Phát triển từ gần 20 năm qua, chăn nuôi bò sữa được coi là một trong những mũi nhọn phát triển kinh tế của xã Phù Đổng, cũng nhờ nuôi bò sữa mà nhiều hộ đã có kinh tế ổn định, khấm khá..
Trang 1I MỞ ĐẦU
I.1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm gần đây với chính sách mở cửa của đảng và nhà nước, nền kinh
tế quốc dân đang trên đà phát triển tới công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước Mức sống của người dân ngày một nâng cao, đòi hỏi chất lượng lương thực, thực phẩm không ngừng được tăng lên Vì vậy nhu cầu ăn uống của người dân không chỉ dừng lại
ở thịt, trứng, cá, v.v mà còn thêm cả sữa và các sản phẩm từ sữa Vì sữa là loại thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao và cân đối nên ở các nước phát triển, sữa trở thành nhu cầu không thể thiểu trong sinh hoạt hằng ngày
Trong khi đó tình hình chăn nuôi bò sữa ở nước ta hiện nay còn đang gặp phải một
số khó khăn do khí hậu nhiệt đới gío mùa cùng với kĩ thuật chăn nuôi khai thác chưa được tốt dẫn đến khả năng sinh trưởng, sinh sản và khả năng cho sữa không ổn định Phương thức chăn nuôi nhỏ, phân tán trong các nông hộ nên việc áp dụng các biện pháp kĩ thuật chăn nuôi hiện đại chẳng hạn như máy vắt sữa còn hạn chế nên chất lượng sữa còn thấp Đầu vào đầu ra cho chăn nuôi còn chưa được đảm bảo Cùng với
sự phát triển thì ngành chăn nuôi bò sữa cũng đang tạo nên áp lực đối với môi trường tiếp nhận, phần lớn chất thải, nước thải chưa qua xử lý đã bị xả thẳng ra môi trường
Vì vậy việc phát triển ngành chăn nuôi bò sữa ở nước ta không chỉ là nhu cầu khách quan cần thiết trước mắt mà nó còn là một ngành quan trọng và là mục tiêu trọng tâm phát triển chăn nuôi lâu dài
Phát triển từ gần 20 năm qua, chăn nuôi bò sữa được coi là một trong những mũi nhọn phát triển kinh tế của xã Phù Đổng, cũng nhờ nuôi bò sữa mà nhiều hộ đã có kinh tế ổn định, khấm khá Tuy nhiên quy mô nhỏ lẻ thiếu quy hoạch cộng với ý thức giữ vệ sinh của người dân còn hạn chế nên môi trường đã và đang xuống cấp nghiêm trọng Tại xã Phù Đổng _” thủ phủ ” bò sữa của huyện Gia Lâm, nông dân đang phải gồng mình chống chọi với nạn ô nhiễm môi trường Từ đó chúng tôi quýêt định đi khảo sát thực địa, tìm hiểu quy trình chăn nuôi bò sữa tại địa bàn xã Phù Đổng nhằm
có cái nhìn tổng quát về hiện trạng, áp lực, động lực của hoạt động chăn nuôi bò sữa,
từ đó đề ra các giải pháp để cải thiện vấn đề này
Trang 2I.2 Mục tiêu nghiên cứu
Tìm hiểu quy trình chăn nuôi bò sữa ở xã Phù Đổng huyện Gia Lâm để có cái nhìn tổng quan về hiện trạng, tình hình phát triển, các động lực, áp lực của hoạt động chăn nuôi từ đó đề ra các giải pháp phát triển phù hợp
II Phương pháp nghiên cứu
II.1 Thu thập thông tin
Thu thập thông tin trên lớp, trong các bài giảng
Tham khảo các tài liệu liên quan, thăm dò ý kiến mọi người để hiểu biết thêm về vấn đề cần điều tra
