Phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội nhân dân việt nam hiện nay theo tư tưởng hồ chí minh

Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến đề tài luận án Trên thế giới, nhiều nhà khoa học nhất là các nhà khoa học Nga Liên Xô cũ, Trung Quốc đã có những công trình nghiên cứu

TRịNH ANH TUấN

PHáT HUY NHÂN Tố CON ngời trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của QUâN độI NHâN DâN VIệT

NAM HIệN NAY THEO TƯ TƯởng hồ chí minh

LUậN áN TIếN Sĩ TRIếT HọC

HÀ NỘI - 2017

Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tác giả Các số liệu, trích dẫn trong luận án là trung thực, có xuất

xứ rõ ràng và không trùng lặp với những công trình đã được công bố

Hà Nội, ngày tháng năm 2017

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Trịnh Anh Tuấn

Chương 1 THỰC CHẤT VÀ NHỮNG NHÂN TỐ QUY ĐỊNH

PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG NÂNG CAO SỨC MẠNH CHIẾN ĐẤU CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 301.1 Quan niệm về phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức

mạnh chiến đấu của quân đội và phát huy nhân tố con người

1.2 Những nhân tố quy định phát huy nhân tố con người trong

nâng cao sức mạnh chiến đấu Quân đội nhân dân Việt Nam

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ YẾU CẦU PHÁT HUY NHÂN TỐ

CON NGƯỜI TRONG NÂNG CAO SỨC MẠNH CHIẾN ĐẤU CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 802.1 Thực trạng phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức

mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay

2.2 Những mâu thuẫn và yêu cầu phát huy nhân tố con người

trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh 102

Chương 3 GIẢI PHÁP PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI

TRONG NÂNG CAO SỨC MẠNH CHIẾN ĐẤU CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY THEO

3.1 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, chú trọng đầu tư cơ sở vật

chất, phương tiện hợp lý cho phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội hiện nay

3.2 Nâng cao chất lượng giáo dục, tuyên truyền và hoàn thiện hệ

thống chuẩn mực, tiêu chí, yêu cầu phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội hiện

3.3 Phát huy tính tích cực, tự giác của mỗi cán bộ, chiến sĩ trong

tiếp nhận những tác động, định hướng và chủ động chuyển hóa thành phẩm chất, năng lực tạo động lực phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội

MỞ ĐẦU

1 Giới thiệu khái quát về luận án

Đề tài “Phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh”

được tác giả tiếp cận dưới góc độ chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biệnchứng và duy vật lịch sử Đây là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn, đượctác giả phát hiện, trăn trở, ấp ủ và quan tâm nghiên cứu từ nhiều năm, trêncương vị người cán bộ cơ sở và cán bộ cơ quan đảm nhiệm CTĐ, CTCT củamột học viện là trung tâm giảng dạy và nghiên cứu khoa học xã hội và nhânvăn quân sự của Toàn quân

Tác giả triển khai nghiên cứu đề tài và trình bày theo kết cấu gồm: mởđầu, tổng quan vấn đề nghiên cứu, ba chương (7 tiết), kết luận, danh mụccông trình nghiên cứu của tác giả liên quan luận án, danh mục tài liệu thamkhảo và phục lục Kết cấu đảm bảo cho tác giả triển khai nghiên cứu đượcnhững vấn đề lý luận và thực tiễn, từ đó đề xuất ba nhóm giải pháp cơ bảnphát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân độihiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Những luận giải trong luận án, một mặt là sự kế thừa có chọn lọc một

số quan điểm của các học giả trong các công trình nghiên cứu, mặt khác là sự

nỗ lực nghiên cứu của tác giả dưới sự định hướng của tập thể cán bộ hướngdẫn khoa học Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần làm cơ sở khoa họccho các cấp lãnh đạo, quản lý cụ thể hóa, hoàn thiện các nội dung, quyết sáchphát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân độihiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

2 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Nhân tố con người cũng như phát huy nhân tố con người trong nâng caosức mạnh chiến đấu của Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh là nội dung cơ bảncủa xây dựng quân đội ta Lịch sử hình thành, phát triển, chiến đấu và chiến

thắng của quân đội ta qua các cuộc kháng chiến góp phần giành và giữ vững độclập chủ quyền, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa gắn liềnvới tiến trình phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu củaquân đội Hiện nay, phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiếnđấu của Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh là tiếp nối lịch sử, phù hợp vớiquy luật phát triển, đồng thời là yêu cầu cấp thiết, liên quan trực tiếp đến sự sốngcòn của dân tộc, của chế độ xã hội chủ nghĩa và sự lãnh đạo của Đảng ta.

Thực tiện đường lối quân sự của Đảng, những thập niên vừa qua, đặc biệthiện nay, phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu củaQuân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh đã thu được những thắng lợi, thành tựu tolớn Sức mạnh chiến đấu của quân đội không ngừng được củng cố, phát triển;quân đội luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị mà Đảng, Nhà nước và nhândân giao phó Nhân tố con người luôn được phát huy; trình độ làm chủ vũ khí,trang bị, phương tiện, khoa học hiện đại; phẩm chất chính trị, đạo đức, phẩm chấtchiến đấu không ngừng được nâng cao Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu ấy,vẫn còn những hạn chế bất cập Ở một số bộ phận cán bộ, chiến sĩ vẫn còn biểuhiện chưa thật có quyết tâm, ý chí cao trong khắc phục khó khăn, gian khổ, tudưỡng đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh; đặc biệt nâng cao phẩmchất, năng lực chiến đấu, trình độ làm chủ vũ khí trang bị, phương tiện mới đượctrang bị… làm hạn chế quá trình nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội ta

Những bước phát triển của vũ khí, phương tiện hiện đại nhanh chóngchưa từng có như hiện nay, thành tựu của nó nhanh chóng đưa vào thực hiệncách mạng hóa vũ khí, phương tiện chiến tranh; toàn cầu hóa về kinh tế, hộinhập về văn hóa; mặt trái của kinh tế thị trường và diễn biến hòa bình của cácthế lực thù đich…làm cho quá trình phát huy nhân tố con người trong nângcao sức mạnh chiến đấu của quân đội nói chung và theo tư tưởng Hồ ChíMinh nói riêng phải đối mặt với những khó khăn, thách thực mới Phát huynhân tố con người không chỉ để có động lực tinh thần vươn lên làm chủ vũ

khí hiện đại, mà còn có tinh thần vững vàng đối phó với tính chất ác liệt củachiến tranh sử dụng vũ khí công nghệ cao của địch.

Vì thế nghiên cứu sinh lấy vấn đề: “Phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh” làm đề tài luận án tiến sĩ triết học của mình.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu:

Luận giải những vấn đề lý luận, thực tiễn, qua đó đề xuất những giảipháp phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu củaQuân đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

* Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Luận giải những vấn đề lý luận phát huy nhân tố con người trong nângcao sức mạnh chiến đấu của Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh

- Nghiên cứu thực trạng phát huy nhân tố con người trong nâng cao sứcmạnh chiến đấu của Quân đội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

- Đề xuất những những giải pháp phát huy nhân tố con người trong nângcao sức mạnh chiến đấu của Quân đội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

* Đối tượng nghiên cứu của đề tài:

Là những vấn đề bản chất, tính quy luật phát huy nhân tố con ngườitrong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh

* Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

Là những nội dung thuộc bản chất và những vấn đề liên quan đến pháthuy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội theo

tư tưởng Hồ Chí Minh (chủ yếu tập trung từ 2012 - 2016)

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận của đề tài:

Đề tài dựa vào lý luận chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vậtlịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng về nhân tố con người nói

chung và trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội theo tư tưởng HồChí Minh nói riêng.

* Cơ sở thực tiễn của đề tài:

Là hiện trạng phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnhchiến đấu của Quân đội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

* Phương pháp nghiên cứu:

Đề tài vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủnghĩa duy vật lịch sử và phương pháp Hồ Chí Minh Ngoài ra, luận án còn vậndụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phân tích và tổng hợp, trừutượng hoá và khái quát hoá; lô gích và lịch sử; điều tra xã hội học; tham khảo ýkiến chuyên gia và phương pháp nghiên cứu các tài liệu…

6 Những đóng góp mới của luận án

Những nội dung thuộc lý luận phát huy nhân tố con người trong nângcao sức mạnh chiến đấu của Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Những kết quả đánh giá thực trạng phát huy nhân tố con người trong nângcao sức mạnh chiến đấu của Quân đội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Nội dung những giải pháp được đề xuất phát huy nhân tố con người trongnâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Luận án làm cơ sở khoa học cho các cấp lãnh đạo, quản lý ở các đơn vịtrong quân đội, đặc biệt là những sư đoàn đủ quân quân đội ta cụ thể hóa vàohoàn thiện các nội dung, quyết sách giải quyết vấn đề về nhân tố con ngườihiện nay Ngoài ra còn có thể làm tài liệu cho nghiên cứu, giảng dạy và họctập ở các học viện, nhà trường quân đội hiện nay

8 Kết cấu của luận án

Luận án gồm: mở đầu; tổng quan; 3chương ( 7 tiết); kết luận; danh mụccông trình nghiên cứu của tác giả liên quan đến đề tài luận án; danh mục tài

liệu tham khảo và phụ lục

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

LUẬN ÁN

1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến đề tài luận án

Trên thế giới, nhiều nhà khoa học nhất là các nhà khoa học Nga (Liên

Xô cũ), Trung Quốc đã có những công trình nghiên cứu có giá trị lớn về nhân

tố con người và hoạt động xây dựng, phát huy nhân tố con người, cung cấpnhững cơ sở, luận cứ khoa học nền tảng, quan trọng cho việc luận giải nhữngvấn đề lý luận và thực tiễn, cũng như đề xuất các giải pháp phát huy nhân tốcon người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội, bảo đảm cho cáclực lượng vũ trang cách mạng có sức mạnh toàn diện, thực hiện thắng lợichức năng, nhiệm vụ của mình

A.A.Grê-Scô (1978), “Các lực lượng vũ trang của Nhà nước Xô-Viết” [39], (sách chuyên khảo) Cuốn sách có dung lượng 582 trang, đây là một

công trình khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn cao về xây dựng quân đội.Tác giả của công trình trên đã luận giải và chỉ ra nguồn gốc sức mạnh chiếnđấu của quân đội, của cán bộ, chiến sĩ Chỉ ra quy luật những thắng lợi củaquân đội và Hồng quân Liên Xô Đó chính là quy luật về khả năng mạnhđược, yếu thua, về sức mạnh tổng hợp, sức mạnh của nhân tố con người,trong đó đề cập vai trò to lớn của đội ngũ những sĩ quan Hồng quân Liên

Xô Tìm hiểu tác phẩm này giúp nghiên cứu sinh nhận thức được mục tiêulịch sử, nguồn gốc của các phẩm chất chiến đấu và tinh thần của cán bộ,chiến sĩ lực lượng vũ trang Xô Viết Chương VII của công trình nêu trên cóluận giải về cán bộ sĩ quan của các lực lượng vũ trang đó là: “Không thể xâydựng và phát triển quân đội mà không có một số lượng đầy đủ cán bộ chỉhuy, cán bộ chính trị, cán bộ kỹ thuật - kỹ sư được đào tạo một cách thíchđáng Đó là chân lý hoàn toàn rõ ràng Sĩ quan là cơ sở, là sườn của quân đội

và hạm đội” [39, tr.289] Tác giả đã đưa ra 6 yêu cầu rất cụ thể với cán bộ sĩquan và việc đào tạo họ.

