ng máy móc ch7y bkng các ngu[n năng lư2ng khác Như v#y, viJc chuyan sang s_ d ng nhiên liJu thay th6 và Vng d ng nh ng ti6n b! khoa hCc kW thu#t có tác ñ!ng làm gi m nhu c u tiêu th xăng d u trên th6 gi*i Tuy nhiên, theo d` báo c$a các chuyên gia năng lư2ng th6 gi*i thì nhu c u vN xăng d u c$a th6

gi*i ñ6n năm 2010 vcn ti6p t c gia tăng vì chưa có m!t d7ng năng lư2ng m*i

nào có tha thay th6 m!t cách có hiJu qu ñư2c xăng d u

1.2 Chính sách quEn lý nhà nưJc ñLi vJi kinh doanh xăng d@u

1.2.1 M@c tiêu c/a chính sách

ViJc xác ñAnh m c tiêu là ñiam khOi ñ u và là khâu r?t quan trCng c$a

quá trình qu n lý M c tiêu là tr7ng thái mong mu,n, có tha ñ7t t*i và c n

ph i ñ7t t*i c$a phân hJ bA qu n lý

Mti chính sách ñư2c xây d`ng nhkm th`c hiJn nh ng m c tiêu riêng

c$a mình, nhưng ñNu góp ph n vào viJc th`c hiJn nh ng m c tiêu b#c cao

hơn, c tha các m c tiêu c$a chính sách công bao g[m: (1) M c tiêu t,i cao

c$a t?t c các chính sách công, (2) M c tiêu chung c$a mti lo7i chính sách,

(3) M c tiêu riêng c$a mti chính sách

Chính sách qu n lý nhà nư*c ñ,i v*i kinh doanh xăng d u thu!c vN lo7i

chính sách kinh t6 M,i quan hJ gi a các m c tiêu c$a chính sách qu n lý nhà

nư*c ñ,i v*i kinh doanh xăng d u ñư2c tha hiJn O hình 1.1

Hình 1.1 Cây m@c tiêu c/a chính sách qu,n lý nhà nư c ñ i v i

kinh doanh xăng d5u

Ngu(n: Tác gi/ tYng h2p

M c tiêu chung c$a xã h!i=

M c tiêu t,i cao c$a các chính sách công

M c tiêu chung c$a các chính sách kinh t6

M c tiêu riêng c$a chính sách qu n lý nhà nư*c ñ,i v*i các doanh nghiJp kinh doanh xăng d u

B?t kỳ m!t chính sách công nào cũng ñư2c xây d`ng nhkm góp ph n th`c hiJn nh ng m c tiêu chung c$a xã h!i Nh ng m c tiêu ñó ñư2c rút ra tm

nh ng giá trA xã h!i cơ b n và ñư2c gCi là các m c tiêu t,i cao c$a xã h!i N6u như m!t mYt, các m c tiêu t,i cao c$a xã h!i gi vai trò kim ch nam ñ,i v*i chính sách công, thì mYt khác t[n t7i nh ng v?n ñN l*n khi s_ d ng chúng như là nh ng ñAnh hư*ng tr`c ti6p cho các quy6t ñAnh c n thi6t vN chính sách Nguyên nhân là do chúng không ñư2c xác ñAnh c tha Do ñó, ph i c tha hóa các m c tiêu t,i cao c$a xã h!i bkng nh ng m c tiêu b! ph#n có tha lư2ng hóa ñư2c Chúng là nNn t ng hình thành m!t chính sách công nh?t ñAnh

M c tiêu chung c$a các chính sách kinh t6 bao g[m các m c tiêu kinh t6 chung, các m c tiêu xã h!i c$a kinh t6 và các m c tiêu cơ c?u Các m c tiêu kinh t6 chung như tăng trưOng kinh t6, En ñAnh giá c , mVc ñ! ñ m b o công ăn viJc làm cao và cân bkng cán cân thanh toán Các m c tiêu xã h!i c$a kinh t6 như công bkng xã h!i, an toàn và ti6n b! xã h!i Các m c tiêu cơ c?u như c i thiJn cơ c?u ngành, cơ c?u các thành ph n kinh t6

Nghiên cVu c$a nhiNu nhà kinh t6 và th`c tiMn phát trian c$a các nư*c trên th6 gi*i cho th?y các chính sách kinh t6 nhkm ñ7t ñư2c ba m c tiêu chung cơ b n sau:

