Hoàn thiện chính sách quản lý đối với thuốc khám chữa bệnh ở VN

Phát tri/n các doanh nghiDp s n xu]t thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam là mBt trong nhJng gi i pháp hJu hiDu ñ/ gi m giá cRa các s n ph•m thuIc chJa bDnh nói chung trên th trư$ng, chR ñBng ng

L I C M ƠN

Trư c h t, cho phép tôi c m ơn PGS.TS.Tr n Th đ t, PGS.TS.đòan

Th Thu Hà ngư$i ựã toàn tâm, toàn ý hư ng d*n tôi v, m-t khoa h c ự/ hoàn thành b n lu2n án này

Tôi cũng xin c m ơn PGS.TS Mai Văn Bưu, PGS.TS.Lê Th Anh Vân, PGS.TS Nguy?n Th Ng c Huy,n, PGS.TS.Hoàng Văn Cư$ng, TS.đinh

Ti n Dũng và t2p th/ các th y, cô giáo, các cán bB, nhân viên khoa khoa h c

qu n lý, ViDn ựào t o sau ự i h c ỜTrư$ng đ i h c Kinh t QuIc dân v, nhJng ý ki n ựóng góp thLng thMn, sâu sMc và giúp ựO tôi hòan thành nhiDm

vP nghiên cQu cRa mình

đTng th$i, tôi xin c m ơn PGS.TS.Lê Quang Cư$ngUViDn chi n lưVc

và chắnh sách BB Y t , PGS.TS.Ph m Chắ DũngUKhoa qu n lý dưVcUTrư$ng

đ i h c Y t công cBng ựã t2n tình góp nhJng ý ki n khoa h c chuyên sâu v, lĩnh vZc chắnh sách qu n lý dưVc ự/ tôi có ựi,u kiDn hoàn ch[nh b n lu2n án này

Tôi xin t\ lòng bi t ơn nhJng ngư$i thân trong gia ựình ựã luôn ựBng viên, t o m i ựi,u kiDn thu2n lVi và giúp ựO tôi vưVt qua r]t nhi,u khó khăn trong quá trình nghiên cQu th$i gian qua

Nhân ựây, tôi cũng xin g^i l$i c m ơn chân thành t i lãnh ự o công ty Mega LifeSciences Pty.Ltd, b n bè và ựTng nghiDp, nhJng ngư$i ựã k, vai sát cánh và thư$ng xuyên ựBng viên ự/ tôi hòan thành nghiên cQu này

Xin trân tr ng c m ơn!

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cQu cRa riêng tôi Các sI liDu k t qu nghiên cQu trong Lu2n án là trung thZc và chưa tcng ñưVc công bI trong b]t kỳ công trình khoa h c nào

Tác gi Lu n án

NGÔ HUY TOÀN

M$C L$C

LfI CAM ðOAN 1

DANH MiC CÁC HÌNH Vl 4

DANH MiC CÁC BnNG BIoU 5

DANH MiC CÁC CHr VIsT TtT 6

LfI Mv ðwU 7

CHƯƠNG 1: NHrNG V|N ð} LÝ LU•N V} CHÍNH SÁCH QUnN LÝ NHÀ NƯ‚C ðƒI V‚I TH„ TRƯfNG THUƒC CHrA B†NH 19

1.1 Th trư$ng thuIc chJa bDnh 19

1.2 Chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh 23

1.3 Chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i mBt sI nư c trên th gi i 61

K t lu2n chương 1 75

CHƯƠNG 2: THˆC TR‰NG CHÍNH SÁCH QUnN LÝ NHÀ NƯ‚C ðƒI V‚I TH„ TRƯfNG THUƒC CHrA B†NH T‰I VI†T NAM 77

2.1 ThZc tr ng th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam 77

2.2 ThZc tr ng chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam 103

2.3 Tình hình s n xu]t và kinh doanh cRa mBt sI doanh nghiDp s n xu]t thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam 124

2.4 K t qu ñi,u tra l]y ý ki n các chuyên gia trong ngành s n xu]t và kinh doanh thuIc chJa bDnh cRa ViDt Nam 130

K t lu2n chương 2 140

CHƯƠNG 3: M‹T Sƒ ð„NH HƯ‚NG VÀ GInI PHÁP HOÀN THI†N CHÍNH SÁCH QUnN LÝ NHÀ NƯ‚C ðƒI V‚I TH„ TRƯfNG THUƒC CHrA B†NH T‰I VI†T NAM 142

3.1 Xu hư ng phát tri/n th trư$ng thuIc chJa bDnh trên th gi i 142

3.2 Quan ñi/m và ñ nh hư ng chính sách qu n lý Nhà nư c cRa ViDt Nam ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh giai ño n 2007U2015 152

3.3 MBt sI gi i pháp hoàn thiDn chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam 160

K t lu2n chương 3 197

KsT LU•N 199

DANH MiC CÔNG TRÌNH CÔNG Bƒ CŽA TÁC GIn 202

TÀI LI†U THAM KHnO 203

DANH M$C CÁC HÌNH V)

Hình 1.1: Giá cân b•ng th trư$ng 22

Hình 1.2: Nh2p kh•u thuIc song song 37

Hình 1.3: SZ thay ñ‘i v, giá thuIc cRa hai th trư$ng A,B v i mQc c u khác nhau 42

Hình 1.4: Ngăn c n hình thành giá cân b•ng do nh2p kh•u song song 47

Hình 1.5: MQc giá cân b•ng trung gian 48

Hình 1.6: Doanh thu và kinh phí nghiên cQu tc các công ty s n xu]t thuIc cRa M“ giai ño n 2002U2006 (t• USD M“) 64

Hình 1.7: Doanh thu và kinh phí nghiên cQu cRa các doanh nghiDp s n xu]t thuIc chJa bDnh cRa Nh2t b n giai ño n 2002U2006 67

Hình 2.1: GDP/ ñ u ngư$i (USD) cRa ViDt Nam giai ño n 2000U2006 78

Hình 2.2: Chi phí tiêu dùng thuIc/ ñ u ngư$i (USD) cRa ViDt Nam giai ño n 2000U2006 79

Hình 2.3: Giá tr nh2p kh•u thuIc giai ño n 1995U1999 87

Hình 2.4: Giá tr s n xu]t thuIc t i ViDt Nam 88

Hình 2.5 : T• lD % dây truy,n s n xu]t ra d ng bào ch 92

Hình 2.6: So sánh sI lưVng các dưVc sĩ cao c]p ñang làm viDc trên 10.000 dân giJa ViDt Nam và mBt sI nư c 98

Hình 2.7: V trí công tác cRa nhJng ngư$i tr l$i phi u ñi,u tra 131

Hình 3.1: T• lD chi phí cho các ho t ñBng cRa mBt sI doanh nghiDp s n xu]t thuIc 147

Hình 3.2 Giá tr th trư$ng thuIc th gi i năm 2006 149

Hình 3.3 Quá trình chính sách ñIi v i th trư$ng thuIc t i ViDt Nam 162

Hình 3.4: Mô hình liên k t ngành cRa M Porter(56) 167

Hình 3.5: Mô hình chính sách phát tri/n công nghD (44) 170

Hình 3.6: Ki/m soát hiDu qu 175

Hình 3.7: Ki/m soát không hiDu qu Sš hJu trí tuD 175

DANH M$C CÁC B NG BI+U

B ng 1.1: Danh sách 10 doanh nghiDp ñQng ñ u v, doanh thu năm 2006 t i

M“ 63

B ng 1.2: Doanh thu cRa 20 công ty s n xu]t thuIc hàng ñ u cRa Nh2t B n t i th trư$ng Nh2t b n năm 2006 66

B ng 2.1: Các bDnh mMc cao nh]t t i ViDt Nam năm 2006 80

B ng 2.2: Giá tr s n xu]t thuIc cRa ViDt Nam giai ño n 1995U1999 84

B ng 2.3: Các dZ án ñăng ký v, doanh nghiDp s n xu]t thuIc có vIn ñ u tư nư c ngoài 85

B ng 2.4: NguTn gIc các quIc gia có dZ án v, doanh nghiDp s n xu]t thuIc t i ViDt Nam 86

B ng 2.5: Nhóm dưVc lý ñIi v i thuIc s n xu]t trong nư c 93

B ng 2.6: Giá tr xu]t U nh2p kh•u thuIc giai ño n 2001U2006 96

B ng 2.7: SI lưVng các dưVc sĩ ñang trong tu‘i làm viDc t i ViDt Nam 97

B ng 2.8: Cơ sš U Giư$ng bDnh nhân theo lo i năm 2006 99

B ng 2.9: MQc ñóng b o hi/m Y t tZ nguyDn 100

B ng 2.10: Phân lo i và sI lưVng cơ sš kinh doanh thuIc t i ViDt Nam 103

B ng 2.11: Chi phí bình quân khám, chJa bDnh BHYT năm 1999 121

B ng 2.12: Chi phí bình quân khám, chJa bDnh BHYT năm 2006 122

B ng 3.1: SZ hVp nh]t giJa các doanh nghiDp s n xu]t thuIc l n trên th gi i (1994U1999) 145

B ng 3.2 Các chính sách cRa Nhà nư c tác ñBng ñ n kh năng phát tri/n cRa các doanh nghiDp s n xu]t thuIc chJa bDnh 166

NghiDm thuIc

thuIc

thuIc

Cooperation & Development

T‘ chQc các nư c hVp tác phát tri/n kinh t

OTC (Drug) Over the Counter Drug

ThuIc không bMt buBc ñơn cRa bác sĩ khi s^ dPng

L I M9 ð:U

1 Tính c>p thi2t c7a ñA tài

Tc trư c năm 1989, nư c ta luôn n•m trong tình tr ng thi u thuIc chJa bDnh cho ngư$i Nguyên nhân chính cRa tình tr ng này là cơ ch bao c]p làm cho Nhà nư c không ñR kinh phí ñ/ chi tr thuIc chJa bDnh cho ngư$i dân

Tc sau năm 1989, Nhà nư c ñã áp dPng chính sách xã hBi hoá công tác y t ,

mš c^a cho phép các thành ph n kinh t tham gia vào hD thIng phân phIi và kinh doanh thuIc chJa bDnh nh•m ñáp Qng nhu c u ngày càng cao cRa cBng ñTng HiDn nay, mBt hD thIng phân phIi rBng khMp trên c nư c ñã ñưVc thi t l2p, thuIc chJa bDnh cho ngư$i ñã tương ñIi ñ y ñR v, sI lưVng và chRng

lo i Tuy nhiên, chúng ta l i g-p tình tr ng thuIc chJa bDnh có nguTn gIc nh2p kh•u ñang chi m ưu th trên th trư$ng

Theo nhJng báo cáo m i nh]t cRa BB Y t năm 2007 [12], các s n ph•m thuIc chJa bDnh d ng thành ph•m cRa ViDt Nam ch[ chi m kho ng 41,83% doanh sI tiêu thP thuIc t i th trư$ng trong nư c và 90% nguyên liDu

d ng bán thành ph•m ñ/ s n xu]t thuIc thành ph•m ph i nh2p kh•u Tình

tr ng này d*n t i hD qu là hàng năm chúng ta ph i tiêu tIn r]t nhi,u ngo i tD dùng cho viDc nh2p kh•u thuIc, ngư$i dân ph i ch u giá r]t cao ñ/ mua thuIc nh2p kh•u, nhi,u doanh nghiDp s n xu]t thuIc cRa ViDt Nam ph i ch u thua l¢

và cMt gi m lao ñBng Có nhi,u nguyên nhân d*n ñ n tình tr ng này, nhưng chR y u do các doanh nghiDp s n xu]t thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam chưa có

kh năng c nh tranh ngay trên chính th trư$ng ViDt Nam chQ chưa nói gì ñ n vươn ra th trư$ng th gi i

