Có thể hiểu đơn giản stress là phản ứng của cơ thể trước bất cứ một yêu cầu, áp lựchay một yếu tố tác động nào đe dọa đến sự tồn tại lành mạnh của con người cả về thểchất lẫn tinh thần.”
Trang 1I Khái niệm về stress
Stress là vấn đề của con người ở mọi thời đại, nó tồn tại song hành cùng với sự pháttriển không ngừng của khoa học kỹ thuật Stress có thể làm phá vỡ sự cân bằng trongcuộc sống của con người, làm nảy sinh nhiều căn bệnh nguy hiểm làm ảnh hưởngnghiêm trọng đến cuộc sống của con người Ðã có nhiều nghiên cứu về stress cả trong
và ngoài nước, trong các trường đại học nhưng đối với Học Viện Công Nghệ Bưu ChínhViễn Thông thì đề tài này còn khá mới mẻ, chưa từng có nghiên cứu về vấn đề này Vìvậy mà chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài này trên phạm vi sinh viên lớp D10VT4,trường Học Viện Công Nghệ Bưu Chính Viễn Thông Trước hết, chúng ta cùng tìm hiểumột số định nghĩa về stress để hiểu rõ và có cái nhìn khách quan nhất về stress
Theo định nghĩa về stress của từ điển Anh-Việt thì stress được hiểu đơn giản là sựcăng thẳng
Trong bài nghiên cứu về stress của trang báo điện tử www.medicalnewstoday.com cóviết:
Chúng ta thường sử dụng từ "stress" khi chúng ta cảm thấy rằng tất cả mọi thứ dườngnhư đã trở nên quá nhiều - chúng ta đang quá tải và tự hỏi liệu chúng ta thực sự có thểđối phó với những áp lực chúng ta gặp phải
Bất cứ điều gì mà đặt ra một thách thức hay một mối đe dọa đến hạnh phúc củachúng ta được gọi là stress Một số căng thẳng bạn gặp phải và chúng tốt cho bạn - màkhông phải bất kỳ căng thẳng nào gặp ở tất cả nhiều người cũng khiến cho cuộc sốngcủa chúng ta nhàm chán và cảm thấy vô nghĩa Tuy nhiên, khi áp lực làm suy yếu cả sứckhỏe tinh thần và thể chất của chúng ta thì chúng là xấu
Sự khác biệt giữa "stress" và "stressor" - một stressor là một yếu tố hoặc kích thíchgây stress Stress là cảm giác chúng ta có khi chịu áp lực, trong khi stressor là nhữngđiều chúng ta phản ứng trong môi trường của chúng ta Ví dụ về stressor là tiếng ồn,người cảm thấy khó chịu , một chiếc xe chạy quá tốc độ, hoặc thậm chí đi ra ngoài vàomột ngày đầu tiên Thường (nhưng không phải luôn luôn), đa phần các stressor chúng tatrải nghiệm, phần nhiều stress là do chúng ta cảm nhận
Trang 2Có quan điểm lại cho rằng: “Stress được hiểu là hiện tượng ngấm ngầm, tiềm ẩn,căng thẳng thần kinh, dai dẳng, uất ức, làm kiệt quệ thần kinh và cách ứng xử của conngười.”
Trong một chuyên mục hỏi đáp về bệnh stress, người ta lại đưa ra một cái nhìn, mộtcách tiếp cận khác về bệnh stress:
“ Có người gọi stress là sốc tâm lý Từ stress có nguồn gốc từ Latinh là Stringer,cónghĩa là kéo căng, đè nén Nó được dùng rộng rãi từ thế kỷ 17 để mô tả tình trạng căngthẳng gay go, tai họa hoặc đau buồn mà con người phải vượt qua
Hiện nay, stress dùng để chỉ những tác nhân tâm lý bất lợi-sang chấn tâm lý có tínhcông kích, làm cho cơ thể khó chịu, đe dọa sự mất thăng bằng tâm lý của đối tượng Các
sự kiện đời sống nặng nề, phức tạp, khó khăn, đột biến cũng là nguồn gốc của Stress Vídụ: tiếng ồn là tác nhân gây stress làm cho người ta khó chịu
Stress cũng là phản ứng của cơ thể trước tác nhân đó, gây một trạng thái mất thăngbằng, khó điều chỉnh Ví dụ: Tôi bị stress do tiếng ồn
Các tác nhân gây stress có thể là các kích thích vật lý, hóa học, sinh học nhưng chủyếu vẫn là các tác nhân tâm lý xã hội Hình thức đơn giản nhất là sự thích ứng vớinhiệm vụ mới, hình thức phức tạp nhất có lẽ là sự chịu đựng vượt qua những khó khăncủa cuộc sống Ví dụ: Tang tóc liên tục.”