= ”n ñAnh: ð m b o tính En ñAnh trong phát trian kinh t6 xã h!i là m c tiêu quan trCng hàng ñ u c$a qu n lý nhà nư*c vN kinh t6 Không có En ñAnh thì không có phát trian

= Tăng trưOng: Tăng trưOng kinh t6 là m c tiêu không kém ph n quan trCng c$a qu n lý nhà nư*c S` En ñAnh c$a nNn kinh t6 s‰ không có ý nghĩa

gì khi không ñ7t ñư2c s` tăng trưOng kinh t6 c n thi6t S` tăng trưOng kinh t6 s‰ góp ph n làm cho nNn kinh t6 thêm En ñAnh và ñáp Vng ñư2c m c tiêu công

= B o ñ m an toàn năng lư2ng qu,c gia

= B o ñ m cân ñ,i xăng d u cho nhu c u c$a nNn kinh t6 qu,c dân và tiêu dùng xã h!i

= B o ñ m hài hoà l2i ích c$a Nhà nư*c, l2i ích c$a các doanh nghiJp kinh doanh xăng d u, l2i ích c$a các doanh nghiJp khác và l2i ích c$a ngưii tiêu dùng s n ph:m xăng d u

= Chính sách vN qu n lý ño lưing và ch?t lư2ng xăng d u

= Chính sách vN phòng cháy ch a cháy và b o vJ môi trưing

Ngoài ra, tùy theo ñiNu kiJn phát trian và tính ch?t c$a tmng nNn kinh t6

có tha áp d ng m!t s, chính sách khác phE bi6n là:

= Chính sách h7n mVc

= Chính sách thu6, phí

= Chính sách giá

= Chính sách d` tr

BEng 1.2 Nhrng chính sách bQ ph`n cna chính sách quEn lý nhà nưJc

ñLi vJi kinh doanh xăng d@u

TT

Lĩnh v%c Chính sách

Kinh doanh

nh p khZu

Kinh doanh phân ph#i

ph i ñáp Vng m!t s, ñiNu kiJn nh?t ñAnh, ñYc biJt là các ñiNu kiJn liên quan ñ6n kW thu#t

Các ñiQu ki$n ñ#i vKi doanh nghi$p kinh doanh nh p khZu thư<ng là:

= Các ñiNu kiJn vN cơ sO v#t ch?t như c u c ng, kho ti6p nh#n xăng d u nh#p kh:u và phương tiJn v#n chuyan và m7ng lư*i phân ph,i

= Các ñiNu kiJn vN năng l`c tài chính Kinh doanh xăng d u nh#p kh:u

là lo7i kinh doanh ñ7t hiJu qu kinh t6 theo quy mô nên Nhà nư*c thưing ñYt

ra các ñiNu kiJn vN năng l`c tài chính ña h7n ch6 các doanh nghiJp nh4 tham gia vào lĩnh v`c kinh doanh này

= Các ñiNu kiJn vN phòng cháy ch a cháy và b o vJ môi trưing

Các ñiQu ki$n ñ#i vKi doanh nghi$p kinh doanh phân ph#i l7i thưing là

các quy ñAnh vN ñAa ñiam kinh doanh, vN cơ sO v#t ch?t kW thu#t ðAa ñiam kinh doanh ph i phù h2p v*i quy ho7ch C_a hàng ph i ñư2c xây d`ng và trang bA theo ñúng các quy ñAnh vN thi6t k6 công trình, phòng cháy ch a cháy

và phương tiJn ño lưing

Do tính ch?t kW thu#t c$a ho7t ñ!ng kinh doanh xăng d u nên ñ,i v*i

c hai lo7i hình doanh nghiJp nói trên ñNu thưing có thêm yêu c u nhân viên tr`c ti6p kinh doanh ph i ñ7t ñư2c trình ñ! ki6n thVc nh?t ñAnh trên các mYt như kW thu#t xăng d u, nghiJp v qu n lý, an toàn phòng ch,ng cháy nE, b o

vJ môi trưing ña có tha s_ d ng thành th7o các phương tiJn ñư2c trang bA

1.2.2.2 Chính sách thu-

Thu6 ñư2c hiau dư*i nhiNu giác ñ! khác nhau và mti giác ñ! cho phép nhìn nh#n thu6 như là m!t công c ña năng trong qu n lý nhà nư*c vN kinh t6