Các doanh nghiDp s n xu]t thuIc chJa bDnh cho ngư$i t i ViDt Nam

c n phát tri/n ñ/ chi m lĩnh th trư$ng trong nư c, cung c]p cho ngư$i dân nhJng s n ph•m thuIc có ch]t lưVng tIt, phong phú v, chRng lo i, giá c hVp

lý là v]n ñ, thu hút ñưVc sZ quan tâm r]t l n không ch[ cRa Nhà nư c ViDt

Nam mà còn là nhu c u c]p thi t cRa ñông ñ o ngư$i dân ViDt Nam, yêu c u này còn c]p thi t hơn nhi,u khi trong giai ño n 2003U2007, tình tr ng giá c các s n ph•m thuIc chJa bDnh có nguTn gIc nh2p kh•u tăng lên không ngcng, thZc sZ ñây là v]n ñ, n‘i cBm và r]t bQc xúc mà Nhà nư c ViDt Nam chưa có ñưVc nhJng biDn pháp hJu hiDu ñ/ ki/m soát

Phát tri/n các doanh nghiDp s n xu]t thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam là mBt trong nhJng gi i pháp hJu hiDu ñ/ gi m giá cRa các s n ph•m thuIc chJa bDnh nói chung trên th trư$ng, chR ñBng nguTn cung c]p thuIc chJa bDnh cho ngư$i dân, h n ch sZ phP thuBc vào nguTn thuIc nh2p kh•u, ti t kiDm ngo i tD cho ñ]t nư c, ñáp Qng nhu c u c]p thi t cRa ñ i ña sI ngư$i dân ViDt Nam còn š mQc thu nh2p tương ñIi th]p so v i các nư c khác trong khu vZc

và trên th gi i, hơn nJa còn t o ra nhi,u viDc làm trong ngành s n xu]t thuIc chJa bDnh, t o ñà cho phát tri/n ngành dưVc trong nư c, góp ph n quan tr ng cho công tác chăm sóc sQc kho£ cBng ñTng, trZc ti p góp ph n nâng cao ch]t lưVng cuBc sIng cRa ngư$i dân

ð/ th trư$ng thuIc ViDt Nam phát tri/n theo xu hư ng h n ch nh2p kh•u và phù hVp v i quy lu2t cRa n,n kinh t th trư$ng nh]t thi t c n ñ n

sZ phát tri/n nâng cao năng lZc c nh tranh cRa các doanh nghiDp s n xu]t thuIc t i ViDt Nam ViDc nâng cao ñưVc năng lZc canh tranh cRa các doanh nghiDp s n xu]t thuIc chJa bDnh cho ngư$i t i ViDt Nam nói chung c n

ph i có ñưVc sZ c i cách sâu rBng trên ph m vi toàn ngành Không có b]t

kỳ mBt doanh nghiDp riêng l£ hay mBt nhóm nh\ các doanh nghiDp nào có

ñR kh năng và uy tín ñ/ có th/ tZ gi i quy t ñưVc v]n ñ, này, š ñây c n

ñ n vai trò cRa Nhà nư c

Tuy nhiên do nhi,u nguyên nhân khách quan và chR quan khác nhau các chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc ViDt Nam còn tTn

t i nhi,u b]t c2p Bên c nh sZ y u kém trong c nh tranh cRa các doanh nghiDp

s n xu]t thuIc ViDt Nam gây ra tình tr ng phP thuBc quá nhi,u vào nguTn cung thuIc nh2p kh•u, chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh v*n chưa lo i b\ ñưVc sZ tTn t i các hình thQc ñBc quy,n s n ph•m, ñBc quy,n phân phIi bši các doanh nghiDp ña quIc gia, ñBc quy,n nh2p kh•u thuIc bši các doanh nghiDp thuBc sš hJu Nhà nư c ho-c doanh nghiDp ñã ñưVc c‘ ph n hoá nhưng Nhà nư c chi m c‘ ph n chi phIi Quy

ho ch ñ u tư phát tri/n ngành dưVc còn thi u t2p trung, chi n lưVc phát tri/n ngành dưVc bao gTm các mPc tiêu khó thZc hiDn ñIi v i thZc tr ng năng lZc cRa ngành dưVc ViDt Nam Nhà nư c ki/m soát giá thuIc š t m vĩ mô chưa hiDu qu , hiDn tưVng vi ph m b n quy,n còn di?n ra, nhi,u lô thuIc không ñ t tiêu chu•n ch]t lưVng lưu hành trên th trư$ng và b thu hTi sau ñó, m]t cân ñIi giJa cung và c u thuIc ñ-c biDt là các lo i thuIc tiên ti n thuBc nhóm kê ñơn d*n t i tình tr ng leo thang cRa giá thuIc làm nh hưšng l n ñ n lVi ích kinh t và chăm sóc sQc kho£ cRa ngư$i bDnh ViDt Nam

Nh2n thQc ñưVc nhu c u c]p thi t c n ph i ti p tPc c i cách nâng cao hiDu qu qu n lý Nhà nư c trong nhJng năm t i, tác gi ñã ch n ñ, tài nghiên cQu: “Hoàn thiDn chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam”

2 MDc ñích nghiên cFu

Nghiên cQu nhJng v]n ñ, lý lu2n cơ b n v, chính sách qu n lý Nhà

nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh NhJng y u tI nh hưšng ñ n cung,

c u và giá thuIc chJa bDnh

Nghiên cQu thZc tr ng th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam và chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam giai ño n 1995U2007

ð, xu]t nhJng gi i pháp nh•m hoàn thiDn các chính sách qu n lý Nhà

nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam ñ n năm 2015

K t qu nghiên cQu cRa Lu2n án là thông tin tham kh o hJu ích cho các nhà qu n lý và ho ch chính sách qu n lý cRa nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam trong tương lai

3 ðHi tưJng và phKm vi nghiên cFu

ðIi tưVng nghiên cQu: tr ng tâm nghiên cQu cRa Lu2n án là các chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam và th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam Lu2n án t2p trung nghiên cQu nhJng chính sách qu n lý Nhà nư c ñ-c trưng có nh hưšng l n ñ n sZ ‘n ñ nh và phát tri/n cRa th trư$ng thuIc chJa bDnh nh•m hư ng t i mPc tiêu cRa chính sách thuIc quIc gia ñưVc Nhà nư c ban hành ngày 20/6/1996 “ ð m b o cung c]p thuIc có ch]t lưVng ñáp Qng nhu c u cRa ngư$i dân và S^ dPng thuIc an tòan hVp lý” như chính sách ñăng ký thuIc, b o hB sš hJu trí tuD, chính sách khuy n khích s n xu]t thuIc Generic, chính sách qu n lý ch]t lưVng, chính sách ñ u tư, chính sách ki/m soát giá thuIc, chính sách nh2p kh•u thuIc song song, chính sách ñIi v i hD thIng phân phIi thuIc và chính sách s^ dPng thuIc trong hD thIng b o hi/m y t

Gi i h n không gian: Lu2n án t2p trung nghiên cQu và gi i quy t nhJng v]n ñ, ñã lZa ch n di?n ra š ViDt Nam Bên c nh ñó, Lu2n án gi i thiDu nhJng kinh nghiDm thành công cRa các chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i mBt sI nư c trên th gi i như M“, Nh2t B n và |n ðB

Gi i h n th$i gian nghiên cQu: giai ño n mà Lu2n án t2p trung nghiên cQu là tc 1995 ñ n 2007 nh•m phân tích mBt quá trình l ch s^ và tác ñBng cRa các chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam

4 Các phương pháp nghiên cFu

ð/ ñ t ñưVc mPc tiêu ñ, ra, Lu2n án k t hVp nhi,u phương pháp nghiên cQu Trư c h t là phương pháp duy v2t biDn chQng và duy v2t l ch s^ ðây là phương pháp t‘ng hVp xuyên suIt toàn bB Lu2n án Các v]n ñ, nghiên cQu thZc ti?n chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam trong th$i gian qua, cũng như các ñ, xu]t ki n ngh ti p tPc ñ‘i m i trong Lu2n án ñ,u xu]t phát tc các căn cQ lý lu2n khoa h c, gMn li,n v i thZc ti?n, v i bIi c nh l ch s^ trong tcng giai ño n phát tri/n

Lu2n án s^ dPng phương pháp nghiên cQu mô t cMt ngang và phân tích các sI liDu thQ c]p

Phương pháp chuyên gia ñưVc Lu2n án s^ dPng trong nghiên cQu các lý thuy t v, chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng, v, kinh nghiDm quIc t ñ/ rút ra tính quy lu2t và nhJng kinh nghiDm có th/ v2n dPng vào ñi,u kiDn ViDt Nam

Các phương pháp t‘ng hVp, phân tích, thIng kê ñưVc s^ dPng ñ/ nghiên cQu mBt cách có hD thIng quá trình và k t qu chính sách qu n lý cRa Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam qua các giai ño n phát tri/n khác nhau

ðTng th$i Lu2n án còn s^ dPng thêm phương pháp nghiên cQu so sánh nh•m rút ra kinh nghiDm v, chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh cRa các nư c có trình ñB phát tri/n khác nhau và ñi sâu nghiên cQu so sánh v i mBt nư c có hoàn c nh và ñi,u kiDn kinh t g n tương

tZ như ViDt Nam nhưng ñã thành công

5 Tình hình nghiên cFu

Tình hình triOn khai nghiên cFu Q nưRc ngoài

Trên th gi i ñã có r]t nhi,u nghiên cQu v, chính sách qu n lý cRa Nhà

nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh, h n ch ho-c xoá b\ tình tr ng ñBc

quy,n trong khâu phân phIi, xác l2p khung pháp lý phù hVp v i hoàn c nh cRa m¢i nư c và không mâu thu*n v i các quy ñ nh quIc t nh•m t o môi trư$ng c nh tranh lành m nh, h¢ trV cơ sš k“ thu2t phPc vP công tác nghiên cQu và phát tri/n cho các doanh nghiDp s n xu]t thuIc trong nư c T i các

nư c phát tri/n như M“, Nh2t B n và liên minh châu Âu thì v]n ñ, này ñã ñưVc nghiên cQu và Qng dPng tc vài chPc năm v, trư c ñem l i k t qu to l n

là các doanh nghiDp s n xu]t thuIc t i các nư c này ñã chi m lĩnh kho ng 70% th ph n xu]t kh•u thuIc trên toàn th gi i và sš hJu kho ng 90% các thuIc chJa bDnh tiên ti n, theo Keith E.Maskus (2006) [85]

• Burstall và Micheal L (1997) [68] ñã ñánh giá các phương pháp qu n

lý chi phí thuIc chJa bDnh cho bDnh nhân t i Anh trong tác ph•m nghiên cQu

“ Qu n lý chi phí và lVi ích ñIi v i thuIc chJa bDnh t i Anh”, trong nghiên cQu này các tác gi ñã bàn lu2n v, mIi tương quan giJa mQc chi phí thuIc cRa bDnh nhân t i Anh và lVi ích v, hiDu qu ñi,u tr bDnh Burstall và Micheal L ñã ñưa ra khái niDm v, “giá ñi,u tr bDnh hiDu qu ” thay vì giá thuIc, bši chi phí ñi,u tr bDnh nhân ñưVc tính trong t‘ng th/ d ch vP y t nói chung Tc ñó các tác gi có nhJng gi i pháp ki n ngh ñIi v i các nhà qu n lý

b o hi/m y t , các nhà chuyên môn và các cơ quan chQc năng không nên ch[ quan tâm ñ n giá thuIc, mà còn ph i quan tâm ñ n hiDu qu ñi,u tr bDnh và chi phí ñi,u tr bDnh nói chung

