Thị trường điện lực việt nam, hướng tới chuyển đổi sang thị trường phát điện cạnh tranh và hạn chế độc quyền

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆPKHOA KINH TẾ CÔNG NGHIỆP BÀI TẬP TIỂU LUẬN MÔN HỌC KINH TẾ VI MÔ Đề tài: “Thị trường điện lực Việt Nam,hướng tới chuyển đổi sang thị trường phát điện c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP

KHOA KINH TẾ CÔNG NGHIỆP

BÀI TẬP TIỂU LUẬN MÔN HỌC

KINH TẾ VI MÔ

Đề tài: “Thị trường điện lực Việt Nam,hướng tới chuyển đổi sang thị trường phát điện cạnh tranh và hạn chế độc quyền ”

Giáo viên hướng dẫn : Phạm Thanh Thủy

Thái nguyên, tháng 12

LỜI NÓI ĐẦU

Trong xã hội hiện nay , điện là một thứ thiết yếu không thể thiếu trong

cuộc sống của chúng ta Cũng giống như nguồn nhiên liệu quan trọng là xăng dầu,

điện là nguồn năng lượng thiết yếu để duy trì cuộc sống sinh hoạt của người dân, tác động trực tiếp đến sự phát triển của nền kinh tế và các vấn đề an sinh xã

hội.Diện được sử dụng trong tất cả các hoạt động từ sinh hoạt dân dụng cho đến

các hoạt động công nghiệp.Thế nhưng có một điều không ai là không biết về ngành điện lực của Việt Nam đó là tính độc quyền của ngành điện.chính điều này đã tạo nên rất nhiều điều bức xúc trong dư luận Mặc dù vậy nhưng điều này vẫn xảy ra trong rất nhiều năm nay mà chưa có một biện pháp để quyết một cách hợp lí.Và trong kỳ học này nhóm chúng em được học và tìm hiểu về thị trường trong đó có thị trường độc quyền và ví dụ rõ nhất chính là thị trường độc quyền của ngành điện lực Việt Nam.Với những lí do trên và kết hợp với những kiến thức mà em đã biết,

chúng em đã cùng nghiên cứu đề tài : “Thị trường điện lực Việt Nam, hướng tới chuyển đổi sang thị trường phát điện cạnh tranh và hạn chế độc quyền ”

và đặc biệt là dưới sự chỉ bảo tận tình của cô giáo bộ môn là cô Phạm Thanh Thủy , nhóm em xin được phân tích tính độc quyền trong ngành điện lực Việt Nam hiện nay với những phần sau :

Phần 1 : Vài nét về ngành điện Việt Nam

Phần 2 : Khái quát chung về thị trường

Phần 3 : Những đặc trưng của thị trường điện Việt Nam theo hướng độc quyền Phần 4 : Các biện pháp nhằm thúc đẩy thị trường phát triển điện cạnh tranh tại Việt Nam

Mặc dù đã rất cố gắng nhưng do kiến thức còn chưa đủ và thời gian hạn hẹp nên bài của nhóm em còn nhiều thiếu xót.Mong cô giáo và các bạn góp ý kiến để bài của nhóm em được tốt hơn

Xin chân thành cảm ơn !

