Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang (tt)

Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang (tt)Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang (tt)Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang (tt)Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang (tt)Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang (tt)Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang (tt)Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang (tt)Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang (tt)Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang (tt)Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang (tt)Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang (tt)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VĂN TIẾN

TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN TỈNH TIỀN GIANG

Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự

Mã số: 60.38.01.04

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2017

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Hồ Sỹ Sơn

Phản biện 1: TS Đặng Quang Phương

Phản biện 2: TS Trần Thị Quang Vinh

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc

sĩ họp tại Học viện khoa học xã hội lúc 15 giờ 00 ngày 10 tháng 10 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ở bất kỳ quốc gia nào, ngành giao thông luôn có vị trí và vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, xã hội Nhận thức được điều đó, trong những năm qua, dù điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn nhưng Đảng, Nhà nước ta vẫn luôn quan tâm đầu tư mạnh mẽ cho ngành này Xác định đây là ngành kinh tế mũi nhọn, tạo tiền đề cho sự phát triển các ngành kinh tế khác

Mặc dù vậy, cùng với sự phát triển thì tình hình TNGT nói chung và TNGT đường bộ nói riêng đã và đang diễn biến hết sức phức tạp Trước tình hình đó, Đảng, Nhà nước và các cơ quan chức năng đã có nhiều giải pháp nhằm làm giảm, hạn chế đến mức thấp nhất số vụ TNGT có thể xảy ra Tuy nhiên, trên thực tế, số vụ TNGT vẫn chưa có chiều hướng suy giảm mà đáng báo động hơn số vụ TNGT đặc biệt nghiêm trọng xảy ra ngày càng nhiều

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình hình TNGT tăng mà chủ yếu là các điều kiện bảo đảm cho sự thống nhất trong hoạt động giao thông chưa đồng bộ Cụ thể, phương tiện giao thông các loại đều tăng nhưng chất lượng chưa đảm bảo Hạ tầng giao thông phát triển nhanh, mạnh nhưng chất lượng còn kém, nhiều loại đường và công trình phục vụ cho giao thông đã xuống cấp chưa được sửa chữa kịp thời Người tham gia giao thông tăng cao nhưng ý thức khi tham gia giao thông còn kém Mặt khác, việc xử lý các hành vi vi phạm, tội phạm trong lĩnh vực này của cơ quan nhà nước còn thiếu nghiêm minh, chưa mang tính răn đe cao Từ đó, chưa thật sự có giải pháp quyết liệt nhằm ngăn chặn và đẩy lùi TNGT

Ngoài ra, việc quy định tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ tại điều 202 Luật sửa đổi, bổ sung

một số điều của BLHS năm 2009 còn nhiều điểm, khoản chưa cụ thể,

rõ ràng Trong khi trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của một số Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán chưa cao

Do vậy, chúng ta cần nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ Từ

đó tìm ra những khó khăn, bất cập và nguyên nhân của chúng Kịp thời có những giải pháp nhằm bảo đảm áp dụng đúng quy định của pháp luật hình sự về tội phạm này trong thời gian tới

Chính vì vậy, tác giả chọn nghiên cứu đề tài “Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang” làm luận văn Thạc sĩ

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm qua đã có nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học và cán bộ làm công tác thực tiễn, đó là các giáo trình của các trường đại học, các luận án, luận văn, sách báo, tạp chí, tài liệu tham khảo… đề cập đến loại tội phạm này

Thế nhưng, có một số chủ yếu nghiên cứu về những vấn đề

cơ sở lý luận chung về tội phạm này Một số công trình chủ yếu nghiên cứu dưới góc độ tội phạm học Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, trong phạm vi 02 cấp của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tiền Giang chưa có công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện ở cả góc độ lý luận và thực tiễn đối với tội danh này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

của BLHS năm 2015 và một số giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định của pháp luật hình sự về tội nói trên

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích khái niệm, các dấu hiệu pháp lý cũng như các quy định của pháp luật hình sự về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ từ trước năm 1985 đến năm 2015

- Nghiên cứu thực tiễn ĐTD và QĐHP đối với tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Tiền Giang, từ đó tìm ra được những khó khăn, vướng mắc trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử về tội phạm này

- Lập luận và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự cũng như các giải pháp khác nhằm bảo đảm áp dụng đúng quy định của pháp luật hình sự về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn lấy các quan điểm khoa học, quy định của pháp luật hình sự và thực tiễn xét xử tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ tại Tòa án 02 cấp tỉnh Tiền Giang

để nghiên cứu các nội dung nghiên cứu của đề tài Tuy nhiên, dù điều luật đã đổi tên nhưng chưa có hiệu lực trên thực tế nên luận văn chủ yếu nghiên cứu tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ trên cơ sở có sự so sánh với điều 260 BLHS năm