• Trong tác ph•m “Chi phí nghiên cQu và lVi ích kinh t tc k t qu nghiên cQu thuIc chJa bDnh”, Grabowski, Henry G và Wermon, Jonh (2006) [76] ñã phân tích chi n lưVc c nh tranh cRa các doanh nghiDp s n xu]t ña quIc gia là ñ u tư r]t l n cho nghiên cQu và phát tri/n ñ/ phát minh ra thuIc

m i có b o hB ñBc quy,n, tc ñó có th/ ñ nh giá thuIc cao và chi m th ph n

l n ñ/ thu siêu lVi nhu2n Các tác gi cũng thIng kê v, chi phí trung bình tăng

tc 300 triDu ñô la M“ giai ño n sau năm 1970 ñ n 500 triDu ñô la M“ giai

đo n sau năm 2000 đ/ đ u tư cho viDc nghiên cQu phát minh ra mBt lo i thuIc

m i bši các doanh nghiDp đa quIc gia trong kho ng th$i gian 1970U2003

• Jacobzone và Stephane (2005) [82] đã cơng bI k t qu nghiên cQu v i nhan đ, “Các chính sách qu n lý th trư$ng thuIc chJa bDnh t i các nư c thuBc t‘ chQc hVp tác phát tri/n kinh t , dung hồ giJa lVi ích xã hBi và ngành”, trong nghiên cQu này các tác gi đã phân tích và đ, cao vai trị cRa các t‘ chQc cung c]p d ch vP b o hi/m y t và chính sách qu n lý cRa Nhà nư c đIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh Quan đi/m n‘i b2t cRa các tác gi này là khuy n khích các doanh nghiDp c nh tranh b•ng ch]t lưVng thuIc, xây dZng thương hiDu, ch]p nh2n giá thuIc cao đ/ các doanh nghiDp thu siêu lVi nhu2n và tái đ u tư cho nghiên cQu phát tri/n, chi phí thuIc chJa bDnh nĩi riêng và d ch vP y t nĩi chung c n đưVc thZc hiDn theo phương pháp chi tr k t hVp giJa bDnh nhânUb o hi/m y t ho-c giJa bDnh nhânUtrV giá cRa Nhà nư c K t hVp chi tr đưVc thZc hiDn theo nguyên tMc chi phí d ch vP y t bao gTm chi phí thuIc chJa bDnh s© đưVc chi tr mBt ph n bši bDnh nhân, ph n cịn l i s© đưVc chi tr tc hD thIng

b o hi/m y t ho-c trV giá cRa Nhà nư c V i chi phí đi,u tr bDnh š mQc th]p và đIi v i các bDnh n-ng, bDnh nan y thì ph n chi tr trZc ti p tc bDnh nhân chi m t• lD th]p hơn nhi,u so v i chi phí đi,u tr bDnh š mQc cao Vì š mQc cao nhu

c u tZ nguyDn cRa bDnh nhân địi h\i d ch vP y t tIt hơn như s^ dPng các cơng nghD ch•n đốn, đi,u tr hiDn đ i, thuIc chJa bDnh cĩ giá thành cao Phương pháp này đưVc áp dPng đ/ dung hồ giJa mQc kinh phí gi i h n cRa các t‘ chQc

b o hi/m y t , Nhà nư c và nâng cao trách nhiDm đIi v i các quy t đ nh s^ dPng

d ch vP y t š mQc khác nhau theo các đIi tưVng bDnh nhân khác nhau

T i các nư c đang phát tri/n như Trung QuIc, Hàn QuIc, |n ðB, Thái Lan thì Nhà nư c đã nh2n thQc đưVc vai trị quan tr ng này kho ng 30 năm trš l i đây và cũng đã cĩ nhi,u tác đBng chR đBng, tích cZc đ/ h¢ trV các doanh nghiDp s n xu]t thuIc trong nư c phát tri/n theo xu hư ng nâng cao

năng lZc c nh tranh Theo sI liDu thIng kê cRa t‘ chQc y t th gi i (2006) [104], hiDn nay các doanh nghiDp s n xu]t thuIc trong nư c t i các nư c này

ñã ñáp Qng ñưVc trên 70% nhu c u cRa th trư$ng thuIc chJa bDnh trong

nư c HiDu qu tác ñBng tích cZc cRa các chính sách qu n lý Nhà nư c t i các

nư c trên ñ n th trư$ng thuIc chJa bDnh và ho t ñBng cRa các doanh nghiDp

s n xu]t thuIc chJa bDnh trong nư c ñã ñưVc phát huy theo ñúng hư ng H

ñã Qng dPng các chính sách qu n lý phù hVp v i thZc tr ng cRa m¢i nư c dZa trên r]t nhi,u công trình nghiên cQu cRa các nhà khoa h c, nhà qu n lý trong lĩnh vZc s n xu]t, kinh doanh thuIc

• Trong công trình nghiên cQu v, “Xu hư ng, tác ñBng và chính sách thZc hiDn cRa Nhà nư c các nư c châu Á”, Narsalay R (2006) [94] ñã phân tích vai trò h¢ trV cRa Nhà nư c ñIi v i các doanh nghiDp s n xu]t thuIc trong

nư c nh•m nâng cao năng lZc c nh tranh Tác gi ñã ch[ ra kh năng c nh tranh cRa các doanh nghiDp thuBc các nư c châu Á như Nh2t B n, Hàn QuIc,

|n ñB, Trung QuIc Trong ñó, Nh2t B n thuBc mBt trong nhJng nư c có n,n công nghiDp dưVc tiên ti n nên Nhà nư c khuy n khích thZc hiDn chi n lưVc

c nh tranh b•ng phát minh, sáng ch Các nư c như Hàn QuIc, |n ñB, Trung QuIc, là các nư c có n,n công nghiDp dưVc thuBc lo i trung bình và khá nên Nhà nư c luôn có chính sách khuy n khích doanh nghiDp s n xu]t thuIc Generic ñ/ c nh tranh

• Năm 1998, Lanjouw JO [90] ñã công bI công trình nghiên cQu v i nhan

ñ,

“Bán thuIc Generic giá th]p, ñ-c ñi/m cơ b n cRa các doanh nghiDp |n ðB” Tác gi ñã thIng kê, phân tích và ch[ ra chi n lưVc chR y u ñ/ c nh tranh cRa các doanh nghiDp |n ðB là t2p trung s n xu]t các thuIc Generic giá thành th]p ñ/ c nh tranh b•ng giá v i các doanh nghiDp ña quIc gia t i th trư$ng trong nư c và th gi i, các doanh nghiDp |n ðB ñã thu ñưVc nhJng thành

công nh]t ñ nh, ñáng ñ/ doanh nghiDp cRa các nư c ñang phát tri/n khác rút

ra nhJng bài h c kinh nghiDm

Tình hình triOn khai nghiên cFu tKi Vi8t Nam

Trư c năm 2003, các chuyên gia và cơ quan chQc năng t i ViDt Nam chưa quan tâm thích ñáng ñ n nghiên cQu v, th trư$ng và chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh nên h u như không có mBt công trình nghiên cQu khoa h c nào v, th trư$ng thuIc chJa bDnh và chính sách

qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh Giai ño n tc 2003U

2007, do giá thuIc t i th trư$ng ViDt Nam tăng lên liên tPc, t o ra sZ chú ý cRa xã hBi ñIi v i th trư$ng thuIc, tc ñó nhJng v]n ñ, v, th trư$ng thuIc chJa bDnh, doanh nghiDp s n xu]t thuIc t i ViDt Nam và các chính sách qu n

lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh ñã ñưVc các chuyên gia và cơ quan chQc năng quan tâm nghiên cQu Các nghiên cQu chR y u dư i d ng t‘ng k t báo cáo, t‘ng hVp và phân tích các sI liDu ph n ánh thZc tr ng th trư$ng thuIc và các doanh nghiDp s n xu]t thuIc t i ViDt Nam:

• Trong báo cáo t‘ng k t v, “Tình hình s n xu]t và kinh doanh dưVc

t i ViDt Nam”, CPc qu n lý dưVc ViDt Nam (2006) [40] ñã t‘ng k t và nêu

rõ thZc tr ng th trư$ng thuIc ViDt Nam còn phP thuBc nhi,u vào nguTn nh2p kh•u Các doanh nghiDp s n xu]t thuIc ViDt Nam hiDn ch[ t2p trung

s n xu]t các s n ph•m Generic thông thư$ng, công nghD s n xu]t còn l c h2u so v i khu vZc và trên th gi i

• Cao Minh Quang và cBng sZ (2005) [19] ñã gi i thiDu nghiên cQu “Cơ hBi và thách thQc cRa ngành dưVc ViDt Nam trư c th,m hBi nh2p” Các tác

gi ñã phân tích v, nhJng cơ hBi ñIi v i ngành dưVc ViDt Nam sau khi hBi nh2p v i kh năng tăng cư$ng ñ u tư trZc ti p nư c ngoài, tăng cư$ng dòng chuy/n giao công nghD s n xu]t thuIc tiên ti n và xâm nh2p th trư$ng th

gi i ðTng th$i, các tác gi cũng phân tích nhJng nguy cơ ñIi v i ngành dưVc

ViDt Nam sẹ g-p ph i sau khi hBi nh2p ựó là gia tăng mQc ựB c nh tranh ngay

t i th trư$ng ViDt Nam, gia tăng sQc ép ựIi v i Nhà nư c v, ki/m soát hiDu

qu hơn nJa quy,n sỌ hJu trắ tuD

Ớ CPc qu n lý dưVc ViDt Nam (2006) [18] ựã công bI ỘChi n lưVc phát tri/n công nghiDp dưVc và xây dZng mô hình hD thIng cung Qng thuIc cRa ViDt Nam giai ựo n 2007U2015 và t m nhìn ự n năm 2020Ợ NBi dung cRa chi n lưVc ựã phân tắch v, mPc tiêu và quy ho ch phát tri/n ngành s n xu]t, kinh doanh thuIc t i ViDt Nam ự n năm 2015 theo xu hư ng tăng cư$ng s n xu]t thuIc bỌi các doanh nghiDp trong nư c nhỚm ựáp Qng nhu

c u ngày càng cao cRa ngư$i dân ViDt Nam, gi m phP thuBc vào nguTn cung thuIc tc nh2p khỚu

Tuy nhiên, tc trư c t i nay chưa có mBt công trình nghiên cQu tỔng hVp ựBc l2p nào v, chắnh sách qu n lý Nhà nư c ựIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam đây là mBt kho ng trIng trong nghiên cQu c n ựưVc khMc phPc, xu]t phát tc t m quan tr ng cRa các chắnh sách qu n lý Nhà nư c ựIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam

6 đóng góp c7a Lu n án

V i nhJng k t qu nghiên cQu, Lu2n án hy v ng sẹ ựóng góp nhJng ý tưỌng m i ự/ các nhà ho ch ự nh chắnh sách, các nhà qu n lý ti p tPc nâng cao hiDu qu qu n lý th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam

U HD thIng hoá cơ sỌ lý lu2n v, các chắnh sách qu n lý Nhà nư c ựIi

v i th trư$ng thuIc chJa bDnh đ-c biDt Lu2n án ựã làm sáng t\ v, chắnh sách qu n lý Nhà nư c ựIi v i nh2p khỚu thuIc song song, ựây là chắnh sách

có tắnh ch]t riêng biDt so v i các lo i hàng hoá tiêu dùng khác

U Phân tắch và ựánh giá thZc tr ng th trư$ng thuIc và các chắnh sách

qu n lý Nhà nư c ựIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam giai ựo n

tc 1995 ñ n 2007, trên cơ sš ñó ch[ rõ nhJng v]n ñ, thuBc chính sách cRa Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh c n ñưVc gi i quy t

