Bài 26. Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận

Bài: Viết đoạn văn trình bày luận điểmHỌAT ĐỘNG 2 : TÌM HIỂU BÀI MỚI Bài: Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận HỌAT ĐỘNG 3 : CỦNG CỐ- DẶN DÒ... Giúp học sinh: -Thấy được biểu cả

HỌAT ĐỘNG 1 : KIỂM TRA BÀI CŨ Bài: Viết đoạn văn trình bày luận điểm

HỌAT ĐỘNG 2 : TÌM HIỂU BÀI MỚI

Bài: Tìm hiểu yếu tố biểu cảm

trong văn nghị luận

HỌAT ĐỘNG 3 : CỦNG CỐ- DẶN DÒ

KIỂM TRA

CÂU HỎI

Em chọn câu hỏi có bông hoa

hồng màu gì?

Khi trình bày luận điểm trong đoạn văn nghị luận, em cần chú ý điều gì ?

Khi trình bày luận điểm trong văn nghị luận cầnchú ý

Khi trình bày luận điểm trong văn nghị luận cầnchú ý

Tìm đủ luận cứ cần thiết, tổ chức lập luận theo một trật

tự hợp lí làm nổi bật luận điểm

Tìm đủ luận cứ cần thiết, tổ chức lập luận theo một trật

tự hợp lí làm nổi bật luận điểm

sự trình bày luận điểm có sức thuyết phục.

Diễn đạt trong sáng, hấp dẫn để

sự trình bày luận điểm có sức thuyết phục.

Nêu cách viết đoạn văn trình bày một luận

điểm theo các cách diễn dịch và quy nạp?

Trong đoạn văn trình bày luận điểm:

-Câu chủ đề đặt ở vị trí đầu tiên trong đoạn văn là là

đoạn diễn dịch dịch.

-Câu chủ đề đặt ở đoạn cuối cùng trong đoạn văn -Câu chủ đề đặt ở đoạn cuối cùng trong đoạn văn

là đoạn quy nạp nạp.

Diễn đạt ý cho câu văn dưới đây thành một luận điểm ngắn gọn, rõ.

“Ngoài việc đam mê viết, cái thích thứ hai của Nguyên Hồng là được truyền nghề cho bạn trẻ.”

(Nguyễn Tuân)

Có thể diễn đạt như sau:

Nguyên Hồng thích truyền nghề cho bạn trẻ.

PhÇn th ëng lµ: Điểm 10

Và m ét trµng ph¸o tay!

HỌC BÀI MỚI

Giúp học sinh:

-Thấy được biểu cảm là một yếu tố không thể thiếu trong những bài văn nghị luận hay, có sức lay động người đọc( người nghe).

-Nắm được những yêu cầu cần thiết của việc

đưa yếu tố biểu cảm vào bài văn nghị luận , để sự nghị luận có thể đạt được hiệu quả thuyết phục cao hơn.

MỤC TIÊU BÀI HỌC

Có những nội dung cơ bản sau:

I YẾU TỐ BIỂU CẢM TRONG VĂN NGHỊ LUẬN 1.Phân tích ngữ liệu( sgk trang 95,96)

2.Bài học( ghi nhớ sgk trang 97)

II LUYỆN TẬP( Các bài tập sgk trang 97, 98)

PHẦN I:

TÌM HIỂU

BÀI

Hệ thống các kiểu văn bản đã học và mục đích giao

tiếp của các kiểu văn bản

Các văn bản đã học: Tự sự, miêu tả, biểu cảm và nghị luận Mục đích giao tiếp của mỗi văn bản:

* Tự sự: Trình bày diễn biến sự việc, từ sự việc mở đầu đến

sự việc kết thúc nhằm thể hiện một ý nghĩa

* Miêu tả : Tái hiện trạng thái, đặc điểm của sự vật,con

người giúp người đọc hình dung cụ thể về đối tượng đó.