VN phương diJn pháp lu#t, thu6 là m!t ph n thu nh#p mà mti tE chVc, cá nhân

có nghĩa v ñóng góp cho Nhà nư*c theo lu#t ñAnh ña ñáp Vng yêu c u chi tiêu theo các chVc năng c$a Nhà nư*c, ngưii ñóng thu6 ñư2c hưOng ph n thu nh#p còn l7i m!t cách h2p pháp Dư*i giác ñ! doanh nghiJp, thu6 là kho n

chi phí b…t bu!c ph i n!p cho Nhà nư*c nhkm ñ m b o chi tiêu c$a Nhà nư*c

và xác l#p tính h2p pháp vN thu nh#p c$a hC

Thu6 là công c tài chính quan trCng trong qu n lý vĩ mô, là kho n thu quan trCng nh?t c$a Nhà nư*c, ñ[ng thii l7i là m!t kho n chi phí ñ,i v*i các doanh nghiJp Thu6 tác ñ!ng ñ6n ñAnh hư*ng ho7t ñ!ng và mO r!ng quy mô kinh doanh c$a các doanh nghiJp HiJu Vng c$a viJc s_ d ng công c thu6 là r?t l*n, ñYc biJt là ñ,i v*i nh ng ñ,i tư2ng chAu thu6 có nh hưOng nhiNu ñ6n nNn kinh t6 như xăng d u, khi có nh ng thay ñEi vN chính sách thu6 s‰ gây ra hiJu Vng dây chuyNn Nhà nư*c h7n ch6 hay kích thích s n xu?t và tiêu dùng m!t mYt hàng nào ñó thì công c thu6 là h u hiJu nh?t Các công c khác có

ít tác d ng hơn vì không tác ñ!ng tr`c ti6p t*i c ngưii s n xu?t và ngưii tiêu dùng Khi bA ñánh thu6 thì c doanh nghiJp và ngưii tiêu dùng ph i cân nh…c l7i ho7t ñ!ng c$a mình theo hư*ng có l2i cho hC SVc m7nh c$a thu6 ñ,i v*i các doanh nghiJp kinh doanh xăng d u nói riêng và các doanh nghiJp kinh doanh nói chung là r?t l*n vì nó nh hưOng tr`c ti6p ñ6n l2i nhu#n c$a các doanh nghiJp này và tm ñó ñ6n các ho7t ñ!ng s n xu?t kinh doanh c$a hC Th#m chí, khi chính sách thu6 thay ñEi s‰ làm cho doanh nghiJp phát trian hay bA phá s n

Như v#y, hai chVc năng cơ b n và rõ ràng nh?t c$a thu6 là:

= ð m b o ngu[n thu cho ngân sách Nhà nư*c Nhà nư*c t[n t7i và phát trian ph i có ngu[n thu và thu6 chính là công c thu l*n nh?t c$a b?t kỳ Nhà nư*c nào Tuy nhiên không ph i ña ñ m b o vai trò là ngu[n thu ch$ y6u thì Nhà nư*c ph i tăng thu6 bkng mCi giá ViJc tăng thu ph i ñYt trong m,i quan hJ v*i quá trình tăng trưOng kinh t6 Ngu[n thu c$a Nhà nư*c ch

có tha gia tăng khi và ch khi nNn kinh t6 có s` tăng trưOng và ñ7t năng su?t,

hiJu qu cao

= ChVc năng ñiNu ti6t vĩ mô nNn kinh t6 Th`c ch?t chVc năng này bao hàm r?t nhiNu chVc năng khác như hư*ng dcn s n xu?t và tiêu dùng, giao lưu

và h2p tác qu,c t6, phân ph,i l7i,

ViJc s_ d ng công c thu6 ña th`c hiJn qu n lý Nhà nư*c ñ,i v*i kinh doanh xăng d u là hoàn toàn c n thi6t

Các lo7i thu6 và phí áp d ng ñ,i v*i mYt hàng xăng d u bao g[m thu6 nh#p kh:u, thu6 giá trA gia tăng, thu6 tiêu th ñYc biJt và phí