U ð, xu]t ba nhóm gi i pháp nh•m ti p tPc ñ‘i m i các chính sách

qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam ñ n năm 2015 (i) Nhóm gi i pháp v, quá trình chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc t i ViDt Nam (ii) Nhóm gi i pháp chính sách nh•m tăng cung thuIc s n xu]t trong nư c (iii) Nhóm gi i pháp chính sách phát tri/n th trư$ng phù hVp v i hoàn c nh kinh t và năng lZc cRa các doanh nghiDp ViDt Nam

NhJng ñóng góp khoa h c này có ý nghĩa trong viDc nâng cao nh2n thQc v, t m quan tr ng cRa các chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc giúp các nhà ho ch ñ nh chính sách và qu n lý ti p tPc c i ti n các cơ ch , chính sách nh•m thúc ñ•y th trư$ng thuIc ViDt Nam phát tri/n ‘n

ñ nh, ñ m b o dung hoà lVi ích doanh nghiDp và lVi ích xã hBi

Chương 3: MBt sI ñ nh hư ng và gi i pháp hoàn thiDn chính sách qu n lý Nhà

nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam

Trong ph m vi th$i gian và kh năng nghiên cQu cho phép, Lu2n án ñã r]t cI gMng ñ/ có th/ ñóng góp nh]t ñ nh vào quá trình nghiên cQu chính sách

qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc t i ViDt Nam Lu2n án cũng ñưa ra

mBt sI gVi ý ti p tPc nghiên cQu v, các chR ñ, liên quan t i vai trò qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh t i ViDt Nam nói chung

và ñ m b o phúc lVi kinh t cao cho ngư$i dân Trong khi ñó, mô hình kinh

t th trư$ng t\ ra r]t thành công trong các n,n kinh t ña d ng, tc nhJng

nư c có truy,n thIng th trư$ng như Tây Âu và BMc M“, ñ n nhJng nư c

ñi sau š châu Á hay M“ La tinh

ThZc t cho th]y bàn tay vô hình cRa th trư$ng tZ do thư$ng t\ ra có

ưu th vưVt trBi so v i bàn tay hJu hình cRa Nhà nư c trong viDc phân b‘ các nguTn lZc khan hi m cRa xã hBi Song trong mBt sI trư$ng hVp, bàn tay vô hình không v2n hành tIt Khi ñó, sZ can thiDp cRa Nhà nư c vào th trư$ng có th/ nâng cao ñưVc hiDu qu ho t ñBng chung cRa n,n kinh t Do v2y, h u h t các nư c trên th gi i hiDn nay ñ,u v2n hành theo mô hình h¢n hVp Trong n,n kinh t h¢n hVp hiDn ñ i, c Nhà nư c và th trư$ng cùng ñi,u ti t các ho t ñBng kinh t Nhà nư c ñóng vai trò quan tr ng chQ không ch[ ñơn thu n giIng như mBt “c nh sát” giám sát và ki/m tra ho t ñBng cRa khu vZc kinh t tư nhân

1.1 Thf trưgng thuHc ch0a b8nh

1.1.1 Khái ni m v th trư ng thu c ch a b nh

Theo Marshall [60], th trư$ng là t‘ng th/ nhJng ngư$i có quan hD mua bán, hay là nơi g-p gO cRa cung và c u Khi nghiên cQu cơ ch th trư$ng

Marshall cho r•ng, mBt m-t trong ñi,u kiDn c nh tranh hoàn h o thì cung c u phP thuBc vào giá c M-t khác, cơ ch th trư$ng tác ñBng làm cho giá c phù hVp v i cung c u Theo ñ nh nghĩa cRa tác gi M“ Bruce Abram [114] “th trư$ng là nơi hàng hoá và d ch vP ñưVc trao ñ‘i theo hình thQc mua và bán” T‘ chQc Grossory cRa M“ l i quan niDm [114] “th trư$ng là m ng lư i có nhi,u ngư$i mua và bán tương tác trao ñ‘i v i nhau nhJng hàng hoá và d ch

vP vì ti,n”

T‘ng hVp l i các khái niDm trên thì th trư$ng bao gTm mBt sI y u tI

cơ b n ñó là có sZ tham gia cRa ngư$i mua, ngư$i bán và hàng hoá Hàng hoá

và d ch vP ñưVc trao ñ‘i giJa ngư$i mua và bán Cơ sš ñ/ thZc hiDn sZ trao ñ‘i này ñó là giá c th trư$ng cRa hàng hoá và d ch vP

Theo ñ nh nghĩa cRa t‘ chQc Y t th gi i (WHO) [104] “thuIc là ch]t hoá h c làm thay ñ‘i chQc năng cRa mBt hay nhi,u cơ quan trong cơ th/ và làm thay ñ‘i ti n trình cRa mBt bDnh” Khái niDm này ñưVc ngư$i ViDt Nam hi/u là ñ nh nghĩa v, các lo i thuIc tân dưVc T i các nư c châu Á, trong ñó tiêu bi/u là Trung QuIc và ViDt Nam còn có khái niDm v, mBt lo i thuIc ñông y hay thuIc y h c c‘ truy,n ñ/ nói v, nhJng thuIc có nguTn gIc tc thZc v2t, khoáng ch]t tZ nhiên V, v]n ñ, này BB Y t ViDt Nam ñã có ñ nh nghĩa

t i thông tư sI 5707/BYTUQð ngày 8U7U1993 [12] nêu rõ “các ch ph•m y

h c c‘ truy,n là các d ng thuIc ñưVc s n xu]t tc các dưVc liDu ñã ñưVc ch

bi n theo lý lu2n và phương pháp bào ch cRa y h c c‘ truy,n dùng ñ/ phòng bDnh, chJa bDnh, bTi dưOng sQc kho£ cho con ngư$i” Tuy nhiên, T‘ chQc y

t th gi i (WHO) và T‘ chQc thương m i th gi i (WTO) chưa công nh2n khái niDm v, thuIc ñông y trong viDc ñIi s^ v i các s n ph•m này trong các giao d ch thương m i, tính thu , ki/m soát th trư$ng, quy trình ñăng ký lưu hành trên th trư$ng và ñi,u tr như là mBt lo i thuIc mà thư$ng ch[ ñưVc coi

là thZc ph•m chQc năng

Tuy nhiên, c n phân biDt rõ hai nhóm thuIc: nhóm ETC (Ethical) khi s^ dPng bMt buBc c n ñ n ñơn cRa bác sĩ và nhóm OTC (Over the counter) khi s^ dPng không nh]t thi t c n ñ n ñơn cRa bác sĩ Quy lu2t c nh tranh trên th trư$ng cRa hai nhóm thuIc này có nhJng ñ-c ñi/m r]t khác nhau

B•ng nhJng phân tích trên ñây có th/ ñ nh nghĩa “th trư$ng thuIc chJa bDnh là nơi di?n ra các ho t ñBng trao ñ‘i theo hình thQc mua bán giJa hai bên cung và c u v, thuIc chJa bDnh theo lu2t pháp và thông lD”

1.1.2 Giá thu c ch a b nh

Theo Marshall [60], giá c là quan hD sI lưVng mà trong ñó hàng hoá

và ti,n tD ñưVc trao ñ‘i v i nhau Giá cung là giá c mà ngư$i s n xu]t có th/

ti p tPc s n xu]t š mQc hiDn t i Giá cung ñưVc quy t ñ nh bši chi phí s n xu]t Chi phí s n xu]t bao gTm chi phí cI ñ nh và chi phí bi n ñ‘i Chi phí cI

ñ nh là chi phí mà doanh nghiDp ph i ch u b]t k/ có hay không có s n lưVng

và h u như không thay ñ‘i theo s n lưVng Chi phí bi n ñ‘i bao gTm chi phí

v, nguyên liDu, lương công nhân, nó tăng thêm khi gia tăng s n lưVng Giá

c u là giá mà ngư$i mua có th/ mua sI lưVng hàng hoá hiDn t i Giá c u ñưVc quy t ñ nh bši ích lVi gi i h n Nghĩa là giá c u gi m d n khi sI lưVng hàng hoá cung Qng tăng lên, trong ñi,u kiDn các nhân tI khác không thay ñ‘i Khi giá cung và c u g-p nhau thì hình thành nên giá c cân b•ng hay giá c th trư$ng

ðIi v i s n ph•m thuIc chJa bDnh, giá cung trư c h t ñưVc quy ñ nh bši các doanh nghiDp s n xu]t thuIc, sau khi ñã tính toán các chi phí s n xu]t

và lVi nhu2n cho doanh nghiDp Tuy nhiên, giá thuIc do các doanh nghiDp s n xu]t ñưa ra chưa ph i là giá cung cuIi cùng mà còn phP thuBc vào chi phí và lVi nhu2n cRa các khâu phân phIi trung gian Do v2y, n u các khâu phân phIi trung gian càng phQc t p, qua nhi,u t ng n]c thì chi phí càng cao ho-c có hiDn

tưVng ñBc quy,n trong phân phIi v i lVi nhu2n cao thì ñi,u t]t y u x•y ra là giá thuIc ñưVc cung ra th trư$ng s© tăng lên

Hình 1.1: Giá cân bing thf trưgng

Theo cách hi/u thông thư$ng, giá c u thuIc phP thuBc vào kh năng chi tr cRa ngư$i bDnh Nhưng không ph i hoàn toàn như v2y ñIi v i thuIc chJa bDnh, th trư$ng thuIc có nhJng ñ-c ñi/m riêng như khi có sZ phát tri/n

m nh m© cRa hD thIng b o hi/m y t và khi sI lưVng ngư$i tham gia b o hi/m y t chi m t• lD ña sI thì giá c u thuIc s© b tác ñBng thông qua khâu trung gian là các t‘ chQc b o hi/m y t

Theo nghiên cQu cRa Ballance R, Porany J và Forster H, 2005 [69], nh2n xét có hiDn tưVng tTn t i giá khác nhau cRa cùng mBt lo i thuIc giJa các nư c khác nhau, ñ-c biDt là các lo i thuIc m i phát minh ñang trong th$i h n ñưVc

b o hB ñBc quy,n s n xu]t, phân phIi theo quy ñ nh v, quy,n sš hJu trí tuD cRa T‘ chQc thương m i th gi i (WTO) ð/ tính toán tác ñBng cRa mBt sI

y u tI ñ n mQc giá khác nhau cRa cùng mBt lo i thuIc t i các nư c khác nhau, Schut và Van Bergeijk (1996) ñã ñưa ra công thQc tính sau:

P = 38.5* + 1.4* GDPPCU 0.6* CONSPC + 7.1 DPATU15.7**CDPU 11.1 IPC

Trong ñó:

P : Ch[ sI thay ñ‘i giá mBt lo i thuIc giJa các nư c

GDPPC: GDP trên ñ u ngư$i

CONSPC: Giá tr thuIc tiêu dùng trên ñ u ngư$i

DPAT: B o hB cRa Nhà nư c ñIi v i quy,n sš hJu trí tuD

HiDu qu (1), không hiDu qu (0) CDP: NhJng biDn pháp ki/m soát trZc ti p giá thuIc cRa Nhà nư c

Có (1), không có (0) IPC: NhJng biDn pháp ki/m soát gián ti p giá thuIc cRa Nhà nư c