* Biểu cảm : Bày tỏ tình cảm, cảm xúc,nhằm khơi gợi sự

- Nội dung: bàn bạc về các vấn đề thiết yếu được mọi người quan tâm tranh luận

- Mục đích: hướng tới một hoặc nhiều đối tượng nhằm bàn luận, giải đáp những băn khoăn , thắc mắc , làm sáng tỏ chân lí , đồng thời thuyết phục người đọc, người nghe

- Phương thức biểu đạt: chủ yếu là lập luận, có luận điểm cụ thể rõ ràng, hệ thống

lí lẽ, dẫn chứng thuyết phục

Tiết 9: Bổ trợ kiến thức về văn biểu cảm

TÌM HIỂU CHUNG - ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN BIỂU CẢM

3 Bố cục bài văn biểu cảm

4 Tình cảm trong văn biểu cảm:

- Rõ ràng, trong sáng, chân thực

3 phần: MB – TB - KB

5 Lưu ý:

Phân biệt yếu tố miêu tả, tự sự

trong văn biểu cảm với yếu tố

PHÂN BIỆT

Yếu tố miêu tả trong văn miêu tả

Yếu tố

tự sự trong văn

tự sự

Yếu tố miêu tả , tự

sự trong văn biểu cảm

Tái hiện đối tượng được miêu tả

Bộc lộ

tư tưởng, tình cảm

Kể lại một câu chuyện

có mở đầu

- diễn biến

- kết thúc

Lựa chọn những

PHÂN BIỆT

Yếu tố miêu tả

trong văn

miêu tả

Yếu tố

tự sự trong văn

tự sự

Yếu tố miêu tả , tự

sự trong văn biểu cảm

Tái hiện

đối tượng

được miêu tả

Bộc lộ

tư tưởng, tình cảm

Kể lại một câu chuyện

câu chuyện

Lựa chọn những

chi tiết, thuộc tính,

sự việc có khả năng gợi cảm để biểu hiện tình cảm, cảm xúc

VĂN NGHỊ

LUẬN

YẾU TỐ BIỂU CẢM

LỜI KÊU GỌI TOÀN QUỐC KHÁNG CHIẾN

Hỡi đồng bào toàn quốc !

Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhượng Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa !

Không ! Chúng ta thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ.

Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ dân quân !

Giờ cứu nước đã đến Ta phải hi sinh đến giọt máu cuối cùng, để giữ gìn đất nước.

Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hi sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta !

Việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm !

Kháng chiến thắng lợi muôn năm !

Hãy tìm những từ ngữ biểu lộ tình cảm mãnh liệt của tác

giả và những câu văn cảm thán trong văn bản “Lời kêu

gọi toàn quốc kháng chiến” của Hồ Chí Minh?

Hỡi, muốn, nhân nhượng, quyết tâm cướp, không, thà, nhất định, hễ là, ai cũng phải…

- Hỡi đồng bào toàn quốc!

- Hỡi đồng bào!

- Chúng ta phải đứng lên!

- Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân!

- Thắng lợi nhất định về dân tộc ta!

- Việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm!

- Kháng chiến thắng lợi muôn năm!

* Trong văn bản “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”:

LỜI KÊU GỌI TOÀN QUỐC KHÁNG CHIẾN

Hỡi đồng bào toàn quốc !

Chúng ta muốn hòa bình , chúng ta phải nhân nhượng Nhưng chúng ta càng nhân nhượng , thực dân Pháp càng lấn tới , vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa !

Không ! Chúng ta thà hi sinh tất cả , chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ.

Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ dân quân !

Giờ cứu nước đã đến Ta phải hi sinh đến giọt máu cuối cùng , để giữ gìn đất nước.

Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hi sinh , thắng lợi

nhất định về dân tộc ta !

Việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm !

Kháng chiến thắng lợi muôn năm !

