Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp (tt)

Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp (tt)Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp (tt)Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp (tt)Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp (tt)Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp (tt)Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp (tt)Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp (tt)Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp (tt)Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp (tt)Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp (tt)Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp (tt)

VIỆN HÀN LÂM HOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ TUYẾT LOAN

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM

Công trình được hoàn thành tại Học viện khoa học xã hội Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Bùi Thị Đào

Phản biện 1: Phó Giáo sư Tiến sĩ Phan Cảnh Hợp

Phản biện 2: Tiến sĩ Đặng Minh Đức

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện khoa học xã hội 15 giờ 50 ngày 10 tháng 10 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

An toàn thực phẩm là một vấn đề lớn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người là mối quan tâm hàng đầu của nhiều quốc gia trên thế giới Từ khi có Luật ATTP năm 2010 các Bộ, ngành đã thực hiện quản lý ATTP theo chuỗi đối với từng ngành hàng, phù hợp thông lệ quốc tế và khắc phục được tình trạng chồng chéo Nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam cũng được cộng đồng thế giới đánh giá cao như gạo, cà phê, tôm cá, rau quả, Tình trạng sử dụng, lạm dụng hóa chất, kháng sinh, chất phụ gia độc hại của nông dân, doanh nghiệp; việc sử dụng các hóa chất, chất phụ gia vượt ngưỡng cho phép hoặc sử dụng các chất cấm đang tồn tại một cách phổ biến trong tất cả các ngành: trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản, chế biến và kinh doanh thực phẩm

Trước thực trạng trên Nhà nước ta đã ban hành nhiều hệ thống văn bản QPPL về công tác ATTP nhằm xác định trách nhiệm quản lý nhà nước về ATTP của các Bộ, ngành Bộ máy tổ chức cơ quan quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương đang được kiện toàn Thực hiện phân công phân cấp và phối hợp giữa các Bộ, ngành và địa phương bước đầu phát huy hiệu quả, công tác quản lý đảm bảo ATTP có tiến bộ rõ nét ở một số mặt.Tuy nhiên, vấn đề bảo đảm ATTP còn nhiều hạn chế về chức năng quản lý chính vì thế bản thân

chọn đề tài “Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp” để nghiên cứu

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong phạm vi tìm hiểu tình hình thực trạng quản lý nhà nước về ATTP đã có nhiều bài viết của các tác giả tập trung vào các

vấn đề: An toàn thực phẩm và xu hướng tiêu dùng thực phẩm của người dân Việt Nam thời gian qua của Nguyễn Tử Chương – Nguyên Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Nông, lâm sản và thủy sản; thực trạng ATTP của Giáo sư – Tiến sĩ Phạm Duy Tường bộ Môn Dinh dưỡng – ATTP Đại học Y Hà Nội; quản lý thế nào để bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm của Giáo sư Nguyễn Lân Dũng; thực trạng quản lý nhà nước về ATTP của Tiến sĩ Nguyễn Thanh Phong – Cục trưởng cục an toàn thực phẩm.Do đó, tác giả lựa chọn đề tài "Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp" để làm luận văn thạc sĩ là không trùng lắp với các công trình khoa học đã được công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm: Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý an toàn thực phẩm tại tỉnh Đồng Tháp; đề xuất các giải pháp để tăng cường quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm ở nước ta trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Trong đề tài này, tác giả tập trung nghiên cứu những vấn đề

về ATTP dưới góc độ pháp lý, trong đó tập trung đánh giá những vấn

đề chung và các quy định pháp luật quản lý nhà nước về ATTP

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đánh giá thực trạng hoạt động quản lý nhà nước và tình hình chấp hành pháp luật của tổ chức, cá nhân trong phạm vi tỉnh Đồng Tháp như tham khảo tài liệu và bài viết về lĩnh vực an toàn thực phẩm từ trước đến nay, nhằm hoàn thiện hơn công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong giai đoạn hiện nay

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu luận văn, tác giả sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích, thống kê theo quy định của pháp luật trong công tác quản lý nhà nước về ATTP; những chủ trương, chính sách của Đảng, việc thực thi nhiệm vụ của cơ quan quản lý, việc chấp hành của tổ chức, cá nhân

