Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh (tt)

Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh (tt)Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh (tt)Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh (tt)Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh (tt)Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh (tt)Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh (tt)Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh (tt)Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh (tt)Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh (tt)Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh (tt)Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh (tt)Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh (tt)Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh (tt)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội Người hướng dẫn khoa học: TS Đinh Xuân Nam

Phản biện 1: TS ĐẶNG QUANG PHƯƠNG

Phản biện 2: PGS.TS HOÀNG THỊ MINH SƠN

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội 10 giờ 30 ngày

12 tháng 10 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bình Tân là quận ven của Thành phố Hồ Chí Minh được thành lập trên cơ sở Nghị định số 130/2003/NĐ-CP ngày 05/11/2003 của Chính phủ, trên cơ sở chia tách từ huyện Bình Chánh cũ Có vị trí địa lý là cầu nối giữa Thành phố Hồ Chí Minh với các tỉnh miền Tây có tốc độ phát triển kinh tế vượt bật trong những năm qua Song song với sự phát triển của xã hội, điều đáng quan tâm chính là tình hình tội phạm của quận Bình Tân cũng diễn biến ngày càng phức tạp

và có chiều hướng gia tăng Đặc biệt những năm gần đây nhóm tội phạm xâm phạm sở hữu chiếm tỉ lệ tội phạm cao nhất so với các nhóm tội phạm khác (chiếm khoảng trên dưới 65%) Trong BLHS có rất nhiều tội danh quy định yếu tố giá trị tài sản bị xâm phạm (hư hỏng, huỷ hoại, chiếm đoạt, chiếm giữ, sử dụng trái phép ) là một trong những dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm Vì vậy, việc xác định giá trị tài sản bị xâm phạm có ý nghĩa quan trọng và mang tính bắt buộc để xác định hành vi xâm phạm về tài sản có phải là tội phạm hay không Xuất phát từ nhận thức đó, nhằm góp phần hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về quyết định hình phạt cũng như góp phần giải quyết những vướng mắc trong việc quyết định hình phạt, bồi thường thiệt cho người bị thiệt hại đối với các tội xâm phạm sở hữu từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ

Chí Minh, tác giả chọn vấn đề “Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn thạc

sĩ luật học là đáp ứng yêu cầu khách quan hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu là tội phạm có tính chất nhạy cảm cao, phức tạp và đã được một nhà luật học đề cập đến trong một số sách chuyên khảo, giáo trình, tạp chí

Qua nghiên cứu, tác giả nhận thấy có một số công trình nghiên cứu tiêu biểu có liên quan đến đề tài luận văn, đó là:

Nhóm các sách, bài viết của các tác giả đăng trên các tạp chí chuyên ngành có TS Đỗ Văn Đương, TS Lê Hữu Thể, ThS Nguyễn Thị Thủy (2013) Những vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách của việc đổi mới thủ tục tố tụng hình sự đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, Nxb chính trị quốc gia; Ths Vũ Mạnh Thông, Luật sư Nguyễn Ngọc Điệp (2009) Bình luận Bộ luật tố tụng hình sự, Nxb Lao động;

TS Võ Thị Kim Oanh (2016) Bình luận Bộ luật tố tụng hình sự, Nxb Hồng Đức

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về việc xác định giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt, qua đó, đưa ra giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện các quy định pháp luật về xác định giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt và đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của pháp luật hình sự, tố tụng hình sự trong thời gian tới

Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống những vấn đề

về lý luận, quy định của pháp luật về hoạt động định giá tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

- Phân tích, đánh giá thực trạng tình hình hoạt động định giá tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt trong các

vụ án hình sự xảy ra trên địa bàn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh

- Đề xuất những giải pháp khả thi, phù hợp để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động định giá tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn của việc xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu

có tính chiếm đoạt

Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu thực tiễn thông qua các số liệu về định giá tài sản đối với các tội xâm phạm sở hữu trên địa bàn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh thông qua các bản án và các báo cáo công

tác của HĐĐGTS, CQĐT, VKS, TAND quận Bình Tân, Thành phố

Hồ Chí Minh trong năm năm, từ năm 2012 đến năm 2016

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận

Luận văn dựa trên phương pháp luận là phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác-Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước về chính sách hình sự trong đấu tranh phòng chống tội phạm

Phương pháp nghiên cứu

Quá trình thực hiện luận văn sử dụng các phương pháp cụ thể sau đây:

Phương pháp khảo sát;

Phương pháp đối chiếu so sánh;