= Thu- nh p khZu là m!t lo7i thu6 ñánh vào mti ñơn vA hàng hóa nh#p

kh:u, theo ñó ngưii mua trong nư*c ph i tr cho nh ng hàng hóa nh#p kh:u m!t kho n l*n hơn mVc mà ngưii xu?t kh:u nư*c ngoài nh#n ñư2c Như v#y, thu6 nh#p kh:u là m!t lo7i phí ñánh vào s n ph:m ñư2c nh#p kh:u qu,c gia nh?t ñAnh, ch$ y6u v*i m c ñích làm cho s n ph:m ?y ñ…t lên qua ñó không khuy6n khích ngưii tiêu dùng s_ d ng d ng s n ph:m ngo7i nh#p ñó Ngoài

ra, thu6 nh#p kh:u cũng là ngu[n thu quan trCng c$a chính ph$ T7i các nư*c ñang phát trian thu6 nh#p kh:u ñóng góp m!t ph n quan trCng trong ngân sách nhà nư*c

Thu6 nh#p kh:u có tha ñư2c tính v*i nhiNu hình thVc khác nhau C tha: + Thu6 nh#p kh:u tính theo m!t ñơn vA v#t ch?t c$a hàng hóa nh#p kh:u ðây là hình thVc thu6 ñơn gi n, dM tính toán vì nó không ph thu!c vào giá c c$a hàng hóa thưing có bi6n ñ!ng

Ts là thu6 tính theo ñơn vA hàng hóa

P1 là giá c hàng hóa sau khi nh#p kh:u

+ Thu6 nh#p kh:u tính theo giá trA hàng hóa là mVc thu6 tính theo tB lJ

ph n trăm (%) c$a mVc giá hàng hóa tr cho nhà xu?t kh:u nư*c ngoài

P1 = P0 (1+t) (1.2)

Ngu(n: [2]

Trong ñó:

P0 là giá c hàng hóa nh#p kh:u

P1 là giá c hàng hóa sau khi nh#p kh:u

= Thu- tiêu th* ñAc bi$t là lo7i thu6 gián thu ñánh vào m!t s, hàng hóa

mà Nhà nư*c không khuy6n khích tiêu dùng hoYc có nh ng l2i th6 ñYc biJt trong s n xu?t kinh doanh Trong các mYt hàng xăng d u h u h6t các qu,c gia ch ñánh thu6 tiêu th ñYc biJt ñ,i v*i xăng ôtô là mYt hàng mà Nhà nư*c không khuy6n khích tiêu dùng Lo7i thu6 này có m c ñích là tăng ngu[n thu cho ngân sách, ñiNu ti6t thu nh#p, ñiNu ti6t s n xu?t và tiêu dùng Thu6 tiêu th ñYc biJt s‰ ñư2c c!ng thêm vào giá thành

= Thu- giá trW gia tăng b n ch?t là thu6 gián thu nhkm ñánh vào ngưii

tiêu dùng nên m c ñích c$a lo7i thu6 này là tăng ngu[n thu cho ngân sách Nhà nư*c, ñiNu ti6t s n xu?t và tiêu dùng Lo7i thu6 này có ưu ñiam là tránh thu6 ch[ng lên thu6 do có phương pháp tính kh?u trm thu6 ñ u vào Thu6 này

là thu6 gián thu ñánh vào ngưii tiêu dùng cho nên các doanh nghiJp mYc nhiên c!ng thêm vào giá hàng hóa m!t kho n

= Phí: Các mYt hàng xăng d u thưing ph i chAu m!t kho n phí xăng

d u Phí xăng d u cũng s‰ ñư2c các doanh nghiJp kinh doanh xăng d u c!ng thêm vào giá thành

V*i vai trò là ngu[n thu l*n cho ngân sách nhà nư*c, Nhà nư*c c n

ph i tính toán thu6 m!t cách khoa hCc ña En ñAnh ñư2c ngu[n thu mà không ph thu!c quá nhiNu vào s` tăng gi m ñ!t bi6n c$a giá xăng d u th6 gi*i MYt khác, là công c ñiNu ch nh giá bán, Nhà nư*c c n tính toán mVc thu6 sao cho t7o ñư2c s` ch$ ñ!ng cho doanh nghiJp trong viJc xác ñAnh giá bán và kinh doanh Như v#y, thu6 là công c mà thông qua ñó, Nhà nư*c có tha ñ m b o gi i quy6t m!t cách hài hòa l2i ích qu,c gia, l2i ích c$a doanh nghiJp và l2i ích c$a ngưii tiêu dùng

