BÀI tập lớn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác lê nin II

Bài tập lớn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác lê nin 2 bài tập lớn học kỳ môn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác lê nin 2 bài tập lớn học kỳ môn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác lê nin 2 bài tập lớn học kỳ môn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác lê nin 2

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

I- Lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin về giai cấp công nhân và một số nét mới của giai cấp công nhân thế giới hiện nay 1

1- Lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin về giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân 1

2- Một số nét mới của giai cấp công nhân thế giới hiện nay 4

II- Thực trạng gia cấp công nhân Việt Nam hiện nay và phương hướng phát triển 6

1- Giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay 6

2- Nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém 8

3- Một sô phương hướng cơ bản góp phần phát triển giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay 9

KẾT LUẬN 10

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

PHỤ LỤC 12

MỞ ĐẦU

Ngày nay, trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển kinh tế tri thức, giai cấp công nhân ở các nước, nhất là các nước đang phát triển, là một trong những lực lượng xã hội quan trọng nhất, đang tham gia tích cực vào các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia Gia cấp công nhân Việt Nam là một bộ phận của giai cấp công nhân quốc tế Và hiện nay, cũng đang là lực lượng tiên phong trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Giai cấp công nhân Việt Nam chính là nền tảng và là cơ sở chính trị - xã hội vững chắc của Đảng Xây dựng giai cấp công nhân lớn mạnh trong điều kiện hiện nay về thực chất là góp phần quan trọng vào quá trình xây dựng Đảng, phát triển kinh tế tạo cơ sở cho giữ vững chế độ định hướng xã hội chủ nghĩa

Do đó, em đã chọn đề tài số 4: “Giai cấp công nhân ở Việt Nam hiện nay: thực trạng và phương hướng phát triển” cho bài tập lớn học kỳ của mình.

NỘI DUNG I- Lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin về giai cấp công nhân và một số nét mới của giai cấp công nhân thế giới hiện nay

1- Lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin về giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch

sử của giai cấp công nhân

a- Khái niệm giai cấp công nhân và đặc trưng cơ bản của giai cấp công nhân Giai cấp công nhân là con đẻ của nền sản xuất công nghiệp hiện đại, được nền công nghiệp hiện đại rèn luyện và tổ chức lại thành một lực lượng xã hội ngày càng hùng mạnh

Về mặt thuật ngữ: C.Mác và Ph.Ăngghen đã dùng nhiều thuật ngữ đồng nghĩa

khác nhau để nêu lên cùng một khái niệm là giai cấp công nhân, như: giai cấp vô

sản, giai cấp xã hội hoàn toàn chỉ dựa vào việc bán sức lao động của mình, lao động làm thuê ở thế kỉ XIX, giai cấp vô sản hiện đại, giai cấp công nhân hiện đại,

giai cấp công nhân đại công nghiệp Những thuật ngữ này đều biểu thị khái niệm giai cấp công nhân – con đẻ của nền đại công nghiệp Tư bản chủ nghĩ, là giai cấp

đại biểu cho lực lượng sản xuất tiên tiến, cho phương thức sản xuất hiện đại

Nhưng cho dù khái niệm giai cấp công nhân có nhiều tên gọi như thế nào chăng nữa thì theo quan niệm của chủ nghĩa Mác-Lênin về gia cấp công nhân vẫn chỉ mang hai đặc trưng cơ bản sau:

Một là, về phương thức lao động: Giai cấp công nhân là tập đoàn người lao động trực tiếp hay gián tiếp vận hành những công cụ sản xuất có tính chất công nghiệp ngày càng hiện đại, ngày càng có trình độ xã hội hóa, quốc tế hóa cao Hai là, về vị trí của giai cấp công nhân trong hệ thống quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa: Giai cấp công nhân là những người lao động không có (hoặc về cơ bản không có) tư liệu sản xuất, phải bán sức lao động cho nhà tư bản và bị nhà tư bản bóc lột giá trị thặng dư