2015

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu dưới góc độ chuyên ngành luật hình

sự và tố tụng hình sự Bên cạnh, các số liệu về tội vi phạm quy định

về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ, tác giả còn viện dẫn các ví dụ chứng minh hành vi vi phạm của người tham gia giao thông đường bộ từ thực tiễn của tỉnh Tiền Giang trong thời gian từ năm

2012 đến năm 2016 để làm cơ sở cho việc so sánh, nhận thức và áp dụng đúng điều 260 của BLHS năm 2015 Do nội dung của áp dụng pháp luật rất rộng nên luận văn chỉ tập trung vào vấn đề ĐTD và QĐHP

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận nghiên cứu

Luận văn lấy phép duy vật biện chứng và phép duy vật lịch

sử của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về tội phạm, hình phạt; về phòng, chống tội phạm; về cải cách tư pháp; về quyền con người và bảo vệ quyền con người làm phương pháp luận để nghiên cứu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng trong một tổng thể các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: thu thập tài liệu, phân tích, hệ thống, chứng minh để so sánh nghiên cứu các nội dung của đề tài

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn nghiên cứu tương đối đầy đủ và toàn diện từ những vấn đề lý luận đến thực tiễn xét xử về tội vi phạm quy định điều khiển phương tiện giao thông đường bộ của Tòa án 02 cấp tỉnh Tiền Giang Tác giả đã nêu ra những hạn chế, bất cập trong các quy định của pháp luật, những hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng pháp luật Từ đó, đưa ra đề xuất sửa đổi, bổ sung điều 260 của BLHS năm 2015 cũng như giải pháp nâng cao hiệu quả của hoạt động ĐTD

và QĐHP đối với loại tội phạm này

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Những kết quả nghiên cứu của luận văn có một ý nghĩa nhất định nhằm góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật đối với loại tội phạm này Qua đó, góp một phần nhỏ công sức vào công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm Ngoài ra,luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho đội ngũ những người THTT như Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán…trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo, danh mục các chữ viết tắt và danh mục các bảng biểu, luận văn

có kết cấu gồm 03 chương, cụ thể như sau:

Chương 1: Những vấn đề lý luận và quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Chương 2: Thực tiễn định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Tiền Giang

Chương 3: Các yêu cầu và giải pháp bảo đảm định tội danh

và quyết định hình phạt đúng đối với tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH

VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ

1.1 Những vấn đề lý luận về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1.1.1 Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1.1.1.1 Khái niệm tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là hành vi của người tham gia giao đường bộ vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ, do người có năng lực và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện một cách vô ý, gây thiệt hại cho tính mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khỏe, tài sản của người

về tính mạng, sức khỏe và tài sản của người khác

* Mặt khách quan của tội phạm

- Hành vi khách quan của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là hành vi vi phạm các quy định về ATGTĐB

- Hậu quả nguy hiểm cho xã hội của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là gây thiệt hại cho tính mạng, sức

khỏe, tài sản của người khác

* Chủ thể của tội phạm này là người điền khiển, người sử dụng phương tiện tham gia giao thông đường bộ, người điều khiển, dẫn dắt súc vật và người đi bộ Độ tuổi chịu TNHS của tội phạm này

là người từ đủ 16 tuổi trở lên và có NLTNHS

* Mặt chủ quan của tội phạm: Lỗi của người vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là lỗi vô ý (vì quá tự tin hoặc cẩu thả)

1.1.2 Phân biệt tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ với một số tội phạm khác

1.1.2.1 Phân biệt tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ với tội giết người quy định tại điều 123 BLHS năm

2015

- Giống nhau: Chủ thể của tội phạm đều do những người có NLTNHS và đủ tuổi chịu TNHS thực hiện và động cơ, mục đích đều không phải là dấu hiệu bắt buộc

- Khác nhau về mặt khách thể, mặt khách quan, mặt chủ quan của tội phạm

1.1.2.2 Phân biệt tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ với tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác quy định tại điều 138 BLHS năm 2015

- Giống nhau: Chủ thể của tội phạm là những người có NLTNHS và đủ tuổi chịu TNHS và tội phạm được thực hiện bởi hình thức lỗi vô ý, bao gồm cả lỗi vô ý vì quá tự tin hoặc cẩu thả

- Khác nhau về mặt khách thể, mặt khách quan của tội phạm

1.1.2.3 Phân biệt tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ với tội đua xe trái phép quy định tại điều 266 BLHS năm 2015

- Giống nhau: đều do chủ thể có NLTNHS và đủ tuổi chịu TNHS thực hiện và đều xâm phạm đến an toàn công cộng, trật tự công cộng và đe dọa xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe và tài sản của người khác

- Khác nhau về mặt khách thể, mặt khách quan, mặt chủ quan của tội phạm

1.2 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1.2.1 Trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985

Trước khi có BLHS năm 1985, tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ chưa được quy định thành một tội độc lập Đến năm 1976, Chính phủ mới ban hành một văn bản dưới dạng Sắc luật quy định về tội phạm và hình phạt đối với tội này Tuy nhiên, hình phạt đối với tội phạm này có thể xử phạt đến tử hình, dù thực tiễn chưa áp dụng trường hợp nào