II.2 Điều tra bảng hỏi
Dựa vào các kiến thức trên lớp cũng như bản thân, đặt ra các câu hỏi liên quan tới hoạt động chăn nuôi bò, các vấn đề thuận lợi cũng như khó khan trong chăn nuôi, vấn
đề môi trường do chăn nuôi gây ra
Tập hợp và sắp xếp các câu hỏi một cách hệ thống để được một phiếu điều tra hoàn chỉnh
II.3 Khảo sát hiện trường
Khi đến hiện trường, mọi người được hướng dẫn rồi tìm đến các hộ chăn nuôi bò Sau đó xin phép hộ gia đình giúp đỡ, đặt câu hỏi theo bảng hỏi đã chuẩn bị sẵn Ngôn ngử giao tiếp its mang tính khoa học để người dân dễ hiểu
Quan sát khu vực chân nuôi của gia đình, đưa ra các đánh giá của cá nhân về phương pháp chăn nuôi cũng như những vấn đề về môi trường gây ra do hoạt động chăn nuôi
Lập mô hình DPSIR về hoạt động chăn nuôi bò sữa tại thực địa
II.4 Xử lý số liệu
Trang 3Xây dựng bảng code, nhập số liệu đã điều tra vào cơ sở dữ liệu database dưới dạng
số hóa
Xử lý số liệu trên Excel Tính giá trị nhỏ nhất, giá trị lớn nhất, giá trị trung bình, sai số tuyệt đối
Vẽ đồ thị biểu diễn tỉ lệ phần trăm về các vấn đề liên quan đến chăn nuôi Các dạng đồ thị cần vẽ gồm: đồ thị cột, đồ thị cột chồng, đồ thị tròn
II.5Xây dựng mô hình DPSIR
Mô hình DPSIR
- Nhu cầu sữa
thị trường và
xuất khẩu
- Phát triển
kinh tế, thăng
thu nhập cho
người dân
- Được đảm
bảo đầu ra
- Tận dụng
đất trống bỏ
hoang trồng
cỏ chăn nuôi
bò
- Nguồn thải chăn nuôi + Phân + Nước tiểu, nước rửa chuồng, tắm + Thức ăn thừa
+ Khí thải:
CH4
- Không khí
có mùi hôi
- Nước bị ô nhiễm
- Ảnh hưởng đến cuộc sống
- Dẫn đến các bệnh liên quan, phát sinh nhiều mầm bệnh -Mất cảnh quan, cảm giác khó chịu
Đáp ứng
Trang 4- Giải pháp động lực:
+ Áp dụng công nghệ kỹ thuật hiện đại vào quy trình sản xuất
- Giải pháp nguồn áp lực:
+Nguồn thức ăn sạch, xây dựng chuồng trại thoáng mát, xây dựng hệ thống hầm biogas
+ Nâng cao nhận thức của người chăn nuôi trong bảo vệ môi trường, nâng cao trình
độ sản xuất, giảm thiểu nguồn thải
- Giải pháp hiện trạng:
+ Xử lý nguồn thải hợp lý, phục hồi, cải thiện chất lượng nước
- Giải pháp tác động:
+ Cải thiện cảnh quan, sử dụng hợp lý nguồn nước
III Các kết quả nghiên cứu
III.1 Đặc điểm chăn nuôi:
THIẾU MÔ HÌNH CHĂN NUÔI BÒ SỮA CHỖ NÀY
III.1.1Diện tích chăn nuôi bò sữa:
Biểu đồ 1: Thể hiện tỷ lệ sử dụng đất vào các mục đích khác nhau
Trang 5Qua khảo sát thực địa và phỏng vấn 15 hộ gia đình chăn nuôi bò sữa xã Phù Đổng cho thấy diện tích chăn nuôi bò sữa chiếm 10,65% so với tổng diện tích của hộ gia đình tương ứng với số lượng bò sữa của các hộ nhỏ lẻ từ 1 đến 2 con
Xã Phù Đổng phát triển chăn nuôi bò sữa theo vùng, là nơi có nhiều điều kiện thuận lợi , diện tích bình quân/hộ lớn để có khả năng phát triển mở rộng chăn nuôi
0
5
10
15
20
25
30
35
40
45
36
0
40
17
Biểu đô 2: Số lượng vật nuôi trong gia đình của 15 hộ ( đơn vị: con)