1.2.2.3 Chính sách giá

Giá c thA trưing là giá hình thành t7i m!t thii ñiam hay m!t thii kỳ nào ñó, t7i ñó có s` cân bkng gi a cung và c u lo7i hàng hoá ñó Như v#y, hai y6u t, cơ b n quy6t ñAnh t*i giá c thA trưing là cung và c u vN lo7i hàng hoá

ñó Cung vN m!t lo7i hàng hoá nào ñó là lư2ng hàng hoá mà ngưii bán mu,n bán v*i mVc giá có tha ch?p nh#n ñư2c C u vN m!t lo7i hàng hoá nào ñó là lư2ng hàng hoá mà ngưii mua s’n sàng mua, Vng v*i mti mVc giá thì s‰ có lư2ng c u vN m!t lo7i nào ñó

a Nhà nưKc vKi ñiQu ti-t giá xăng d:u

Bên c7nh cung –c u là nh ng y6u t, cơ b n nh hưOng tr`c ti6p ñ6n giá c trên thA trưing, thì s` hình thành và v#n ñ!ng c$a giá c thA trưing còn ph thu!c vào các y6u t, như giá c c$a các hàng hoá khác, kh năng

s n xu?t c$a xã h!i, thA trưing giá c th6 gi*i và kh năng c$a Nhà nư*c trong kiam soát giá c

MCi Nhà nư*c ch?p nh#n cơ ch6 thA trưing và mu,n phát trian nNn kinh t6 nư*c mình v#n ñ!ng theo cơ ch6 thA trưing ñNu ph i th`c hiJn s` ñiNu ti6t

vĩ mô ñ,i v*i nNn kinh t6 Và ñiNu ti6t giá c c$a Nhà nư*c là m!t trong

nh ng khâu chính trong ho7t ñ!ng ñiNu ti6t kinh t6 vĩ mô tEng tha c$a Nhà nư*c vì giá c là khâu trung tâm c$a kinh t6 thA trưing Trong ñiNu kiJn ngày nay, ch6 ñ! ñAnh giá t` do mYc dù có vai trò tích c`c, th#m chí là quy6t ñAnh nhưng nó cũng dcn ñ6n nhiNu hiJn tư2ng tiêu c`c Tình tr7ng dùng các th$ ño7n trong ñAnh giá, ñ!c quyNn, là nh ng hiJn tư2ng ñã gây không ít thiJt h7i cho các nNn kinh t6 Trư*c ñây, ñã có thii kinh t6 hCc c$a nh ng ngưii thu!c trưing phái tân cE ñian, lý thuy6t cân bkng chung cho rkng, hJ th,ng giá c và tiNn lương, dư*i s` hư*ng dcn c$a bàn tay vô hình, là hoàn toàn linh ho7t và có kh năng t` ñiNu ch nh Nhưng s` s p ñE c$a hJ th,ng t` do kinh doanh ñã bác b4 ñiNu ñó Lý thuy6t ñiNu ti6t c$a Keynes ra ñii và nó chVng minh rkng Nhà nư*c nh?t ñAnh ph i ñiNu ti6t kinh t6 n6u mu,n t[n t7i ñư2c

Và trong ñó ñiNu ti6t giá c , t?t nhiên, là không tha thi6u Hơn th6 n a, ngày nay, l`c lư2ng s n xu?t xã h!i ñã phát trian ñ6n mVc cao làm cho s` phát trian kinh t6 c$a các nư*c liên quan chYt ch‰ v*i nhau Hoà nh#p kinh t6 ñang trO thành m!t xu hư*ng l*n Chính vì v#y, chính sách kinh t6 c$a mti nư*c ph thu!c l*n vào các ho7t ñ!ng ñ,i ngo7i và vào chính sách kinh t6 c$a các nư*c khác Nhà nư*c s‰ bA thua thiJt trong quan hJ kinh t6 ñ,i ngo7i vì thA trưing

ti6t c$a Nhà nư*c khác Ngoài ra, giá c là m!t trong nh ng nhân t, có nh hưOng tr`c ti6p ñ6n ñii s,ng và thu nh#p c$a các t ng l*p xã h!i khác nhau Khi giá c có nh hưOng nghiêm trCng ñ6n ñii s,ng hay thu nh#p c$a hC thì t?t y6u hC ph i lên ti6ng yêu c u Nhà nư*c ñiNu ch nh l7i giá c [34]