Có (1), không có (0) (*) ñB tin c2y 95%, (**) ñB tin c2y 99%

Như v2y, theo k t qu phân tích tc công thQc tính ch[ sI thay ñ‘i giá cRa cùng mBt lo i thuIc giJa các nư c khác nhau, các chính sách qu n lý

vĩ mô cRa Nhà nư c như chính sách b o hB quy,n sš hJu trí tuD, chính sách ki/m soát giá thuIc, các chính sách có liên quan ñ n mQc c u v, thuIc chJa bDnh tc chi tiêu cRa Nhà nư c dành cho d ch vP y t trong ñó có tiêu dùng thuIc, chính sách s^ dPng thuIc tc hD thIng b o hi/m y t có tác ñBng ñ n sZ thay ñ‘i m-t b•ng giá thuIc trên th trư$ng trong ph m vi quIc gia Do ñó c n ph i nghiên cQu v, các chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh

1.2 Chính sách qu n lý Nhà nưRc ñHi vRi thf trưgng thuHc ch0a b8nh

Th trư$ng thuIc chJa bDnh và chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh v, cơ b n giIng như ñIi v i hàng hoá tiêu dùng nói chung Tuy nhiên, thuIc là mBt s n ph•m ñ-c biDt nh2y c m bši nó liên quan

ñ n sQc kho£ con ngư$i và nh hưšng l n ñ n phúc lVi xã hBi Do v2y, th trư$ng thuIc chJa bDnh và chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh có nhJng ñ-c ñi/m riêng c n ñưVc nghiên cQu

Chính sách qu n lý Nhà nư c ñIi v i th trư$ng thuIc chJa bDnh cRa m¢i quIc gia ñưVc ban hành nh•m ñ t ñưVc các mPc tiêu cP th/ ñIi v i ngành dưVc và phù hVp v i nhJng mPc tiêu chung cRa hD thIng Y t

MPc tiêu cRa chính sách thuIc quIc gia theo khuy n cáo cRa T‘ chQc Y t

nư c ñang, kém phát tri/n khi mQc sIng cRa ngư$i dân còn th]p và ngân sách quIc gia dành cho d ch vP Y t nói chung còn h n ch T‘ chQc Y t th gi i ñã khuy n cáo v, nhJng nguyên tMc và nBi dung cơ b n ñIi v i chính sách thuIc quIc gia Thông qua ñó, Nhà nư c s© ho ch ñ nh chi n lưVc và ban hành chính sách thuIc phù hVp v i hoàn c nh kinh t , xã hBi cRa m¢i quIc gia

• LZa ch n và s^ dPng thuIc hVp lý

Không có b]t kỳ hD thIng y t nào trên th gi i có kh năng cung c]p t]t c các lo i thuIc cho ngư$i dân v i sI lưVng vô h n Chính sách thuIc quIc gia c n ñ m b o nguyên tMc lZa ch n và s^ dPng danh mPc thuIc thi t

y u mBt cách hVp lý Chính sách thuIc quIc gia c n ñưVc ho ch ñ nh theo

hư ng ñáp Qng các hư ng d*n ñi,u tr tiêu chu•n, ñào t o chuyên sâu cho các cán bB y t , thông tin rBng rãi cho cBng ñTng, ki/m sóat chi phí s^ dPng thuIc hVp lý và cung Qng thuIc ñ y ñR cho nhu c u khám, chJa bDnh

v i ch]t lưVng tIt NhJng y u tI này s© tác ñBng l n t i ch]t lưVng chăm sóc sQc kh\e cho ngư$i dân nói chung ðây là nhJng quan ñi/m ñã ñưVc công nh2n rBng rãi trên th gi i và có tác ñBng t i t]t c các cơ sš y t công l2p và tư nhân cRa m i quIc gia Nhà nư c ñ nh hư ng các cơ sš y t , ngư$i dân lZa ch n và s^ dPng thuIc hVp lý thông qua nhJng hư ng d*n ñi,u tr tiêu chu•n quIc gia có tham kh o các nguyên tMc ñi,u tr ñưVc khuy n cáo bši T‘ chQc Y t th gi i, ban hành danh mPc thuIc thi t y u quIc gia nh•m ñ m b o các gi i pháp ñi,u tr hiDu qu và an toàn cho bDnh nhân, tránh tình tr ng lãng phí, l m dPng thuIc chJa bDnh

bB hD thIng y t , ñ/ có th/ ñ-t hàng v i sI lưVng l n nh•m ñ t ñưVc mQc chi t kh]u cao, giúp gi m chi phí thuIc BIn là, khuy n khích s n xu]t và s^

sPng thuIc Generic có ch]t lưVng tIt thay th , khi các thuIc m i có b n quy,n h t th$i h n ñBc quy,n s n xu]t Năm là, gi m thu ho-c không ñánh thu ñIi v i thuIc chJa bDnh, ñ-c biDt là các thuIc thuBc danh mPc thuIc thi t y u quIc gia Sáu là, khuy n khích ñ t ñưVc sZ công b•ng khi ñ nh giá thuIc theo kh năng chi tr cRa ngư$i dân t i các nư c khác nhau, ñ-c biDt ñIi

v i thuIc ñưVc s n xu]t bši các công ty ña quIc gia

• ð m b o kh năng tài chính

ð m b o kh năng tài chính cho hD thIng y t ñ/ cung c]p ñ y ñR các thuIc thuBc danh mPc thuIc thi t y u quIc gia là nhiDm vP quan tr ng c n ñưVc Nhà nư c quan tâm Các gi i pháp ñưVc khuy n cáo thZc hiDn như sau: mBt là, tăng cư$ng ngân sách quIc gia cho chi phí y t Hai là, h n ch viDc chi tr trZc ti p chi phí thuIc ñi,u tr tc ngư$i dân thông qua phát tri/n hD thIng b o hi/m y t và thZc hiDn b o hi/m y t toàn dân Ba là, khuy n khích các gi i pháp nh•m h¢ trV chi phí thuIc chJa bDnh v i bDnh nhân tc hD thIng

b o hi/m y t , cơ sš y t công l2p

• Phát tri/n hD thIng y t và cung Qng thuIc tin c2y

Nhi,u nư c ñang và kém phát tri/n thư$ng t\ ra y u kém trong viDc phát tri/n hD thIng y t và cung Qng thuIc rBng khMp c nư c, nh•m ñ m

b o ngư$i dân có th/ nhanh chóng ti p c2n ñưVc các d ch vP y t , thuIc ñi,u tr hiDu qu khi c n Các gi i pháp ñưVc T‘ chQc Y t th gi i khuy n cáo thZc hiDn như sau: mBt là, phát tri/n hD thIng Y t hiDu qu là nhiDm

vP quan tr ng cRa Nhà nư c thuBc b]t kỳ quIc gia nào trên th gi i Danh mPc thuIc thi t y u s^ dPng t i các cơ sš y t , c n ñưVc c2p nh2t hàng năm theo sZ phát tri/n cRa ngành công nghiDp s n xu]t dưVc Hai là, Nhà nư c

c n khuy n khích nhi,u nguTn khác nhau tham gia vào hD thIng Y t , bao gTm d ch vP y t công l2p, tư nhân và các t‘ chQc phi chính phR Ba là, ki/m soát th trư$ng thuIc chJa bDnh thông qua các công cP qu n lý cRa

Nhà nư c như chính sách, quy ñ nh nh•m ñ m b o ch]t lưVng, an toàn cho ngư$i dân BIn là, khuy n khích nghiên cQu, phát tri/n, s^ dPng các lo i thuIc c‘ truy,n dân tBc, ñ a phương nh•m ña d ng hóa nguTn cung thuIc

và phương pháp ñi,u tr bDnh hiDu qu

Trên cơ sš nhJng nguyên tMc, nBi dung cơ b n cRa chính sách thuIc quIc gia ñưVc T‘ chQc Y t th gi i khuy n cáo, chính sách qu n lý th trư$ng thuIc s© ñưVc ñi sâu nghiên cQu š nhJng ph n ti p theo

1.2.2 Chính sách b*o h+ quy n s, h u trí tu

B o hB quy,n sš hJu trí tuD trong ngành s n xu]t thuIc chJa bDnh liên quan ñ n cơ sš ñ u tư cho nghiên cQu phát tri/n N u không có sZ b o hB này, lVi nhu2n trên ho t ñBng ñ u tư cho các thuIc m i phát minh s© b sPt

gi m nghiêm tr ng Watal, Jayashee, 2005 [103], khi nghiên cQu v, tác ñBng cRa hiDu qu b o hB sš hJu trí tuD cRa Nhà nư c t i 14 quIc gia thuBc châu Á

và châu Phi ñã nh2n xét “có nhi,u b•ng chQng chQng minh r•ng n u không có

sZ b o hB hiDu qu quy,n sš hJu trí tuD t i mBt quIc gia nào ñó thì 65% lo i thuIc m i s© không ñưVc ñưa vào th trư$ng phPc vP ñi,u tr bDnh nhân, 60%

lo i thuIc m i s© không ñưVc ti p tPc nghiên cQu phát tri/n”

ðIi v i mBt lo i thuIc m i ñưVc phát minh, sáng ch thì giá tr cRa b o

hB phP thuBc chR y u vào th$i gian b o hB thuIc b•ng cách cho phép doanh nghiDp ñã phát minh ñưVc quy,n ñBc quy,n s n xu]t, phân phIi lo i thuIc ñó M-c dù, th$i h n quy ñ nh b o hB theo tho thu2n quIc t là 20 năm tính tc khi ñăng ký b o hB, tQc là tc khi k t thúc giai ño n hai cRa quá trình nghiên cQu phát tri/n SZ ch2m tr? giJa th$i gian khi bMt ñ u ñưVc ñTng ý b o hB cho

ñ n khi doanh nghiDp s n xu]t ñ t ñưVc sZ phê duyDt ñ/ ñưa lo i thuIc ñó ra

th trư$ng ñã làm cho th$i h n b o hB thZc t trên th trư$ng rút ngMn l i Ví dP: như th$i gian b o hB thZc t cho các lo i thuIc m i t i M“, Anh và ðQc

ñã b rút ngMn l i r]t nhi,u trong giai ño n 1960U1980 do có nhi,u quy ñ nh v,

th^ nghiDm ñưVc áp ñ-t bši Nhà nư c trư c khi cho phép lo i thuIc ñó lưu hành trên th trư$ng Th$i gian b o hB thZc t v, ñBc quy,n s n xu]t, phân phIi thuIc m i phát minh trên th trư$ng là kho ng 15 năm trong nhJng năm

1960 ñã b rút ngMn l i kho ng 8 năm trong nhJng năm 1980 t i M“ [82]

ð/ thích Qng v i hiDn tưVng b rút ngMn l i cRa th$i gian b o hB thZc t ,

t i M“ và liên minh châu Âu ñã ñưa ra quy ñ nh ñ-c biDt nh•m kéo dài th$i gian này T i M“ lu2t WaxmanUHatch ñã quy ñ nh kéo dài thêm th$i gian này

5 năm nJa và cũng quy ñ nh th$i gian tIi ña b o hB thZc t là 14 năm T i liên minh châu Âu, h ñã quy ñ nh kéo dài th$i gian b o hB thZc t tăng thêm 5 năm bši mBt quy ñ nh có tên là “ chQng nh2n b o hB b‘ xung” [84]