Mặt khác, cũng có quan điểm cho rằng stress là một vấn đề mà con người chúng taphải đối mặt thường ngày trong cuộc sống:
“ Stress là một khái niệm đa hình Trong thường ngày chúng ta đều trải nghiệm stress
ở nhiều khía cạnh khác nhau trong các hoạt động của chúng ta: ở trường, ở nhà, nơicông sở và thậm chí cả trong các hoạt động thể dục thể thao cũng có stress, stress luônluôn tồn tại quanh ta
Có thể hiểu đơn giản stress là phản ứng của cơ thể trước bất cứ một yêu cầu, áp lựchay một yếu tố tác động nào đe dọa đến sự tồn tại lành mạnh của con người cả về thểchất lẫn tinh thần.”
Ngoài ra trong bài báo về stress với tựa đề “ Stress là gì?” trên trang báo mạng 24hchuyên mục sức khỏe có định nghĩa về stress: “Stress là phản ứng của cơ thể trước bất
Trang 3cứ một yêu cầu, áp lực hay một yếu tố tác động nào đe dọa đến sự tồn tại lành mạnh củacon người cả về thể chất lẫn tinh thần.”
Cũng có nhận định cho rằng stress là một bệnh hoàn toàn tâm lý Theo bác sĩ AlfredAdler, nhà trị bệnh thần kinh trứ danh, cho biết : bệnh stress tựa như một thói oán hờndai giẳng, muốn được người chung quanh thương hại, săn sóc tới mình Người u uất(stress) nhiều khi chán đời, muốn tự tử Họ thường không hài lòng và trách móc mọingười Họ là con người ích kỷ, chỉ muốn mọi người chú ý săn sóc mình, nếu khôngđược thì bất mãn và dễ bị bệnh stress
Nhận định về stress, bác sỹ Phan Thiệu Xuân Giang đưa ra ý kiến của mình: “Stress
là một quá trình bình thường của cơ thể dùng để đánh giá và cố gắng đối mặt với các đedoạ về cảm xúc và các thử thách trong cuộc sống.”
Trên trang tuvanmatuy.com có bài viết nêu ra nhận định về stress như sau:
“Stress là một thuật ngữ có giới hạn rộng dùng để chỉ những trạng thái của con nguờixuất hiện do phản ứng với những tác động đa dạng từ bên ngoài
Khái niệm stress đầu tiên xuất hiện trong sinh học dùng để chỉ phản ứng bình thườngcủa cơ thể đối với bất cứ một tác động có hại nào, sau đó stress bắt đầu được sử dụng đểmiêu tả các trạng thái của cá nhân đối với các điều kiện bên ngoài ở các mức độ sinh lý,tâm lý, hành vi
Trong cuộc sống hàng ngày, con người liên tục chịu tác động của các stress khácnhau trong các thời điểm khác nhau hoặc cùng một lúc Cá thể và stress là mối tươngquan giữa tác nhân kích thích và phản ứng của cơ thể, nói cách khác nó vừa chỉ tác nhâncông kích, vừa chỉ phản ứng của cơ thể (về mặt tâm lý, sinh học và tập tính) Trước cáctác nhân công kích đó cơ thể thích nghi với môi trường xung quanh, có sự cân bằng mớisau khi chịu những tác động đó
Do vậy khái niệm stress không hoàn toàn được hiểu theo nghĩa tiêu cực, mà nó còn
có vai trò rất quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của cá thể