Tại xã Phù Đổng đa số người dân phát triển kinh tế từ hoạt động chăn nuôi bò sữa chính Qua khảo sát 15 hộ gia đình cho thấy ở đây chủ yếu là chăn nuôi bò sữa, ngoài ra chăn nuôi gà cũng chiếm đa số Tuy nhiên trong 15 hộ thì không có hộ nào nuôi lợn
III.1.2Thu nhập của các hộ gia đình
Trang 6Biểu đồ 3: Thu nhập từ hoạt động chăn nuôi bò sữa của 15 hộ gia đình
Thu nhập từ chăn nuôi bò sữa của 15 hộ gia đình xã Phù Đổng gần như chiếm một nửa so với tổng thu nhập từ nhiều nguôn khác Trong đó quy mô chăn nuôi của các hộ gia đình ở dây chỉ đạt mức vừa và nhỏ, đa số nuôi từ một đến hai con Nhưng thu nhập từ hoạt động chăn nuôi lại đóng góp một phần không nhỏ vào tổng thu nhập của gia đình.Trung bình một năm 15 hộ gia đình thu nhập đến 73,9 triệu VNĐ từ chăn nuôi bò sữa trong khi tổng thu nhập từ tất cả các nguồn thu của gia đình là trung bình
là 144.3 triệu VNĐ Bình quân, nếu biết chăm sóc, nuôi 2 con bò cho thu nhập gần
100 triệu đồng/năm, lợi nhuận khi nuôi mùa hè đạt 45%, mùa đông trên 50%
Điều đó cho thấy chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp và nông thôn đang diễn ra mạnh mẽ trong những năm gần đây Chăn nuôi bò sữa đã góp phần nâng cao thu nhập của các hộ gia đình đồng thời thúc đẩy quá trình sản xuất hàng hóa trong nông thôn
Quan tâm đến hiệu quả kinh tế hiện nay, chăn nuôi bò sữa có thể giải quyết việc làm cho lao động dư thừa ở nông thôn, thu nhập ổn định và giảm các tệ nạn xã hội, chăn nuôi an toàn vệ sinh thực phẩm Tuy nhiên để hộ nghèo có thể tăng thu nhập
từ hoạt động chăn nuôi bò sữa không nên trợ cấp trực tiếp cho các hộ khá và nghèo
Trang 7mua giống bò mà nên đầu tư gián tiếp thông qua nâng cao kĩ thuật và kinh nghiệm chăn nuôi bò sữa cho các địa phương
III.1.3Thời gian chăn bắt đầu nuôi bò sữa
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
Biểu đồ 4: Thời gian bắt đầu nuôi bò sữa
Qua điều tra 15 hộ gia đình cho thấy, thời gian bắt đầu chăn nuôi của người dân
từ rất lâu Khoảng năm 1990 hoạt động chăn nuôi bò sữa bắt đầu phát triển và càng về những năm sau số lượng chăn nuôi của các hộ càng tăng thêm cùng với quy mô chăn nuôi tăng Xã đã có trạm thu mua sữa cho Công ty CP sữa Quốc tế (IDP), Vinamilk…
0
200
400
600
800
1000
1200
1400
1600
1800
Trang 8Biểu đồ 5: Số lượng thức ăn đầu vào của bò sữa
Từ số liệu thu thập được thông qua phiếu điều tra cho thấy:
Thức ăn của bò sữa chủ yêu là cỏ và cám Trong đó cỏ chiếm đa số, trong các loại cám thì cám ngô chiếm nhiề nhất Do ở xã Phù Đổng là có nhiều diện tích để chăn nuôi cũng như trồng cỏ cho bò ăn, thời tiết và công nghệ ngày càng phát triển nên việc trồng cỏ ở đây cũng trở nên thuận lợi hơn Ngoài thức ăn chính là cỏ thì cám cũng là một loại thức ăn không thể thiếu vì cung cấp thêm chất dinh dưỡng và tinh bột cho bò phát triển, từ đó năng suất sữa sẽ được tăng lên Các hộ gia đình cho bò sữa ăn thêm cám công nghiệp, tuy nhiên số lượng cám công nghiệp chiếm ít vì chi phí mua cám công nghiệp rất cao trong khi hộ gia đình có thể tự trồng và cung cấp cho bò một cách chủ động