Kéo dài th$i gian b o hB là y u tI quan tr ng khuy n khích và thưšng cho nghiên cQu phát minh trong ngành công nghiDp s n xu]t thuIc Vai trò cRa b o hB quy,n sš hJu trí tuD trong xã hBi hiDn ñ i là r]t quan tr ng và là

y u tI cơ b n ñã ñưVc công nh2n và áp dPng rBng rãi Tuy nhiên, viDc b o hB quy,n sš hJu trí tuD cho ñBc quy,n s n xu]t nhJng ho t ch]t thuIc m i phát minh ñã ñem l i nhJng ưu ñi/m và nhưVc ñi/m NhưVc ñi/m quan tr ng cRa

b o hB thuIc m i phát minh là s© d*n t i sQc m nh ñBc quy,n trên th trư$ng,

ưu ñi/m quan tr ng là ñ m b o khuy n khích ñưa ra th trư$ng nhJng thuIc

m i ưu viDt hơn

Theo lý thuy t, chính sách khuy n khích nghiên cQu phát tri/n ñIi v i các doanh nghiDp s n xu]t thuIc nh•m ñ m b o cho h thu ñưVc nguTn lVi nhu2n ñR l n khi h ñ t thành công trên th trư$ng v i nhJng thuIc m i ñó ñ/

bù ñMp cho kinh phí ñã ñ u tư cho nghiên cQu phát tri/n, ñTng th$i t o lVi nhu2n ñ/ cho các doanh nghiDp ñó phát tri/n và ti p tPc ñ u tư cho công viDc này Cơ quan chQc năng cRa Nhà nư c s© cho phép các doanh nghiDp có ñưVc mBt th$i gian b o hB nh]t ñ nh trên th trư$ng v i các thuIc m i nh•m giúp các doanh nghiDp này ñ t ñưVc lVi ích chính ñáng bši sZ ñóng góp phát minh

cRa h đIi v i xã hBi Tuy nhiên, th$i gian b o hB này khơng ph i là vơ h n, bši vì viDc b o hB s© gây ra tình tr ng đBc quy,n và làm m]t đi tính c nh tranh Th ph n hay doanh sI mà nhJng doanh nghiDp s n xu]t thuIc m i cĩ th/ đ t đưVc s© phP thuBc vào đ-c tính cRa th trư$ng, như kh năng ch]p nh2n giá cao khác biDt, chính sách giá cRa thuIc đĩ do doanh nghiDp đ-t ra, chính sách chi tr cRa các t‘ chQc b o hi/m y t , sZ tTn t i các phát minh tương tZ cRa các đIi thR c nh tranh Trong mBt sI trư$ng hVp ch[ v i mBt vài mQc đB c i ti n nh\ nào đĩ, khơng ph i ch u chi phí nhi,u các doanh nghiDp

s n xu]t đã đ t đưVc sZ b o hB đIi v i thuIc đĩ như là các thuIc hồn tồn

m i Tĩm l i, n u t]t c các thuIc m i, thuIc c i ti n đ,u đưVc quy đ nh mBt th$i gian b o hB như nhau s© cĩ th/ làm méo mĩ mơi trư$ng c nh tranh, do

đĩ mQc đB b o hB c n đưVc thay đ‘i phP thuBc vào tcng lo i thuIc cP th/ V]n đ, trên trZc ti p nh hưšng đ n mơi trư$ng c nh tranh cRa các doanh nghiDp s n xu]t thuIc nĩi chung

NhJng doanh nghiDp nghiên cQu phát tri/n thuIc m i khơng th/ ngăn ch-n đưVc viDc nghiên cQu phát tri/n cRa các đIi thR c nh tranh khi h cùng phát minh ra nhJng lo i thuIc chJa cùng mBt bDnh Hơn nJa, các đIi thR

c nh tranh nh\ hơn l i nghiên cQu c i ti n thuIc cũ v i chi phí th]p hơn nhi,u

so v i chi phí phát minh ra mBt ho t ch]t hồn tồn m i K t qu d*n t i nhJng phát minh cĩ giá tr s© cĩ th/ khơng đưVc ti p tPc nghiên cQu n u như các doanh nghiDp này dZ đốn r•ng khơng đưVc b o vD kh\i sZ phát sinh ra nhJng d ng s n ph•m ch[ là c i ti n nhưng l i cĩ lVi th c nh tranh M-t khác, s© d*n t i hiDn tưVng nhJng doanh nghiDp l n trư c đây đ u tư cho nghiên cQu phát minh ra nhJng thuIc m i cĩ giá tr l n thì nay chuy/n sang nghiên cQu c i ti n nh\ ho-c nghiên cQu phát tri/n thuIc thay th Generic, hiDn tưVng này làm cho giá tr phát minh, phát tri/n đĩng gĩp cho xã hBi b gi m xuIng

Hơn nJa, viDc b o hB phát minh, sáng ch có th/ t o ra sZ m]t cân ñIi cRa giá tr phát minh khi không có sZ c nh tranh trong nghiên cQu phát tri/n

Ví dP, sZ thi u vMng hiDu qu c nh tranh trong nghiên cQu t o ra cơ hBi cho mBt doanh nghiDp lZa ch n cách kéo dài th$i gian b o hB mBt lo i thuIc s¯n

có b•ng cách c i ti n mBt ñi/m nh\ và xin phép ti p tPc b o hB thuIc ñó Công ty Smithkline Beecham ñã xin Nhà nư c M“ ti p tPc kéo dài th$i gian

b o hB thuIc kháng sinh Augmentin Ngay trư c th$i h n k t thúc th$i gian

b o hB cho thuIc gIc Augmentin, công ty này ñã ñăng ký xin phép ti p tPc

b o hB thuIc này vì có b‘ sung thêm thành ph n m i có tác dPng chIng l i

sZ làm gi m tác dPng cRa Augmentin ViDc này giúp công ty ñ t ñưVc gi]y phép kéo dài thêm th$i gian b o hB cho thuIc cũ có c i ti n, xét v, m-t khoa

h c thì có r]t ít giá tr nghiên cQu hay giá tr phát minh, sáng t o

Tương tZ như v2y, công nghD m i cho phép các doanh nghiDp s n xu]t nghiên cQu theo hư ng thêm mBt sI ho t ch]t phP có tác dPng chIng

l i sZ làm gi m kh năng tác dPng ñi,u tr cRa ho t ch]t cũ, tăng kh năng tác dPng cRa ho t ch]t cũ, tăng ñB an toàn cRa ho t ch]t cũ hay gi m tác dPng phP cRa ho t ch]t cũ B•ng cách này, sZ k t hVp m i s© giúp các doanh nghiDp ñ t ñưVc sZ ch]p nh2n cRa Nhà nư c cho viDc kéo dài th$i gian b o hB MBt sI lo i thuIc ñã ñưVc các doanh nghiDp thZc hiDn theo

hư ng này, như thuIc Prozac jr là lo i c i ti n cRa thuIc AntiUdepressant Prozac thuBc nhóm thuIc chIng tr m c m (có doanh sI 2,5 t• ñô la năm 2004), thuIc Desloratidine là lo i c i ti n cRa Claritin thuBc nhóm thuIc chIng d Qng (có doanh sI 2,2 t• ñô la năm 2002), thuIc Nexium là lo i c i

ti n cRa Losec thuBc nhóm thuIc ñi,u tr loét d d y tá tràng (có doanh sI

là 6 t• ñô la năm 2003) trên th trư$ng toàn c u Thêm vào ñó, b o hB s© d*n t i giá cao ñBc quy,n và siêu lVi nhu2n làm nh hưšng lDch l c ñ n quy lu2t kinh t th trư$ng NhJng nh hưšng lDch l c này xét v, khía c nh

kinh t ñôi khi là nghiêm tr ng MBt ưu ñi/m cRa b o hB quy,n phát minh

là v, khía c nh thông tin, nó s© khuy n khích các doanh nghiDp sáng ch nhanh chóng ñưa thông tin v, phát minh, c i ti n cRa h lên các phương tiDn thông tin ñ i chúng

Giá tr kinh t và giá tr xã hBi cRa nhJng thuIc m i này r]t khó ñánh giá trong th$i gian ñ u Chính b n thân các doanh nghiDp này s© là ngư$i

ñ u tiên ñánh giá lVi ích cRa thuIc m i cho chính h và cho xã hBi Quy,n ñưVc b o hB là ph n thưšng nh•m ñánh giá lVi ích cRa nhJng phát minh trZc

ti p tác ñBng ñ n nhJng doanh nghiDp có thuIc m i Quy trình ñăng ký b o

hB s© khi n cho các phát minh ñưVc thông tin rBng rãi, t o ra mBt lưVng ki n thQc c n thi t có lVi giúp cho các doanh nghiDp khác có th/ ñ nh hư ng cho công viDc nghiên cQu phát tri/n cRa mình

1.2.3 Chính sách s*n xu/t thu c Generic

Sau th$i h n b o hB b n quy,n ñIi v i các thuIc m i, các doanh nghiDp sš hJu nhJng thuIc này không th/ ngăn c n ñưVc các doanh nghiDp khác s n xu]t ra nhJng thuIc có cùng ho t ch]t và tác dPng ñi,u tr tương

tZ NhJng thuIc Generic có cùng kh dPng sinh h c s© ñưVc s n xu]t ra bši các doanh nghiDp khác v i giá thành s n xu]t và giá bán r£ hơn r]t nhi,u

SZ c nh tranh cRa các thuIc Generic s© tuân theo quy lu2t c nh tranh thông thư$ng M-c dù các thuIc này s© có kh năng c nh tranh r]t l n trên

th trư$ng nhưng nh hưšng v, c nh tranh cRa chúng còn phP thuBc vào y u

tI giá c và mQc ñB trung thành ñIi v i thương hiDu cũ cRa khách hàng v i các thuIc ñưVc ñưa ra th trư$ng ñ u tiên ñã h t th$i gian b o hB ñBc quy,n Thông thư$ng các thuIc m i phát minh, sáng ch thuBc nhóm thuIc ñi,u tr

m i khi ñưa ra th trư$ng ngoài viDc ñưVc b o hB t m th$i v, ho t ch]t còn

có ñăng ký b o hB thương hiDu vĩnh vi?n Các doanh nghiDp sš hJu thuIc

m i phát minh ñã ñ u tư xây dZng thương hiDu và ñ m b o ñưVc sZ trung

thành cRa khách hàng v i thương hiDu ñó Do ñó, các thuIc Generic m i ñưa

ra th trư$ng không ph i d? dàng c nh tranh ñưVc v i thương hiDu cRa nhJng thuIc m i phát minh Theo báo cáo cRa Levy cho u• ban th trư$ng M“, 2005 [88]: “Do ñưVc khách hàng công nh2n có lVi th là thuIc ñ u tiên

có trên th trư$ng, v i sZ khác biDt cRa s n ph•m và sZ trung thành v i thương hiDu, các thuIc m i phát minh không ch u nh hưšng quá l n tc sZ

c nh tranh cRa các thuIc Generic bši y u tI giá c trong th$i gian ñ u”

Vì v2y, š các nư c ñang và kém phát tri/n Nhà nư c luôn có xu

hư ng ñưa ra các chính sách nh•m khuy n khích các doanh nghiDp s n xu]t thuIc Generic và các cơ sš y t s^ dPng thuIc Generic cho bDnh nhân ñ/ có th/ ki/m soát gi m mQc chi phí thuIc chJa bDnh š t m vĩ mô