Tuy nhiên khi cơ thể không đáp ứng và thích nghi được trước sự tác động của cácstress đó thì sẽ gây ra các rối loạn (mà chủ yếu là các rối loạn về mặt tâm lý), ảnh hưởngđến sự phát triển của cá thể
Trang 4Trẻ em với đặc điểm cơ thể đang phát triển và trưởng thành về mọi mặt, qua nhiềugiai đoạn khác nhau, dễ chịu tác động của các stress gây ra những rối loạn về tâm sinh
lý, trong đó những bệnh tật cơ thể cũng là một stress đối với trẻ
+ Phản ứng sinh lý của cơ thể trước stress: Phản ứng của cơ thể được biểu hiện bằnghội chứng đặc hiệu dưới dạng những thay đổi trong các hệ thống sinh học do cácnguyên nhân không đặc hiệu gây ra Hội chứng đặc hiệu này còn gọi là “Hội chứng S”hay “Hội chứng thích nghi toàn thân” (General Adaptation Syndrome – GAS), với sựtham gia của hệ thần kinh trung ương (vỏ não, hồi hải mã, tổ chức lưới), hoạt động củavùng dưới đồi, tuyến yên, vỏ – tuỷ thượng thận, hệ thần kinh thực vật, hệ miễn dịch.+ Phản ứng tâm lý: Trước tác động của stress, các cá thể có sự tiếp nhận hay chốnglại stress, đây là phản ứng mang tính cá thể, nghĩa là khác nhau tuỳ thuộc vào từng cáthể, điều này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như: tình huống gây stress, hoàn cảnhxung quanh, nhân cách – khí chất, tập tính và văn hoá của chủ thể…
Stress là nguyên nhân gây ra phần lớn các rối loạn tâm lý, các phản ứng cảm xúc cóthể xảy ra cấp diễn, tức thì hay xảy ra chậm.”
Qua những lý luận trên, bài viết này đã đưa ra khái niệm chung về stress:
“- Stress là một thuật ngữ tiếng Anh được dùng trong vật lý học để chỉ một sức nén
mà vật liệu phải chịu đựng
- Đến thế kỷ thứ 17 stress từ ý nghĩa sức ép trên vật liệu được chuyển sang dùng chongười với ý nghĩa một sức ép hay một xâm phạm nào đó tác động vào con người gây ramột phản ứng căng thẳng
- Hiện nay stress là một thuật ngữ được dùng rộng rãi Tuy nhiên nhiều tác giả sửdụng với những sắc thái khác nhau Theo Hans Selye: "Stress là một phản ứng sinh họckhông đặc hiệu của cơ thể trước những tình huống căng thẳng" Theo J.Delay: "Stress làmột trạng thái căng thẳng cấp diễn của cơ thể buộc phải huy động các khả năng phòng
vệ để đối phó với một tình huống đang đe doạ"
- Hiểu khái niệm chung về stress cho cả hai ý nghĩa bao gồm:
1 Tình huống stress dùng để chỉ tác nhân xâm phạm hay kích thích gây ra stress(stresseur)
Trang 52 Đáp ứng stress dùng để chỉ trạng thái phản ứng với stress (reaction)
- Stress bình thường là một tình huống stress nhẹ, đối tượng chịu đựng được và phảnứng thích nghi tốt Đối tượng thu xếp được cân bằng mới thoả đáng
- Stress trở nên bệnh lý khi tình thuống stress xuất hiện bất ngờ và quá mạnh hoặckhông mạnh nhưng lặp đi lặp lại nhiều lần vượt quá khả năng chịu đựng của đối tượnggây ra các rối loạn cơ thể, tâm thần và ứng xử gọi là các rối loạn liên quan stress(RLLQS).”