MỤC LỤC

Nội dung Trang

1 Lời nói đầu

2 Phần 1 : Vài nét về ngành điện Việt Nam

1.1 Chức năng và nhiệm vụ

1.2 Thực trạng của ngành điện hiện nay

3 Phần 2 : Khái quát chung về thị trường

2.1 Khái niệm thị trường và nhưng đặc trưng cơ bản của thị

trường

2.1.1 Khái niệm thị trường

2.1.2 Cấu trúc và phân loại thị trường

2.2 Quy mô thị trường

4 Phần 3 : Những đặc trưng của thị trường điện Việt Nam theo

hướng độc quyền

5 Phần 4 : Các giải pháp nhằm thúc đẩy thị trường phát triển

điện cạnh tranh tại Việt Nam

PHẦN NỘI DUNG

PHẦN 1 Vài nét về ngành điện Việt Nam

1.1 : Chức năng, nhiệm vụ: Tổng công ty

Điện lực Việt Nam (EVN) là Tổng công ty nhà

nước do Thủ tướng chính phủ quyết định thành

lập năm 1994, từ tháng 6/2006 EVN được chuyển

đổi thành Tập đoàn Điện lưc Việt Nam, là một

trong 6 tập đoàn mạnh của đất nước, giữ vai trò

chính trong việc đảm bảo cung cấp điện cho nền

kinh tế quốc dân

Tập đoàn Điện lực Việt Nam là tập đoàn

kinh tế đa sở hữu, kinh doanh đa ngành trong đó đầu tư xây dựng, sản xuất kinh doanh điện năng, viễn thông công cộng, tài chính,

ngân hàng, cơ khí điện lực là các ngành kinh doanh chính, gắn kết chặt chẽ giữa sản xuất kinh doanh với khoa học công nghệ, đào tạo làm lòng cốt để ngành công nghiệp điện lực Việt Nam phát triển nhanh và bền vững, cạnh tranh và hội nhập kinh tế quốc tế có hiệu quả

EVN hoạt động theo hình thức Công ty mẹ - Công ty con, trong đó công ty

mẹ vừa trực tiếp sản xuất kinh doanh, vừa đầu tư tài chính vào các công ty con, các công ty liên kết, các ngành nghề kinh doanh mới

Công ty mẹ – EVN có nhiệm vụ quyết định chiến lược, định hướng lớn của

EVN về đầu tư xây dựng các công trình điện, khoa học công nghệ và các mục tiêu sản xuất kinh doanh khác, kế hoạch dài hạn về sản xuất kinh doanh, đầu tư của tập đoàn, định hướng sản xuất kinh doanh và đầu tư của các công ty con, đầu tư góp vốn vào các công ty con và các doanh nghiệp khác, tổ chức bộ máy, cán bộ và phát triển nhân lực của tập đoàn và các công ty con

Điện năng là một loại hàng hóa đặc biệt với đặc thù là sản xuất và tiêu thụ xảy ra đồng thời, các hoạt động điện lực có mối quan hệ chặt chẽ với nhau trong một hệ thống điện thống nhất nên mang tính độc quyền tự nhiên cao - dù có sự tham gia rộng rãi của các thành phần kinh tế Vì vậy cần phải điều tiết hoạt động này để hạn chế độc quyền tự nhiên, không biến độc quyền nhà nước thành độc quyền doanh nghiệp”

1.2 : Thực trạng về ngành điện hiện nay:

“Hiện nguồn điện cung cấp rất phong phú nhưng ngành điện cũng chưa quan tâm đúng mức để khai thác, mua cho hết trong khi vẫn thiếu điện trầm

trọng”, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Nam “vạch” lỗi của ngành điện.

Việc thiếu điện và cắt điện trên diện rộng dẫn tới nhiều hệ quả tiêu cực trong lao động, sản xuất và đời sống sinh hoạt người dân Vài ngày trở lại đây, khi UBND

TP Hà Nội có chỉ đạo Tổng Công ty Điện lực thành phố ngừng ngay việc cắt điện thì tình hình điện ở TP Hà Nội mới cải thiện, tuy nhiên đối với các tỉnh, thành phố khác, "cơn khát" điện vẫn nghiêm trọng

Tập đoàn này hiện nay vẫn chiếm tỉ lệ chi phối các nguồn phát điện (hơn 60% công suất), là đơn vị duy nhất nắm hệ thống truyền tải, trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia Bên cạnh đó, các công ty điện lực thuộc EVN giữ độc quyền phân phối, bán buôn, bán lẻ điện đến tận hộ tiêu thụ Vị trí độc quyền của EVN vẫn được duy trì và bảo vệ, bất chấp việc đó đã gây cản trở như thế nào cho công cuộc phát triển đất nước Vị thế độc quyền đó đã tạo cho EVN một thứ quyền lực mà chính quyền địa phương cũng phải vị nể như trong tình huống trên