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Thứ nhất, phương pháp tiếp cận hệ thống, nhằm làm rõ công tác quản lý nhà nước về ATTP Thứ hai, phương pháp nghiên cứu gián tiếp thông qua việc tổng hợp, phân tích các tài liệu, nhất là tài liệu về an toàn thực phẩm làm cơ sở đánh giá thực trạng công tác quản lý nhà nước về ATTP Thứ ba, phương pháp kết hợp lý luận và thực tiển được sử dụng xuyên suốt trong luận văn nhằm phân tích đánh giá công tác quản lý nhà nước về ATTP Thứ tư, phương pháp so sánh, để thấy điểm nổi bật trong công tác quản lý nhà nước

về ATTP tốt hơn trong thời gian tới

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn khái quát, nhìn nhận và đánh giá những tồn tại, hạn chế của địa phương, những khó khăn hạn chế trong công tác quản lý ATTP Qua đó, đề tài này được thực hiện với mong muốn góp phần hệ thống hóa việc nhìn nhận, đánh giá toàn diện, đồng bộ hơn trong công tác quản lý nhà nước góp phần hoàn thiện khung pháp luật và công tác quản lý nhà nước về ATTP

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Từ thực tiễn và cơ sở lý luận để đánh giá tổng thể thực trạng,

từ đó xây dựng những giải pháp liên quan đến công tác quản lý về ATTP nhằm thực hiện thống nhất, đồng bộ và đạt hiệu quả; tác giả mong muốn nghiên cứu này sẽ quản lý nhà nước tốt hơn; các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh thực hiện tốt các chủ trương , chính sách của Đảng pháp luật của nhà nước về ATTP để đảm bảo sức khỏe cho mọi người

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM

1.1 Khái niệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm

Thực phẩm là sản phẩm mà con người ăn, uống ở dạng tươi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản Thực phẩm không bao

gồm mỹ phẩm, thuốc lá và các chất sử dụng như dược phẩm

An toàn thực phẩm là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người Thực phẩm được ghi nhận là

an toàn cho sức khỏe khi chúng không chứa các mối nguy như vật lý, hóa học và sinh học có thể gây hại cho sức khỏe người sử dụng

Quản lý nhà nước về ATTP là hoạt động có tổ chức của nhà nước thông qua các văn bản quy phạm pháp luật, các công cụ chính sách của nhà nước sẽ tác động đến tình hình thực hiện ATTP của các

tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh và người tiêu dùng nhằm định hướng, dẫn dắt các chủ thể này thực hiện tốt các vấn đề về an ATTP

1.2 Vai trò của quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm

Trước hết là xây dựng hệ thống quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động sản xuất kinh doanh bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm.Thông qua việc hoạch định và ban hành các văn bản pháp luật

có liên quan đến ATTP hướng dẫn các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm có định hướng để sản xuất thực phẩm sạch, đảm bảo an toàn Hai là, xây dựng và kiểm soát hoạt động của các cơ quan quản lý, các phòng kiểm nghiệm, xét nghiệm đủ sức giám sát toàn bộ quá trình sản xuất, thực hiện hoạt động phân tích, xét nghiệm.Ba là, việc bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng và hợp pháp của người tiêu dùng Bốn là, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp

luật về vệ sinh ATTP đối với những tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh không đảm bảo chất lượng an toàn cho sức khỏe người sử dụng Năm là, vai trò không thể thiếu của quản lý nhà nước về ATTP

là việc đảm bảo lợi ích quốc gia, dân tộc Sáu là, đề ra quy hoạch, kế hoạch tổng thể, đáp ứng những cân đối lớn của toàn bộ nền kinh tế, tránh hiện tượng đầu tư dàn trải

1.3 Nội dung quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm

Nhà nước quản lý về ATTP thông qua việc ban hành các văn bản pháp luật về cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương; thực hiện phân công, phân cấp và phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương; thanh tra, kiểm tra, xử lý những trường hợp vi phạm trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm.Những nội dung cụ thể trong quản lý nhà nước về ATTP:

Một là, quản lý ATTP trong sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, bảo quản thực phẩm tươi sống trong chăn nuôi, giết mổ, vận chuyển, bày bán, kiểm dịch động vật, kiểm tra vệ sinh thú y đối với động vật và sản phẩm động vật Hai là, Quản lý ATTP trong xuất khẩu, nhập khẩu thực phẩm Bộ Nông nghiệp và PTNT đã hỗ trợ các doanh nghiệp giải quyết các rào cản kỹ thuật các thị trường nhập khẩu, duy trì và mở rộng thêm các thị trường mới.Ba là, quản lý ATTP trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm việc cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP đối với cơ sở chế biến, kinh doanh thực phẩm, cấp giấy tiếp nhận bản công bố hợp quy, giấy xác nhận phù hợp quy định ATTP Bốn là, quản lý ATTP đối với thực phẩm biến đổi gen Bộ Nông nghiệp và PTNT đã ban hành Thông tư số 02/2014/TT-BNNPTNT ngày 24/01/2014 quy định trình tự, thủ tục cấp và thu hồi giấy xác nhận thực vật biến đổi gen đủ điều kiện sử dụng thực phẩm, thức ăn chăn nuôi.Năm là, việc kiểm soát các nguy