Herry J Hewson (1998), “Người chỉ huy hải quân đánh bộ thế kỷ 21 - sau ý tưởng giúp cho sự thành công trong quá trình thay đổi triệt để” [50], (sách

chuyên khảo) Trên cơ sở phân tích sự phát triển mới của tình hình, nhất là sựbùng nổ của cách mạng khoa học công nghệ đã tạo nên “sự chuyển hướng tới mộtkiểu chiến tranh hoàn toàn mới dựa trên tri thức” Để có được đội ngũ lãnh đạo,chỉ huy năng động kịp thời cho sự thay đổi đó, tác giả nêu lên những vấn đề đánglưu ý và cần phải thực hiện như: tự giáo dục rèn luyện bản thân; nắm bắt kịp tiếnđộ; học cách chấp nhận sự mơ hồ; tự chủ trong mọi công việc; tự điều tiết thái độcủa mình: “nếu tinh thần của người lính bị giảm sút, thì người chỉ huy phải cótrách nhiệm tạo ra những động lực cần thiết để khôi phục lại tinh thần cho họ”[50, tr.6]; hãy giữ một tư duy mở: “bạn không thể ngăn cản được sự thay đổi màchỉ có thể phải thay đổi theo nó” và “hãy tự giáo dục bản thân, trau dồi kỹ năng,luôn linh hoạt, sẵn sàng tiếp thu mọi ý kiến, nắm bắt nhanh sự thay đổi, đặt lòngtin của mình vào tương lai, vào chính mình, vào đơn vị mình” [50, tr.7]

Tác giả Donald.H.Rumsfeld (2002), với công trình “Transforming the military” [152], đã đề cập đến sự chuyển hoá nhằm nâng cao sức mạnh và duy

trì ưu thế của các lực lượng vũ trang Hoa Kỳ trong chiến lược quốc phòng mớitheo hướng ưu tiên cho con người cùng với việc đầu tư mạnh mẽ phát triểnVKTBKT công nghệ cao, hiện đại Tác giả cho rằng, người lính là nền tảng củalực lượng vũ trang và người lính có tố chất tốt sẽ là nhân tố quyết định chiếnthắng trong chiến tranh tương lai Những phẩm chất cần có của các lực lượng

vũ trang Hoa Kỳ là sự khéo léo, can đảm, sáng tạo, khả năng thích ứng nhanhchóng với sự thay đổi linh hoạt của chiến trường, với những thách thức mớitrong những hoàn cảnh bất ngờ; khả năng phối hợp giữa các lực lượng trongthực tiễn chiến đấu Tác giả cũng đặc biệt nhấn mạnh quá trình đào tạo người

lính phải được thiết kế giống như những yêu cầu khi chiến đấu Điều đó đảmbảo người lính có thể chiến đấu đạt hiệu quả cao như khi được đào tạo

Tác giả Frederick W Kagan (2006), với công trình “The U.S Military's Manpower Crisis” [153], đã chỉ ra nguồn gốc cuộc khủng hoảng về nhân lực

trong quân đội Mỹ hiện nay xuất phát từ chính sách phát triển quân đội Mỹ nhữngnăm đầu thập niên 90 của thế kỷ XX Chính sách đó ít quan tâm đến phát triểnnguồn nhân lực, đặc biệt là chuyên gia và những người hoạch định chính sách.Tác giả đã chỉ ra nguồn gốc của chính sách đó do quan niệm sai lầm về bản chấtcủa chiến tranh và việc vận dụng những nguyên tắc của kinh doanh vào việc pháttriển quân đội Phương hướng giải quyết là vừa phát triển vũ khí trang bị kỹ thuậtcao đồng thời tăng đầu tư cho việc phát triển nguồn nhân lực Quá trình đào tạongười lính phải được thiết kế đủ về thời gian, chú trọng đổi mới công nghệ đào tạo

và phương tiện hỗ trợ, dự kiến được những yêu cầu mới trong tương lai; chú trọngđào tạo khả năng thích ứng với văn hoá và ngôn ngữ của địa phương Đây lànhững gợi ý quan cho phát huy nguồn lực con người trong lĩnh vực quân sự nóichung và trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nói riêng

Tác giả Steve M.Kosiak (2008), với công trình“Military manpower for The LongHaul” [155], khẳng định nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh

vực quân sự có vị trí rất quan trọng, đặc biệt là trong chiến lược dài hạn củacác lực lượng vũ trang Hoa Kỳ Nguồn lực này phải đủ về số lượng, được đàotạo bài bản, có kinh nghiệm và kỹ năng tác chiến thành thạo Tác giả cho rằngchất lượng nguồn nhân lực quân sự là yếu tố đóng góp nhiều nhất vào sứcmạnh của các lực lượng vũ trang Hoa Kỳ những năm vừa qua Tác giả đưa ra

dự báo những yêu cầu mới cho nguồn nhân lực này trong tương lai Cáckhuyến nghị tập trung vào cải thiện chế độ đãi ngộ cho việc thu hút và giữchân nguồn nhân lực chất lượng cao, tinh gọn lực lượng vũ trang và phát triểnviệc tư vấn, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực quân sự

Nhìn chung, các công trình trên khẳng định, trong lĩnh vực quân sự, cùngvới vũ khí, nhân tố con người có vai trò rất quan trọng Đó là con người có nănglực sáng tạo, khéo léo, có kinh nghiệm tác chiến, linh hoạt và phối hợp tốt giữacác lực lượng; có hiểu biết về văn hoá và ngôn ngữ bản địa…

2 Tình hình nghiên cứu ở trong nước có liên quan đến đề tài luận án

2.1 Các công trình nghiên cứu về nhân tố con người trong Quân đội nhân dân Việt Nam

Vũ Quang Tạo (2002), “Mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN chống cuộc tiến công bằng vũ khí công nghệ cao” [127], (luận án), tác giả đã bước đầu nêu ra những đặc điểm cơ bản của

mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt NamXHCN chống cuộc tiến công bằng vũ khí công nghệ cao; đề xuất một số giải phápgiải quyết mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốcViệt Nam XHCN, đánh thắng cuộc tiến công dùng vũ khí công nghệ cao Tác giảquan niệm, mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh là sự thốngnhất, tương tác giữa chủ thể điều khiển là con người với phương tiện bị điều khiển

là vũ khí trong một phương thức kết hợp phù hợp với một phương thức tác chiếnnhất định [127, tr.15] Chiến tranh ở hình thức nào, kể cả chiến tranh bằng vũ khícông nghệ cao, thì mối quan hệ giữa con người và vũ khí vẫn phải được nhận thứctheo quan điểm Mác - Lênin về vai trò quyết định của con người [127, tr.44] Tuynhiên bằng kết quả nghiên cứu, tác giả cũng chỉ rõ đặc điểm mới của mối quan hệgiữa con người và vũ khí trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCNchống cuộc tiến công bằng vũ khí công nghệ cao: Đặc điểm về vai trò ngày càngtăng của con người trong như quan hệ giữa con người và vũ khí; đặc điểm về mốiquan hệ giữa con người và vũ khí phát triển ngày càng hoàn thiện

Nguyễn Đình Chiến (chủ biên - 2008), “Cách mạng trong quân sự và những vấn đề đặt ra đối với Quốc phòng Việt Nam” [8], (sách chuyên khảo) Cuốn sách

dày 624 trang,đã nghiên cứu một cách có hệ thống về cách mạng trong quân sự ở

nước ta Tập thể tác giả đưa ra một hệ thống vấn đề nghiên cứu cơ bản, toàn diện, từnhững nguyên tắc lý luận để tiếp cận cách mạng trong quân sự đến việc lược khảonhững thông tin về cuộc cách mạng trong quân sự đang diễn ra trên thế giới hiệnnay, đồng thời khái quát lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam từthời đại Hùng Vương đến thời đại Hồ Chí Minh dưới góc nhìn cách mạng trongquân sự; từ đó đề xuất những vấn đề quan trọng nhằm vận dụng vào việc phát triểnnền quốc phòng Việt Nam trong thời kỳ mới Tác giả khẳng định: “cuộc cách mạngquân sự tạo ra những thay đổi về chất trong hệ thống chỉ huy quân sự Trước hết, nóđòi hỏi giảm đáng kể thời gian thông qua quyết định chỉ huy và chiến đấu, thời giantruyền mệnh lệnh chính xác và tin cậy từ trên xuống Đây cũng là tính chất đặctrưng của đa số hệ thống chỉ huy và quản lý và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đốivới hệ thống chỉ huy quân sự vì có liên quan đến sinh mệnh của nhiều người”; “khảnăng chỉ huy linh hoạt và thích nghi ngày càng phụ thuộc vào ưu thế thông tin,không chỉ thông tin về đối phương mà cả thông tin của quân nhà và diễn biến tìnhhình trên chiến trường”; “trong tương lai, bộ chỉ huy quân sự sẽ là bộ chỉ huy binhchủng hợp thành, sĩ quan chỉ huy sẽ phải là sĩ quan chỉ huy binh chủng hợp thành,

cơ chế chỉ huy sẽ là chỉ huy liên hợp” [8, tr.6]