Vậy “Giai cấp công nhân là một tập đoàn xã hội ổn định, hình thành và phát triển cùng với quá trình phát triển của nền công nghiệp hiện đại, với nhịp độ phát triển của lực lượng sản xuất có tính xã hội hóa ngày càng cao; là lực lượng sản xuất cơ bản, tiên tiến, trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào quá trình sản xuất, tái sản xuất ra của cải vật chất và cải tạo các quan hệ xã hội; là lực lượng chủ yếu của tiến trình lịch sử quá độ từ Chủ nghĩa tư bản lên Chủ nghĩa xã hội”

b- Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Thuật ngữ Sứ mệnh lịch sử của một giai cấp là nhiệm vụ, mục tiêu của một

giai cấp mang tính lịch sử trong quá trình chuyển từ xã hội cũ lên một xã hội mới Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là xóa bỏ chế độ tư bản chủ

nghĩa, xóa bỏ chế độ bóc lột người, giải phóng giai cấp công nhân, nhân dân lao động và toàn thể nhân loại khỏi mọi sự áp bức, bóc lột, nghèo nàn lạc hậu; xây dựng xã hội mới thực sự giàu mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh, tiến lên chủ nghĩa cộng sản

Những điều kiện khách quan quy định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân:

- Một là, địa vị kinh tế và địa vị xã hội quy định một cách khách quan sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Về địa vị kinh tế, giai cấp công nhân là một bộ phận quan trong nhất, cách mạng nhất trong các bộ phận cấu thành lực lượng sản xuất của xã hội tư bản chủ nghĩa; họ đại diện cho lực lượng sản xuất hiện đại mang tính xã hội cao Do đó, giai cấp công nhân chính là lực lượng quyết định phá vỡ quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa và xây dựng quan hệ sản xuất mới tiến bộ hơn

Về địa vị xã hội, trong xã hội tư bản chủ nghĩa, do không có hoặc về cơ bản không có tư liệu sản xuất, giai cấp công nhân bị giai cấp tư sản áp bức, bóc lột nặng nề nhất Do đó, giai cấp công nhân là lực lượng trực tiếp đối kháng với giai cấp tư sản và xét về bản chất, họ là giai cấp cách mạng triệt để nhất chống lại chế

độ tư bản chủ nghĩa

- Hai là, những đặc điểm chính trị - xã hội của giai cấp công nhân

Do địa vị kinh tế - xã hội còn tạo cho giai cấp những đặc điểm chính trị - xã hội mà những giai cấp khác không thể có được Những đặc điểm này cũng tạo cho giai cấp công nhân những khả năng để thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình

Thứ nhất, giai cấp công nhân là giai cấp có tinh thần triệt để cách mạng nhất

Thứ hai, giai cấp công nhân là giai cấp có ý thức tổ chức kỷ luật cao

Thứ ba, giai câp công nhân có bản chất quốc tế.

Thứ tư, giai cấp công nhân là giai cấp có khả năng tiên phong cách mạng

c- Hai nhân tố chủ quan đảm bảo cho giai cấp công nhân thực hiện thắng lợi

sứ mệnh lịch sử thế giới của mình

Đảng Cộng sản – nhân tố chủ quan hàng đầu đảm bảo việc thực hiện thắng lợi

sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Giai cấp công nhân là cơ sở xã hội – giai cấp của Đảng, là nguồn bổ sung lực lượng cho Đảng

2- Một số nét mới của giai cấp công nhân thế giới hiện nay

Điều đầu tiên có thể dễ nhận thấy là so với thời kỳ trước đây, số lượng công nhân trên thế giới tăng lên rất nhanh

Xét trên quy mô toàn thế giới, những năm gần đây, trừ một số nước G7, hoặc xét rộng ra là các nước OECD là những nước đã hoặc đang chuyển sang giai đoạn hậu công nghiệp, còn lại phần lớn các quốc gia vẫn còn trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá Cùng với quá trình phát triển công nghiệp, số lượng công nhân trên thế giới vẫn đang tăng lên một cách tuyệt đối