Cũng trên trang tuvanmatuy.com TS.BS Lã Thị Bưởi đã đưa ra nhận định về stressnhư sau:
“ Khái niệm chung về stress bao gồm hai khía cạnh:
• Tình huống stress chỉ các tác nhân xâm phạm hay kích thích gây ra (stressor),lànhững tác nhân vật lý, hoá học, tâm lý xã hội, gia đình, nghề nghiệp
• Đáp ứng stress để chỉ trạng thái phản ứng với stress (reaction) là phản ứng sinh
lý và phản ứng tâm lý không đặc hiệu
Trong y học, stress được xem như là những phản ứng tâm lý và sinh lý của cá thểtrước những tác nhân có hại và luôn có mối liên quan giữa stress với bệnh tật TheoSelye H., stress là phản ứng sinh học không đặc hiệu của cơ thể trước những tình huốngcăng thẳng Đó là những phản ứng nhằm khôi phục trạng thái cân bằng nội môi, khắcphục được các tình huống bất lợi để đảm bảo duy trì và thích nghi thoả đáng của cơ thểtrước những điều kiện sống luôn luôn biến đổi Khi một người mất khả năng thích nghithì stress có thể phát huy tác dụng và người đó mắc bệnh Vì vậy, Selye H gọi đó lànhững phản ứng thích nghi Selye đã xác định được hậu quả y học của stress lên hệthống miễn dịch, hệ thống dạ dầy, ruột và các tuyến thượng thận Người ta cũng xácđịnh được các quá trình tâm lý và nhận thức tham gia vào các phản ứng stress
Ferreri M coi stress như là đáp ứng trước một yêu cầu Trong các điều kiện thôngthường, Stress là một đáp ứng thích nghi bình thường về mặt tâm lý, sinh học và hành
vi, stress đặt cơ thể vào một mô hình hài hoà với môi trường xung quanh Trong stressbình thường, sự đáp ứng là thích hợp và giúp cho cơ thể có được những đáp ứng đúngnhằm tạo ra một cân bằng mới sau khi chịu tác động từ bên ngoài Trong stress bệnh lý,
Trang 6khả năng đáp ứng của cá thể tỏ ra không đầy đủ hay không thích hợp, không thể tạo rangay một thế cân bằng mới Vì vậy, rối loạn chức năng ít nhiều trầm trọng, biểu hiệnbằng các triệu chứng tâm thần, cơ thể cũng như hành vi, đưa đến những rối loạn tạmthời hay kéo dài.
Trong tâm thần học, có thể coi stress là tất cả những sự việc, hoàn cảnh trong cácđiều kiện sinh hoạt xã hội, trong mối liên quan phức tạp giữa người và người tác độngvào tâm thần gây nên những cảm xúc mạnh, phần lớn là tiêu cực như: sợ hãi, lo lắng,buồn rầu, tức giận, ghen tuông, thất vọng ”
Qua những quan điểm về stress nêu trên, chúng tôi xin đưa ra quan điểm về stresscủa riêng mình: Stress là phản ứng tâm sinh lý của cơ thể trước những áp lực từ côngviệc, cuộc sống hay những tác động gây ảnh hưởng, đe dọa đến sự tồn tại lành mạnh củacon người cả về thể chất lẫn tinh thần Stress là vấn đề mà chúng ta phải đối mặt thườngngày trong cuộc sống Stress không chỉ mang ý nghĩa tiêu cực mà còn có tác dụng thúcđẩy sự phát triển của từng cá thể và xã hội
II Nguyên nhân dẫn đến stress
Stress là vấn đề mà ai cũng phải đối mặt, có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau.Trên trang báo mạng 24h.com.vn chuyên mục sức khỏe có đề cập đến các nguyên nhângây stress:
“Thông thường có bốn nguồn gây stress:
- Môi trường bên ngoài: Thời tiết, tiếng ồn, giao thông, bụi, và sự ô nhiễm
- Những căng thẳng từ xã hội và gia đình: Thời hạn của công việc phải hoàn thành,các vấn đề tài chính, công việc, các bài trình bày, mâu thuẫu, yêu cầu về thời gian và sựtập trung sức lực vào công việc hay gia đình, mất mát người thân, mâu thuẫn trong giađình, bạn bè…
- Các vấn đề về thể chất: Thay đổi cơ thể, ốm đau, không đủ chất dinh dưỡng…
- Suy nghĩ của các bạn: Đôi khi, cách chúng ta suy nghĩ hay phiên giải những điều đãhoặc sẽ xảy ra đem đến cho chính mình rất nhiều căng thẳng Thường đó là những suy
Trang 7nghĩ tiêu cực Ví dụ: nếu trượt đại học, tương lai của tôi thật mù mịt; Nếu tôi không làmđược thì mọi người sẽ cười chê tôi,…”
Những áp lực từ công việc và khó khăn tiền bạc là nguyên nhân phổ biến gây rastress đối với nhiều người Dưới đây là một số thống kê được đưa ra về tình hình stress:
“Theo thống kê, 15 triệu người Đức, tức 1/6 dân số 80 triệu thường xuyên bị căngthẳng thần kinh (stress)
Ở Việt nam một cuộc nghiên cứu của công ty Diana cho thấy 72,2% nữ công nhâncác khu chế xuất Linh trung và khu công nghệp Tân bình thường xuyên bị stress, vì áplực công việc và khó khăn tiền bạc (báo Tuổi trẻ, 1.4.2004, trích trong Công giáo và dântộc số 1452/2004, tr 13).”