Trần Nam Chuân (2012), “Quy hoạch và đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực trình độ cao cho quân đội đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay” [10], (báo khoa học) Trên cơ sở quan điểm của Đại hội XI về

công tác cán bộ và xây dựng đội ngũ cán bộ thời kỳ mới, tác giả đi sâu phântích, làm rõ những ưu điểm và hạn chế trong công tác quy hoạch và đào tạo,bồi dưỡng cán bộ các cấp trong quân đội thời kỳ CNH, HĐH đất nước Tác giảkhẳng định, nhiệm vụ cách mạng mới đã và đang đặt ra cho công tác cán bộcủa Đảng và Nhà nước nói chung, công tác đào tạo nguồn nhân lực trình độcao trong quân đội nói riêng một trách nhiệm hết sức nặng nề Tác giả đề xuấtgiải pháp: đổi mới công tác quy hoạch và đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộcác cấp trong quân đội; tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách trong

phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng nhân tài, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp xâydựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

Đặng Nam Điền (2013), “Xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao trong Quân đội - Mấy vấn đề đặt ra” [32], (báo khoa học) Tác giả khẳng định xây

dựng nguồn nhân lực chất lượng cao trong quân đội có ý nghĩa quyết định, đảmbảo quân đội hoàn thành tốt nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tìnhhình mới Từ đánh giá thực trạng nguồn lực và nguyên nhân, tác giả đề xuất cácbiện pháp cơ bản, tập trung vào các nội dung sau: tạo được sự thống nhất nhậnthức của các cấp các ngành, nhất là cấp ủy, cán bộ chủ trì về xây dựng nguồn nhânlực chất lượng cao trong Quân đội; có quy hoạch, kế hoạch xây dựng nguồn nhânlực chất lượng cao bảo đảm nhu cầu trước mắt và lâu dài; tiếp tục đổi mới, nângcao chất lượng toàn diện công tác giáo dục - đào tạo, huấn luyện bộ đội; quan tâmchăm lo thực hiện các chế độ, chính sách nhằm thu hút, trọng dụng nhân tài, xâydựng nguồn nhân lực chất lượng cao trong Quân đội

Bộ Quốc phòng (2013), Đề án đổi mới công tác giáo dục chính trị tại đơn vị trong giai đoạn mới [6], (đề án) đã khẳng định vị trí, tầm quan trọng

của công tác giáo dục chính trị tại đơn vị [6, tr.1]; chỉ ra thực trạng công tácgiáo dục chính trị tại đơn vị [6, tr.5-7]; khái quát chỉ ra mâu thuẫn cơ bản cầngiải quyết, đó là mâu thuẫn giữa yêu cầu cao nâng cao chất lượng giáo dụcchính trị tại đơn vị với thực trạng chương trình, nội dung, hình thức, phươngpháp, phương tiện và chất lượng đội ngũ cán bộ giảng dạy chính trị [6, tr.9]

Đề án chỉ rõ: “Đổi mới công tác đào tạo tại các học viện, nhà trường Quân độigắn với bồi dưỡng thường xuyên tại đơn vị, nâng cao trình độ, phương pháp

sư phạm và kỹ năng khai thác, quản lý thông tin mạng cho đội ngũ cán bộchính trị - lực lượng nòng cốt trong công tác giáo dục chính trị tại đơn vị đápứng nhiệm vụ trong tình hình mới” [6, tr.11]

2.2 Các công trình nghiên cứu về nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam

Hoàng Quang Đạt (1996), “Nâng cao chất lượng nhân tố con người trong sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” [31], (Luận án).

Đây là công trình khoa học đã phân tích một cách hệ thống việc nâng cao chấtlượng nhân tố con người của cán bộ, chiến sĩ QĐND Việt Nam Luận án đã làm

rõ vai trò và chất lượng của nhân tố con người trong sức mạnh chiến đấu của quânđội ta; đề xuất một số phương hướng, biện pháp cơ bản có tính khả thi, góp phầnnâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu của quân đội ta hiện nay Tácgiả khẳng định: nhân tố con người là trung tâm, là chủ thể quyết định vai trò ngàycàng tăng lên trước sự phát triển mới của sức mạnh chiến đấu Việc nâng cao chấtlượng nhân tố con người trong sức mạnh chiến đấu là vấn đề của mọi quân đội, dù

với quan niệm khác nhau như thế nào về con người Đó cũng là vấn đề có tính cơ

bản thường xuyên đối với quá trình nâng cao chất lượng tổng hợp và xây dựngsức mạnh chiến đấu của quân đội ta Việc nâng cao chất lượng nhân tố con người,phát huy vai trò nhân tố con người là vấn đề cơ bản lâu dài, đặc biệt hiện nay đangtrở thành vấn đề cấp thiết Chất lượng nhân tố con người đang đứng trước yêu cầuphát triển của vũ khí - kỹ thuật, trước yêu cầu xây dựng sức mạnh chiến đấu mớiđấu tranh trên mặt trận chính trị - tư tưởng, trước yêu cầu phát triển của bản thâncon người trong quân đội còn những hạn chế, bất cập so với yêu cầu của nhiệm vụmới Từ đó, công trình đã đề ra các giải pháp như việc bồi dưỡng phẩm chất chiếnđấu cho cán bộ, chiến sỹ, đặc biệt phẩm chất chính trị - đạo đức; kết hợp với xâydựng tổ chức quân đội vững mạnh; chú trọng xây dựng sức mạnh tổng hợp củatoàn xã hội để nâng cao chất lượng nhân tố con người…

Nguyễn Văn Tài (1998), “Tích cực hóa nhân tố con người của đội ngũ sĩ quan trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” [123], (luận án),

tác giả đã vận dụng phương pháp tiếp cận hệ thống hoạt động - giá trị - nhâncách để góp phần xác định rõ khái niệm nhân tố con người, tích cực hóa nhân tốcon người của đội ngũ sĩ quan; khám phá nội dung, thực chất và những vấn đề

có tính quy luật với tính cách là những động lực tích cực hóa nhân tố con người

của đội ngũ sĩ quan trong xây dựng quân đội hiện nay; bước đầu làm sáng tỏ vaitrò nhân tố con người của đội ngũ sĩ quan; khảo sát tình hình tích cực hóa nhân

tố con người của đội ngũ sĩ quan trong xây dựng quân đội hiện nay và chỉ ra cácmâu thuẫn cần giải quyết của quá trình đó; đề xuất một số phương hướng và giảipháp cơ bản, đồng bộ, phù hợp với đặc thù hoạt động quân sự trong tình hìnhmới nhằm hiện thực hóa tiềm năng tích cực tự giác, sáng tạo của đội ngũ sĩ quantrong xây dựng quân đội Theo tác giả, “Tích cực hóa nhân tố con người của độingũ sĩ quan là một quá trình phát hiện, bồi dưỡng, kích thích phát triển, đồngthời phát huy và sử dụng đúng đắn, có hiệu quả tính tích cực, tự giác, sáng tạocủa đội ngũ sĩ quan, tạo động lực phát triển của sự nghiệp xây dựng QĐND ViệtNam theo phương hướng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiệnđại”; Đồng thời khẳng định, tích cực hóa nhân tố con người của đội ngũ sĩ quantrong xây dựng quân đội hiện nay là một vấn đề có quy mô cả chiều rộng vàchiều sâu, đòi hỏi phải được thực hiện đồng bộ bằng một hệ thống các phươnghướng và giải pháp cơ bản có quan hệ chặt chẽ với nhau, bao gồm: định hướnggiá trị - lợi ích, dân chủ hóa và trí tuệ hoá Trong các phương hướng, giải pháp

đó thì trí tuệ hoá là quan trọng nhất, vì nó trực tiếp tác động đến phẩm chất vànăng lực của đội ngũ sĩ quan Mọi biện pháp tích cực hóa nhân tố con người phảithông qua việc bồi dưỡng, phát triển phẩm chất và năng lực mới có thể phát huy

và sử dụng tốt tiềm năng tích cực, tự giác, sáng tạo của đội ngũ sĩ quan trong sựnghiệp xây dựng quân đội [123, Tr.147]

Nguyễn Kim Ninh (2002), “Quan hệ giữa chất lượng và số lượng con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” [108], (luận án), tác giả đã góp phần làm rõ các khái niệm số lượng,

chất lượng con người và mối quan hệ biện chứng của nó trong sức mạnh chiếnđấu của quân đội ta; bước đầu khái quát một số vấn đề có tính quy luật trong giảiquyết mối quan hệ giữa số lượng và chất lượng con người trong nâng cao sứcmạnh chiến đấu của quân đội; đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm giải quyết

mối quan hệ giữa số lượng và chất lượng con người trong nâng cao sức mạnhchiến đấu của quân đội ta hiện nay Luận án khẳng định, “Nâng cao sức mạnhchiến đấu của quân đội là một quá trình tác động tổng hợp vào tất cả các mặthoạt động nhằm xây dựng, phát triển, hoàn thiện các yếu tố và giải quyết tốt mốiquan hệ giữa các yếu tố trong sức mạnh chiến đấu của quân đội, đảm bảo sứcmạnh chiến đấu của quân đội ngày càng cao, quân đội luôn trong trạng thái sẵnsàng chiến đấu cao và có khả năng hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao,trong mọi tình huống” [108, tr.35] Trong đó, “quan hệ giữa số lượng và chấtlượng con người là một trong những mối quan hệ nền tảng tạo nên sức mạnhchiến đấu của quân đội Trên cơ sở vạch ra 4 vấn đề có tính quy luật, xem xét,đánh giá thực trạng, chỉ ra yêu cầu mới trong giải quyết mối quan hệ giữa sốlượng và chất lượng con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội,luận án đã đề xuất 3 nhóm giải pháp cơ bản nhằm giải quyết mối quan hệ giữa sốlượng và chất lượng con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội,gồm: Nhóm giải pháp tác động vào tổ chức, biên chế của quân đội, xây dựngquân số hợp lý, chất lượng cao; nhóm giải pháp góp phần nâng cao chất lượngcon người của đội ngũ cán bộ, chiến sĩ trong quân đội; nhóm giải pháp tác độngvào điều kiện khách quan để giải quyết mối quan hệ giữa số lượng và chất lượngcon người nhằm nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội ta hiện nay.