Thứ hai, kết cấu giai cấp công nhân cũng có những biến động: Số lượng công nhân trong tổng số lao động làm thuê tăng lên Nếu như năm 1950 tỷ trọng lao động làm thuê ở các nước tư bản trong tổng số dân cư chiếm 69% thì đến năm

1980 tỷ lệ này là 81,8%, hiện nay là 86 %

Cơ cấu công nhân cũng biến đổi theo lĩnh vực ngành nghề Tác động của khoa học - kỹ thuật đã đưa đến sự thay đổi của cơ cấu kinh tế Nếu giai cấp vô sản thế kỷ XIX được hình thành bởi 3 bộ phận là vô sản công nghiệp, vô sản hầm mỏ

và vô sản công nghiệp, thì dưới chủ nghĩa tư bản hiện đại, giai cấp vô sản có mặt ở

cả 3 lĩnh vực: Khu vực I (ngành nông lâm, ngư nghiệp), khu vực II (khai thác, chế tạo, xây dựng), khu vực III (ngành kinh tế dịch vụ và công nghệ cao).

Lực lượng lao động có trình độ học vấn ngày càng được nâng cao, được đào tạo nghề nghiệp nhất định trong cơ cấu lao động chung So với giai cấp nông dân

và những người làm dịch vụ giản đơn, giai cấp công nhân được đào tạo chuyên môn, nghề nghiệp tốt hơn Không chỉ vậy nhóm người lao động đang từng bước được tiếp xúc với khoa học - công nghệ tiên tiến, được rèn luyện tác phong, kỷ luật lao động công nghiệp Ở các nước tư bản phát triển phần lớn công nhân có trình độ lành nghề Chỉ có khoảng 10% công nhân có trình độ thấp và không lành nghề Phải khẳng định rằng, hiện nay giai cấp công nhân hiện đại vẫn là lực lượng chủ yếu trong cuộc đấu tranh với giai cấp thống trị ở các nước tư bản Nội dung các cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân tập trung vào những nội dung: đòi các quyền dân sinh, dân chủ, đặc biệt là đòi việc làm; đấu tranh chống chiến tranh, đòi hoà bình; đấu tranh bảo vệ môi trường, chống bóc lột, chống phân biệt chủng tộc Mục tiêu đấu tranh của giai cấp công nhân đã mở rộng và hoà vào cuộc đấu tranh của nhiều giai cấp, nhiều tầng lớp trong xã hội

Tổ chức công đoàn trên thế giới hiện nay phát triển rộng rãi, không chỉ trong giai cấp công nhân, ở tầng lớp làm công ăn lương mà còn phát triển ở hàng ngũ viên chức nhà nước, trong tầng lớp trung lưu Ở nhiều nước tư bản phát triển, công đoàn không chỉ là tổ chức nhằm bảo vệ quyền lợi của giai cấp công nhân, mà con đóng vai trò người hoà giải, cân bằng lợi ích giữa giới chủ, công nhân và chính phủ

Tuy vậy, dù mức sống có cao hơn trước, dù công nhân có được tham gia quản lý thông qua đại biểu trong hội đồng xí nghiệp theo “chế độ tham dự” và “chế

độ ủy nhiệm”' nhưng họ vẫn là người làm thuê bán sức lao động, ý chí của chủ nghĩa tư bản vẫn là quyền lực chi phối, tầng lớp “nhà quản lý” vẫn chỉ là kẻ phụ thuộc vào giới chủ Giai cấp công nhân vẫn luôn là lực lượng sản xuất cơ bản và trực tiếp, vẫn là giai cấp tiên phong trong xã hội Do đó, sứ mệnh lịch sử của họ

được quy định một cách khách quan bởi địa vị kinh tế - xã hội ấy vẫn không thay đổi