cơ gây mất ATTP đã được các Bộ, ngành thiết lập triển khai hàng năm để phục vụ cho công tác quản lý ATTP Sáu là, việc kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm pháp luật về ATTP hàng năm được thực hiện theo kế hoạch của Ban chỉ đạo liên ngành Trung ương về ATTP, trong đó tập trung vào các dịp lễ, tết, tháng hành động vì ATTP và dịp tết trung thu

1.4 Chủ thể quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm

Chức năng quản lý nhà nước về ATTP tại Trung ương được giao cho 03 Bộ: Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và PTNT, Bộ Công Thương Tại địa phương, trách nhiệm quản lý nhà nước về ATTP thuộc về Ủy ban nhân dân các cấp Bộ Y tế được giao trách nhiệm quản lý chung về ATTP đồng thời quản lý vấn đề ATTP trong suốt quá trình sản xuất, chế biến, bảo quản, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, kinh doanh đối với chất phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, nước uống đóng chai, nước khoáng thiên nhiên, thực phẩm chức năng và các thực phẩm khác theo quy định của Chính phủ Đồng thời, Bộ Y tế quản lý về ATTP đối với các dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng thực phẩm trong quá trình sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm thuộc lĩnh vực được phân công quản lý Bộ Nông nghiệp và PTNT được giao trách nhiệm quản lý ATTP trong suốt quá trình sản xuất, thu gom, giết mổ, sơ chế, chế biến, bảo quản, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, kinh doanh đối với ngũ cốc, thịt, các sản phẩm từ thịt; thủy sản và sản phẩm thủy sản; rau, củ, quả và sản phẩm rau, củ, quả; trứng và các sản phẩm từ trứng; sữa tươi nguyên liệu, mật ong và các sản phẩm từ mật ong, thực phẩm biến đổi gen, muối và các nông sản thực phẩm khác Bộ Nông nghiệp và PTNT quản lý ATTP đối với các dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng thực phẩm trong quá trình sản xuất, chế biến, kinh doanh thực

phẩm thuộc lĩnh vực được phân công quản lý Bộ Công thương được giao trách nhiệm quản lý ATTP trong suốt quá trình sản xuất, sơ chế, chế biến, bảo quản, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, kinh doanh đối với các loại rượu, bia, nước giải khát, sữa chế biến, dầu thực vật, sản phẩm chế biến bột, tinh bột và các sản phẩm khác theo quy định của Chính phủ Tại các địa phương theo luật ATTP trách nhiệm quản

lý nhà nước về ATTP thuộc về UBND các cấp

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm tại Đồng Tháp

1.5.1 Yếu tố pháp luật

Từ khi Luật ATTP năm 2010 có hiệu lực thì công tác quản lý nhà nước về ATTP đã từng bước đi vào ổn định và đạt được những kết quả nhất định Bên cạnh Luật ATTP hệ thống các Nghị định, Thông tư liên tịch, Thông tư đã được ban hành và thực thi

1.5.2 Yếu tố nhận thức

Làm thế nào để nâng cao nhận thức của chính người tiêu dùng, để họ thực sự thấy vấn đề ATTP là cần thiết và sẵn sàng trả tiền nhiều hơn cho các sản phẩm an toàn hơn Ý thức của người tiêu dùng là quan trọng nhất trong việc lựa chọn thực phẩm an toàn Bên cạnh việc cần thường xuyên theo dõi thông tin trên báo, đài, tivi để nắm các thông tin thì việc chủ động lựa chọn thực phẩm sạch và kiên quyết nói không đối với những thực phẩm không an toàn gây hại đến chính sức khỏe người tiêu dùng là góp phần xây dựng an toàn cho xã hội và bảo vệ sức khỏe cho mọi người