Như v#y, s` ñiNu ti6t giá c c$a Nhà nư*c là t?t y6u khách quan vì:

= ðiNu ti6t giá c c$a Nhà nư*c là b! ph#n c?u thành c$a các ho7t ñ!ng ñiNu ti6t kinh t6 vĩ mô nói chung c$a Nhà nư*c theo cơ ch6 thA trưing

= ðiNu ti6t giá c c$a Nhà nư*c là ho7t ñ!ng không tha thi6u ñư2c nhkm kh…c ph c nh ng khuy6t t#t c$a thA trưing trong lĩnh v`c giá c

= L`c lư2ng s n xu?t ñ7t trình ñ! qu,c t6 hoá, quan hJ kinh t6 th6 gi*i phát trian m7nh m‰ là m!t trong nh ng y6u t, ñòi h4i s` ñiNu ti6t giá c c$a Nhà nư*c

= SVc ép c$a các t ng l*p xã h!i khác nhau cũng là nhân t, quan trCng ñòi h4i s` ñiNu ti6t giá c c$a Nhà nư*c

Tóm l7i, trong nNn kinh t6 thA trưing c7nh tranh thu n tuý thì giá c hàng hoá hoàn toàn do quan hJ thA trưing tác ñ!ng theo các quy lu#t c$a kinh t6 thA trưing Tuy nhiên, hiJn nay, h u h6t các nư*c trên th6 gi*i ñNu áp d ng

mô hình kinh t6 htn h2p, tVc là th`c hiJn nNn kinh t6 thA trưing nhưng có s`

qu n lý c$a Nhà nư*c Khi giá c hàng hoá trên thA trưing vư2t quá m!t ph7m vi nào ñó gây nh hưOng l*n ñ6n doanh nghiJp và ngưii tiêu dùng thì Nhà nư*c s‰ có các biJn pháp ña ñiNu ch nh

M!t câu h4i ñư2c ñYt ra O ñây là: Nhà nư*c nên th nEi hay kiam soát giá xăng d u? ða tr lii ñư2c câu h4i này c n ph i căn cV vào vai trò c$a xăng d u ñ,i v*i ñii s,ng kinh t6 xã h!i và ñYc ñiam kinh doanh ñ,i v*i s n ph:m này

= D:u m_ ñóng vai trò h-t s c quan tr ng ñ#i vKi b4t kỳ qu#c gia nào trên th- giKi hi$n nay Trong cân bkng năng lư2ng th6 gi*i, d u m4 và khí

thiên nhiên chi6m tB lJ kho ng 63%, ph n còn l7i thu!c vN than ñá kho ng 23%, ñiJn h7t nhân và thuB ñiJn kho ng 12,5%, các d7ng năng lư2ng khác ch chi6m 1,5% [33]

= Công ngh$ thăm dò, khai thác, ch- bi-n d:u m_ và tiêu th* các s/n phZm xăng d:u là các công ngh$ cao và thư<ng ñVt hi$u qu/ kinh t- theo quy

mô nên trong ph7m vi m!t qu,c gia ch có m!t s, ít doanh nghiJp tham gia dM

dcn ñ6n tình tr7ng ñ!c quyNn ThA trưing ñ!c quyNn là thA trưing ch có m!t hoYc m!t s, ngưii bán ñ$ ít làm cho ho7t ñ!ng c$a hC nh hưOng ñ6n tEng cung và giá c hàng hoá Do là ngưii bán duy nh?t hoYc chi6m tB trCng l*n trong tEng cung nên các doanh nghiJp ñ!c quyNn quy6t ñAnh ñư2c giá HC có tha tăng giá bán bkng cách gi m cung t7o s` khan hi6m hàng hoá Hơn th6

n a, v*i ưu th6 kiam soát ñư2c giá c , nhà ñ!c quyNn ít quan tâm ñ6n viJc nâng cao hiJu qu s n xu?t c$a mình như ñEi m*i công nghJ s n xu?t, h7 giá thành s n ph:m Như v#y, xét trên phương diJn xã h!i, ñ!c quyNn là hiJn tư2ng kinh t6 không hiJu qu Vì v#y, h u h6t các Chính ph$ ñNu có biJn pháp kiam soát giá c s n ph:m ñ!c quyNn

[ TrI lư2ng và s% phân b# d:u m_ cũng như kh/ năng ch- bi-n thành xăng d:u lVi r4t hVn ch-