Phương pháp phân tích tổng hợp;

Phương pháp phỏng vấn trực tiếp các ĐTV, KSV, TP có nhiều kinh nghiệm trong việc điều tra, truy tố, xét xử các vụ án xâm phạm sở hữu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Về mặt lý luận

Kết quả nghiên cứu của luận văn này góp phần hoàn thiện về

lý luận về định giá tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

Về mặt thực tiễn

Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo, nghiên cứu khoa học

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về định giá tài sản trong

các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

Chương 2: Thực tiễn định giá tài sản trong các tội xâm

phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3: Các giải pháp nhằm bảo đảm định giá tài sản

đúng trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN TRONG CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU

CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT 1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của việc định giá tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

1.1.1 Khái niệm

Là việc cơ quan, tổ chức có trình độ chuyên môn, có chức năng định giá tài sản hoặc được giao nhiệm vụ thực hiện việc định giá tài sản được quy đổi thành tiền theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng, để phục vụ cho việc giải quyết vụ án hình sự theo đúng trình tự thủ tục quy định pháp luật

1.1.2 Đặc điểm của định giá tài sản

- Thứ nhất, định giá hay thẩm định giá là sự ước tính giá trị

tài sản tại thời điểm nhất định Giá trị của tài sản được xác định là giá trị theo thị trường

- Thứ hai, định giá tài sản được biểu hiện chủ yếu bằng hình

thái tiền tệ

- Thứ ba, định giá hay thẩm định giá việc ước tính giá trị đó

phải được đặt trong một địa điểm, một thị trường nhất định với những điều kiện nhất định và tại một thời điểm cụ thể

- Thứ tư, định giá hay thẩm định giá được thực hiện theo

những yêu cầu và mục đích nhất định của chủ thể yêu cầu

- Thứ năm, việc thẩm định giá phải tuân thủ theo những tiêu

chuẩn thẩm định giá và phương pháp thẩm định giá nhất định

- Thứ sáu, thẩm định giá đòi hỏi tính chuyên môn, nghiệp vụ

thẩm định giá

- Thứ bảy, định giá hay thẩm định giá được thực hiện dựa

trên cơ sở sử dụng các dữ liệu, các yếu tố của thị trường

1.1.3 Ý nghĩa của việc định giá tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

Với những sự chỉnh lý, sửa đổi bổ sung lần này BLTTHS năm 2015 đã khắc phục được hạn chế, thiếu sót trong các quy định

về chứng cứ từ thực tiễn thi hành của BLTTHS năm 2003; tạo hành lang pháp lý cho quá trình thu thập, kiểm tra đánh giá chứng cứ đồng thời góp phần điều tra, truy tố, xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật

1.2 Cơ sở pháp lý của việc định giá tài sản trong các tội

xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

1.2.1 Quy định pháp luật về tài sản

Thứ nhất, các quy định của Bộ luật dân sự về tài sản

Thứ hai, pháp luật có liên quan về giấy tờ có giá (cổ phiếu,

trái phiếu )

Thứ ba, các văn bản pháp luật quy định về kim khí quý, đá

quý

Thứ tư, quy định của pháp luật hình sự về tài sản

1.2.2 Quy định pháp luật về định giá tài sản

BLTTHS năm 2015 đã có những thay đổi, bổ sung quan trọng theo hướng quy định rõ hơn những vấn đề cần phải chứng

minh, mở rộng các loại nguồn chứng cứ… Đặc biệt, “Kết luận định giá tài sản” được quy định là một trong những nguồn chứng cứ quan

trọng của quá trình chứng minh Trong một số trường hợp cụ thể, nhất là đối với các tội xâm phạm sở hữu việc định giá tài sản là hết sức quan trọng, làm cơ sở cho cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết

vụ án, khi vụ án không thể xác định chính xác giá trị tài sản bị xâm phạm là bao nhiêu Ngoài ra, kết luận định giá tài sản cũng là một trong những yếu tố để xác định căn cứ để buộc tội hoặc minh oan cho người vô tội Xuất phát từ tầm quan trọng của các kết luận định giá tài sản khi giải quyết các vụ án hình sự và một số khó khăn vướng mắc trong thực tiễn thi hành BLTTHS năm 2003, trong một

số vụ án cần phải định giá tài sản, BLTTHS năm 2015 đã bổ sung thêm nguồn chứng cứ mới đó là “Kết luận định giá tài sản” được quy định tài Điều 101 BLTTHS năm 2015