Hoàng Văn Thanh (Chủ biên - 2009), “Bồi dưỡng nhân cách chính trị viên cho đội ngũ cán bộ chính trị cấp phân đội hiện nay” [128], (sách chuyên

khảo), đã luận giải về lý luận, thực tiễn, chỉ ra yêu cầu và đề xuất giải phápbồi dưỡng nhân cách chính trị viên cho đội ngũ cán bộ chính trị cấp phân độihiện nay Công trình nhận định: Bồi dưỡng nhân cách chính trị viên cho đội

ngũ cán bộ chính trị cấp phân đội là toàn bộ hoạt động của cấp ủy đảng, chính

ủy, chính trị viên, người chỉ huy, cơ quan chính trị và các tổ chức trong đơn vịtác động vào hệ thống phẩm chất nhân cách người cán bộ chính trị cấp phân

đội làm cho nó không ngừng phát triển, hoàn thiện đáp ứng, yêu cầu, nhiệm

vụ, chức trách trên cương vị được giao [128, tr.30]

Nguyễn Thanh Hùng (2010), “Bồi dưỡng năng lực CTĐ, CTCT cho sĩ quan chỉ huy cấp phân đội” [60], (sách chuyên khảo), tác giả khẳng định, tiến

hành CTĐ, CTCT là vấn đề có tính nguyên tắc trong xây dựng quân đội cáchmạng và có vai trò quan trọng trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của QĐNDViệt Nam hiện nay Đây là hoạt động đòi hỏi phát huy sức mạnh tổng hợp củacác tổ chức, lực lượng, đặc biệt là sĩ quan chỉ huy cấp phân đội Tác giả đã nhấnmạnh, bồi dưỡng năng lực CTĐ, CTCT cho sĩ quan chỉ huy cấp phân đội phảikết hợp chặt chẽ bồi dưỡng của tổ chức với tự bồi dưỡng, tự rèn luyện của sĩquan chỉ huy cấp phân đội; phải gắn bồi dưỡng năng lực CTĐ, CTCT với nângcao phẩm chất chính trị, đạo đức và năng lực toàn diện của sĩ quan chỉ huy cấpphân đội Tác giả đưa ra bốn giải pháp chủ yếu trong bồi dưỡng năng lực CTĐ,CTCT cho sĩ quan chỉ huy cấp phân đội Trong đó tác giả cho rằng, “Nâng caonhận thức của lãnh đạo, chỉ huy các cấp về bồi dưỡng năng lực CTĐ, CTCT cho

sĩ quan chỉ huy cấp phân đội là vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt nhằm tạo ra sựthống nhất về tư tưởng làm cơ sở cho sự thống nhất trong hành động, phát huymạnh mẽ động lực tinh thần, khắc phục khó khăn, bảo đảm cho hoạt động bồidưỡng đi đúng hướng, đem lại hiệu quả cao” [60, tr.145]

Phạm Xuân Hảo (chủ biên - 2010), “Bồi dưỡng lối sống XHCN cho sĩ quan trẻ hiện nay” [48], (sách chuyên khảo), đã nhận định: “Bồi dưỡng cho

đội ngũ sĩ quan quân đội nói chung, đội ngũ sĩ quan trẻ nói riêng về phẩm chất

và năng lực giữ vai trò cực kỳ quan trọng và cấp thiết Lối sống là một yếu tốcấu thành phẩm chất chính trị, đạo đức, giữ vai trò quan trọng trong hành vichính trị, đạo đức của sĩ quan trẻ” [48, tr.168]

Nguyễn Quang Bắc (2011), “Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ khoa học - công nghệ quân sự đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ” [3], (Báo khoa học) Từ

thực tiễn tiến hành hoạt động kỹ thuật quân sự hiện nay, tác giả khẳng định nâng

cao chất lượng đội ngũ cán bộ khoa học - công nghệ quân sự giữ vị trí trung tâm,

là giải pháp quan trọng nhằm xây dựng ngành kỹ thuật quân đội và sự nghiệpxây dựng quân đội trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước Tác giả đánh giá, nhữngnăm vừa qua mặc dù có nhiều tiến bộ nhưng nhìn chung công tác đào tạo, bồidưỡng cán bộ khoa học - công nghệ quân sự chưa ngang tầm với yêu cầu mới

Từ đó, tác giả đưa ra ba giải pháp đó là: Không ngừng giáo dục, bồi dưỡng lậptrường giai cấp công nhân, mục tiêu, lý tưởng của Đảng, tư tưởng, đạo đức HồChí Minh; Làm tốt công tác quy hoạch đào tạo, sử dụng cán bộ khoa học - côngnghệ quân sự và tập trung hoàn thiện môi trường hoạt động và có chính sách đãingộ đối với cán bộ khoa học - công nghệ quân sự

Hoàng Đình Tỉnh (2012), “Nâng cao chất lượng nguồn lực sĩ quan trẻ trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” [143], (luận án) Đây là

công trình nghiên cứu có hệ thống về vấn đề nguồn nhân lực quân sự với một đốitượng cụ thể là sĩ quan trẻ trong QĐND Việt Nam Tác giả đã làm rõ một số vấn

đề lý luận cơ bản về nâng cao chất lượng nguồn lực sĩ quan trẻ trong xây dựngQĐND Việt Nam: quan niệm, vai trò, những vấn đề có tính quy luật và thực chấtnâng cao chất lượng nguồn lực sĩ quan trẻ Tác giả đã phân tích thực trạng, ưuđiểm, hạn chế và nguyên nhân của nó; đồng thời dự báo xu hướng vận động củanâng cao chất lượng nguồn lực này trong thời gian tới Trên cơ sở đó, tác giả đềxuất các giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng nguồn lực sĩ quan trẻ trong xâydựng QĐND Việt Nam hiện nay

Nguyễn Văn Huy (2013), “Nâng cao năng lực thực tiễn của người chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” [61], (luận án).

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản và kết khảo sát,phân tích, đánh giá khách quan thực trạng nâng cao năng lực thực tiễn củangười chính trị viên trong QĐND Việt Nam, tác giả tập trung luận giải ba giảipháp cơ bản, trực tiếp nâng cao năng lực thực tiễn của người chính trị viên gópphần nâng cao hiệu quả công tác đảng công tác chính trị, nâng cao sức mạnh

chiến đấu của QĐND Việt Nam hiện nay Thứ nhất, nâng cao chất lượng đàotạo, bồi dưỡng năng lực thực tiễn của người chính trị viên trong QĐND ViệtNam Thứ hai, phát huy vai trò nhân tố chủ quan của người chính trị viên trongnâng cao năng lực thực tiễn của họ Thứ ba, xây dựng môi trường thuận lợi chonâng cao năng lực thực tiễn của người chính trị viên trong QĐND Việt Nam.Trong hệ thống ba giải pháp trên, tác giả xác định: giải pháp thứ nhất có ýnghĩa quan trọng; giải pháp thứ hai có ý nghĩa quyết định; giải pháp thứ ba vừatạo điều kiện khách quan thuận lợi, vừa tạo động lực thúc đẩy nâng cao nănglực thực tiễn của người chính trị viên trong QĐND Việt Nam hiện nay Tuynhiên trong quá trình thực hiện cần phải tiến hành đồng bộ cả ba giải pháp trên.

Nguyễn Văn Động (Chủ biên - 2014), “Nghiên cứu giải pháp thu hút tài năng phục vụ quân đội trong tình hình mới” [34], (sách chuyên khảo) Đây là

một công trình nghiên cứu chuyên sâu về tài năng và vấn đề thu hút tài năngphục vụ quân đội hiện nay Công trình đã tiếp cận, đưa ra quan niệm về tàinăng phục vụ quân đội, đặc điểm và vai trò của tài năng phục vụ quân đội.Công trình cũng đã trình bày quan niệm về thu hút tài năng phục vụ quân đội,các nguyên tắc thu hút tài năng phục vụ quân đội và những tiêu chí đánh giáhoạt động thu hút thu hút tài năng phục vụ quân đội Trên cơ sở đó, công trình

đã khảo sát, đánh giá toàn diện thực trạng thu hút thu hút tài năng phục vụ quânđội hiện nay (từ 2008 đến 2013), chỉ ra nguyên nhân và rút ra những bài họckinh nghiệm quý trong vấn đề thu hút tài năng phục vụ quân đội Công trìnhcũng nêu ra những yêu cầu và đề xuất những giải pháp cơ bản, có tính hệ thốngnhằm thu hút tài năng phục vụ quân đội trong tình hình mới, đó là: 1, Đổi mới

tư duy, làm chuyển biến nhận thức, nâng cao trách nhiệm của chủ thể, của các

tổ chức, các lực lượng tham gia thu hút tài năng phục vụ quân đội trong tìnhhình mới 2, Đổi mới, bổ sung, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp quy về thuhút tài năng phục vụ quân đội trong tình hình mới 3, Hoàn thiện cơ chế, chínhsách tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và đãi ngộ tài năng, thu hút tài

năng phục vụ quân đội trong tình hình mới 4, Tiếp tục đổi mới quy trình, nộidung, phương thức thu hút tài năng phục vụ quân đội trong tình hình mới 5,Phát huy vai trò, trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng trong và ngoài quânđội tham gia thu hút tài năng phục vụ quân đội trong tình hình mới Những kếtquả nghiên cứu của công trình đặc biệt về quan niệm thu hút tài năng phục vụquân đội, giải pháp thứ 3, thứ 4 là những thông tin quý giúp tác giả có thể thamkhảo, kế thừa trong quá trình triển khai nghiên cứu luận án.