Đã có quá nhiều kiến nghị của các học giả, nhà kinh tế trong nước yêu cầu phá vỡ thế độc quyền của tập đoàn này nếu Việt Nam muốn đảm bảo an ninh điện lực Yêu cầu này cũng đã luôn được các nhà tài trợ quốc tế lên tiếng trong các cuộc đối thoại hàng năm với chính phủ về các vấn đề phát triển của Việt Nam

Lập luận chính của các nhà tài trợ là Việt Nam phải phá thế độc quyền của EVN từ khâu sản xuất, truyền tải và phân phối, và tăng giá điện mới có thể thu hút thêm được đầu tư tư nhân và nước ngoài; và hơn hết là làm cho ngành này trở nên cạnh tranh hơn Yêu cầu này được họ kiên trì đưa ra trong gần hai mươi năm qua kể từ khi nối lại chương trình viện trợ ODA cho Việt Nam

Trong nhiều lần phúc đáp yêu cầu này, đại diện chính phủ cũng kiên trì không kém

Lý lẽ chính là nếu cải tổ EVN, nhà nước có thể mất đi công cụ để điều tiết thị trường, không đảm bảo được lợi ích của phần đông dân số vẫn đang sống quanh ngưỡng nghèo Hơn nữa, việc tăng giá bán điện có thể làm hàng triệu người nghèo không tiếp cận được với ánh sáng Vì lẽ đó, việc cải tổ ngành điện theo hướng cạnh tranh phải có lộ trình

Những cuộc tranh luận như trên đã kéo dài hai mươi năm nay, và chừng nào chúng còn tiếp diễn thì EVN vẫn còn ung dung hưởng thụ vị thế độc quyền

Ở góc độ nào đó, EVN cũng có những nỗ lực lớn Ngành điện luôn tăng trưởng cao gấp đôi so với tăng trưởng kinh tế; tập đoàn này đã có công xây dựng các đường điện đến nhiều vùng sâu, vùng xa gần như không có lợi nhuận để đảm bảo mục tiêu

an sinh xã hội được giao phó

Tuy nhiên, họ không thể biện minh cho tình trạng lúa chết hàng loạt trên đồng ruộng vì thiếu nước do máy bơm mất điện, hay công nhân phải nghỉ việc không lương vì mất điện, hay những bất ổn xã hội tiềm tàng còn có thể diễn ra vì thiếu điện

Cách đây gần một thập kỷ, thị trường viễn thông Việt Nam cũng chứng kiến điều tương tự như ngành điện khi VNPT độc quyền trong ngành này Sự mở cửa cho cạnh tranh đã mang lại một bộ mặt hoàn toàn mới cho ngành viễn thông ngày nay

Kinh nghiệm đó, cùng với những diễn biến trong cuộc sống cho thấy, việc cải tổ ngành điện là một yêu cầu không thể trì hoãn

Những nỗ lực tiết kiệm điện như thay đổi công nghệ, ban hành luật sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả, phát triển thêm các nguồn cấp điện, và nâng cao ý thức người dân là cần thiết nhưng không thể đủ để giải quyết vấn đề của ngành điện

Với những lí do trên và kết hợp với những kiến thức mà em đã biết, chúng em

đã cùng nghiên cứu đề tài : “Thị trường điện lực Việt Nam, hạn chế độc quyền

và hướng tới chuyển đổi sang thị trường phát điện cạnh tranh.”

PHẦN 2 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG

2.1 Khái niệm thị trường và nhưng đặc trưng cơ bản của thị trường

2.1.1 : Khái niệm thị trường:

Trong sự phát triển của nền kinh tế hiện nay thì sự tồn tại của thị trường là một tất yếu khách quan và sự tồn tại thị trường là cần thiết khi mà nền kinh tế hàng hóa còn tồn tại và phát triển Vậy thị trường là gì ? “Thị trường là tập hợp sự thỏa thuận giữa những người mua và người bán tiếp xúc với nhau để tiến hành việc trao đổi hàng hóa và dịch vụ” Từ khái niệm trên, thị trường có một số đặc điểm sau:

- Thị trường là tập hợp của sự thỏa thuận Mỗi cá nhân tổ chức đều theo đuổi mục đích riêng của mình Người mua đều mong muốn mua rẻ, còn người bán lại muốn bán đắt Nhưng tất cả những người thực sự mua sẽ phải cố gắng để có thể mua được và người thực sự bán sẽ phải cố gắng để bán được Vì vậy cần thiết lập

sự mặc cả giữa các bên tham gia thị trường Sự thỏa thuận nhằm dung hòa mâu thuẫn lợi ích giữa các bên tao ra các cuộc trao đổi và hình thành cân bằng thị trường Thông qua sự thỏa thuận xác định giá cả và số lượng trao đổi

- Thị trường tồn tại như sợi dây liên kết giữa các bộ phận trong nền kinh tế Thị trường còn đựơc hiểu như một khuôn khổ vô hình trong đó người mua và người bán tác động vơi nhau để trao đổi hàng hóa đồng thời xác định số lượng giá

cả và số lượng trao đổi Thị trường liên kết các bộ phận trong nền kinh tế, giữa người mua và người bán, giữa người sản xuất và người tiêu dùng

- Thị trường thực hiện chức năng kinh tế là trao đổi hàng hóa và dịch vụ Như vậy, tuy khác nhau về bề ngoài nhưng các thị trường đều thực hiện cùng một chức năng kinh tế Chúng ấn định giá cả đảm bảo sự cân bằng giữa lượng cầu của người mua và lương cung mà người bán muốn bán Các tổ chức, cá nhân khi tham gia thị trường đều tìm cách tối đa hóa lợi ích của mình

- Hình thức biểu hiện của thị trường rất đa dạng Thị trường là nơi gặp gỡ giữa người bán và người mua tiến hành các trao đổi hàng hóa và dịch vụ bằng tiền

tệ Một số thị trường lá nơi người bán và ngươi mua trực tiếp gặp nhau, ví dụ như các đại lý, các cửa hàng bán lẻ … Một số thị trường khác, ví dụ như sở giao dịch chứng khoán, chủ yếu hoạt đông thông qua nhưng người trung gian là những người thực hiện công việc mua bán thay mặt khách hàng

- Mối quan hệ giữa người bán và người mua quyết định cấu trúc thị trường Căn cứ vào số lượng người bán và người mua trên thị trường xác định cấu trúc thị trường là thị trường độc quyền độc quyền hay thị trường cạnh tranh, thị trường độc quyền bán và thị trường độc quyền mua

2.1.2 : Cấu trúc và phân loại thị trường

Khi nói về cấu trúc thị trường, ta thường phân biệt thành hai phía đó là người bán và người mua Ở mỗi phía có thể tồn tại cơ cấu thị trường khác nhau Có người bán là độc quyền, nhưng cũng có thể là nhiều người mua cạnh tranh nhau Các thị trường trong đó người bán và người mua giao dịch với nhau rất khác nhau về cấu trúc Cấu trúc thị trường quyết định quan hệ giữa người bán và người mua, quyết định đến các cách ứng sử của họ cũng như giá cả hàng hóa và khối lượng giao dịch Người ta phân biệt thị trường thành 4 mô hình cơ bản sau: thị trường cạnh tranh hoàn hảo, thị trường cạnh tranh mang tính độc quyền, thiểu số độc quyền, thị trường độc quyền

- Thị trường cạnh tranh hoàn hảo: Trong thị trường này có rất nhiều người mua và bán, các sản phẩm đã được tiêu chuẩn hóa Thông tin về các sản phẩm đầy

đủ, không có trở ngại nào khi người mua muốn mua hàng hóa trên thị trường Có rất nhiều doanh nghiệp sản xuất các hàng hóa giống hệt nhau, có thể hoàn toàn thay thế cho nhau Doanh nghiệp có thể dễ dàng tham gia hay rút lui khỏi ngành sản xuất mà không cần bất kì một điều kiện nào và không ảnh hưởng đến giá cả hàng hóa trên thị trường