Ta có bảng chi phí các loại cám:
ĐƠN VỊ: ĐỒNG
Ngoài các khoản chi phí về thức ăn , điện nước cho bò sữa hộ chăn nuôi còn mất một khoản tiền cho chi phí đầu vào:
Trang 9C TH
Ú Y
KHOÁ NG
KHỬ
RÙNG
CHI P
HÍ T
HỤ T
INH
DỤNG
CỤ
VẮT
SỮA KHÁC
0
5000000
10000000
15000000
20000000
25000000
30000000
Biểu đồ 6: Chi phí đầu vào cho bò sữa, đơn vị (VNĐ)
Chi phí dành cho dụng cụ vắt sữa chiếm nhiều nhất vì hằng ngày hộ gia đình vắt sữa hai lần vào 6 giờ sáng và 6 giờ tối Dụng cụ vắt sữa gồm có : găng tay, xô, vải lọc
Chi phí thuốc thú y cũng chiếm phần lớn so với các loại chi phí khoáng, khử trùng Để đảm bảo bò sữa không bị bệnh , gây ảnh hưởng đến quá trình chăn nuôi và kinh tế nên người dân trong xã rất chú trọng đến việc tiêm thuốc thú y Trong xã cũng
đã có những dịch vụ thú y hỗ trợ tiêm phòng bệnh cho bò miễn phí Tuy nhiên trong một năm hộ gia đình vẫn mất thêm các khoản chi phí cho việc khử trùng chuồng trại
và các khoản chi phí khác Việc phun khử trùng cũng được chú trọng nhằm bảo đảm
vệ sinh chuồng trại, tránh lây lan dịch bệnh cho bò sữa
III.1.4Lượng sữa bò
Trang 101 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
0
10
20
30
40
50
60
70
LƯỢNG SỮA MỘT NGÀY
Biểu đồ 7: Lượng sữa thu được trong ngày – đơn vị (lít)
Đàn bò xã Phù Đổng chủ yếu có nguồn gốc từ giống bò Holstein Friesian của
Hà Lan, đã lai tạo qua 5 – 6 lần nhưng chất lượng bò giống và sữa vẫn tốt, số lượng sữa vắt trung bình từ 18-20 lít/con/ngày Mỗi con bò từ khi bắt đầu đẻ đến 3 tháng sau, lượng sữa khai thác đều đặn Tương ứng với giá 11.300 đồng/lít sữa HTX Dịch
vụ Chăn nuôi xã Phù Đổng đã tìm cách giúp nông dân tiêu thụ sữa (như tiếp thị sữa tươi đến các trường học, cơ quan, tiệm bánh…)
III.1.5Số lượng bê
0
2
4
6
8
10
12
Trang 11Biểu đồ 8: Số lượng bê – đơn vị (con)
Ngoài lợi ích thu được từ việc bán sữa bò thì số lượng bê con sinh ra hằng năm cũng đem lại cho các hộ gia đình một khoản thu nhập lớn Tiền đầu tư để mua giống
bò sữa ngoài số tiền người dân tự bỏ ra họ còn được vay khoản tiền không nhỏ từ nguồn vốn vay lãi suất ưu đãi, nên khoản đầu tư ban đầu họ có thể mua được bò sữa
để chăn nuôi Từ số bò sữa này hằng năm có thể tăng thêm đàn bò sữa nhờ vào số lượng bê cái sinh ra, số bê đực sẽ được bán Tuy nhiên vẫn gặp những rủi ro mà các
hộ không thu được tiền từ hoạt động chăn nuôi bò sữa đó là khi bò bị chết
III.2 Hiện trạng môi trường và quản lý chất thải
III.2.1Sử dụng biogas
53.33%
46.67%
SỬ DỤNG BIOGAS KHÔNG SỬ DỤNG BIOGAS
Biểu đồ 8: Tỷ lệ sử dụng hầm biogas ở hộ chăn nuôi xã Phù Đổng
Một trong những giải pháp góp phần làm giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường, trong chăn nuôi là đầu tư xây dựng hầm biogas Qua điều tra 15 hộ chăn nuôi