1.2.2 Trong Bộ luật hình sự năm 1985

Ngày 27/6/1985, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa VII đã thông qua BLHS Việt Nam và đây cũng chính là BLHS đầu tiên của nước ta Tuy nhiên, Điều 186 BLHS năm 1985 còn bộc lộ hạn chế đó

là quy định 04 loại hành vi trong 04 lĩnh vực về đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường không có đặc điểm kỹ thuật và yêu cầu bảo đảm an toàn rất khác nhau trong cùng một điều luật Điều này đã ảnh hưởng đến việc xác định tính chất và mức độ nguy hiểm cũng như phân hóa TNHS của hành vi phạm tội

1.2.3 Trong Bộ luật hình sự năm 1999

So với điều 186 BLHS năm 1985, điều 202 BLHS năm 1999có nhiều điểm tiến bộ:

- Lần đầu tiên tội này được quy định thành một điều luật độc

lập, có tên gọi riêng, cụ thể và rõ ràng với quy định có CTTPCB trong điều luật

- Việc quy định thành một tội độc lập sẽ cụ thể hóa được các dấu hiệu của chủ thể tội phạm Từ đó quy định loại và mức hình phạt tương xứng

1.2.4 Trong Bộ luật hình sự năm 2015

So với Điều 202 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS năm 2009 thì điều 260 của BLHS năm 2015 có những tiến bộ đáng ghi nhận sau:

- Sửa tên gọi của điều luật thành tội “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” Việc sửa đổi này một mặt làm cho

tên điều luật ngắn gọn hơn, mặt khác bao hàm đầy đủ các chủ thể phải chịu TNHS

- Đã định lượng hóa hậu quả trong CTTPCB và cấu thành tăng nặng

Chương 2 THỰC TIỄN ĐỊNH TỘI DANH VÀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT ĐỐI VỚI TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN

TỈNH TIỀN GIANG 2.1 Thực tiễn định tội danh tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Tiền Giang

2.1.1 Cách tiếp cận để nhận diện thực tiễn định tội danh tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

2.1.1.1 Khái niệm định tội danh

Định tội danh đối với tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là một trong những dạng hoạt động áp dụng pháp luật hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền theo quy định pháp luật để xem xét, đánh giá, phân tích một hành vi phạm tội có thỏa mãn những dấu hiệu của cấu thành tội vi phạm quy định

về tham gia giao thông đường bộ hay không, nếu đúng thì nó thuộc điểm, khoản nào của điều 260 Bộ luật hình sự năm 2015 và đưa ra

kết luận bằng một văn bản áp dụng pháp luật

2.1.1.2 Các trường hợp định tội danh đối với tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

* Định tội danh theo cấu thành tội phạm cơ bản:

- Định tội danh theo khách thể của tội phạm

- Định tội danh theo mặt khách quan của tội phạm

- Định tội danh theo chủ thể của tội phạm

- Định tội danh theo mặt chủ quan của tội phạm

* Định tội danh theo cấu thành tội phạm tăng nặng theo quy định tại khoản 2 điều 260 BLHS

+ Điểm a khoản 2 điều 260 BLHS quy định: “Không có giấy phép lái xe theo quy định”

+ Điểm b khoản 2 điều 260 BLHS năm 2015 quy định:

“Trong tình trạng có sử dụng rượu, bia mà trong máu hoặc hơi thở

có nồng độ cồn vượt quá mức quy định hoặc có sử dụng chất ma túy

hoặc các chất kích thích mạnh khác mà pháp luật cấm sử dụng”

+ Điểm c khoản 2 điều 260 BLHS năm 2015 quy định:

“Gây tai nạn rồi bỏ chạy để trốn tránh trách nhiệm hoặc cố ý không giúp người bị nạn”.

+ Điểm d khoản 2 điều 260 BLHS năm 2015 quy định:

“Không chấp hành hiệu lệnh của người điều khiển hoặc hướng dẫn giao thông”

+ Điểm đ, e, g và h khoản 2 điều 260 BLHS năm 2015 quy

định: làm chết 02 người; gây thương tích hoặc tổn hại cho sức khỏe của 02 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người 61% trở lên; gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên

mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%; gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng

* Định tội danh theo cấu thành tội phạm tăng nặng theo quy định tại khoản 3 điều 260 BLHS

2.1.2 Thực tiễn định tội danh tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Tiền Giang

2.1.2.1 Khái quát tình hình xét xử tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Tiền Giang

Theo số liệu thống kê, trong 05 năm từ năm 2012 đến 2016, tổng số tội phạm xảy ra trên địa bàn tỉnh Tiền Giang là 4732 vụ, với

7515 bị cáo, trung bình mỗi năm xảy ra 946 vụ Trong đó, tội vi