1.5.3 Yếu tố tổ chức, bộ máy; trình độ năng lực của cán

bộ, công chức

Bộ máy quản lý là một trong những nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý nhà nước về ATTP Việc tổ chức tốt một bộ máy triển khai có tính quyết định đến việc thực thi và hoàn thành các nhiệm vụ được giao Hiện nay ở Trung ương, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về ATTP, Bộ Y tế chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về ATTP

Các bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công thương, cơ quan ngang bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm phối hợp với Bộ Y tế thực hiện quản lý nhà nước về ATTP Ở địa phương Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý nhà nước về ATTP trong phạm vi địa phương Cơ quan tham mưu chuyên môn cho Ủy ban nhân dân Tỉnh và quản lý trực tiếp lĩnh vực ATTP là Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Công Thương

Việc phân công nhiều Bộ quản lý nhà nước về ATTP hiện nay khá cồng kềnh về tổ chức, còn chồng chéo với nhau về phạm vi trách nhiệm và thiếu một cơ chế phối hợp hiệu quả Cán bộ, công chức làm việc trong lĩnh vực ATTP còn thiếu về số lượng và yếu về chuyên môn Cán bộ, công chức đều thực hiện phương thức vừa làm vừa học, tích lũy dần kiến thức, kinh nghiệm thực tế trong quá trình công tác

1.5.4 Yếu tố khoa học công nghệ , thông tin

Việc ứng dụng khoa học công nghệ, thông tin đã có những ảnh hướng đến công tác quản lý nhà nước về ATTP cụ thể đó là áp dụng những thành tựu khoa học tiên tiến vào quá trình sản xuất chế biến nông lâm sản và thủy sản nhằm làm tăng sản lượng cây trồng, vật nuôi, giảm chi phí, tăng lợi nhuận cho tổ chức cá nhân trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.Tuy nhiên, trên thực tế vì mục đích lợi

nhuận các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh đã sử dụng hóa chât, chất phụ gia vượt quá giới hạn cho phép Các cơ quan quản lý nhà nước về ATTP khi kiểm tra muốn phát hiện ra các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh có sử dụng hóa chất, chất cấm phải dùng đến các máy móc thiết bị trong hoạt động kiểm nghiệm , xét nghiệm, phân tích các hàm lượng sử dụng hóa chất, tồn dư thuốc bảo vệ thực vật , chất cấm, chất phụ gia được sử dụng trong sản xuất, kinh doanh, thực phẩm Việc áp dụng các máy móc thiết bị hiện đại trong các phòng kiểm nghiệm sẽ giúp các cơ quan quản lý về ATTP phân tích

được hầu hết các chỉ số về ATTP theo quy định của quốc tế

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC

PHẨM TẠI TỈNH ĐỒNG THÁP

2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm tại Đồng Tháp

2.1.1 Yếu tố kinh tế - xã hội

Đồng Tháp là một tỉnh nằm ở miền Tây Nam Bộ, thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long Tỉnh Đồng Tháp nằm ở cửa ngõ của sông Tiền, có đường biên giới giáp với Campuchia có chiều dài hơn

50 km với 4 cửa khẩu, trong đó có 2 cửa khẩu quốc tế là Thường Phước và Dinh Bà

Tỉnh Đồng Tháp có đường biên giới quốc gia giáp với Campuchia với chiều dài khoảng 50 km từ Hồng Ngự đến Tân Hồng,

với 4 cửa khẩu là Thông Bình, Dinh Bà, Mỹ Cân và Thường Phước

Hệ thống đường quốc lộ 30, 80, 54 cùng với quốc lộ N1, N2 gắn kết Đồng Tháp với thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh trong khu vực

Tỉnh Đồng Tháp có 12 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 2 thành phố, 1 thị xã và 9 huyện Tổng diện tích là 3.378,8 km2 , tổng dân số là 1.680.300 người, mật độ dân cư là 497 người/ km2

Do vị trí kinh tế xã hội trên đã tạo điều kiện thuận lợi cho tỉnh Đồng Tháp trong hoạt động xuất khẩu những mặt hàng chủ lực của tỉnh như gạo, thủy sản đông lạnh, bánh phồng tôm; sản lượng xuất khẩu năm sau cao hơn năm trước Bên cạnh những thế mạnh trên hoạt động nhập khẩu của tỉnh gặp không ít khó khăn do các sản phẩm thực phẩm nhập khẩu theo diện hàng hóa trao đổi cư dân biên giới (tiểu ngạch), nhập lậu qua các đường mòn, lối mở biên giới không được kiểm tra chất lượng ATTP, phụ gia thực phẩm không có