Hà Nội, ngày 19 tháng 12 năm 1946

Hồ Chí Minh

Về mặt sử dụng từ ngữ và đặt câu có tính chất biểu cảm, " Lời kêu gọi toàn

quốc kháng chiến của Hồ Chí Minh có

Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn

Huống chi ta cùng các ngươi sinh phải thời loạn lạc, lớn gặp buổi gian nan Ngó thấy sứ giặc đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình, đem thân

dê chó mà bắt nạt tề phụ,thác mệnh Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc lụa, để thỏa lòng tham không cùng, giả hiệu Vân Nam Vương mà thu bạc vàng, để vét của kho có hạn Thật khác nào như đem thịt mà nuôi hổ đói, sao cho khỏi tai

vạ về sau!

Huống chi ta cùng các ngươi sinh phải thờiloạn lạc, lớn gặp buổi gian nan Ngó thấy sứ giặc đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình, đem thân

dê chó mà bắt nạt tề phụ,thác mệnh Hốt TấtLiệt mà đòi ngọc lụa, để thỏa lòng tham không cùng, giả hiệu Vân Nam Vương mà thu bạcvàng, để vét của kho có hạn Thật khác nào như đem thịt mà nuôi hổ đói, sao cho khỏi tai

vạ về sau!

Ta thường tới bữa quên ăn, nữa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa; chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù.Dẫu trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gối trong da ngựa, ta cũng vui lòng.

Ta thường tới bữa

Ta thường tới bữa quên ăn quên ăn , nữa

phơi ngoài nội cỏ,

phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này nghìn xác này

gối trong da ngựa, ta cũng vui lòng.

*Trả lời: H ch t ịch tướng sĩ ướng sĩ ng s ĩ và Lời kêu gọi

toàn quốc kháng chiến giống nhau ở chỗ

có nhiều từ ngữ và câu văn có giá trị biểu cảm.

Tuy nhiên , cả hai văn bản trên vẫn được

Trả lời: Văn bản “Hịch tướng sĩ” và “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” không phải là những văn

bản biểu cảm Vì các tác phẩm này này được viết ra chủ yếu không nằm mục đích biểu cảm (bộc lộ tình cảm) mà nhằm mục đích nghị luận (nêu quan điểm,

ý kiến để bàn luận phải trái, đúng sai, nên suy nghĩ

và nên sống thế nào).

=> Đối với văn bản viết ra không nhằm mục đích biểu

cảm mà nhằm mục đích nghị luận (nêu quan điểm, ý kiến

để bàn luận phải trái, đúng sai, nên suy nghĩ , nên sống thế

vai trò chủ đạo mà chỉ là một yếu tố phụ trợ cho quá trình

nghị luận mà thôi.

Trong bảng đối chiếu trên, có thể thấy những câu văn ở cột (2) hay hơn những câu văn ở cột (1) Vì sao như thế?

Thấy sứ giặc đi lại ngoài

đường, sỉ mắng triều đình, bắt

nạt tể phụ.

thấy sứ giặc đi lại ngoài

đường, sỉ mắng triều đình, bắt nạt tể phụ.

Lúc bấy giờ ta cùng các ngươi

sẽ bị bắt. Lúc bấy giờ, ta cùng các ngươi sẽ bị bắt,

yếu tố biểu cảm ( Vai trò phụ)->Cần thiết

tác động mạnh mẽ tới tình cảm của người đọc (người nghe).

• Thực tế cho thấy, ng ời đọc ng ời nghe chỉ thấy

1 bài văn nghị luận hay khi bài văn đó không chỉ làm đầu óc mình sáng tỏ lên mà còn làm cho trái tim mình rung động Do đó, mặc dù chỉ đóng vai trò phụ trợ nh ng yếu tố biểu cảm

là yếu tố không thể thiếu để làm bài văn nghị luận có hiệu quả cao ( gióng thờm).

Thông qua việc tìm hiểu các văn bản như

như Hịch tướng sĩ Hịch tướng sĩ và Lời kêu gọi và Lời kêu gọi

toàn quốc kháng chiến, em hãy cho em hãy cho biết

biết: : Làm thế nào để phát huy hết tác

dụng của yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận bằng cách trả lời các câu

hỏi sau:

TL: Người làm văn phải thật sự có cảm xúc trước những điều mình viết (nói).

Người làm văn chỉ cần suy nghĩ về

luận điểm và cách lập luận hay còn phải thật sự xúc động trước những điều mà mình đang nói tới?

TL: Ngoài sự rung cảm, người viết phải biết

diễn tả cảm xúc đó bằng những từ ngữ ,

những câu văn có sức truyền cảm

Chỉ có rung cảm không thôi đã đủ chưa? Phải chăng

chỉ cần có lòng yêu nước và căm thù giặc sâu sắc là

TL:Không đúng Vì nếu dùng quá nhiều mà không phù hợp thì sẽ biến bài văn nghị luận thành lý luận dông dài không đáng tin cậy, hoặc làm giảm bớt sự chặt chẽ của mạch lập luận, thậm chí còn phá vỡ

Có bạn cho rằng: Càng dùng nhiều từ ngữ biểu

cảm, càng đặt nhiều câu cảm thán thì giá trị biểu cảm trong văn nghị luận càng tăng.Ý kiến này đúng không? Vì sao?

Qua đây em thấy, để bài văn nghị luận có sức biểu cảm, lay động lòng người, người viết

phải làm như thế nào?

Tóm lại, Tóm lại, để bài văn nghị luận có sức biểu cảm, lay động lòng người:

- Người viết phải thực sự có cảm xúc Người viết phải thực sự có cảm xúc trước những

điều mình viết, nói.

- Phải biết diễn tả cảm xúc đó bằng những từ ngữ , những câu văn có sức truyền cảm.

- Cảm xúc cần phải diễn tả chân thực và không được

3

1 Yếu tố biểu cảm chỉ cần thiết và có giá trị khi:

- Giúp cho sự nghị luận đạt được hiệu quả thuyết phục cao.

- Không được để cho yếu tố biểu cảm tách rời khỏi quá

trình nghị luận, cản trở mạch nghị luận hay lấn át vai trò của nghị luận.

2 Trong một bài văn nghị luận, yếu tố biểu cảm được biểu hiện dưới các dạng sau:

- Tính khẳng định hay phủ định.

- Biểu lộ các cảm xúc như: yêu, ghét, khen, chê, căm giận, quí mến, lo âu, tin tưởng,

PHẦN II:

LUYỆN TẬP

- Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ

trong câu.

được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ

trong câu nhưng có thể suy ra từ

những từ ngữ ấy.

Bạn có phân biệt được sự giống

nhau giữa nghĩa tường minh và nghĩa hàm ý?

PHÂN BIỆT NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý

Gi ng nhau ống nhau Đều là phần thông báo của người nói gửi đến người nghe

Khác nhau

Là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.

Là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng

từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.

BÀI TẬP

BỔ TRỢ

- Thế nào là thành phần chính của câu?

- Xác định thành phần chính của câu sau:

Theo em trong câu hỏi và

2 câu trả lời của 2 bạn ở

hình bên: câu trả lời nào

mang nghĩa hàm ý ? Và

câu trả lời nào mang

nghĩa tường minh?

HÀ: ?

-ANH………….

-CƯỜNG………

HÀ: Các bạn đã làm bài tập cô giao chưa?

CƯỜ NG:

M×nh đã làm x ong

rồi.

Câu trả lời mang nghĩa hàm ý:

-Tối qua mình bận quá( ANH ) Câu trả lời mang nghĩa tường minh:

-Mình đã làm xong rồi( Cường )

Một bạn(A) đóng vai là người muốn bỏ tiết

và rủ các bạn đi chơi.

Hai bạn (B) và (C) dùng một câu có nghĩa tường minh và một câu có hàm ý để trả lời bạn ( 1 PHÚT CHUẨN BỊ )

Ứng dụng thực tế ( Thực hành nhóm)

1 phút

(Các nhóm trình bày trên giấy thảo luận Phân vai để trình bày đọan đối thọai của nhóm cho các nhóm khác cùng tham khảo )

A: Các bạn này, hôm nay mình cúp tiết đi chơi nhé!