- Thị trường cạnh tranh mang tính độc quyền: Ở thị trường này mỗi doanh nghiệp có đôi chút quyền kiểm soát về giá cả thị trường Sở dĩ như vậy vì các sản phẩm của họ làm ra mang tính tiêu chuẩn hóa nhưng có đôi chút khác biệt Các sản phẩm đó cạnh tranh trên thị trường khác nhau về giá cả nhưng sự chênh lệch này không khác nhau nhiều lắm, nếu giá bán cao thì người tiêu dùng sẽ mua thứ khác Mức độ trênh lệch phụ thuộc vào tính độc quyền ở mức độ nào của sản phẩm

- Thị trường thiểu số độc quyền: trong thị trường này có it người bán và hành

vi các doanh nghiệp dễ dàng kiểm soát được Nói chung có quy mô tương đối lớn, được sở hữu các phát minh hay bí mật công nghệ có vốn đầu tư lớn Bản chất của thiểu số độc quyền lá sự cấu kết lẫn nhau cho lợi ích của cả nhóm độc quyền Việc tham gia vào ngành sản xuất bị ngăn cản trong thực tế bởi các rào chắn về pháp luật

và tài chính Các sản phẩm trong thị trường này là các sản phẩm tiêu chuẩn hóa hoặc dị biệt hóa Mỗi một doanh nghiệp trong ngành sản xuất đều có vai trò quan trong đối với giá cả hàng hóa trên thị trường Quyền kiểm soát giá cả khá mạnh

- Thị trường độc quyền: trong thị trường này chỉ có duy nhất một doanh nghiệp, sản xuất các sản phẩm mà không có sản phẩm nào thay thế được Nhà độc quyền có quyền rất mạnh trong việc định giá cả hàng hóa Việc tham gia vào nghành sản xuất bị ngăn cản về tài chính và rào chắn pháp luật để bảo đảm rằng trong thị trường có duy nhất một người bán Quyền kiểm soát giá cả rất mạnh, hàng hóa của thị trường độc quyền có sức mạnh thị trường Tính độc quyền của sản phẩm đem lại lợi ích xã hội thấp Vì vậy các chính phủ thường có các sác luật chống độc quyền

2.2 Quy mô của thị trường :

- Ở mỗi một thị trường khác nhau lai có quy mô khác nhau, có nhiều tiêu chuẩn để phân biệt thị trường này với thị trường khác Có 3 tiêu chuẩn chủ yếu sau:

+ Tiêu chuẩn 1: Tính đồng nhất của sản phẩm: nêu lên mức độ một sản phẩm này giống với một sản phẩm khác Nếu một sản phẩm này hoàn toàn có thể thay thế cho sản phẩm kia thì các sản phẩm này có tính đồng nhất có những cấp độ theo đó, các sản phẩm đưa ra giao dịch giống nhau

+ Tiêu chuẩn 2: Chi phí vận chuyển: Giữ một vai trò quan trọng Sản phẩm càng có giá trị so với chi phí vận chuyển của sản phẩm, thì thị trường càng rộng lớn

+ Tiêu chuẩn 3: các chi phí thông tin liên lạc: cũng giới hạn phạm vi của thị trường Đối với môt bà nội trợ đi sắm hàng, thường thì chẳng đáng bỏ công khi phải ghé qua chừng một chục chợ chỉ cốt tìm ra đúng chỗ mua mì gói hay vải rẻ Người ta chỉ chịu bỏ ra chi phí thông tin khi cần mua sắm các vật có giá trị (lĩnh vực bất động sản….)

Từ các tiêu chuẩn trên ta có các quy mô thị trường là : Thị trường địa phương; thị trường khu vực; thị trường trong nước và thị trường thế giới

- Thị trường các yếu tố sản xuất (đầu vào) và hàng hóa dịch vụ đầu ra: Các doanh nghiêp mua các yếu tố sản xuất trong thị trường đầu vào tiến hành quá trình sản xuất tạo ra sản phẩm đầu ra Các sản phẩm được bán cho các gia đình tiêu dùng phục vụ cho nhu cầu cuộc sống , tái tạo sức lao động và sau đó sức lao đông lại được cung ứng cho các doanh nghiệp – nó tạo thành một chu trình tuần hoàn khép kín

Từ những cơ sở lý thuyết này em áp dụng vào để phân tích thị trường điện tại Việt Nam

PHẦN 3 NHỮNG ĐẶC TRƯNG CỦA THỊ TRƯỜNG ĐIỆN VIỆT NAM THEO

HƯỚNG ĐỘC QUYỀN.