xã phù đổng cho thấy 53% số hộ có xấy dựng biogas trong chăn nuôi và có đến 47%
hộ k sử dụng biogas.Trước đây, thường xử lý phân bò bằng cách gom lại thành đống rồi ủ, sau đó mang đi bón cho lúa, rau màu Nhưng cách làm này gây ảnh hưởng
Trang 12không nhỏ đến môi trường xung quanh khi mà đống phân ủ luôn trong tình trạng bốc mùi, nhất là vào những ngày nắng nóng Đây cũng là điều kiện “lý tưởng” để các loại
vi khuẩn sinh sôi, tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây bệnh cho con người Nhận thức được điều đó trong những năm gần đây số hộ gia đình sử dụng biogas ngày càng tăng Lắp đặt hầm biogas composite, không những môi trường chuồng trại trở nên sạch sẽ hơn
mà gia đình còn tiết kiệm được từ 300.000 - 400.000 đồng/tháng cho việc mua gas, củi đốt
Các hộ gia đình chăn nuôi sau khi xây dựng biogas cho biết nhìn chung sood khí gas thu được vừa đủ cho hoạt động đun nấu, nhiều gia đình còn dùng để thắp sáng hoắc thừa khí phải đốt đi Tuy nhiên đôi khi hộ gia đình gặp khó khăn vì bể biogas bị tắc và theo chu kì cần hút bể để tránh đọng phân ở bên dưới cho hiệu quả khí kém Bã
bể được sử dụng bón cho cây trồng đặc biệt là cỏ cho bò ăn, tiết kiệm được chi phí mua phân mà đem lại năng suất cao, ngoài ra còn dùng để cho cá ăn
Ủ phân compost hay nuôi giun để bán cũng là một trong những biện pháp sử dụng xử lí phân để bảo vệ môi trường Tuy nhiên qua điều tra 15 hộ rất ít những hộ ủ phân compost và nuôi giun quế Cần xem xét và có biện pháp để hai giải pháp này được áp dung nhiều hơn trong xử lí phân thải chăn nuôi
III.2.2Dọn chuồng trại và phun độc khử trùng
Trong chăn nuôi việc vệ sinh chuồng trại rất quan trọng, do đó các hộ chăn nuôi bò sữa xã Phù Đổng thường xuyên dọn dẹp chuồng trại và phun khử trùng Trong
đó, một ngày hộ gia đình trung bình dọn chuồng 3 lần, thời gian dọn lên đến 20-30 phút tùy thuộc vào số lượng bò sữ mỗi hộ chăn nuôi Ngoài ra, các hộ còn phun độc khử trùng thường xuyên đảm bảo vệ sinh quanh khu vực chuồng trại
III.3 Nhận thức của người dân
Nhìn chung các hộ gia đình chăn nuôi xã Phù Đổng đã có ý thức trong việc bảo
vệ môi trường Qua khảo sát các hộ trong nuôi trong xã cho thấy: Khi vào thăm mô hình chăn nuôi của các hộ gia đình có đến 13/15 hộ đước đánh giá khu vực quanh chuồng chỉ có mùi nhẹ Lượng nước được người dân sử dụng cho việc chăn nuôi chủ
Trang 13yếu là nước từ giếng khoan nên nhìn chung mùi nước và chất lượng nước đảm bảo yêu cầu Hệ thống chuồng trại cũng được người dân xấy riêng cách khu vực nhà ở nên đảm bảo vệ tiếng ồn không ảnh hưởng đến môi trường xung quanh Phân thải sau thu gom phần lớn các hộ gia đình thu gom và chất thành đống, rất ít hộ mang phân đến điểm tập kết riêng