Các công trình trên đã làm rõ một số vấn đề lý luận về nâng cao sứcmạnh chiến đấu của quân đội, tiếp cận từ nhân tố con người trong quân đội, từ

đó đưa ra quan niệm, đặc điểm và tiêu chí đánh giá; phương hướng phát triểnnhân tố con người trong quân đội Các công trình tập trung vào các nội dungnhư: Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng, của bảnthân mỗi chủ thể hoạt động quân sự; Đổi mới nội dung, chương trình, phươngthức đào tạo, bồi dưỡng các đối tượng; xây dựng môi trường công tác thuậnlợi và cải thiện chế độ đãi ngộ với từng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ nhằm nângcao sức mạnh chiến đấu của quân đội

2.3 Các công trình nghiên cứu về nhấn tố con người trong Quân đội nhân dân Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Phạm Thanh Ngân (1999), “Bản lĩnh chính trị Bộ đội Cụ Hồ trong thời

kỳ mới” [104], (sách chuyên khảo), đã bàn khá sâu sắc về bản lĩnh chính trị

đối với cán bộ, đảng viên trong quân đội nói chung Theo tác giả, trước tìnhhình, yêu cầu nhiệm vụ hiện nay, đòi hỏi quân đội nhân dân phải nâng cao sứcmạnh tổng hợp, trước hết là bản lĩnh chính trị, năng lực trí tuệ để xử lý đúngđắn những vấn đề thực tiễn đang đặt ra trong quá trình thực hiện đường lốicủa Đảng thời kỳ mới Tác giả khẳng định, “Bản lĩnh chính trị của QĐNDvững vàng là sức mạnh trực tiếp làm phá sản chiến lược “diễn biến hòa bình”của các thế lực thù địch nhằm tấn công quân đội ta về chính trị, tư tưởng Đócũng là sức mạnh răn đe, đập tan mọi âm mưu của chúng hòng thực hiện ý đồ

“phi chính trị hóa quân đội” [104, tr.11-12] “Xây dựng đội ngũ cán bộ quânđội có bản lĩnh chính trị vững vàng; có phẩm chất đạo đức và năng lực toàndiện đáp ứng yêu cầu xây dựng QĐND cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từngbước hiện đại; luôn có đủ số lượng và cơ cấu đồng bộ, hợp lý; đảm bảo được

sự chuyển tiếp liên tục, vững chắc giữa các thế hệ cán bộ” [104, tr.121] “Phảinắm vững và chắt lọc được những kinh nghiệm truyền thống chiến đấu củadân tộc và những tinh hoa của nghệ thuật quân sự Việt Nam và thế giới Giỏitrong tổ chức chỉ huy quản lý bộ đội ở điều kiện mới” [104, tr.122]

Nguyễn Hữu Công (2001), “Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển con người toàn diện” [11], (luận án) Trên cơ sở những thành tựu nghiên cứu lý

luận, thực tiễn, đồng thời căn cứ vào tình hình nhiệm vụ của cách mạng nước

ta và xu thế phát triển của thời đại cũng như từ những vấn đề đặt ra qua thựctiễn phát triển của con người theo quan điểm toàn diện của Hồ Chí Minh ởViệt Nam hiện nay, tác giả luận án đã nêu lên một số định hướng cơ bản choviệc vận dụng và phát huy TTHCM về phát triển con người toàn diện vào sựnghiệp xây dựng con người mới ở nước ta hiện nay Đó là: Kết hợp chặt chẽgiữa dạy “chữ”, dạy "nghề" với dạy “người" trong giáo dục, đào tạo; đổimới quan điểm đánh giá và tiêu chuẩn tuyển chọn, sắp xếp đội ngũ cán

bộ, công chức và lực lượng lao động của xã hội; tạo môi trường thuận lợi

để con người Việt Nam có cơ hội nâng cao đời sống vật chất, tinh thần,phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực của bản thân

Nguyễn Quang Phát (2001), “Xây dựng đội ngũ chính ủy, chính trị viên trong quân đội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh” [111], (luận án), đã đi

vào luận giải từ cơ sở hình thành phát triển, những nội dung cơ bản và chỉ raquá trình xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị của QĐND Việt Nam theoTTHCM qua các thời kỳ cách mạng; đồng thời đánh giá tình hình đội ngũ cán

bộ chủ trì về chính trị và công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị hiện nay.Khi bàn về nhân cách đội ngũ chính ủy, chính trị viên trong quân đội hiện nay

theo TTHCM, tác giả chỉ rõ: “Theo Hồ Chí Minh, chính ủy, chính trị viênphải là người thật sự tiêu biểu về đạo đức cách mạng năng lực toàn diện,đáp ứng yêu cầu lãnh đạo, chỉ huy mọi mặt ở đơn vị sự mẫu mực về phongcách, tác phong công tác, lời nói đi đôi với việc làm [111, tr.39 - 46] Trên cơ

sở phân tích, luận giải một cách hệ thống, sâu sắc TTHCM về phẩm chất,năng lực, vai trò của chính trị viên trong Quân đội, những yêu cầu về phẩmchất và năng lực của đội ngũ cán bộ chính trị phân đội của QĐND Việt Nam,

để xây dựng được đội ngũ cán bộ chính trị phân đội có đủ những phẩm chất,năng lực, tác giả đã nhấn mạnh sự cần thiết phải làm tốt công tác đào tạo, bồidưỡng đội ngũ cán bộ chính trị phân đội

Phạm Văn Nhuận (chủ biên - 2004), công trình “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng của người cán bộ quân đội” [107], (sách chuyên

khảo), đã tập trung làm rõ lý luận và thực tiễn TTHCM về đạo đức cách mạngcủa người cán bộ quân đội và đề xuất phương hướng, nội dung nâng cao đạođức cách mạng của người cán bộ quân đội hiện nay dưới ánh sáng TTHCM.Công trình nhấn mạnh, Chủ tịch Hồ Chí Minh “luôn đòi hỏi ở mỗi cán bộquân đội những phẩm chất nhân cách tốt đẹp, có đủ cả đức và tài, trong đóđức phải là gốc” [107, tr.147]

Đại tướng Võ Nguyên Giáp (2007), với bài viết chuyên khảo “Tư tưởng

Hồ Chí Minh với quá trình trưởng thành và chiến thắng của quân đội ta” [38],

đã luận giải hết sức sâu sắc năm nội dung lớn của TTHCM đối với quá trìnhtrưởng thành và chiến thắng của QĐND Việt Nam Bàn về xây dựng và pháttriển nhân cách đội ngũ cán bộ QĐND Việt Nam theo TTHCM, Đại tướng chỉrõ: “Người coi việc đặt quân đội dưới sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng là vấn đềnguyên tắc, việc chăm lo giáo dục đảng viên, cán bộ về phẩm chất cách mạng

để phát huy vai trò tiền phong gương mẫu của cán bộ, của đảng viên trongquân đội là nhân tố có ý nghĩa quyết định để đánh thắng kẻ thù” [38, tr.35]

Nguyễn Vĩnh Thắng (Chủ biên - 2011), “Nghiên cứu giữ vững và phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trong tình hình mới” [136], (sách chuyên

khảo), đã được xuất bản thành bộ sách gồm 7 tập: tập 1 đi vào phân tích, đánh

giá luận giải “Những vấn đề cơ bản về giữ vững và phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trong tình hình mới”; từ tập 2 đến tập 7 đề cập đến những nội dung

cụ thể của việc: Giữ vững và phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trong tình hình mới Công trình thực sự có giá trị khoa học to lớn trong định hướng việc

giữ vững và phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” cho mọi cán bộ, chiến sĩtrong quân đội Trong tập 1 của công trình chỉ rõ: “Phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”

là hệ thống giá trị văn hóa - chính trị - đạo đức tốt đẹp, bền vững, phản ánh bảnchất, truyền thống của QĐND Việt Nam” [136, Tr.12]

Hà Đức Long (2014), “Phát triển nhân cách chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh” [71],

(luận án), chỉ ra ba nhân tố cơ bản quy định việc phát triển nhân cách chínhtrị viên trong QĐND Việt Nam theo TTHCM Bao gồm: phát triển nhâncách chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam theo TTHCM phụthuộc vào chất lượng giáo dục, đào tạo và bồi dưỡng, rèn luyện chính trị

viên [71, tr.59]; phát triển nhân cách chính trị viên trong QĐND Việt Nam

theo TTHCM phụ thuộc vào nhân tố chủ quan - tự thân của người chính trịviên [71, tr.64]; phát triển nhân cách chính trị viên trong QĐND Việt Namtheo TTHCM phụ thuộc vào môi trường công tác của người chính trị viên và

cơ chế, chính sách đối với họ [71, tr.69].

Kết quả của các công trình khoa học đã công bố là cơ sở lý luận, thựctiễn cho luận án kế thừa, bổ sung, phát triển thêm theo hướng nghiên cứu đềtài của luận án đã xác định

3 Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình đã công bố và những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục giải quyết

3.1 Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình đã công bố

Từ tổng quan các công trình khoa học liên quan gián tiếp và trực tiếpđến phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của QĐNDViệt Nam theo TTHCM cho thấy, với nhiều góc độ tiếp cận khác nhau cáccông trình nghiên cứu đã làm rõ nhiều vấn đề cơ bản có giá trị về lý luận vàthực tiễn liên quan đến đề tài của luận án, cụ thể là:

Thứ nhất, quan niệm về nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh Các

công trình khoa học cho rằng, nhân tố con người là hệ thống các yêu tố, cácđặc trưng quy định vai trò chủ thể tích cực, tự giác, sáng tạo của con người,bao gồm một chỉnh thể thống nhất giữa mặt hoạt động với tổng hòa các đặctrưng về phẩm chất, năng lực của con người trong một quá trình biến đổi vàphát triển xã hội nhất định Cấu trúc nhân tố con người gồm tổng hợp các yếu

tố tự nhiên xã hội, văn hóa lịch sử tri thức, kỹ năng và kỹ xảo hoạt động,phẩm chất năng lực, “đức” - “tài” của con người, thể thống nhất, sự kết hợpchặt chẽ giữa các yếu tố, các mặt: thể lực, trí tuệ, trình độ thẩm mỹ, đạo đứccách mạng Mặc dù quan niệm trên chưa đề cập đầy đủ các yếu tố cơ bảnhợp thành nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của QĐNDViệt Nam theo TTHCM, nhưng đó là nội dung mà tác giả có thể kế thừa đểxây dựng và hoàn thiện quan niệm về nhân tố con người trong nâng cao sứcmạnh chiến đấu của QĐND Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Thứ hai, quan niệm về phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh cho thấy Các công trình đã trực tiếp hoặc gián tiếp khẳng định, phát huy nhân

tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của QĐND Việt Nam theoTTHCM là một quá trình phát hiện, bồi dưỡng, kích thích phát triển, đồngthời phát huy và sử dụng đúng đắn, có hiệu quả tính tích cực, tự giác, sáng tạođội ngũ cán bộ, chiến sĩ, tạo động lực phát triển của sự nghiệp xây dựng

QĐND Việt Nam theo phương hướng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ vàtừng bước hiện đại” Phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnhchiến đấu của QĐND Việt Nam theo TTHCM là tổng thể các hoạt động có tổchức, có kế hoạch của chủ thể và đối tượng, thông qua các chủ trương, hìnhthức, biện pháp tiến hành nâng cao nhận thức, trách nhiệm, bồi dưỡng trithức, kỹ năng, kỹ xảo hoạt động nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng,chiến đấu của QĐND Việt Nam hiện nay.