+ Nhìn lại thế độc quyền của ngành điện.

Dường như đã trở thành “điệp khúc” trong nhiều năm qua, cứ vào dịp đầu hè là người dân và các doanh nghiệp lại đối mặt với tình trạng thiếu điện gay gắt Lý do muôn thủa để EVN thanh minh cho tình trạng đó lại là lỗi cho ông trời!

EVN có độc quyền?

Từ trước đến nay, người dân và các doanh nghiệp vẫn chỉ biết mua điện do EVN phân phối Các nhà máy phát điện bao gồm cả thủy điện, nhiệt điện phần lớn đều

do EVN quản lý Tính đến thời điểm hiện nay, mặc dầu EVN đã tiến hành cổ phần hóa một số nhà máy điện như: Vũng Áng, Phả Lại, Cát Bà… trong đó có một số nhà máy do PVN, TKV làm chủ đầu tư nhưng những doanh nghiệp này mới chỉ có thể tham gia xây dựng tạo nguồn điện Các khâu khác vẫn do EVN nắm, đặc biệt là khâu truyền tải và phân phối

Vì năm “đầu cán” ở khâu quan trọng này nên việc cung ứng điện tới tận người dân

và doanh nghiệp vẫn do EVN đảm nhiệm Sự độc quyền của EVN còn thể hiện ở chỗ doanh nghiệp này vừa thực hiện chức năng quản lý nhà nước về lĩnh vực điện vừa thực hiện chức năng kinh doanh cộng với chức năng phân phối điện Xét về mặt hình thức, EVN có Bộ Công thương là Bộ chủ quản nhưng trên thực tế, dường như những “quyết sách” của EVN nhiều khi nằm ngoài “tầm với” của Bộ này

Một ví dụ điển hình là năm 2009, Bộ Công thương từng đưa ra phương án được xem là tiến bộ trong việc xây dựng một thị trường điện cạnh tranh ở Việt Nam Điểm mấu chốt của phương án này là: “Tái thiết kế tổng thể hệ thống điện cạnh tranh và tái cơ cấu ngành điện” bằng cách: gom các nhà máy phát điện do EVN quản lý nhằm thành lập một số tổng công ty phát điện hoạt động độc lập theo hướng cạnh tranh Tách tổng công ty truyền tải điện quốc gia và trung tâm điều độ

hệ thống diện quốc gia ra khỏi EVN thành công ty điều độ hệ thống điện quốc gia hoạt động độc lập, riêng rẽ, nằm ngoài sự chỉ đạo trực tiếp của EVN Đề xuất này của Bộ chủ quản đã không nhận được sự đồng tình của EVN, EVN lập luận rằng, nếu thực hiện những biện pháp “chia” và “tách” trên sẽ làm suy giảm sức mạnh của

cả tập đoàn do tầm bao quát của EVN sẽ bị thu hẹp lại

Nếu như ở những lĩnh vực kinh doanh khác, có nhiều doanh nghiệp trên cùng một

“sân chơi”, doanh nghiệp nào có chất lượng sản phẩm tốt, phục vụ chu đáo, giá cả hợp lý sẽ được khách hàng lựa chọn Lúc bấy giờ, khách hàng thực sự là các

“thượng đế” Điều này đã không xảy ra ở ngành điện khi người dân và các doanh nghiệp buộc phải mua điện với mức giá do EVN “định sẵn” trong khi chất lượng dịch vụ, cung ứng còn rất nhiều tồn tại, bất cập

Còn nhớ, hơn mười năm trước, trên thị trường mạng điện thoại di động chỉ có một nhà cung cấp, giá cước lúc đó luôn ở mức “trên trời” Nhưng chỉ sau mấy năm, thị