Một nguyên nhân khác: người ta cũng cho biết có bệnh Trầm cảm mùa đông Theo
đó, rối loạn thời vụ, tên tắt SAD, là một hình thức trầm cảm ảnh hưởng đến một sốngười trong mùa đông, nguyên nhân đích thực không rõ là gì, nhưng các nhà nghiên cứunghĩ rằng sự thay đổi về ánh sáng mặt trời là một thành tố quan trọng
Bà Luann Hughes là một trường hợp điển hình – vào mùa đông, bà thay quần áo chocác con lúc mặt trời chưa lên Tắm rửa, ăn sáng và uống cà phê trời vẫn chưa sáng Tìnhtrạng thiếu ánh sáng mặt trời ấy làm cho bà Hughes cảm thấy buồn phiền và bực bội vớicon cái Dùng thuốc không thấy công hiệu và bà Hughes thử dùng ánh sáng giả khoảngnửa giờ buổi sáng Bà được bác sĩ bảo rằng ánh sáng mặt trời ở bên ngoài có ảnh hưởngvới nhiều thứ trong cơ thể người, như là cường độ của hormone có khả năng làm thayđổi trạng thái tinh thần Bác sĩ Michael Terman, giám đốc chương trình trầm cảm mùađông, và viện tâm lý tiểu bang New York cho biết 80% trường hợp xử dụng liệu phápánh sáng có kết quả Ánh sáng nhân tạo gần giống ánh sáng mặt trời tỏ ra có công dụngvới bà Hughes (lấy từ Internet)
Theo medicalnewstoday thì các nguyên nhân chính gây stress gồm:
+ Cái chết
+ Vấn đề gia đình
+ Vấn đề tài chính
+ Bệnh
Trang 8+ Trở thành một người mẹ hay một người cha
+ Các cuộc xung đột tại nơi làm việc
+ Lái xe trong giao thông xấu
+ Quá nhiều tiếng ồn…
III Các dấu hiệu và triệu chứng của stress.
Stress được biểu hiện qua nhiều dấu hiệu và triệu chứng khác nhau Dấu hiệu đầutiên và dễ nhận biết nhất là mệt mỏi Tiếp đó người bệnh sẽ cảm thấy suy kiệt về tinhthần và thể xác… Họ mất khả năng tự đánh giá mình và thường xuyên cáu giận Làmthế nào để biết được khi nào là mệt mỏi thông thường và khi nào mệt mỏi cảnh báobệnh stress
Những dấu hiệu dưới đây giúp bạn nhận biết được căn bệnh này
- Dễ dàng mệt mỏi và thường rất khó dậy vào buổi sáng
- Có cảm giác làm việc ngày càng nhiều hơn nhưng kết quả ngày càng tồi tệ
- Bạn có cảm giác rằng những nỗ lực trong công việc của bạn không được mọi ngườichú ý
Trang 9- Thỉnh thoảng quên những cuộc hẹn.
- Hay cáu giận
- Ít gặp người thân và bạn bè thân thiết
Những dấu hiệu này có thể là chưa đầy đủ để bạn nhận ra mình bị stress và biểu hiệnstress có thể không giống nhau ở mỗi người Điều quan trọng là chúng ta hãy biết lắngnghe cơ thể mình
Trên trang megafun.vn trong chuyên mục sức khỏe có nêu ra 15 dấu hiệu chứng tỏ cơthể bạn đang gặp stress:
7 Ra mồ hôi quá nhiều
8 Hệ miễn dịch yếu đi
9 Sâu răng
10 Mỏi cơ bắp
11 Xước măng rô
12 Tinh thần uể oải
Trang 10ban; gia tăng các triệu chứng liên quan tới bệnh đái tháo đường, hen hoặc viêm khớp;tăng huyết áp; giảm ham muốn tình dục; đau lưng hoặc cổ.”
Trên trang cangthang.com cũng đưa ra một kết quả nghiên cứu của các nhà khoa họckhiến nhiều người cảm thấy ngạc nhiên Các chuyên gia sức khỏe cho rằng stress cónhững dấu hiệu vô cùng đáng ngạc nhiên, từ việc quên quên nhớ nhớ đến bị nôn mửahoặc dị ứng da Các triệu chứng được đưa ra bao gồm: