Bài 26. Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận

Bài 26. Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớ...

VĂN NGHỊ LUẬN

-Văn nghị luận là văn được viết ra nhằm xác lập cho người đọc, người nghe một tư tưởng, quan điểm nào đó

- Yêu cầu của bài văn nghị luận: luận điểm rõ ràng, có lí lẽ, dẫn chứng thuyết phục….

I, LỜI KÊU GỌI TOÀN QUỐC KHÁNG

CHIẾN

Hỡi đồng bào toàn quốc!

Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhượng Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa!

Không! Chúng ta thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ.

Hỡi đồng bào!

Chúng ta phải đứng lên!

Bất kì đàn ông, đàn bà, bất kì người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc Ai có súng dùng súng Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước.

Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân!

Giờ cứu nước đã đến Ta phải hi sinh đến giọt máu cuối cùng, để giữ gìn đất nước.

Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hi sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta!

Việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm!

Kháng chiến thắng lợi muôn năm!

Hãy tìm những từ ngữ biểu lộ tình cảm mãnh liệt của tác giả và những câu

văn cảm thán trong văn bản “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của Hồ Chí

Minh?

Hãy tìm những từ ngữ biểu lộ tình cảm mãnh liệt của tác giả và những câu cảm thán trong đoạn

văn trên?

- Từ ngữ biểu cảm: hỡi,

muốn, phải nhân

nhượng, lấn tới, quyết

tâm cướp, không, thà,

chứ nhất định không

chịu, phải đứng lên, hễ là,

thì, ai có, dùng, ai cũng

phải.

- Câu cảm thán:

+ Hỡi đồng bào toàn quốc!

+ Hỡi đồng bào!

+ Chúng ta phải đứng lên!

+ Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân

quân!

+ Thắng lợi nhất định thuộc về dân

tộc ta!

+Việt Nam độc lập và thống nhất

muôn năm!

+ Kháng chiến thắng lợi muôn năm!

Hãy tìm những từ ngữ biểu lộ tình cảm mãnh liệt của tác

giả và những câu văn cảm thán trong văn bản “Lời kêu

gọi toàn quốc kháng chiến” của Hồ Chí Minh?

Hỡi, muốn, nhân nhượng, quyết tâm cướp, không, thà, nhất định, hễ là, ai cũng phải…

- Hỡi đồng bào toàn quốc!

- Hỡi đồng bào!

- Chúng ta phải đứng lên!

- Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân!

- Thắng lợi nhất định về dân tộc ta!

- Việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm!

- Kháng chiến thắng lợi muôn năm!

* Trong văn bản “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”:

LỜI KÊU GỌI TOÀN QUỐC KHÁNG CHIẾN

Hỡi đồng bào toàn quốc!

Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhượng

Nhưng chúng ta càng nhân nhượng , thực dân Pháp càng lấn

tới , vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa!

Không ! Chúng ta thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không

chịu mất nước , nhất định không chịu làm nô lệ.

Hỡi đồng bào!

Chúng ta phải đứng lên!

Bất kì đàn ông, đàn bà, bất kì người già, người trẻ, không

chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc Hễ là người Việt Nam thì

phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc Ai có

súng dùng súng Ai có gươm dùng gươm, không có gươm

thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc Ai cũng phải ra sức chống

thực dân Pháp cứu nước.

Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân!

Giờ cứu nước đã đến Ta phải hi sinh đến giọt máu cuối

cùng, để giữ gìn đất nước.

Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên

quyết hi sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta!

Việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm!

Kháng chiến thắng lợi muôn năm!

 Văn bản “Hịch tướng sĩ” và “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” không phải là những

văn bản biểu cảm Vì các tác phẩm này được viết ra chủ yếu không nằm mục đích biểu cảm (bộc lộ tình cảm) mà nhằm mục đích nghị luận (nêu quan điểm, ý kiến để bàn luận phải trái, đúng sai, nên suy nghĩ và nên sống thế nào).

Thấy sứ giặc đi lại ngoài

đường, sỉ mắng triều đình, bắt

nạt tể phụ.

thấy sứ giặc đi lại ngoài

đường, sỉ mắng triều đình, bắt nạt tể phụ.

Lúc bấy giờ ta cùng các ngươi

sẽ bị bắt.

Lúc bấy giờ, ta cùng các ngươi sẽ bị bắt,

Chúng ta sẵn sàng hi sinh tất

cả, chứ không thể mất nước,

không thể làm nô lệ.

Chúng ta hi sinh tất cả, chứ

mất nước, làm nô lệ.

Chúng ta cần phải đứng lên.

Chúng ta phải đứng lên!

Những câu ở cột (2) hay hơn những câu ở cột (1) Vì có những từ ngữ, câu văn biểu cảm: ngó, nghênh ngang, đau xót biết chừng nào!,… đã gây được cảm xúc cho người đọc, người nghe, chính vì thế mà nó có tác dụng lớn trong việc kêu gọi mọi người cùng tham gia kháng chiến bảo vệ Tổ quốc.

đem thân dê chó mà

đau xót biết chừng nào!

định không chịu nhất định Hỡi đồng bào!

uốn lưỡi cú diều mà

thà không chịu

 Văn nghị luận rất cần yếu tố biểu cảm Yếu tố biểu cảm giúp cho văn nghị luận có hiệu quả thuyết phục lớn hơn, vì nó tác động mạnh mẽ tới tình cảm của người đọc (người nghe).