1.2.4 Chính sách t1o ra c1nh tranh trong ñi u ki n ki3m soát giá

C nh tranh trong s n xu]t thuIc có th/ ñưVc chR ñBng t o ra mà v*n

ñ m b o ñưVc mQc thu lVi nhu2n cho nhJng doanh nghiDp sš hJu thuIc m i phát minh và v*n ñ m b o ñưVc hD thIng ki/m soát giá thuIc ‘n ñ nh hVp lý thông qua khuy n khích ho-c ép buBc nhưVng quy,n Theo quy ñ nh v, khuy n khích, ép buBc nhưVng quy,n, mBt doanh nghiDp sš hJu thuIc m i phát minh nào ñó s© ñưVc Nhà nư c sš t i yêu c u nhưVng quy,n s n xu]t

và bán ra trên th trư$ng thuIc m i phát minh ñó cho nhJng doanh nghiDp

s n xu]t khác

Doanh nghiDp ñưVc mua quy,n s n xu]t và bán thuIc s© ph i tr cho doanh nghiDp sš hJu thuIc m i phát minh mBt kho n ti,n g i là phí nhưVng

b n quy,n theo quy ñ nh hiDn hành cRa cơ quan chQc năng MQc phí nhưVng

b n quy,n ñưVc lZa ch n theo cách ñ m b o doanh nghiDp sš hJu thuIc m i phát minh v*n giJ ñưVc lVi nhu2n tương ñương v i lúc trư c khi nhưVng quy,n, như v2y là viDc bMt buBc ph i nhưVng quy,n không làm thiDt h i v, kinh t cho doanh nghiDp sš hJu thuIc m i phát minh, nhưng l i giúp t o ra

c nh tranh ViDc chi tr phí nhưVng quy,n này s© k t thúc khi thuIc m i phát minh ñó h t th$i gian b o hB quy,n sš hJu trí tuD

T o ra c nh tranh b•ng cách này s© có ñưVc mBt sI lVi ích như ñ m

b o ñưVc viDc làm và s n xu]t cho doanh nghiDp ñưVc nhưVng quy,n, phá b\ tình tr ng ñBc quy,n trong s n xu]t thuIc Khi s n xu]t thuIc m i phát minh ñưVc thZc hiDn bši nhi,u doanh nghiDp s n xu]t khác nhau, nhi,u y u

tI chi phí s n xu]t ñBc l2p nhau s© t o ra th c nh tranh ñ/ nâng cao hiDu

qu trong s n xu]t mà v*n ñ m b o ch]t lưVng nhưng gi m chi phí s n xu]t Hơn th nJa, thuIc m i phát minh ñưVc s n xu]t bši nhi,u doanh nghiDp khác nhau s© ñưVc ñưa ra th trư$ng bši nhi,u kênh phân phIi khác nhau do

ñó s© ngăn ch-n xu hư ng liên k t ñBc quy,n theo chi,u d c giJa mBt doanh nghiDp s n xu]t và mBt hD thIng phân phIi

S n xu]t nhưVng quy,n có th/ tác ñBng ñ n xác ñ nh giá thuIc hVp lý hơn trên th trư$ng quIc t và nh2p kh•u song song MBt doanh nghiDp khi

b buBc ph i nhưVng quy,n s n xu]t thuIc gIc cho mBt doanh nghiDp khác

t i nhJng nư c có mQc chi phí s n xu]t th]p, s© giúp làm t‘ng chi phí gi m xuIng và giá thuIc s© gi m xuIng so v i giá thuIc ñó khi s n xu]t t i nhJng

nư c có mQc chi phí s n xu]t cao hơn ThuIc có mQc giá th]p hơn ñưVc s n xu]t bši doanh nghiDp ñưVc nhưVng quy,n s© ñưVc bán t i nhJng nư c có giá thuIc ñó cao do chi phí s n xu]t cao MQc giá m i hVp lý hơn s© hình thành trên th trư$ng quIc t

1.2.5 Chính sách ñ i v)i h th ng phân ph i thu c

Ki/m soát giá có nh hưšng quan tr ng t i hD thIng phân phIi thuIc Ngư$i s^ dPng thuIc không ph i ch[ ch u phí cRa thuIc mà còn ph i ch u mQc chi phí do d ch vP phân phIi thuIc cung c]p bši doanh nghiDp s n xu]t hay doanh nghiDp phân phIi chuyên nghiDp (bán buôn) và hD thIng hiDu thuIc (bán l£) Chi phí cho d ch vP này là không nh\ Burstall, Micheal

L,1997 [68] nghiên cQu t i th trư$ng Anh nh2n th]y t‘ng chi phí cho hD thIng phân phIi thuIc chi m 44% t‘ng doanh thu

Gi ñ nh n u có mBt chính sách quy ñ nh ki/m soát giá bán buôn tc các doanh nghiDp s n xu]t thuIc và các doanh nghiDp phân phIi thuIc bán buôn V]n ñ, còn ti p tPc ñưVc tranh lu2n là mQc lVi nhu2n cRa hD thIng bán l£ thuIc hay cRa các hiDu thuIc N u không có sZ ki/m soát thì giá bán l£ s© ñưVc bán ra

tc các hiDu thuIc là khác nhau do ch]t lưVng d ch vP và lVi nhu2n mong muIn khác nhau, nh hưšng trZc ti p ñ n quy,n lVi cRa ngư$i s^ dPng thuIc

Nhi,u nư c ñã áp dPng chính sách quy ñ nh mBt mQc t• lD lãi xu]t chung, thay b•ng viDc ph i phP thuBc vào mQc lãi xu]t khác nhau cRa m¢i hiDu thuIc Khi phương pháp này ñưVc áp dPng s© n•y sinh mBt sI v]n ñ, c n ñưVc gi i quy t T• lD lVi nhu2n c n ph i ñưVc quy ñ nh ñR cao ñ/ ñ m b o lVi nhu2n cho t]t c các hiDu thuIc, tQc là ñã ñánh ñTng c nhJng hiDu thuIc

có doanh sI l n và doanh sI nh\ K t qu là, h u h t nhJng hiDu thuIc ñ,u ñưVc hưšng mQc lVi nhu2n quá cao, nâng cao giá thuIc trên th trư$ng và làm tăng mQc chi phí s^ dPng thuIc cRa quIc gia MQc lVi nhu2n cao s© h]p d*n nhi,u ngư$i ñ u tư mš hiDu thuIc N u không có ki/m soát v, sI lưVng hiDu thuIc, s© d*n t i tình tr ng dư thca sI lưVng hiDu thuIc Chính vì v2y nhi,u

nư c ñã quy ñ nh h n ch t‘ng sI lưVng hiDu thuIc cho c nư c, cho mBt vùng và quy ñ nh kho ng cách tIi thi/u giJa nhJng hiDu thuIc

1.2.6 Chính sách nh8p kh9u thu c song song và chi#n lư<c ñ nh giá

thu c khác bi t gi a các nư)c c$a các công ty ña qu c gia

Theo ñ nh nghĩa cRa t‘ chQc y t th gi i (WHO) [104, tr 34] “N u mBt nhà

s n xu]t sš hJu s n ph•m š mBt vài nư c, thì vì mBt lý do nào ñó h có th/ quy t ñ nh bán s n ph•m ñó v i mQc giá khác nhau š m¢i nư c N u giá š nư c

A th]p hơn š nư c B ñáng k/ thì các nhà nh2p kh•u š nư c B có th/ mua s n

phỚm Ọ mQc giá rặ hơn tc nư c A và bán Ọ nư c nư c B v i mQc giá th]p hơn mQc giá do nhà s n xu]t quy ự nh t i nư c B đó là nh2p khỚu song song.Ợ

Theo ự nh nghĩa cRa cPc qu n lý dưVc ViDt Nam, 2005 [19, tr 8]: Ộ Nh2p khỚu thuIc song song là viDc nh2p khỚu thuIc có cùng tên biDt dưVc v i thuIc ựã ựưVc c]p sI ựăng ký lưu hành t i ViDt Nam khi các công ty dưVc phỚm nư c ngoài ự nh giá Ọ nư c này th]p hơn Ọ nư c kia Hay là, nh2p khỚu thuIc có cùng tên biDt dưVc v i thuIc ựã có sI ựăng ký t i ViDt Nam cRa cùng mBt nhà s n xu]t, cùng nư c s n xu]t, nhưng khác nư c cung c]p.Ợ NhJng ự nh nghĩa trên ựã làm rõ v]n ự, cơ b n cRa giao d ch nh2p khỚu thuIc song song ựó là giao d ch thương m i nh2p khỚu cùng mBt lo i thuIc sang

nư c khác Tuy nhiên, ự/ hi/u rõ tắnh ự-c thù v, giao d ch nh2p khỚu song song ựIi v i s n phỚm thuIc là mBt s n phỚm ự-c biDt ựưVc qu n lý ch-t chẹ bỌi cơ quan chQc năng cRa Nhà nư c, mBt s n phỚm thuIc trư c khi ựưVc lưu hành t i quIc gia nào ựó bMt buBc ph i l2p hT sơ xin phép sI VISA lưu thông v i ự y ựR

hT sơ v, tên thương hiDu, m*u mã, tài liDu chQng minh hiDu qu ựi,u tr , tắnh an toàn cRa thuIc và nhJng tài liDu này ch[ có giá tr khi ựưVc cung c]p bỌi doanh nghiDp s n xu]t thuIc ho-c doanh nghiDp sỌ hJu thuIc Như v2y ch[ có hai lo i doanh nghiDp có ựR ựi,u kiDn xin phép ựăng ký lưu hành thuIc, ựó là doanh nghiDp s n xu]t thuIc và doanh nghiDp phân phIi ựưVc doanh nghiDp s n xu]t uỚ quy,n Trên bao bì ựóng gói và t$ hư ng d*n s^ dPng cRa mBt s n phỚm thuIc khi ựưVc phép lưu hành t i các nư c khác nhau thư$ng ựưVc yêu c u bMt buBc s^ dPng chJ vi t thuBc ngôn nghJ cRa nư c mà thuIc ựó ựưVc lưu hành Gi]y phép ựăng ký lưu hành cRa mBt l ai thuIc ch[ có giá tr lưu hành trong

ph m vi quIc gia ựã c]p phép, không có giá tr lưu hành ựIi v i quIc gia khác Theo tác gi Lu2n án có th/ hi/u ỘNh2p khỚu thuIc chJa bDnh song song

là nh2p khỚu cùng mBt lo i thuIc vào nư c khác và ựưVc cơ quan chQc năng cRa nư c nh2p khỚu cho phép, nhưng không nh]t thi t ph i ựưVc sZ ch]p

nh2n cRa doanh nghiDp s n xu]t hay doanh nghiDp phân phIi ñưVc u• quy,n

t i nư c nh2p kh•u và xu]t kh•u”

ChR sš hJu thuIc (thư$ng là doanh nghiDp s n xu]t thuIc) s© u• quy,n cho mBt doanh nghiDp cRa nư c nh2p kh•u ñưVc phép ñBc quy,n nh2p kh•u mBt

lo i thuIc nào ñó và nhJng doanh nghiDp phân phIi khác không ñưVc phép nh2p kh•u thuIc ñó n u không ñưVc sZ u• quy,n cRa doanh nghiDp sš hJu Tuy nhiên, trong mBt sI trư$ng hVp cP th/ vì nhi,u lý do khác nhau mBt sI lo i thuIc nào ñó b áp ñ-t giá tương ñIi cao so v i giá cRa chính thuIc ñó t i nư c khác, Nhà nư c s© cho phép nhJng doanh nghiDp phân phIi không ñưVc u• quy,n bši doanh nghiDp sš hJu thuIc ñưVc nh2p kh•u nhJng thuIc ñó v i giá th]p hơn nh•m mPc ñích bình ‘n giá thuIc trong nư c Giao d ch này g i là nh2p kh•u thuIc song song (hình 1.2) Ví dP nh2p kh•u thuIc song song x•y ra khi mBt doanh nghiDp phân phIi thuIc t i ViDt Nam ñưVc phép nh2p kh•u mBt

lo i thuIc thuBc nhóm kê ñơn nào ñó tc Thái Lan vào ViDt Nam mà không nh]t thi t có sZ ch]p thu2n cRa doanh nghiDp sš hJu thuIc ñó ho-c doanh nghiDp ñưVc u• quy,n t i Thái Lan và ViDt Nam Trên thZc t , theo Malueg, David A

và Marius Schawartz, 2004 [92], t i liên minh châu Âu lu2t pháp cho phép nh2p kh•u song song giJa các nư c trong liên minh này T]t nhiên nhJng thuIc thuBc diDn nh2p kh•u song song ph i là nhJng thuIc ñã ñưVc phép lưu hành trên th trư$ng t i nư c xu]t kh•u và có ñ y ñR tính pháp lý, ñ m b o các tiêu chu•n và ñưVc cơ quan qu n lý chQc năng v, thuIc c]p phép (CPc qu n lý thuIc và thZc ph•m U FDA), ñTng th$i ñưVc s n xu]t bši doanh nghiDp gIc cRa chính thuIc ñó ñang ñưVc lưu hành t i nư c nh2p kh•u, tuyDt ñIi không ph i là thuIc gi hay thuIc nhái cRa thuIc gIc ThuIc nh2p kh•u song song là thuIc lưu hành hVp pháp song có th/ khác ñôi chút v i thuIc cRa chính doanh nghiDp

s n xu]t thuIc gIc ñang bán t i nư c nh2p kh•u v, bao bì ñóng gói.