Quan niệm trên là cơ sở lý luận trực tiếp để làm rõ phạm trù trung tâm

“phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của QĐNDViệt Nam theo TTHCM”

Thứ ba, các công khoa học đã làm rõ một số nhân tố quy định phát huy nhân

tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh Đó là việc nâng cao chất lượng con người của đội ngũ

cán bộ, chiến sĩ trong quân đội; tổ chức, biên chế của quân đội; điều kiện, môi trườngsống, hoạt động của đội ngũ cán bộ, chiến sĩ trong quân đội…

Thứ tư, chỉ ra những hạn chế cơ bản và những yêu cầu mới phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh hiện nay Các công trình đã bước đầu làm

rõ phát huy nhân tố nhân tố con người đang đứng trước yêu cầu phát triển của vũkhí - kỹ thuật, trước yêu cầu xây dựng sức mạnh chiến đấu mới, đặc biệt là đấutranh trên mặt trận chính trị - tư tưởng, trước yêu cầu phát triển của bản thân conngười trong quân đội… trong khi phát huy nhân tố con người trong nâng cao sứcmạnh chiến đấu của QĐND Việt Nam theo TTHCM hiện nay còn những hạnchế, bất cập so với yêu cầu của nhiệm vụ mới, từ việc giải quyết mối quan hệgiữa số lượng và chất lượng con người, giải quyết mối quan hệ giữa con người

và vũ khí, đến tạo dựng những điều kiện, môi trường sống, hoạt động và cơ chếchính sách đối với cán bộ, chiến sĩ quân đội

Trên cơ sở luận giải làm rõ những phát triển trong chức năng nhiệm vụcủa Quân đội, dự báo mới những tác động mới đến phát huy nhân tố con

người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của QĐND Việt Nam hiện nay theoTTHCM, các công trình đã chỉ ra một số yêu cầu phát huy nhân tố con ngườitrong nâng cao sức mạnh chiến đấu của QĐND Việt Nam hiện nay theoTTHCM Yêu cầu về phẩm chất chính trị - tư tưởng, đạo đức lối sông; yêucầu phẩm chất nghề nghiệp, chuyên môn nghiệp vụ; yêu cầu về sự thích ứngvới những bước tiến bộ của kinh tế tri thức, thành tựu của cuộc cách mạng

và khoa học hiện đại hiện nay và môi trường sống, hoạt động…

Kết quả khảo sát, đánh giá trên là nguồn tài liệu quan trọng, có độ tin cậycao để tiến hành đánh giá thực trạng phát huy nhân tố con người trong nâng caosức mạnh chiến đấu của QĐND Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Thứ năm, các công trình đã đề xuất một số giải pháp cơ bản, phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh hiện nay Các công trình khoa học

tập trung giải quyết ba giải pháp cơ bản phát huy nhân tố con người trongnâng cao sức mạnh chiến đấu của QĐND Việt Nam theo TTHCM hiện nay

Đó là, đổi mới nâng cao chất lượng nhân tố con người trong quân đội; pháthuy nỗ lực chủ quan chủ quan của cán bộ, chiến sĩ Quân đội; và tạo dựng môitrường sống, hoạt động và cơ chế chính sách đối với cán bộ, chiến sĩ Quânđội Các công trình cũng cho thấy, mọi biện pháp phát huy nhân tố con ngườiphải thông qua việc bồi dưỡng, phát triển phẩm chất và năng lực mới có thểphát huy và sử dụng tốt tiềm năng tích cực, tự giác, sáng tạo của cán bộ, chiến

sĩ trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của QĐND Việt Nam hiện nay

Kết quả của các công trình khoa học đã công bố là cơ sở lý luận choluận án kế thừa, tiếp thu và giải quyết những vấn đề mới theo mục đích,nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài luận án đã xác định

3.2 Những vấn đề đặt ra luận án tập trung giải quyết

Quá trình khảo cứu các công trình khoa học nghiên cứu đã công bố liên quantới đề tài, nhìn tổng thể về hướng nghiên cứu, nội dung triển khai thì phần lớn cáccông trình nghiên cứu chưa đi vào làm rõ có tính chất cơ bản, hệ thống dưới góc độtriết học vấn đề lý luận và thực tiễn, cũng như đề xuất hệ thống giải pháp phát huy

nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của QĐND Việt Nam hiệnnay theo TTHCM Do đó, những vấn đề luận án tập trung giải quyết:

Thứ nhất, làm rõ thực chất nhân tố con người, phát huy nhân tố con người trong quân đội nói chung và phát huy nhân

tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội

ta theo tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng.

Từ nghiên cứu các công trình khoa học tiêu biểu đã công bố liên quanđến đề tài luận án cho thấy, mặc dù các công trình khoa học đã đề cập tươngđối toàn diện, sâu sắc đến nhân cách con người mới XHCN, người cán bộ,đảng viên trong và ngoài quân đội hiện nay theo TTHCM Nhưng hầu nhưchưa có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu một cách sâu sắc, toàndiện dưới góc độ triết học, làm rõ thực chất và những nhân tố cơ bản quy địnhviệc phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu củaQĐND Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Thứ hai, giải quyết vấn đề về hiện trạng phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Thực tiễn phẩm chất, năng lực và phương pháp, tác phong công tác củamột bộ phận cán bộ, chiến sĩ Quân đội còn bộc lộ hạn chế, khuyết điểm chưatương xứng với cương vị, chức trách, nhiệm vụ được giao, điều đó đã tác động,ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng hoàn thành nhiệm vụ của mỗi cán bộ, chiến sĩ

và đơn vị Trong khi đó, các công trình đã công bố, phần lớn chỉ tập trung đưa rađánh giá thực trạng và chỉ ra những yêu cầu, nguyên tắc trong xây dựng, bồidưỡng phát triển nhân cách theo TTHCM vào những lớp đối tượng chung như:đội ngũ cán bộ, đảng viên; đội ngũ cán bộ, đảng viên sĩ quan trong quân đội;hoặc đội ngũ sĩ quan chỉ huy, cán bộ chính trị Chưa đi vào đánh giá một cáchtoàn diện, hệ thống về thực trạng, chỉ ra xu hướng và yêu cầu phát huy nhân tố

con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của QĐND Việt Nam hiện naytheo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Thứ ba, đề xuất, giải quyết các nội dung thuộc giải pháp phát huy nhân

tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Phần lớn các công trình khoa học đã công bố, đã tập trung luận chứng vàđưa ra nhiều hệ thống giải pháp toàn diện, có chiều sâu, mang tính khả thi đốivới quá trình xây dựng, bồi dưỡng, phát triển, hoàn thiện nhân cách theoTTHCM ở các lớp đối tượng như: con người Việt Nam XHCN; đội ngũ cán bộ,đảng viên; đội ngũ cán bộ, sĩ quan QĐND Việt Nam; đội ngũ cán bộ chính trịhoặc đội ngũ chính ủy, chính trị viên Tuy nhiên, các công trình khoa học đãcông bố chưa tập trung, chuyên sâu đề xuất hệ thống giải pháp cơ bản mang tínhtoàn diện nhằm phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấucủa QĐND Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Tóm lại, nhân tố con người và phát huy nhân tố con người trong các

hoạt động kinh tế - xã hội nói chung, nâng cao sức mạnh chiến đấu củaQĐND Việt Nam hiện nay theo TTHCM nói riêng là vấn đề đã được nhiềutác giả quan tâm nghiên cứu Với nhiều góc độ, phương pháp tiếp cận khácnhau, các tác giả đã đi sâu nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn và đềxuất những giải pháp cơ bản phát huy nhân tố con người trong nâng cao sứcmạnh chiến đấu của QĐND Việt Nam hiện nay Những nội dung cụ thể củacác công trình khoa học đó giúp cho nghiên cứu sinh có sự hiểu biết một cáchtoàn diện, hệ thống về vấn đề nhân tố con người, và phát huy nhân tố conngười trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của QĐND Việt Nam hiện nay Đóchính là cơ sở khoa học, là những gợi ý trực tiếp để nghiên cứu sinh xác địnhđúng mục đích, đối tượng, phạm vi, mục tiêu, nội dung và phương phápnghiên cứu đề tài luận án “phát huy nhân tố con người trong nâng cao sứcmạnh chiến đấu của QĐND Việt Nam hiện nay theo TTHCM Đồng thời cũngcho thấy, hướng tiếp cận và những vấn đề đặt ra cho đề tài luận án tiếp tục

nghiên cứu giải quyết hoàn toàn không trùng lặp với nội dung của các côngtrình khoa học đã được nghiên cứu và công bố Nội dung triển khai nghiêncứu đề tài luận án của nghiên cứu sinh thực sự là một công trình khoa học độclập Nó vừa có cái mới, vừa có sự kế thừa biện chứng trên cơ sở chọn lọc,sáng tạo và phát triển tri thức khoa học.

Chương 1 THỰC CHẤT VÀ NHỮNG NHÂN TỐ QUY ĐỊNH PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG NÂNG CAO SỨC MẠNH CHIẾN ĐẤU CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM THEO

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 1.1 Quan niệm về phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội và phát huy nhân tố con người theo tư tưởng Hồ Chí Minh

1.1.1 Quan niệm về phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội trong lịch sử và của Hồ Chí Minh

* Quan niệm về nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội.

Nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội làvấn đề luôn được các nhà tư tưởng, lý luận quân sự quan tâm và luận giải tronglịch sử Mỗi nhà tư tưởng, nhà lý luận quân sự khác nhau thì tiếp cận và đánhgiá nhân tố con người khác nhau Có quan điểm biểu hiện rõ thế giới quan duytâm; có quan điểm thể hiện rõ thế giới quan duy vật Trong quan điểm thuộcthế giới quan duy vật thì cũng có những cách tiếp cận, luận giải khác nhau.Nhưng nhìn chung là đều hướng đến đánh giá, luận giải quan hệ giữa conngười và vũ khí trang bị, phương tiện chiến tranh Trong lịch sử cũng có nhữngquan điểm đề cao vai trò con người, đặc biệt là dựa vào ý chí của lực lượngsiêu nhiên, thần linh, hay thượng đế làm mù quáng những con người cầm vũkhí trong chiến tranh Đã có một thời kỳ, các triều đại phong kiến phương Tây

đã dương ngọn cờ tôn giáo lấy khẩu hiệu giành lại “Mộ chúa” hay tư tưởng về

sự khác biệt tôn giáo mà khích lệ tinh thần chiến đấu của những con chiên(người lính) trong chiến tranh Nó đã tạo nên những “trận nạn hồng thủy” giết

chết rất nhiều người Có những quan điểm quá đề cao vai trò vũ khí, trang bị,phương tiện, đặc biệt là các học giả quân sự tư sản Họ đại diện cho thuyết kỹtrị vận dụng vào quân đội, chiến tranh Thậm chí, họ còn xúi dục binh lính vềtinh thần “chiến đấu cho thế giới tự do” trong lịch sử phát triển nước Mỹ

Toàn bộ những quan điểm trên đều có cái chung hướng tiếp cận vàogiải quyết mối quan hệ giữa nhân tố con người và vũ khí, phương tiện, trang

bị, nhưng cũng rất khác nhau trong đánh giá vai trò con người, nhân tố conngười Trong sự khác nhau đó, dù công khai hay không công khai đều khích

lệ tinh thần chiến đấu của con người bằng cách này hay cách khác

Các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin cũng tiếp cận và luận giải vai trònhân tố con người trong quan hệ với vũ khí, phương tiện, trang bị chiến tranh,nhưng thể hiện sâu sắc thế giới quan duy vật biện chứng Thế giới quan duy vậtbiện chứng là tiền đề xuất phát điểm cho những luận điểm, quan điểm về conngười, nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội Nhờ

đó mà tạo ra sự khác biệt cũng như vượt lên trên các quan điểm của các nhà tưtưởng quân sự trong lịch sử ở tầm khoa học, tính cách mạng của quan điểm về conngười và nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội

Quan điểm của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin về sức mạnhchiến đấu của quân đội thể hiện tinh thần biện chứng duy vật ở nội dung sứcmạnh có tính tổng hợp Sức mạnh chiến đấu của quân đội là: Tổng hợp cácyếu tố vật chất, tinh thần trong sự tương tác biện chứng với nhau tạo ra sứcmạnh trong quan hệ với sức mạnh chiến đấu của đối phương trong từng điềukiện, hoàn cảnh thực hiện mục đích, nhiệm vụ chiến đấu của quân đội

Sức mạnh chiến đấu của quân đội mang tính chất của sức mạnh tổng hợpcủa các yếu tố vật chất, yếu tố tinh thần; sức người, sức mạnh từ tiềm năng vũkhí trang bị, phương tiện được con người làm chủ,v.v Trong tính tổng hợp củasức mạnh tức là mỗi yếu tố cấu thành đều có vai trò, vị trí nhất định đối với tạo

dựng sức mạnh chiến đấu của quân đội Tuy nhiên, không ngang bằng nhau Cóyếu tố giữ vai trò quyết định và có yếu tố giữ vai trò không thể thiếu.

Có thể tiếp cận các yếu tố tạo nên sức mạnh chiến đấu của quân độigồm: Quân số, cơ cấu, tổ chức; chính trị - tinh thần và kỷ luật; số lượng, chấtlượng vũ khí, phương tiện, trang bị; trình độ khoa học và nghệ thuật quân sự;trình độ chỉ huy, bản lĩnh chiến đấu của đội ngũ lãnh đạo, chỉ huy,v.v Các yếu

tố trên trong tính chỉnh thể, thống nhất và tạo nên một sức mạnh trong quan hệvới sức mạnh của quân đội đối phương trong một điều kiện và hòan cảnh lịch

sử Theo quan điểm của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin thì nhân tốcon người, chính trị - tinh thần có vai trò quyết định nhất Một nội dung quantrọng làm cho sức mạnh, vai trò của các yếu tố tạo nên sức mạnh của quân đội

là sự tương thích về trình độ giữa con người và vũ khí, phương tiện, trang bị và

sự tổ chức, biên chế phù hợp Sự tương thích về trình độ và sự hợp lý trongcấu, biên chế, tổ chức sẽ làm cho toàn bộ những tiềm năng, sức mạnh của từngyếu tố được nhân lên gấp bội, tạo sự chuyển hóa về chất sức mạnh chiến đấucủa quân đội Toàn bộ tính tổng thể của các yếu tố trên và sự tương thích, sựhợp lý trong tổ chức, biên chế…lại đặt trong một quan hệ, điều kiện hoàn cảnhcủa từng chiến trường và quan hệ với từng đối tượng tác chiến thì mới có thểđánh giá đúng sức mạnh chiến đấu của một quân đội Cùng là một đội quân với

sự tương thích về trình độ, về cơ cấu, tổ chức, nhưng ở chiến trường này có sứcmạnh, và ở chiến trường khác lại không mạnh Sức mạnh chiến đấu của quânđội còn được tiếp cận qua quá trình chuyển hóa tương quan lực lực, tương quansức mạnh trong quan hệ với quân đội đối phương Xem xét sức mạnh chiến đấucủa quân đội không phải là cái gì bất biến, mà trong quá trình vận động,chuyển hóa tương quan Quy luật chung của lịch sử, quân đội cách mạng đượchình thành cùng với chiến tranh cách mạng thì sức mạnh chiến đấu của nóthường đi từ không đến có; từ nhỏ đến lớn; từ sức mạnh còn thấp lên sức mạnh

ngày càng cao Sức mạnh chiến đấu của quân đội phản cách mạng cũng đi theoquy luật phát triển chung là có xu hướng chậm lại và trong quan hệ với quânđội cách mạng thuộc đối tượng tác chiến thì đến lúc phải thất bại ở một chiếntrường cụ thể Vì thế, sức mạnh chiến đấu của quân đội chỉ có thể xác định,đánh giá chính xác khi tổng hợp toàn bộ những nội dung trên trong một quan

hệ cụ thể là trong quá trình vận động, phát triển không ngừng Điều đó thể hiệnmột tinh thần biện chứng duy vật trong tiếp cận, đánh giá sức mạnh chiến đấutheo quan điểm các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin

Với thế giới quan duy vật biện chứng, các nhà kinh điển chủ nghĩaMác - Lênin đã giải quyết, đánh giá đúng đắn vai trò nhân tố con ngườitrong hoạt động cách mạng nói chung và trong nâng cao sức manh chiến đấucủa quân đội nói riêng Ở đó, các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lêninkhông tuyệt đối hóa một mặt nhân tố con người hay vũ khí, phương tiện,trang bị chiến tranh Tuy nhiên, trong đánh giá vai trò của từng yếu tố, từngmặt thì nhân tố con người được xác định có vai trò quyết định, đặc biệt lànhân tố chính trị tinh thần của người lính cầm súng trên chiến trường giữavai trò trực tiếp quyết định nhất

Nhân tố con người trong nâng cao sức mạng chiến đấu của quân độibao gồm tổng thể các yếu tố thuộc bên trong con người và được tiếp cận quahai mặt vật chất và mặt tinh thần Mặt vật chất là sức mạnh thuộc số lượngcon người, trạng thái sức khỏe, sức chịu đựng khó khăn, gian khổ Mặt tinhthần gồm tri thức, tình cảm, thái độ, niềm tin, ý chí, quyết tâm, lòng căm thùgiặc.v,v Hội tụ, thống nhất những yêu tố ở hai mặt trên tạo nên một sức mạnhtrong quan hệ với tiền đề vật chất như vũ khí, trang bị, phương tiện…thựchiện hoạt động chiến tranh

Khi tiếp cận nhân tố tức đặt một bộ phận trong quan hệ với nhân tố táccủa một chỉnh thể thống nhất Nhân tố cũng được hiểu là sức mạnh của một

bộ phận trong sức mạnh chung của chỉnh thể, một hệ thống nhất định Nhân

tố con người trong sức mạnh, trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của quânđội tức là sức mạnh được tạo ra trong tương quan với sức mạnh của các nhân

tố khác và trong sức mạnh tổng hợp của toàn bộ quân đội Trong tương quanvới sức mạnh của nhân tố vũ khí, trang bị, phương tiện chiến tranh thì nhân tốcon người là quyết định và như vậy, cũng quyết định sức mạnh chiến đấu củatoàn quân đội với tính cách là một hệ thống hoạt động trong chiến tranh

Giữa nhân tố con người và vũ khí, phương tiện, trang bị chiến tranh làhai mặt tạo nên sức mạnh chiến đấu, cho nên vấn đề về sự tương thích, tươngứng về trình độ giữa hai mặt đó có ý nghĩa quan trọng nhất Nếu không có sựtương thích, tương ứng ấy thì dù vũ khí, phương tiện, trang bị có hiện đạicũng không tạo nên sức mạnh Sự tương thích, tương ứng, đồng bộ được hiểu

là sự đồng bộ về trình độ làm chủ toàn bộ các loại vũ khí, phương tiện đượctrang bị Tính đồng bộ này theo cơ cấu, biên chế Trang bị, vũ khí của mộtquân đội cũng có nhiều tầng bậc khác nhau giữa các chủng loại của các quân,binh chủng và giữa bộ phận Mỗi tầng bậc cơ giới với bộ phận bộ binh; giữa

vũ khí ở trình độ hiện đại với vũ khí trình độ thấp, chưa hiện đại Điều quantrọng là tỷ lệ vũ khí hiện đại thì có số lượng và chất lượng con người trình độhiện đại Các loại vũ khí ở các trình độ thấp hơn thì cũng có số lượng conngười tương xứng Vấn đề là toàn bộ các loại vũ khí, phương tiện ở trình nàothì cũng có tương ứng số lượng người làm chủ vũ khí, tạo sức sống cho nótrong tác nghiệp chiến tranh Bàn về nhân tố con người trong nâng cao sứcmạnh chiến đấu của quân đội là ở sự tương xứng, đồng bộ ấy Trong quá trìnhphát triển thì vũ khí, phương tiện thường được phát triển trước và sau đó thìđào tạo nhân tố con người tạo sự thích ứng, tương ứng và đồng bộ