Thông qua việc tìm hiểu các văn bản như “Hịch tướng sĩ” và “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”, em hãy cho biết: Làm thế nào để phát huy hết tác dụng của

yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận?

phải thật sự xúc động trước từng điều mà mình đang nói tới?

người viết còn phải thuyết phục người đọc tin vào những luận điểm đó Bợi vậy, người viết phải có tình cảm chân thành, xuất phát từ những rung động mãnh liệt đối với vấn đề mình đã trình bày.

và căm thù giặc nồng cháy là có thể dễ dàng tim ra những cách nói như: “Không! Chúng ta thà hi sinh tất cả…” hay “uốn lưỡi cú diều…”? Để viết được những câu như thế, người viết cần phải có phẩm chất gì khác nữa?

Chỉ có tình cảm không thì chưa đủ Những tình cảm đó phải dược bộc lộ qua những từ ngữ, câu văn, giọng điệu … phù hợp, qua đó gợi được sự hứng thú, hấp dẫn nơi bạn đọc.

Nhóm 3: Câu c Có bạn cho rằng: càng dùng nhiều từ ngữ biểu cảm, càng đặt nhiều câu cảm thán thì giá trị biểu cảm trong văn nghị luận càng tăng Ý kiến ấy có đúng không? Vì sao?

Mặc dù yếu tố biểu cảm có ý nghĩa quan trọng như vậy nhưng không nên lạm dụng, vì nó chỉ là yếu tố phụ Nếu đưa quá nhiều từ ngữ biểu cảm, câu cảm thán vào bài văn nghị luận thì mạch văn nghị luận bị phá vỡ, có khi lạc sang văn biểu cảm.

Để bài văn nghị luận có sức biểu cảm cao, người làm văn phải

như thế nào?

-Khi viết văn nghị luận, ngoài việc xây dựng luận điểm và lập luận cho bài văn, người viết còn phải thuyết phục người đọc tin vào những luận điểm đó Bợi vậy, người viết phải có tình cảm chân thành, xuất phát từ những rung động mãnh liệt đối với vấn đề mình đã trình bày.

-Chỉ có tình cảm không thì chưa đủ Những tình cảm đó phải dược bộc lộ qua những từ ngữ, câu văn, giọng điệu … phù hợp, qua đó gợi được sự hứng thú, hấp dẫn nơi bạn đọc.

-Mặc dù yếu tố biểu cảm có ý nghĩa quan trọng như vậy nhưng không nên lạm dụng, vì nó chỉ là yếu tố phụ Nếu đưa quá nhiều từ ngữ biểu cảm, câu cảm thán vào bài văn nghị luận thì mạch văn nghị luận bị phá vỡ, có khi lạc sang văn biểu cảm.

Để bài văn nghị luận có sức biểu cảm cao, người làm văn phải thật sự có cảm xúc, có tình cảm với những điều mình muốn viết (nói) và phải biết diễn tả cảm xúc bằng những từ ngữ, những câu văn có sức truyền cảm Sự diễn tả cảm xúc cần phải chân thực và không được phá vỡ mạch lạc nghị luận của bài văn.

1/ Bài tập 1-SGK trang 97: Hãy chỉ ra các yếu tố biểu cảm trong phần I –

Chiến tranh và “người bản xứ” (ở văn bản Thuế máu) và cho biết tác giả đã sử

dụng biện pháp gì để biểu cảm Tác dụng biểu cảm đó là gì?

- “tên da đen bẩn

thỉu”, “An-nam-mít

bẩn thỉu”, “con yêu”,

“bạn hiền”, “chiến sĩ

bảo vệ công lí và tự

do”,…

- “nhiều người bản xứ

đã … xuống tận đáy

biển để bảo vệ tổ quốc

của các loài thủy quái

Một số khác đã bỏ xác

tại những miền hoang

vu thơ mộng vùng

Ban-căng,…”

- Giễu nhại, tương phản đối lập.

- Dùng hình ảnh mỉa mai bằng giọng điệu tuyên truyền của bọn thực dân với những từ ngữ mĩ miều.

- Phơi bày giọng điệu dối trá của thực dân, tạo hiệu quả mỉa mai.

- Thể hiện thái độ khinh bỉ sâu sắc đối với giọng điệu tuyên truyền của bọn thực dân tạo hiệu quả về tiếng cười châm biếm sâu cay

Cho biết: Những cảm xúc gì đã được biểu hiện qua đoạn văn? Tác giả

đã làm thế nào để những đoạn văn đó không chỉ có sức thuyết phục lí trí mà còn gợi cảm?

- Đoạn văn thể hiện cảm xúc: nỗi buồn và khổ tâm của một người thầy chân chính và tâm huyết trước vấn nạn học vẹt, học tủ của học sinh trong việc học môn Ngữ văn.

- Cách biểu hiện cảm xúc rất tự nhiên, chân thật, viết văn nghị luận

mà như câu chuyện tâm tình giữa thầy và trò Khi phân tích lí lẽ và dẫn chứng vẫn thấy nỗi lên một tấm lòng, một nỗi lo, một lời nhắc nhở, khuyên nhủ.

- Đoạn văn có sử dụng các từ ngữ biểu cảm, câu cảm thán, giọng điệu

tâm tình: “Tôi muốn nói với các bạn câu chuyện… luôn thể giãi bày hết nỗi khổ tâm của người anh các bạn… Nỗi khổ thứ nhất là … Nói làm sao cho các bạn hiểu…”.

Bài 2: (SGK-T97)