Hình 1.2: Nh p khnu thuHc song song

Kh năng tTn t i nh2p kh•u thuIc song song hay không phP thuBc vào chích sách cP th/ cRa m¢i quIc gia và phP thuBc vào mQc ñB x^ lý v, b o vD quy,n sš hJu trí tuD Có nư c, Nhà nư c cho phép nh2p kh•u thuIc song song và s^ dPng nó như là mBt công cP ñ/ có th/ bình ‘n giá thuIc, ñ-c biDt

là thuIc thuBc nhóm kê ñơn Có nư c, Nhà nư c l i không cho phép giao d ch này di?n ra

Quy ñ nh v, nh2p kh•u thuIc song song ñóng vai trò quan tr ng ñIi v i

hD thIng thương m i quIc t NhJng chuyên gia theo xu hư ng hư ng Rng

hB m nh m© quy,n sš hJu trí tuD ñIi v i nhJng thuIc m i thì cho r•ng c n

ph i ngăn ch-n giao d ch này H nêu lý do là n u giao d ch này phát tri/n s©

nh hưšng ñ n lVi nhu2n cRa nhJng doanh nghiDp sš hJu thuIc m i và làm

THU C X

DOANH NGHI P PHÂN PH I

ðƯ C U QUY N T I

NƯ C A

DOANH NGHI P PHÂN PH I

ðƯ C U QUY N T I

NƯ C B

DOANH NGHI P PHÂN PH I KHÔNG

ðƯ C U QUY N T I

NƯ C A

HI U THU

C BÁN

C BÁN

L

NƯ C

B BÁN THU C X V I GIÁ CAO

DOANH NGHI P PHÂN PH I KHÔNG

ðƯ C U QUY N T I

NƯ C B

NH P KH U SONG SONG

XU T KH U SONG SONG

DO CÓ S! CHÊNH L CH

GIÁ

nh hưšng ñ n kh năng tái ñ u tư cRa h cho nghiên cQu phát tri/n và s© d*n

t i làm ch2m ti n trình phát minh, sáng ch và phát tri/n các lo i thuIc m i phPc vP cBng ñTng Hơn nJa, nh2p kh•u thuIc song song làm phQc t p hoá và gây trš ng i cho cơ quan chQc năng v, y t t i các nư c khác nhau có th/ duy trì ki/m soát chính sách và áp dPng mQc giá khác nhau cRa mBt lo i thuIc t i các nư c khác nhau

Tuy nhiên, Nhà nư c cRa nhi,u nư c l i cho r•ng c n ph i lZa ch n và nh2p kh•u ñưVc thuIc v i giá th]p nh]t ñ/ có th/ gi m ñưVc kinh phí dành cho nh2p kh•u thuIc, cũng như kinh phí tiêu dùng thuIc T i nhJng nư c này, Nhà nư c có khuynh hư ng cho phép và khuy n khích nh2p kh•u song song Khi Nhà nư c cho phép nh2p kh•u thuIc song song, dù giao d ch này

có di?n ra hay không cũng s© gây áp lZc cho các doanh nghiDp phân phIi t i

nư c nh2p kh•u ph i gi m giá t i mQc ngang v i giá cRa thuIc ñó t i các

nư c khác Cơ quan chQc năng cRa Nhà nư c t i nhJng nư c ñang phát tri/n luôn luôn quan tâm ñ n giá thuIc và có chính sách coi tr ng viDc làm sao ñ/

gi m giá thuIc cho ngư$i dân hơn là quan tâm ñ n h¢ trV nghiên cQu phát tri/n cRa nhJng doanh nghiDp nư c ngoài

T i châu Phi, Nhà nư c cRa nhi,u nư c ñã có chính sách cho phép nhJng doanh nghiDp phân phIi thuIc trong nư c ñưVc tìm ki m và nh2p kh•u nhJng thuIc b áp ñ-t giá cao trong nư c b•ng nhJng thuIc tương Qng nhưng

v i giá th]p hơn Tuy nhiên, mBt v]n ñ, khác l i có th/ x•y ra khi nhJng doanh nghiDp s n xu]t thuIc l n trên th gi i ch]p nh2n ưu ñãi bán thuIc ñi,u

tr HIV/AIDS v i giá th]p cho các nư c châu Phi ñ/ nhJng ngư$i mMc căn bDnh hi/m nghèo này có th/ ti p c2n ñưVc v i nhJng thuIc có hiDu qu ñi,u

tr tIt hơn Châu Phi là nơi có t• lD mMc bDnh này r]t cao, song vì ñưVc ưu ñãi giá thuIc tương ñIi th]p nên nhJng thuIc này l i có nguy cơ ñưVc tái xu]t

kh•u sang nhJng nư c có mQc giá thuIc cao hơn như Hàn QuIc, Nh2t B n, Braxin, châu Âu và nhi,u nư c khác

Các doanh nghiDp s n xu]t thuIc s© xác ñ nh mQc giá bán l£ khác nhau tuỳ theo ñ-c ñi/m th trư$ng m¢i nư c căn cQ vào ñB co dãn cRa c u v i giá

t i th trư$ng mPc tiêu cP th/ Nguyên tMc chung là n u th ph n cRa thuIc ñó

t i phân ño n th trư$ng xác ñ nh càng l n ho-c c u ít co dãn v i giá thì giá thuIc s© ñưVc tăng càng cao và ngưVc l i

Khi phân tích hình 1.3, ta có (giá thuIc và phương trình ñư$ng c u dZa trên sI liDu gi ñ nh): Da là ñư$ng c u cRa thuIc X t i nư c A, gi ñ nh là

nư c có mQc thu nh2p trên ñ u ngư$i cao Db là ñư$ng c u cRa thuIc X t i

nư c B, gi ñ nh là nư c có mQc thu nh2p trên ñ u ngư$i th]p Theo nhJng phân tích š trên, giá thuIc cRa thuIc X t i nư c A s© cao hơn t i nư c B Gi s^ r•ng c u cRa c hai th trư$ng A, B ñ,u là 500 ngàn ñơn v khi giá b•ng 0 Tuy nhiên, mong muIn chi tr tIi ña có th/ cho mBt ñơn v thuIc X là š hai mQc giá khác nhau t i hai nư c do mQc thu nh2p cRa ngư$i dân là khác nhau,

t i A là 80 ñô la và t i B là 35 ñô la)

Theo minh ho š hình 1.3, ta th]y v i m¢i mQc giá khác nhau cRa s n ph•m X, sZ co dãn cRa c u v i giá là khác nhau giJa hai nư c ðB co dãn cRa

c u v i giá t i nư c A luôn nh\ hơn t i nư c B v i m¢i mQc giá xác ñ nh giIng nhau ðu$ng c u cRa s n ph•m X t i nư c A ñưVc bi/u hiDn bši phương trình Pa = $80 U 0,16Qa và t i nư c B là Pb = $35 U 0,07Qb, v i sI lưVng tính theo ñơn v ngàn Gi ñ nh r•ng doanh nghiDp s n xu]t thuIc X cung c]p thuIc X cho th trư$ng c hai nư c A, B v i mQc chi phí c2n biên

MC = 10 ñô la cho mBt ñơn v thuIc X

Gi ñ nh r•ng c hai nư c A, B ñ,u không cho phép xu]t kh•u thuIc song song TQc là không cho thuIc X xu]t kh•u ra kh\i hai nư c A, B mà ch[ ñưVc quy,n tiêu thP trong nư c, doanh nghiDp s n xu]t này muIn tIi ña hoá

lVi nhu2n cRa h t i c hai nư c, b•ng cách xác ñ nh mQc giá mà t i ñó MR =

MC Như v2y là mQc giá thuIc X t i nư c A s© là 45 ñô la v i sI lưVng tiêu thP (c u) là 219 ngàn ñơn v trong mBt tháng, giá t i nư c B s© là 22,50 ñô la

v i sI lưVng tiêu thP (c u) là 179 ngàn ñơn v trong mBt tháng Như v2y doanh nghiDp s n xu]t thuIc X muIn tIi ña hoá lVi nhu2n cRa mình t i hai

nư c thì mQc giá h quy ñ nh cho nư c A (có thu nh2p cao) s© g]p hai l n so

v i t i nư c B (có thu nh2p th]p)

T i nư c A, th-ng dư tiêu dùng (consumer surplus) là diDn tích tam giác (a), tương ñương v i 3,8 triDu ñô la, lVi nhu2n thu ñưVc tc th trư$ng A vùng trên mQc MC và dư i mQc giá 45 ñô la, vùng (b) + (c) + (d) + (e) + (f) + (g) + (h) + (k), ñưVc tính toán là 7,7 triDu ñô la T i th trư$ng B, th-ng dư tiêu dùng là tam giác t o bši (d) + (c) + (g), ñưVc tính tương ñương v i 1,1 triDu ñô la và lVi nhu2n thu ñưVc tc th trư$ng B là vùng trên MC và dư i mQc giá 22,5 ñô la, vùng (e) + (f) ñưVc tính tương ñương v i 2,2 triDu ñô la T]t nhiên là doanh nghiDp luôn mong muIn bán thuIc v i giá cao hơn MC và ch[ khi ñó doanh nghiDp m i thu ñưVc lVi nhu2n và có th/ tái ñ u tư cho nghiên cQu phát tri/n T‘ng lVi nhu2n tc hai th trư$ng A, B là 9,9 triDu ñô la

Gi ñ nh doanh nghiDp ph i áp dPng mQc giá chung cho c hai th trư$ng

A và B, như v2y ñ/ tIi ña hoá lVi nhu2n doanh nghiDp ph i lZa ch n mQc giá hVp lý ñ/ có th/ cung c]p cho c hai th trư$ng T]t nhiên mQc giá m i này ñ-t

ra ph i nh\ hơn mQc giá gi i h n mà th trư$ng B có th/ ch]p nh2n ñưVc (35 ñô la) Gi ñ nh doanh nghiDp ñ-t giá là 29,4 ñô la Như v2y, mQc giá này ñã gi m hơn so v i mQc giá trư c ñây t i th trư$ng A là 35% và tăng hơn so v i giá trư c ñây t i th trư$ng B là 31% K t qu là c u t i th trư$ng A s© tăng lên t i

317 ngàn ñơn v và c u t i th trư$ng B s© gi m xuIng còn 80 ngàn ñơn v

Tác ñBng cRa viDc áp dPng mBt giá chung là 29,4 ñô la t i hai th trư$ng

A, B như sau: ngư$i tiêu dùng t i th trư$ng A (nơi có giá cao trư c ñó) s© ti t