II- Thực trạng gia cấp công nhân Việt Nam hiện nay và phương

hướng phát triển

1 Giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay

a- Thực trạng giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay

Về số lượng, cơ cấu: Trong thời gian qua, số lượng công nhân Việt Nam có

xu hướng tăng nhanh theo quy mô nền kinh tế Khởi đầu công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đội ngũ công nhân nước ta có khoảng 5 triệu người Đến cuối năm 2005, số lượng công nhân trong các doanh nghiệp và cơ sở kinh tế thuộc mọi thành phần kinh tế ở nước ta là 11,3 triệu người, chiếm 13,5% dân số, 26,46% lực lượng lao động xã hội Công nhân làm việc trong các ngành công nghiệp và xây dựng chiếm 70,9%, ngành dịch vụ và thương mại chiếm 24,3%, các ngành khác chiếm 4,8%

Chất lượng giai cấp công nhân: Trình độ học vấn của công nhân trong tất cả

các khu vực kinh tế có xu hướng được nâng lên: năm 1985, tỷ lệ công nhân có học vấn trung học phổ thông là 42,5% thì năm 2003 tăng lên 62,2%, năm 2005 tăng lên 69,3% Trình độ nghề nghiệp của công nhân tuy đã được nâng cao, nhưng nhìn chung chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra Năm 1996, số công nhân chưa qua đào tạo nghề là 45,7%, năm 2005 là 25,% Năm 2010, số lao động có trình độ đại học trở lên là 5,7%, cao đẳng là 1,7%, trung cấp là 3,5%, dạy nghề 3,8% Tình trạng mất cân đối trong cơ cấu lao động kỹ thuật khá lớn Nhiều doanh nghiệp có thiết bị công nghệ cao nhưng lại thiếu công nhân lành nghề Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ tới năng suất, chất lượng sản phẩm, gây lãng phí trong đào tạo nghề

Đời sống của công nhân lao động: Những năm gần đây, các doanh nghiệp

đã từng bước đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần của người lao động Tuy nhiên, ở hầu hết các khu công nghiệp, khu chế xuất chưa tạo ra những điều kiện bảo đảm sinh hoạt văn hóa cho công nhân Nhìn chung, điều kiện làm việc của công nhân chưa được bảo đảm Nhiều công nhân phải làm việc trong môi trường bị ô nhiễm nặng như nóng, bụi, tiếng ồn, độ rung vượt tiêu chuẩn cho phép Điều đó đã tác động xấu đến sức khoẻ người lao động, gây ra các bệnh nghề nghiệp

Ý thức, tâm trạng chính trị: Hiện nay, công nhân nước ta năng động trong

công việc, nhanh chóng tiếp thu những thành tựu khoa học công nghệ hiện đại và

đã bắt đầu hình thành ý thức về giá trị của bản thân thông qua lao động Vị thế giữa công nhân lao động trong doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp ngoài nhà nước không còn cách biệt nhiều Tâm lý lấy lợi ích làm động lực là nét mới đang dần trở thành phổ biến trong công nhân Sự quan tâm hàng đầu của công nhân là việc làm, thu nhập tương xứng với lao động

Về tình hình công nhân và công đoàn Việt Nam hiện nay:

Hiện nay, tổng số công nhân trong các doanh nghiệp đến giữa năm 2006 là 11,5 triệu trong đó: Doanh nghiệp nhà nước là 1,84 triệu, doanh nghiệp FDI là 1,2 triệu, Doanh nghiệp ngoài nhà nước 2,96 triệu, cơ sở kinh doanh cá thể 5,29 triệu Tuy nhiên tình hình công đoàn ở trong các doanh nghiệp có nhiều vấn đề đáng lưu tâm:

Một là, số lượng tập hợp đoàn viên ít Số lượng kết nạp đoàn viên mới chủ

yếu trong đội ngũ cán bộ công chức và doanh nghiệp nhà nước

Hai là, tình trạng nhạt về chính trị, không quan tâm sinh hoạt chính trị, đoàn

thể trong đội ngũ công nhân ngày càng gia tăng một cách đáng ngại

Ba là, học vấn công nhân Việt Nam hiện nay tăng lên nhưng, ý thức, nhất là ý

thức tổ chức kỷ luật kém Theo thống kê từ năm 1995 đến 6/2006 đã có 1265 cuộc

đình không thông qua tổ chức công đoàn, không đúng trình tự pháp luật Trong đó đình công ở doanh nghiệp nhà nước là 87 cuộc (chiếm 6,9%), đình công ở doanh nghiệp FDI 841 cuộc (chiếm 66,5 %), Dân doanh 336 cuộc (chiếm 26,6 %)