Vai trò quyết định trên không phải là sự tuyệt đối hóa nhân tố conngười, trạng thái tinh thần con người Vai trò quyết định ấy là trên cơ sở

những tiền đề vật chất, phương tiện đã có ở trình độ nhất định, được chuẩn bịkhá đầy đủ, thì trong không gian, thời gian, điều kiện, hoàn cảnh ấy mới thấynhân tố con người, trạng thái tinh thần của người cầm súng trên chiến trường

là quyết định Cho nên sức mạnh chiến đấu của quân đội là sức mạnh của tínhtổng hợp cao Nó không chỉ là vũ khí, trang bị, phương tiên, mà còn nhân tốcon người; không chỉ nguyên nhân bên trong mà còn có cả nguyên nhân bênngoài Tính tổng hợp ấy được tạo dựng bằng cả một cơ chế cũng có tính tổnghợp cao từ tiền đề lịch sử có tính truyền thống; từ bản chất chế độ chính trị; từtiền đề về trang bị, vũ khí; tiền đề về xã hội,v.v Trong tính tổng hợp cao củasức mạnh chiến đấu của quân đội thì, nhân tố con người luôn nổi lên có tínhđặc trưng cơ bản, vai trò quyết định nhất Nhân tố con người làm cho các tiền

đề vật chất khác tồn tại dạng tiềm năng sức mạnh được sống động trên thựctiễn và phát huy vai trò hiệu lực trong hoạt động chiến đấu và tạo nên sứcmạnh tổng hợp, quyết định chiến thắng của quân đội

Sức mạnh chiến đấu của quân đội được đánh giá trong quan hệ vớinhiệm vụ chính trị được giao và trong hoạt động chiến tranh Sức mạnh chiếnđấu của quân đội cũng không chung chung, mà trong một quan hệ cụ thể Quan

hệ giữa quân đội với nhiệm vụ được giao trong hoạt động chiến tranh Nhữngnhiệm vụ chính trị được giao khác nhau thì sức mạnh chiến đấu của quân độicũng biểu hiện khác nhau Chiến tranh là hoạt động đặc biệt của con người, ở

đó sự đối đầu về sức mạnh tổng hợp, sức mạnh chiến đấu mãnh liệt nhất tuântheo quy luật “thép” mạnh được , yếu thua Tính đặc thù của hoạt động chiếntranh của quân đội còn biểu hiện ở công cụ, phương tiện…liên quan đến sống

và chết; thắng và bại Cho nên sức mạnh chiến đấu của quân đội được thửthách nghiêm ngặt, công bằng, khách quan nhất trên thực tiễn Hoạt động ở lĩnhvực khác có thể thua, thất bại, nhưng vẫn có thể còn sống để làm lại, nhưngtrong chiến tranh không bao giờ đặt ra: thử thắng hay thua, mà chỉ có một con

đường, mục tiêu là thắng lợi Không có lý thuyết nào lấy xương máu của binhlính để thử xem lý thuyết quân sự đúng hay sai Điều đó càng cho thấy, nhân tốcon người giữ vai trò quan trọng, quyết định nhất Mọi lý thuyết quân sự, lýthuyết về chiến tranh, quân đội đều hướng đến giáo dục, huấn luyện nhân tốcon người kỹ lưỡng nhất Mặc dù có thể giáo dục, huấn luyện theo phươngpháp khác nhau, lừa bịp, mị dân hay công khái mục đích, tính đảng đều nhằmthực hiện mục đích phát huy nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiếnđấu của quân đội V.I.Lênin viết: "Một vua Phổ ở thế kỷ, XVIII đã nói một câurất thông minh: nếu quân lính của chúng ta hiểu tại sao chúng ta đánh nhau, thìchúng ta sẽ không thể tiến hành một cuộc chiến tranh nào cả Vua Phổ đókhông phải là người ngu dốt” [69, tr 61] Đây là quan điểm của các giai cấpphản động khi thực hiện phương pháp phát huy nhân tố con người trong nângcao sức mạnh chiến đấu của quân đội bằng phương pháp lừa bịp, mị dân Đốivới các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin thì ngược lại, công khai mục đíchchính nghĩa của chiến tranh để giáo dục, giác ngộ và huấn luyện cán bộ, chiến

sĩ nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội

Nhân tố con người nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội được cácnhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin đánh giá rất cao trạng thái tinh thần ngườicầm súng trên chiến trường Đánh giá này hoàn toàn không trượt vào duy tâmchủ nghĩa, mà thể hiện sâu sắc tinh thần biện chứng duy vật Khi hai bên vớicông tác chuẩn bị đầy đủ và kỹ lưỡng về mọi mặt thì trạng thái tinh thần chiếnđấu của người cầm súng sẽ quyết định trực tiếp đến thắng lợi và thể hiện sứcmạnh chiến đấu của quân đội rõ ràng nhất Ở đó nhân tố con người được pháthuy cao độ nhất Nó làm cho toàn bộ những tiền đề vật chất tồn tại dạng tiềmnăng trở thành sức mạnh hiện thực; sức mạnh tinh thần chuyển hóa thành sứcmạnh vật chất cải tạo đối tượng, chiến thắng đối phương C Mác nói: "Vũ khíphê phán không thể thay thế cho sự phê phán bằng vũ khí Lực lượng vật chất

chỉ có thể bị đánh đổ bằng lực lượng vật chất Nhưng một khi lý luận thâm nhậpvào quần chúng sẽ trở thành sức mạnh vĩ đại" [73, tr 580].

Cùng với trạng thái tinh thần là ý thức kỷ luật của sĩ quan, binh lính làmột trong những nhân tố quan trọng nhất thuộc nhân tố con người trong sứcmạnh chiến đấu quân đội Kỷ luật là sức mạnh của quân đội là một cách địnhnghĩa dễ hiểu nhất về vai trò của nhân tố kỷ luật Có thể thấy cùng là số lượngcon người, vũ khí, trang bị, thậm chí là trình độ tương thích giữa con người và

vũ khí, nhưng ý thức kỷ luật khác nhau có sức mạnh chiến đấu khác nhau Ph.Ăng ghen trong tác phẩm Chống Duy-rinh, đã dùng ví dụ về quân của Ma-mơ-lúc và quân của Na-pô-nê-ông trong tương quan giữa lượng và chất để nóilên vai trò to lớn của yếu tố ý thức kỷ luật

* Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, nhân tố con người và phát huy nhân tố con người.

Con người là vấn đề trung tâm, cốt lõi, xuyên suốt trong toàn bộ tư tưởng Hồ Chí Minh Đối với Hồ Chí Minh, con người vừa tồn tại vừa tư cách

cá nhân, vừa là thành viên của gia đình, cộng đồng và xã hội, có cuộc sốngtập thể và cuộc sống cá nhân hài hòa, phong phú Theo Hồ Chí Minh, “Chữngười, nghĩa hẹp là gia đình, anh em, họ hàng, bầu bạn Nghĩa rộng là đồngbào cả nước Rộng nữa là cả loài người”

Tin ở dân, dựa vào dân, tổ chức và phát huy sức mạnh đoàn kết toàndân, bồi dưỡng, đào tạo và phát huy mọi năng lực của dân, đó là tư tưởngđược Hồ Chí Minh vận dụng và phát triển trong toàn bộ sự nghiệp đấu tranhcách mạng giành độc lập dân tộc cũng như xây dựng đất nước Đó cũng là nội

dung cơ bản của toàn bộ tư tưởng về con người của Hồ Chí Minh Người luôn quan tâm đến nhu cầu, lợi ích của con người với tư cách nhu cầu chính đáng.

Con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh không tồn tại như một phạm trù bảnthể luận có tính trừu tượng hóa và khái quát hóa, mà được đề cập đến một cách

cụ thể, đó là nhân dân Việt Nam, những con người lao động nghèo khổ bị áp

bức cùng cực dưới ách thống trị của phong kiến, đế quốc; là dân tộc Việt Nam

đang bị đô hộ bởi chủ nghĩa thực dân; và mở rộng hơn nữa là những “người nô

lệ mất nước” và những “người cùng khổ” trong xã hội

Lôgic phát triển tư tưởng của Người là xuất phát từ chủ nghĩa yêu nước

để đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, đến với chủ nghĩa quốc tế chân chính Theolôgíc phát triển ấy, con người, nhân tố con người trong quân đội trong tư tưởng

Hồ Chí Minh đó chính là con, em của những người nông dân bị bần cùng, bóclột, chính họ là chủ thể cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới, một cuộc cải tạosâu sắc nhất, triệt để nhất, do đó họ phải được phát huy đầy đủ phẩm chất,năng lực cần thiết, cả về trí tuệ lẫn bản lĩnh chính trị, cả về nhân cách, đạođức lẫn sức khỏe, để đáp ứng những yêu cầu của công cuộc đấu tranh bảo vệ

và xây dựng chủ nghĩa xã hội

* Quan niệm của Hồ Chí Minh về nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội.

Quan niệm về sức mạnh chiến đấu của quân đội của Hồ Chí Minhthống nhất với quan điểm các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin về bảnchất, tính chất khoa học và cách mạng Cùng thống nhất ở sức mạnh có tínhtổng hợp giữa hai nhân tố cơ bản là con người và vũ khí, trang bị, phương tiệnchiến trang Cùng với sự thống nhất ấy cũng có biểu hiện của tính riêng biệt,đặc thù Tính chất đặc thù của TTHCM về sức mạnh chiến đấu của quân độibiểu hiện ở nhân tố con người Việt Nam với toàn bộ những sắc thái riêng vềtruyền thống, lịch sử; ý thức dân tộc, yêu nước…và một trình độ vũ khí,phương tiện, trang bị thực hiện chiến tranh của dân tộc ta

Hồ Chí Minh là nhà văn hóa, nhà quân sự lỗi lạc của dân tộc ta Tưtưởng của Người về nhân tố con người trong nâng cao sức mạnh chiến đấu củaquân đội thống nhất với quan điểm của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác -Lênin về bản chất khoa học và cách mạng Thống nhất ở tinh thần thế giới