Không dừng lại việc bổ sung quy định “Kết luận định giá tài sản” là một trong những nguồn chứng cứ quan trọng của quá trình chứng minh vụ án, kết luận định giá tài sản cũng là một trong những yếu tố để xác định căn cứ để buộc tội hoặc minh oan cho người vô tội BLTTHS năm 2015 khẳng định người định giá tài sản phải có chuyên môn về định giá tài sản, quy định quyền hành và trách nhiệm của người thực hiện công việc định giá tài sản, theo quy định tại

khoản 1 Điều 69 BLTTHS “Người định giá tài sản là người có kiến thức chuyên môn về lĩnh vực giá, được cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng yêu cầu định giá tài sản theo quy định của pháp luật”

Theo Luật giám định tư pháp năm 2012 quy định tại khoản 1

Điều 2 “Giám định tư pháp là việc người giám định tư pháp sử dụng kiến thức, phương tiện, phương pháp khoa học, kỹ thuật, nghiệp vụ

để kết luận về chuyên môn những vấn đề có liên quan đến hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự, giải quyết vụ việc dân

sự, vụ án hành chính theo trưng cầu của cơ quan tiến hành tố tụng,

người tiến hành tố tụng hoặc theo yêu cầu của người yêu cầu giám định theo quy định của Luật này”

Theo Luật giá số 11/2012/QH13 ngày 20/06/2012 thì không quy định các vấn đề liên quan đến việc xác định giá trị tài sản trong các vụ án hình sự, mà chỉ quy định liên việc đến các vấn đề thẩm định giá để xác định giá trị một tài sản trong việc kinh doanh hay thực hiện việc đầu tư sản xuất, bán đấu giá tài sản Luật giá năm

2012 chỉ phục vụ chủ yếu cho việc xác định giá trị tài sản để thực hiện việc giao kết hoặc thỏa thuận dân sự, phục vụ công tác quản lý giá của nhà nước, các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp tiến hành các hoạt động thẩm định giá tài sản

1.3 Phương thức định giá tài sản

1.3.1 Quy trình định giá tài sản bị xâm phạm

Để giải quyết những vấn đề liên quan đến tài sản trong tố tụng hình sự, theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng, việc định giá tài sản sẽ được tiến hành thông qua Hội đồng định giá tài sản Nhằm đảm bảo sự khách quan, trung thực trong việc định giá tài sản, Nghị định 26/2005/NĐ-CP ngày 02/03/2005 của Chính phủ

và Thông tư 55/2006/TT-BTC ngày 22/6/2006 của Bộ Tài chính đã hướng dẫn Hội đồng định giá định giá tài sản dựa trên những nguyên tắc như đã phân tích nêu trên và quy trình định giá

1.3.2 Các trường hợp định giá tài sản bị xâm phạm

Trong BLHS có rất nhiều tội danh quy định yếu tố giá trị tài sản bị xâm phạm là một trong những dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm Vì vậy, việc định giá tài sản bị xâm phạm có ý nghĩa quan trọng và mang tính bắt buộc để xác định hành vi xâm phạm về tài sản

có phải là tội phạm hay không Bên cạnh đó, việc định giá tài sản còn

là căn cứ để xác định khung hình phạt; đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội khi lượng hình và xác định mức bồi thường cho người bị thiệt hại

1.3.3 Các căn cứ định giá tài sản bị xâm phạm

BLHS năm 1999 đã được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá X, kỳ họp thứ 6 thông qua ngày 21/12/1999 quy định tại chương XIV về các tội xâm phạm sở hữu bao gồm 13 Điều (từ Điều 133 đến Điều 145) So với BLHS năm

1988, thì BLHS năm 1999 đã quy định cụ thể và đầy đủ về định lượng tài sản bị xâm phạm để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm Tại chương XIV, có 9 Điều (từ Điều 137 đến Điều 145) quy định cụ thể giá trị tài sản bị xâm phạm là tình tiết định tội, còn 4 Điều (từ Điều 133 đến Điều 136) thì giá trị tài sản bị xâm hại chỉ có tính chất định khung hình phạt