B : Không được cúp tiết, thầy sẽ phạt đấy! (tường minh)

C: Cảm ơn bạn, mình học còn yếu lắm (hàm ý)

GỢI Ý

Trong khi nói ( hoặc viết), nghĩa tường minh hay nghĩa hàm ý được sử dụng nhiều hơn? Theo bạn, lọai nghĩa nào quan trọng hơn? Vì sao?

Gợi ý: Nghĩa tường minh được dùng nhiều hơn Tuy nhiên, chúng đều quan trọng như nhau Ngôn ngữ phải được dùng hợp lí, phù hợp hoàn cảnh mới có giá trị Cần ý thức rõ điều này để

Những hình ảnh sau đây nói lên điều gì?

Hàm ý có thể biểu hiện qua hành động, qua hình ảnh minh họa và qua cử chỉ, thái độ của người đang giao

tiếp.

*Cách nói theo nghĩa tường minh và

nghĩa hàm ý đều quan trọng trong giao

LUYỆN TẬP

Bài 1( sgk-75) Bài2( sgk-75)

Bài 3( sgk-75)

ĐỌAN TRÍCH

(Theo Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

-Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười

nhưng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn Nhà họa sĩ tặc lưỡi đứng dậy Cô gái

cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.

- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!

Anh thanh niên vừa vào, kêu lên Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và

quay vội đi.

Thời gian làm bài : 1 phút 30 giây.

STT Câu hỏi: Câu trả lời:

1a Câu nào cho thấy

họa sĩ cũng chưa muốn chia tay anh thanh niên? Từ

ngữ nào giúp em nhận ra điều ấy?

1b Tìm những từ ngữ

miêu tả thái độ của

cô gái trong câu cuối đoạn văn?

Thái độ ấy giúp em đoán ra điều gì liên quan tới chiếc mùi soa?

cô để trả lại

cô để trả lại.

Hãy cho biết hàm ý của câu in đậm trong đoạn trích sau đây:

Bác lái xe dắt anh ta lại chỗ nhà hội hoạ và cô gái:

- Đây, tôi giới thiệu anh một hoạ sĩ lão thành nhé Và cô đây là kĩ sư nông nghiệp Anh đưa khách về nhà đi Tuổi

cái món chè pha nước mưa thơm như nước hoa của Yên Sơn nhà anh.

THẢO LUẬN NHANH TRẢ LỜI DỰA VÀO GỢI Ý Ở SLIDE TIẾP THEO

Câu:|”Tuổi già cần uống nước chè.Ở Lào Cai đi sớm quá”

Có hàm ý gì trong câu nói của bác lái xe?

Giới thiệu về ông họa sĩ

A

Ông họa sĩ đi từ rất sớm

B

CÁC NHÓM CÙNG GIƠ BẢNG CHỌN ĐÁP ÁN

HÕt giê Start 1

THỰC HIỆN CÁ NHÂN

Tìm câu chứa hàm ý trong đoạn trích sau và cho biết nội dung của hàm ý.

Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp doạ đánh, nó phải gọi nhưng lại nói trổng:

- Vô ăn cơm!

Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe, chờ nó gọi “Ba vô

ăn cơm” Con bé cứ đứng trong bếp nói vọng ra:

- Cơm chín rồi!

Khi trình bày luận điểm trong đoạn văn nghị

luận, cần chú ý:

-Thể hiện rõ ràng, chính xác nội dung của luận điểm trong câu chủ đề Trong đoạn văn trình bày luận điểm, câu chủ đề thường đặt ở vị trí đầu tiên( đối với đoạn diễn dịch) hoặc cuối cùng( đối với

đoạn quy nạp).

Khi trình bày luận điểm trong đoạn văn

nghị luận, em cần chú ý điều gì ?

Thời gian làm bài : 1 phút

Câu “ Cơm chín rồi!”

Có chứa hàm ý: Ông vô ăn cơm đi!