Ý thức của người dân được nâng cao một phần cũng nhờ công tác nhắc nhở vấn đề môi trường của cán bộ môi trường đến từng địa phương, từng hộ gia đình thông qua các hình thức như : loa phát thanh, tuyên truyền, tờ rơi đến thăm quan hộ chăn nuôi tuyên truyền môi trường Ngoài gia xã có tổ chức các buổi tuyên truyền bảo
vệ môi trường và được các hộ gia đình tham gia thường xuyên Người dân trong xã cũng tham gia đóng các khoản chi phí môi trường để tổ chức thu dọn rác, giúp cải thiện môi trường Nếu sinh viên có nhu cầu về hộ gia đình tham gia nghiên cứu thì thái độ của người dân nhìn chung là nhiệt tình và giúp đỡ
THIẾU GIẢI PHÁP CHỖ NÀY
III Kết luận và kiến nghị
Trang 14Nhự vậy, ta có thể thấy rằng hoạt động chăn nuôi bò sữa của các hộ gia đình huyện Phù Đổng là một trong những hoạt động đem lại nguồn thu nhập lớn và chủ yếu, hoạt động này đã và đang có xu hướng phát triển mạnh Với lợi thếvề cánh đồng cỏ, và đặc biệt là sự phát triển đô thị hóa đã làm cho nhu cầu tiêu dùng của con người ngày càng tăng cao, các hoạt động chăn nuôi đang dần được chú trọng và đầu tư : đó là một trong những động lực thúc đẩy hoạt động chăn nuôi bò sữa tại nơi đây phát triển và gia tăng
về số lượng
Việc đầu tư cho chăn nuôi là vô cùng cần thiết; sự hỗ trợ về vốn, giống, kĩ thuật chăn nuôi và quan trọng nhất đó là các lớp tập huấn về vệ sinh môi trường với các hộ chăn nuôi bò sữa từ lãnh đạo địa phương và các cán bộ kĩ thuật có chuyên môn về vấn
đề trên chưa thực sự được chú trọng Vậy để thu được nguồn lợi nhuận cao bắt buộc các chủ hộ phải có sự chú trọng đầu tư ngay từ ban đầu cho đàn bò từ việc chọn giống
bò cho sữa đạt năng suất cao nhất đến việc vệ sinh phòng bệnh, bổ sung các chất khoáng cần thiết tránh rủi ro cho đàn bò, đảm bảo đầu ra đạt hiệu quả
Nhận thức của các hộ chăn nuôi bò dần được nâng cao nhưng vẫn còn tồn tại những khó khăn trong công tác xử lí và thu gom chất thải chăn nuôi Theo điều tra, khảo sát ta thấy các chủ hộ chăn nuôi bò sữa đều có học vấn thấp nhất là tiểu học và cao nhất là trung học phổ thông nên việc nhận thức có sự khác nhau về ảnh hưởng cũng như cách xử lí các chất thải từ chăn nuôi bò sữa của gia đình tới vấn đề sức khỏe
và môi trường là khác nhau Việc nhận thức một phần được thể hiện qua cách xử lí chất thải của từng hộ, phần còn lạ phụ thuộc vào kinh tế của mỗi hộ là không giống nhau Ở huyện Phù Đổng, phần lớn các hộ đều làm nông nên việc xử lí chất thải chủ yếu được tận dụng cho bón trực tiếp cho các cây nông nghiệp và cây ăn quả, chỉ có một số hộ xử dụng biện pháp xử lí sinh học bằng Biogas nhằm tận dụng khí gas từ hầm Biogas để thắp sang và đun nấu Qua khảo sát đánh giánh anh ta thấy vần còn tồn tại mùi hôi từ khí thải và lượng thức ăn dư thừa của bò, sự tập trung của các loại ruồi muỗi quay các chuồng trại vẫn không tránh khỏi các nguy cơ dịch bệnh phát sinh gây ảnh hưởng tới sức khỏe đàn bò; các chủ hộ chăn nuôi và hộ lân cận