Tr lư2ng d u m4 xác minh toàn th6 gi*i kho ng 145 tB t?n Hơn th6

n a, s` phân bE tr lư2ng d u m4 như B ng 1.3 rõ ràng là r?t xung kh…c v*i nhu c u tiêu th hiJn nay và trong nhiNu th#p niên s…p t*i

BEng 1.3 Trr lưqng d@u mv xác minh

Ngu(n: TVp chí Thương mVi, s# 16/2003, trang 11[12 [33]

Có nh ng nư*c chi6m ph n l*n tr lư2ng d u m4 th6 gi*i và s n lư2ng khai thác d u thô nhưng kh năng ch6 bi6n thành xăng d u và sVc tiêu th các

s n ph:m d u l7i r?t h7n ch6 Trong khi ñó, có nhiNu nư*c l7i không có tr lư2ng d u m4 song sVc tiêu th l7i r?t l*n Ví d như, các nư*c thu!c tE chVc xu?t kh:u d u m4 (OPEC) chi6m kho ng 65% tr lư2ng d u xác minh và s n xu?t kho ng 34% lư2ng d u thô toàn th6 gi*i nhưng các nư*c này l7i ch6 bi6n cũng như tiêu th các s n ph:m d u không nhiNu mà ch$ y6u xu?t ñ6n các

nư*c công nghiJp phát trian [44] Còn các nư*c công nghiJp phát trian như G7 thì ch có MW và Anh là có tr lư2ng d u ựáng ka, các nư*c khác như đVc, Pháp, Nh#t, Italia, Canada hoYc không có hoYc có tr lư2ng d u không ựáng ka trong khi nhu c u vN các s n ph:m d u c$a các nư*c này l7i r?t l*n Hay như Trung Qu,c v*i t,c ự! phát trian kinh t6 th n t,c và nhu c u năng lư2ng tăng r?t nhanh thì tr lư2ng d u và kh năng ch6 bi6n c$a hC cũng còn r?t khiêm t,n Chắnh vì v#y, d u khắ là nguyên nhân c$a nhiNu xung khẦc th#m chắ là xung ự!t chắnh trA, quân s` và h u như luôn luôn có nguy cơ tu!t kh4i t m kiam soát c$a các t#p ựoàn quyNn l`c Th6 gi*i ựã chVng ki6n các cu!c kh$ng ho ng năng lư2ng vào cu,i th#p kB 60 và ự u th#p kB 70 c$a th6

kB trư*c, hay cu!c kh$ng ho ng m*i ựây nh?t vào nh ng năm ự u c$a th6 kB

21 khi x:y ra các cu!c xung ự!t chắnh trA, quân s` O Trung đông

= Giá c/ xăng d:u th- giKi thư<ng xuyên bi-n ự ng theo chiQu hưKng tăng Theo lý thuy6t, m!t s` gia tăng m7nh giá xăng d u có tha t7o ra gánh

nYng ự,i v*i các nNn kinh t6 theo hai cách thVc khác nhau, tuỳ thu!c vào mVc ự! mà m!t qu,c gia ph thu!c vào xăng d u nh#p kh:u (vN phương diJn này thì ViJt Nam chAu nhiNu nh hưOng do là nư*c nh#p kh:u ph n l*n lư2ng xăng d u tiêu dùng trong nư*c) và viJc tiêu th xăng d u tương ự,i so v*i tEng s n ph:m qu,c dân (vN phương diJn này thì các qu,c gia ựang phát trian trong ựó có ViJt Nam chAu nhiNu nh hưOng hơn so v*i các qu,c gia công nghiJp do có tB lJ tiêu th xăng d u so v*i tEng s n ph:m qu,c dân cao hơn,

vắ d tB lJ này c$a ViJt Nam là kho ng 5% so v*i c$a MW ch là 2,5%) ThV nh?t, viJc giá xăng d u ngày càng tăng làm gi m mVc s,ng c$a dân cư xu,ng dư*i mVc lẸ ra ựã có tha ự7t ựư2c do tEng tiêu dùng cho s n ph:m xăng d u tăng lên tương ự,i so v*i thu nh#p ThV hai, s` gia tăng này t7o áp l`c gây ra l7m phát thông qua hiJn tư2ng giá cánh kéo Do giá xăng d u là y6u t, ự u