Để có căn cứ định giá tài sản bị xâm phạm, các cơ quan tiến hành tố tụng thường căn cứ vào biên bản giám định tư pháp của cơ quan chuyên môn để định giá tài sản làm cơ sở xác định một hành vi

có bị xử lý về mặt hình sự, hay chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, hoặc mức độ nguy hiểm của hành vi đó Vậy cần phải xem xét các văn bản liên quan đến giám định tư pháp bao gồm: Bộ luật tố tụng Hình sự năm 1988 đã quy định tại Điều 44 về Người giám định

và các Điều từ 130 đến 134 về trình tự và thủ tục giám định Ngoài

ra, Nghị định 117/HĐBT ngày 21/07/1988 quy định về Giám định tư pháp và Thông tư số 78 – TT/QĐ ngày 26/01/1989 hướng dẫn thực hiện Nghị định 117/HĐBT ngày 21/07/1988 đã quy định cụ thể về công tác, tổ chức giám định tư pháp và giám định viên tư pháp

Tuy nhiên, trong thực tế một số cơ quan tiến hành tố tụng đã

áp dụng chưa đúng những quy định của pháp luật về giám định tư pháp, nhất là việc định giá các tài sản bị xâm hại để làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự còn nhiều tuỳ tiện và nhiều trường hợp không trưng cầu giám định, chỉ căn cứ vào lời khai giá trị tài sản bị chiếm đoạt, bị thiệt hại của người bị hại và lời nhận tội của bị cáo Nhiều trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu giám định chưa theo đúng quy định tại các văn bản pháp luật nói trên

1.3.3.1 Thực hiện đúng nguyên tắc định giá tài sản

Thứ nhất, theo Luật giám định tư pháp năm 2012 quy định

về các nguyên tắc trong hoạt động giám định tư pháp, cụ thể như

sau:“Tuân thủ pháp luật, tuân theo quy chuẩn chuyên môn; Trung thực, chính xác, khách quan, vô tư, kịp thời; Chỉ kết luận về chuyên môn những vấn đề trong phạm vi được yêu cầu Chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết luận giám định”

Thứ hai, theo quy định tại Nghị định số 26/2005/NĐ-CP

ngày 02/03/2005 của Chính phủ quy định về nguyên tắc định giá tài sản, cụ thể như sau:

“Phù hợp với giá thị trường tại thời điểm và nơi tài sản bị xâm phạm, Trung thực, khách quan, công khai và kịp thời”

Thứ ba, Thông tư số 55/2006/TT-BTC ngày 22/6/2006 của

Bộ Tài chính, hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định 26/2005/NĐ-CP ngày 02/03/2005 Định giá tài sản trong tố tụng hình

sự phải phù hợp với giá thị trường tại thời điểm và nơi tài sản bị xâm phạm; phải đảm bảo sự trung thực, khách quan, công khai và kịp thời,

1.3.3.2 Các trường hợp định giá tài sản hư hỏng, không tìm thấy tài sản

Trong thực tế giải quyết các vụ án hình sự vẫn còn nảy sinh những cách làm chưa được thống nhất, còn gặp những khó khăn Thực tế trên địa bàn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh trong những năm qua, khi thực hiện Nghị định 26/NĐ-CP ngày 02/03/2005 một số trường hợp định giá không có tài sản, tài liệu trong hồ sơ định giá chỉ có lời khai của người bị hại, người làm chứng, giấy tờ chứng minh tính hợp pháp của tài sản, vẫn định giá được giá trị thiệt hại

1.3.4 Các trường hợp định giá tài sản bị xâm phạm không

có vật cùng loại là cổ vật, cây cảnh

Theo Quyết định số 39/2012/QĐ-TTg của Chính phủ ngày 05/10/2012 Quy chế quản lý cây cảnh, cây bóng mát, cây cổ thụ quy định như sau:

“Cây cảnh, cây bóng mát bao gồm những cây thân gỗ có cả

rễ, thân, cành, có hoặc không có lá, đường kính thân cây tại vị trí sát gốc

Cây cổ thụ bao gồm những cây thân gỗ có cả rễ, thân, cành,

có hoặc không có lá; có độ tuổi trên 50 năm hoặc đường kính thân cây tại vị trí 1,3 m từ 50 cm trở lên”

Luật di sản văn hóa năm 2001 đã được Quốc hội nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam khóa X, kỳ họp thứ 9 thông qua

ngày 29/6/2001, quy định về Cổ vật tại khoản 6 Điều 4 “Cổ vật là hiện vật được lưu truyền lại, có giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hoá, khoa học, có từ một trăm năm tuổi trở lên”

Như vậy, với tang vật của vụ án là loại không mua bán trên thị trường, cũng không phải đối tượng là loại tài sản Nhà nước định