Thực trạng giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay đã có sự phát triển về mọi mặt, song còn nhiều hạn chế, yếu kém như:

Thứ nhất, giai cấp công nhân không những bất cập so với yêu cầu phát triển

chung của thời đại mà đang thực sự bất cập với chính yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Trình độ học vấn, chuyên môn, nghề nghiệp của công nhân lao động còn thấp so với yêu cầu phát triển đất nước và đang mất cân đối nghiêm trọng trong cơ cấu lao động kỹ thuật giữa các bộ phận công nhân

Thứ hai, đời sống vật chất, tinh thần của công nhân chưa được đảm bảo, môi

trường làm việc độc hại, quyền lợi không được giải quyết một cách thỏa đáng đã dẫn đến các cuộc đình công Các cuộc đình công tự phát ngày càng gia tăng với tính chất gay gắt, phức tạp

Thứ ba, ý thức tổ chức kỷ luật, tác phong công nghiệp của một bộ phận công

nhân còn yếu Ý thức chính trị, nhận thức về luật pháp của công nhân còn hạn chế

Thứ tư, vai trò của tổ chức đảng và các đoàn thể trong các doanh nghiệp chưa

đáp ứng được sự phát triển nhanh chóng về số lượng, cơ cấu của giai cấp công nhân Công tác phát triển đảng trong công nhân chậm Hoạt động của Đoàn Thanh niên, tổ chức công đoàn còn mang tính hình thức Nhiều tổ chức công đoàn cũng chưa thực sự đứng về phía người lao động

2 Nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém

Mặc dù Ðảng có chú trọng xây dựng giai cấp công nhân, nhưng quan tâm chưa đầy đủ, chưa ngang tầm với vị trí, vai trò của giai cấp công nhân trong thời kỳ mới Bên cạnh đó, đời sống của một bộ phận công nhân còn gặp nhiều khó khăn

Công tác giáo dục, nâng cao giác ngộ giai cấp, bản lĩnh chính trị cho giai cấp công nhân chưa được chú trọng đúng mức Công tác phát triển Đảng cho đội ngũ công nhân trong hệ thống các doanh nghiệp trong cả nước, nhất là khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài còn gặp nhiều khó khăn, bất cập

Việc tổ chức và tham gia hoạt động của các tổ chức công đoàn, các tổ chức đoàn thể và chính trị - xã hội trong các hoạt động của đội ngũ công nhân còn mang nặng tính hình thức, hiệu quả chưa cao

3 Một sô phương hướng cơ bản góp phần phát triển giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay

Thứ nhất, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho công nhân lao động, đặc

biệt là người lao động ở các khu công nghiệp, khu chế xuất Từng bước thực hiện chính sách tiền lương bảo đảm đời sống cho người lao động và có tích lũy từ tiền lương Các cơ quan chức năng nhà nước và tổ chức công đoàn cần tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra để bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động, xử lý nghiêm các doanh nghiệp vi phạm quyền lợi của người lao động

Nâng cao chất lượng đời sống tinh thần cho công nhân Nhà nước cần thể chế hóa các quy định, xác định trách nhiệm rõ ràng đối với các cấp chính quyền, các doanh nghiệp trong việc chăm lo xây dựng đời sống văn hóa cho người lao động

Thứ hai, nâng cao chất lượng đào tạo nghề, phát triển đội ngũ công nhân có

trình độ cao, làm chủ được khoa học công nghệ, có kỹ năng lao động, tác phong công nghiệp, ý thức kỷ luật Cần kịp thời bổ sung, sửa đổi, xây dựng chính sách đào tạo và đào tạo lại công nhân; tạo điều kiện cho họ tự học tập nâng cao trình độ;