BIẾN CHỨNG NGOẠI của BỆNH lý dạ dày tá TRÀNG

BIẾN CHỨNG NGOẠI CỦA BỆNH LÝ DẠ DÀY TÁ TRÀNG... GIẢI PHẪU DẠ DÀYDạ dày ĐM vị mạc nối T ĐM mạc treo tràng trên... GIẢI PHẪU DẠ DÀYĐM vị ngắn ĐM vị mạc nối T ĐM vị mạc nối P Bờ cong lớn Bờ

BIẾN CHỨNG NGOẠI CỦA BỆNH LÝ DẠ DÀY TÁ TRÀNG

MỤC TIÊU BÀI GIẢNG

ĐẠI CƯƠNG

• Bệnh lý DDTT thường gặp:

- Dạ dày: viêm, loét, ung thư

- Tá tràng: viêm, loét

• Loét DD (yếu tố thể dịch), ĐT ngoại: cắt DD

• Loét TT (yếu tố TK), ĐT ngoại: cắt TK X, cắt DD

• Ung thư DD → cắt DD

• BC ngoại blý DDTT: hẹp MV, thủng, chảy máu

GIẢI PHẪU DẠ DÀY

Dạ dày

ĐM vị mạc nối T

ĐM mạc treo tràng trên

GIẢI PHẪU DẠ DÀY

ĐM vị ngắn

ĐM vị mạc nối T

ĐM vị mạc nối P

Bờ cong lớn

Bờ cong nhỏ

1 THỦNG DDTT: Đại cương

• Nguyên nhân:

- Loét DDTT: 5-10% các BC (sau BC chảy máu)

- K DD: giai đoạn muộn

- Lỗ thủng: 1 lỗ, 80% ở TT, 20% ở DD (K?)

- Xoang PM: dịch xanh xám, vàng nhạt (lẫn dịch mật) ± thức ăn → dịch mủ, giả mạc

- Thăm TT, ÂĐ: đau (VPM)

• Toàn thân: sốc (đau) thoáng qua Muộn: NTNĐ

1 THỦNG DDTT: Triệu chứng CLS

• XQ bụng không sửa soạn: hơi tự do xoang PM 80% (không loại trừ CĐ nếu âm tính)

- Đứng, lấy 2 vòm hoành: liềm hơi dưới hoành

- Nằm, chụp theo phương tiếp tuyến

• SA: ít giá trị, ± hơi, dịch xoang PM

• CT: hơi, dịch tự do xoang PM

• Muộn: BC ↑; ure, creatinine ↑; RL điện giải

1 THỦNG DDTT: Chẩn đoán

• Chẩn đoán xác định:

- Đau bụng đột ngột, dữ dội TV → khắp bụng

- Bụng gồng cứng hoặc cảm ứng PM

- C đoán hình ảnh (XQ, CT): hơi tự do xoang PM

• Chẩn đoán phân biệt:

2 HẸP MV: Đại cương

• HMV: hẹp ngỏ ra của dạ dày (hang vị,

môn vị, tá tràng trên nhú Vater)

• Nguyên nhân:

- Loét DDTT: là BC hàng thứ 3

- K DD: là BC thường gặp (dạng sùi ở hang vị)

- Khác: phì đại MV, tuỵ lạc chỗ, Hodgkin

Thực thể

Loét xơ chai

K DD Phải đ trị ngoại

Gđ ↑ trương lực

Đau cơn Nôn sớm sau ăn

Gđ mất trương

lực

DD dãn Nôn muộn sau ăn

2 HẸP MV: Triệu chứng LS

• Giai đoạn ↑ trương lực

- Đau: sau ăn, quặn cơn, ↓ sau nôn

- Nôn: sớm sau ăn, ko dịch mật

• Biểu hiện toàn thân rõ ở giai đoạn muộn:

- Gầy sút, sụt cân

- Dấu thiếu nước: môi khô, mắt trũng, dấu véo da, lượng nước tiểu ít, táo bón

- Co quắp tay chân (tetanie) do ↓ canxi/máu

- RL tri giác do ↑ ure/máu

2 HẸP MV: Triệu chứng LS (tt)

2 HẸP MV: Triệu chứng CLS

• XN máu: ure ↑, Alb , Na+ K+ Cl- ↓, dự trữ kiềm ↑

• X quang: với Barium

- Chiếu: tuyết rơi, tăng hoặc mất nhu động

- Chụp: ứ đọng (hơi-dịch-barium), DD dãn lớn

• Nội soi: sau rửa sạch DD

- Xác định nguyên nhân gây hẹp

- Phân biệt với liệt DD

2 HẸP MV: Chẩn đoán

• Cđoán xác định:

- Cơ năng: nôn thức ăn cũ, ↓ đau sau nôn

- Thực thể: dấu Bouveret, dấu óc ách

- X quang: tuyết rơi, ↑ hay mất nhu động hình ảnh ứ đọng, DD dãn

• Cđoán phân biệt: tắc ruột cao, viêm tuỵ cấp

X quang, NS chẩn đoán

3 CHẢY MÁU DDTT: Đại cương

• Nguyên nhân:

- Loét DDTT: chảy máu là BC thường gặp nhất

* Loét TT: thường xơ chai, mặt sau (ĐM vị tá)

* Loét DD: thường xơ chai, đáy sâu

- K DD: thường sùi → rỉ rả → thiếu máu mạn

- Viêm DD: viêm trợt niêm mạc, viêm lan tỏa

• Vị trí chảy máu: đáy ổ loét (thủng mạch máu) – chảy ồ ạt; mép ổ loét – rỉ rả; niêm mạc – rỉ rả

3 CHẢY MÁU DDTT: Triệu chứng LS

• Tiền sử:

- Loét DDTT, chảy máu TH trên

- Stress, dùng thuốc (có hại với DDTT)

• Cơ năng:

- Nôn máu: đỏ sẫm ± máu cục ± thức ăn

- Cầu phân đen, sệt, mùi khẳm

• Thực thể: không tr chứng đ mật, không ↑ áp TMC

• Toàn thân: tùy mức độ mật máu, bt – sốc

3 CHẢY MÁU DDTT: Tr chứng CLS

• Nội soi: q trọng nhất, ch đoán + đ trị (cầm máu)

- F1 (Forrest): đang chảy (1a: phun; 1b: rỉ rả)

- F2: chảy gần đây (cục máu đông)

- F3: ngưng chảy (ổ loét đáy trắng)

• CTM: ít giá trị, thay đổi chậm

- Đường mật: chảy máu đường mật

- Xơ gan tăng áp TMC: giãn vỡ TM TQ

3 CHẢY MÁU DDTT: Chẩn đoán

• Cđoán xác định:

- Nôn máu; cầu phân đen; cả 2

- Nội soi: chẩn đoán ± điều trị

• Cđoán phân biệt:

- Từ đ mật: tr chứng đ mật, NS chẩn đoán

- Giãn vỡ TM TQ: ↑ áp TMC, NS chẩn đoán

3 CHẢY MÁU DDTT: Chẩn đoán (tt)

• Cđoán mức độ:

Máu nôn (ml) <500 500-1000 >1500Mạch (l/p) 80-100 100-120 >120

HAmax (mmHg) > 100 90-100 <90

HC (M/uL) >3.5 2.5-3.5 <2.5

NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ

• Thủng DDTT: PT cấp cứu, HS trước mổ vài giờ

• Hẹp MV: PT bán khẩn, HS trước mổ vài ngày

• Chảy máu: cấp cứu nội-ngoại khoa, truyền máu, cầm máu tạm (thuốc, NS), PT khi có chỉ định

• Phương pháp PT:

- Đ trị BC: vá thủng, nối vị-tràng, khâu cầm máu

- Đ trị bệnh gốc: Cắt TK X (loét TT)

Cắt DD (loét DDTT, K DD)

Billroth I (Péan) Billroth II (Polya)

B II (Hofmeister-Finsterer)