PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN

Phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một xu hướng tất yếu, một chủ trương đúng đắn và nhất quán của Đảng ta. Điều này thể hiện ở chỗ, thứ nhất, với trình độ phát triển như hiện nay của lực lượng sản xuất ở nước ta, sự tồn tại của kinh tế tư nhân vẫn là nhu cầu khách quan; thứ hai, kinh tế tư nhân đã và đang tiếp tục chứng tỏ vai trò động lực của nó đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước; thứ ba, sự phát triển của kinh tế tư nhân trong hơn 20 năm đổi mới vừa qua đã đóng góp không nhỏ vào việc giải quyết các vấn đề kinh tế và xã hội của đất nước. Tất nhiên, kinh tế tư nhân chỉ phát triển đúng hướng khi Đảng và Nhà nước có chính sách và biện pháp quản lý phù hợp, không làm mất động lực phát triển của nó, nhưng cũng không để nó vận động một cách tự phát.

TIỂU LUẬN KINH TẾ TƯ NHÂN

Phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một xu hướng tất yếu, một chủ trương đúng đắn và nhất quán của Đảng ta Điều này thể hiện ở chỗ, thứ nhất, với trình độ phát triển như hiện nay của lực lượng sản xuất ở nước ta, sự tồn tại của kinh tế tư nhân vẫn là nhu cầu khách quan; thứ hai, kinh tế tư nhân đã và đang tiếp tục chứng tỏ vai trò động lực của nó đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước; thứ ba, sự phát triển của kinh tế tư nhân trong hơn

20 năm đổi mới vừa qua đã đóng góp không nhỏ vào việc giải quyết các vấn đề kinh tế

và xã hội của đất nước Tất nhiên, kinh tế tư nhân chỉ phát triển đúng hướng khi Đảng

và Nhà nước có chính sách và biện pháp quản lý phù hợp, không làm mất động lực phát triển của nó, nhưng cũng không để nó vận động một cách tự phát

Trong thời đại ngày nay, bất cứ một nền sản xuất xã hội nào muốn đạt hiệu quả tăng trưởng cao đều phải thực hiện nền kinh tế thị trường Công cuộc đổi mới do Đảng

ta khởi xướng và lãnh đạo đã đạt được nhiều thành tựu to lớn Một trong những nguyên nhân cơ bản tạo nên sự phát triển của nền kinh tế nước ta là đã khơi dậy được tiềm năng của các thành phần kinh tế thông qua chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần, trong đó kinh tế tư nhân có vai trò quan trọng và tiếp tục được khuyến khích phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Khái niệm kinh tế tư nhân được dùng để chỉ các thành phần kinh tế dựa trên chế

độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, bao gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ, kinh tế tư bản

tư nhân Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin đã khẳng định sự tồn tại của kinh tế tư nhân là một tất yếu khách quan trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và việc cải tạo thành phần kinh tế này là một trong những nhiệm vụ kinh tế cơ bản, lâu dài của cả thời kỳ quá độ Thực tiễn cho thấy, việc phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một chủ trương đúng đắn và nhất quán của Đảng ta dựa trên cơ sở khoa học, phù hợp với quy luật kinh tế khách quan; là sự vận dụng một cách sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện lịch sử cụ thể của đất nước Chủ trương đó của Đảng và Nhà nước ta được đại đa số nhân dân đồng tình ủng hộ Tuy nhiên, hiện vẫn còn một số ý kiến chưa thống nhất với quan điểm trên, thậm chí còn nhận thức không đúng về vai trò của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hoặc phủ nhận vai trò chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước Họ cho rằng, việc phân chia các thành phần kinh

tế (kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế cá thể và tiểu chủ, kinh tế tư bản tư nhân,

kinh tế tư bản nhà nước, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài) theo tiêu chí quan hệ sản xuất sẽ dẫn đến sự phân biệt đối xử theo hướng cạnh tranh bất bình đẳng giữa các thành phần kinh tế Bởi vậy, theo họ, thay vì phân chia theo tiêu chí quan hệ sản xuất, cần phải chia theo các tiêu chí nhỏ, vừa và lớn thì mới tạo ra sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế trong nền kinh tế quốc dân

* Kinh tế tư nhân: Kinh tế tư nhân là thành phần kinh tế dựa trên chế độ sở hữu

tư nhân về tư liệu sản xuất Kinh tế tư nhân là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân Phát triển kinh tế tư nhân là vấn đề chiến lược lâu dài trong phát triển nền kinh tế nhiều thành phần định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phầnquan trọng trong thực hiện thắng lợi nhiệm vụ trung tâm là phát triển kinh tế, công nghiệp hoá, hiện đại hoá, nâng cao nội lực của đất nước trong hội nhập kinh tế quốc tế "Kinh tế tư nhân có vai tròquan trọng, là một trong những động lực của nền kinh tế"1 Thành phần kinh tế

tư nhân bao gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân

- Kinh tế cá thể, tiểu chủ:

Kinh tế cá thể, tiểu chủ dựa trên hình thức tư hữu nhỏ về tư liệu sản xuất Sự khác nhau giữa kinh tế cá thể và kinh tế tiểu chủ ở chỗ: trong kinh tế cá thể nguồn thu nhập hoàn toàn dựa vào lao động và vốn của bản thân và gia đình, còn trong kinh tế tiểu chủ, tuy nguồn thu nhập vẫn chủ yếu dựa vào lao động và vốn của bản thân và gia đình, nhưng có thuê lao động.ở nước ta do trình độ lực lượng sản xuất còn thấp, kinh

tế cá thể, tiểu chủ có vị trí quan trọng, lâu dài trong nhiều ngành nghề và ở khắp các địa bàn cả nước

- Kinh tế tư bản tư nhân:

Kinh tế tư bản tư nhân dựa trên hình thức sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất và bóc lột lao động làm thuê Trong thời kỳ quá độ ở nước ta, thành phần này còn có vai trò đáng kể để phát triển lực lượng sản xuất, xã hội hóa sản xuất, khai thác các nguồn vốn, giải quyết việc làm và góp phần giải quyết các vấn đề xã hội khác Kinh tế tư bản tư nhân rất năng động, nhạy bén với kinh tế thị trường, do đó sẽ có những đóng góp không nhỏ vào quá trình tăng trưởng kinh tế của đất nước, tuy nhiên, kinh tế tư bản tư nhân có tính tự phát rất cao

* Kinh tế tư bản nhà nước: Kinh tế tư bản nhà nước dựa trên hình thức sở hữu

hỗn hợp về vốn giữa kinh tế nhà nước với kinh tế tư bản tư nhân trong nước và ngoài nước dưới các hình thức hợp tác liên doanh Kinh tế tư bản nhà nước có khả năng to lớn trong việc huy động vốn, công nghệ, khả năng tổ chức quản lý tiên tiến vì lợi ích của bản thân kinh tế tư bản tư nhân và phát triển kinh tế của đất nước Thành phần kinh tế này có vai trò đáng kể trong giải quyết việc làm và tăng trưởng kinh tế Sự tồn

tại thành phần kinh tế này là rất cần thiết, cần phát triển mạnh mẽ nó trong thời kỳ quá

độ ở nước ta

* Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài: Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài có vai

trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của nước ta thông qua bổ sung nguồn vốn đầu tư, chuyển giao và phát triển công nghệ, nâng cao năng lực quản lý, tạo việc làm Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài góp phần rất lớn vào tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá và thúc đẩy tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam

Cho đến nay, đã có nhiều cách xác định về cơ cấu và các giai đoạn phát triển của kinh tế tư nhân Sau Cách mạng Tháng Mười năm 1917, V.I.Lênin đã chỉ ra kết cấu kinh tế tư nhân của nước Nga lúc bấy giờ bao gồm kinh tế nông dân kiểu gia trưởng, kinh tế sản xuất hàng hoá nhỏ, kinh tế tư bản tư nhân Ở nước ta, kể từ khi đổi mới đến nay, trong các văn kiện Đại hội, Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định đường lối phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, trong đó có kinh tế tư nhân Về nhận thức, chúng ta thừa nhận kinh tế tư nhân là thành phần kinh tế dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, với lao động của các chủ thể kinh tế và lao động làm thuê, bao gồm: kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân Tại Đại hội lần thứ X, Đảng ta tiếp tục khẳng định thành phần kinh tế tư nhân bao gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân

Có thể nói, với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất mà nhân loại đạt được như hiện nay, việc theo đuổi lợi ích thiết thân của bản thân con người vẫn chưa thể mất đi; do đó, nó đòi hỏi phải hình thành một cơ chế vừa có thể kích thích con người, vừa

có thể thực hiện mục tiêu xã hội Đó chính là cơ chế thị trường cùng với sự tồn tại khách quan của các hình thức sở hữu đa dạng; trong đó, sở hữu tư nhân và tương ứng với nó là thành phần kinh tế tư nhân được coi là động lực quan trọng của sự phát triển

Nếu so sánh, đối chiếu với các hình thức sở hữu khác, thì phải thừa nhận rằng, trong nền kinh tế thị trường, sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất là hình thức sở hữu phù hợp hơn cả Trong hình thức sở hữu đó, mục đích của sản xuất hàng hoá không phải là sản xuất ra giá trị sử dụng, mà thông qua sản xuất giá trị sử dụng để thực hiện giá trị của hàng hoá và từ đó, đạt được lợi nhuận Để làm được điều này, trước hết phải xác định rõ quan hệ hàng hoá, sau đó mới xác định quan hệ lợi ích được thực hiện trong hàng hoá Do hàng hoá được sản xuất ra từ các tư liệu sản xuất, nên muốn xác định quan hệ hàng hoá thì phải xác định được các quan hệ sản xuất để sản xuất ra hàng hoá

đó Quan hệ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất cơ bản đã đáp ứng được yêu cầu này; bởi một đặc trưng chủ yếu của nền kinh tế thị trường là thừa nhận lợi ích cá nhân và dựa trên cơ cấu quyền tài sản phân tán Thực tế cho thấy, nếu không có sự giao dịch, chuyển nhượng tài sản giữa các doanh nghiệp, giữa các cá nhân sản xuất hàng hoá, thì

cũng không có cạnh tranh về giá cả và thị trường theo đúng nghĩa của nó; do vậy, cũng không có nền kinh tế thị trường thực sự

Bên cạnh sự phù hợp với quan hệ sở hữu tư nhân, kinh tế thị trường cũng có vai trò hết sức cần thiết và có khả năng thực hiện được trong chủ nghĩa xã hội, mặc dù ở

đó, chế độ công hữu về tư liệu sản xuất giữ vai trò chủ đạo Trình độ lực lượng sản xuất, xét đến cùng, bao giờ cũng quy định trình độ phát triển của con người Khi thừa nhận kinh tế thị trường là cần thiết đối với quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, thì cũng có nghĩa là phải thừa nhận sự tồn tại tất yếu của kinh tế tư nhân trong chủ nghĩa

xã hội Đó còn là sự thừa nhận một động lực quan trọng không thể thiếu trong quá trình phát triển nền kinh tế xã hội chủ nghĩa Nhưng, trong quá trình xây dựng nền kinh

tế thị trường và vận dụng các nguyên tắc của nó, có thể sẽ xảy ra mâu thuẫn giữa những quy định thuộc bản chất của chủ nghĩa xã hội với những mục tiêu kinh tế cần đạt được Vì:

- Thứ nhất, kinh tế thị trường là một phương thức vận hành kinh tế, là sự điều

hoà lợi ích và phân bố các tài nguyên thông qua thị trường Khi vận hành, nó chỉ tạo ra

sự công bằng trong quá trình cạnh tranh thị trường, chứ không tạo ra sự công bằng trên kết quả phân phối cuối cùng Điều này có nghĩa là, mọi thành phần kinh tế tham gia vào nền kinh tế thị trường đều phải cạnh tranh bình đẳng theo những quy tắc nhất định Những quy tắc này không ủng hộ những người lạc hậu, nhưng cũng không kìm hãm những người tiên tiến, mà thực hiện luật chơi mạnh thắng, yếu thua – một quy luật của nền kinh tế thị trường Nếu thực hiện luật chơi này trong chế độ công hữu thì liệu có phải lúc nào sự vận hành của thị trường cũng ăn khớp với các chính sách của nhà nước

xã hội chủ nghĩa?

- Thứ hai, nền kinh tế thị trường đã đặt ra những yêu cầu như công bằng, hiệu

quả và nguyên tắc mạnh thắng, yếu thua thì cũng phải chấp nhận ở mức độ nào đó những hậu quả mà sự vận hành của nó mang lại: sự phân hoá giàu nghèo, bất bình đẳng và thất nghiệp Nếu để những hiện tượng không lành mạnh này phát triển một cách tự do thì chúng ta không thể bảo đảm và thực hiện được công bằng xã hội trong chủ nghĩa xã hội Nhưng, nếu nhà nước tìm cách loại trừ nạn thất nghiệp, ngăn chặn sự phân hoá giàu nghèo một cách quyết liệt bằng biện pháp hành chính thì sẽ ảnh hưởng đến sự vận hành của thị trường, đến kết quả tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế

Đó là những mâu thuẫn mà chúng ta cần tính tới và cần nhận thức đầy đủ trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Từ đó, có biện pháp phù hợp để từng bước tháo gỡ, trong đó phải tính đến động lực của kinh tế tư nhân, nhằm thúc đẩy nền kinh tế xã hội chủ nghĩa phát triển bình thường và có hiệu quả cao

Đường lối đổi mới của Đảng ta bắt đầu từ Đại hội VI và được hoàn thiện dần qua các kỳ Đại hội tiếp theo Về kinh tế, tại Đại hội IX, Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định “chủ trương thực hiện nhất quán và lâu dài chính sách phát triển nền kinh

tế hàng hoá nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà

nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa; đó chính là nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa”(1) Trong quá trình đổi mới đó, nhận thức của Đảng về vị trí, vai trò của các thành phần kinh tế, đặc biệt là kinh tế tư nhân đã có sự thay đổi căn bản so với trước đây Thực tế cho thấy, kinh tế tư nhân ngày càng chứng tỏ vai trò của nó, trở thành một đối chứng hiện thực năng động để các khu vực kinh tế khác phấn đấu vươn lên, tự đổi mới, tự hoàn thiện và nâng cao hiệu quả trong nền kinh tế thị trường Kinh

tế tư nhân được coi là một trong những bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân, được đối xử và hoạt động bình đẳng như các khu vực kinh tế khác Theo số liệu thống kê, về giá trị công nghiệp, năm 2005, kinh tế tư nhân chiếm tỷ trọng hơn 37% GDP Tại Đại hội X, Đảng ta khẳng định rằng, “Kinh tế tư nhân có vai trò quan trọng, là một trong những động lực của nền kinh tế”(2) Việc đổi mới nhận thức về vị trí và vai trò của kinh tế tư nhân như trên thể hiện sự đánh giá một cách khách quan và khoa học hơn về khu vực kinh tế này

Sự phát triển của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là sản phẩm gắn liền với chủ trương đúng đắn của Đảng về phát triển nền kinh tế nhiều thành phần Những thành tựu kinh tế quan trọng đạt được qua 20 năm đổi mới đất nước là bằng chứng sinh động, xác nhận một cách thuyết phục sự khởi sắc của nền kinh tế nói chung và triển vọng tiềm tàng của kinh tế tư nhân nói riêng Bởi vậy,

có thể nói, đối với nước ta, phát triển kinh tế tư nhân là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, lâu dài trong tiến trình xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Đây có thể coi là một trong những nhiệm vụ quan trọng của công cuộc đổi mới của đất nước trong những năm sắp tới

Sự phát triển của kinh tế tư nhân đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển chung của toàn bộ nền kinh tế - xã hội, như huy động được nhiều nguồn vốn đầu tư với

số lượng lớn vào sản xuất kinh doanh, góp phần nâng cao sức sản xuất của xã hội; tạo thêm nhiều việc làm mới vừa làm tăng của cải vật chất cho xã hội, vừa làm giảm áp lực giải quyết việc làm cho người lao động; thúc đẩy sự hình thành và phát triển các loại thị trường, làm tăng sức cạnh tranh của hàng hoá sản xuất trong nước, tạo ra sự cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế trong hoạt động sản xuất và kinh doanh; vừa góp phần tạo nên tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, vừa tham gia giải quyết nhiều vấn đề xã hội…

Sự biến đổi của quan hệ sở hữu khiến quan hệ quản lý và phân phối cũng thay đổi; do vậy, quan hệ sản xuất trở nên linh hoạt và phù hợp với trình độ phát triển của

lực lượng sản xuất vốn còn thấp và phát triển không đều giữa các vùng, ngành trong cả nước Nhờ vậy, đã khơi dậy và phát huy được tiềm năng về vốn, đất đai, lao động, kinh nghiệm sản xuất của các tầng lớp nhân dân vào công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Chính vì những lý do đó, chúng ta có thể khẳng định rằng, sự phát triển của kinh tế tư nhân đã đóng góp quan trọng vào việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế quốc dân theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hoá

Sự xuất hiện ngày càng nhiều chủ thể sản xuất, kinh doanh thuộc khu vực kinh

tế tư nhân trong tất cả các lĩnh vực, các ngành sản xuất, kinh doanh đã đẩy lùi dần tình trạng độc quyền, làm cho sản xuất hàng hoá phát triển, thị trường được mở rộng, các quy luật kinh tế thị trường phát huy được tác dụng; đẩy lùi cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp vốn đã ăn sâu trong tiềm thức xã hội

Thông qua việc phát triển kinh tế tư nhân mà quyền làm chủ của nhân dân, trước hết là quyền làm chủ về kinh tế được phát huy Trong Nghị quyết Đại hội lần thứ IX, Đảng ta khẳng định: tiếp tục thực hiện nhất quán chủ trương phát triển mạnh các thành phần kinh tế; xoá bỏ mọi sự phân biệt đối xử theo hình thức sở hữu; tạo môi trường đầu tư, kinh doanh bình đẳng, minh bạch, thông thoáng và thuận lợi hơn; ổn định chính sách, bảo đảm quyền của mọi người dân được tự do kinh doanh trong những ngành, nghề mà pháp luật không cấm

Như chúng ta đã biết, lý luận của chủ nghĩa Mác chỉ nhấn mạnh việc xoá bỏ chế

độ tư hữu, chứ không phải xóa bỏ mọi hình thức sở hữu thực tế của mỗi cá nhân trong

xã hội Trong xã hội có giai cấp, ý thức về quyền sở hữu là thuộc tính của mỗi con người; con người chỉ cảm thấy thực sự có động cơ khi họ hoạt động “cho mình”, tức là

vì lợi ích, trước hết là lợi ích kinh tế của chính bản thân, sau đó mới vì các mục đích khác Do đó, quyền sở hữu được coi là một trong những quyền tự nhiên của con người trong xã hội có giai cấp

Từ những lý giải trên đây, chúng ta có thể đi đến một số nhận định sau:

- Một là, trong xã hội có giai cấp, sở hữu tư nhân và kinh tế tư nhân luôn mang

trong nó một động lực mạnh mẽ - động lực cá nhân, một thuộc tính tồn tại lâu dài với đời sống con người và xã hội loài người

- Hai là, sự xuất hiện và phát triển của kinh tế tư nhân là một tất yếu, khách

quan trong tiến trình phát triển của xã hội loài người Nó đang tiếp tục phát huy tác dụng trong thời đại ngày nay và sẽ còn tồn tại lâu dài trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

- Ba là, trong xã hội có giai cấp và trong nền kinh tế thị trường hiện nay, sự phát

triển của lực lượng sản xuất không thể tách rời sự phát triển hài hoà giữa hai khu vực kinh tế cơ bản: kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân Kinh tế nhà nước và kinh tế tư

nhân luôn gắn bó chặt chẽ, mật thiết với nhau, tạo điều kiện để cùng tồn tại và phát triển Ở nước ta hiện nay, trong mối quan hệ giữa kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, quyết định bản chất và định hướng cho sự phát

triển của toàn bộ nền kinh tế, còn kinh tế tư nhân là “chỗ dựa thiết yếu”, “có vai trò

quan trọng, là một trong những động lực của nền kinh tế” Sở dĩ kinh tế tư nhân có vai trò như vậy là vì những lý do sau đây:

- Thứ nhất, kinh tế tư nhân tạo ra một khối lượng của cải vật chất to lớn, đóng

góp đáng kể vào giá trị thu nhập của toàn bộ nền kinh tế quốc dân Cũng cần nói thêm rằng, hiện nay, không một quốc gia nào trên thế giới lại coi nhẹ vai trò, vị trí của kinh

tế tư nhân

- Thứ hai, trong nền kinh tế thị trường hiện đại, ở các nước có nền kinh tế phát

triển cao và hiệu quả, tỷ lệ đóng góp vào tổng sản phẩm quốc dân của khu vực kinh tế

tư nhân bao giờ cũng cao hơn khu vực kinh tế nhà nước

- Thứ ba, kinh tế tư nhân tạo ra động lực phát triển mạnh mẽ, đóng góp ngày

càng lớn vào ngân sách nhà nước; tham gia tích cực và hiệu quả trong việc thực hiện các mục tiêu xã hội

- Thứ tư, ở Việt Nam, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, kinh tế tư nhân

đã và đang từng bước khẳng định vị trí “chỗ dựa thiết yếu” của nó theo đúng quy luật

của nền kinh tế thị trường Nó đã thực sự trở thành một bộ phận của kinh tế dân doanh,

thể hiện định hướng phát triển theo nguyên tắc “lấy dân làm gốc” với mục tiêu thực

hiện dân giàu, nước mạnh Kinh tế tư nhân đang có cơ hội phát triển mạnh cả về bề rộng lẫn chiều sâu, cả về quy mô số lượng lẫn chất lượng

- Thứ năm, phát triển kinh tế tư nhân là một tất yếu xuất phát từ quy luật về sự

phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, có tác dụng thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển Nếu chúng ta chỉ coi kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể là nền tảng mà không đặt kinh tế tư nhân vào đúng vị trí của nó, thì về thực chất, chúng ta vẫn coi sở hữu là mục đích của mọi chính sách Chúng ta không thể

để quan hệ sản xuất vượt quá xa so với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất như trước đây, cũng như không thể “ép” kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể phải có tiềm lực lớn hơn kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong khi chúng chưa đủ khả năng làm điều đó một cách hiệu quả

Chúng ta không thể phủ định những mặt tích cực của kinh tế tư nhân đối với sự phát triển nền kinh tế – xã hội của nước ta trong những năm qua Tuy nhiên, cũng phải thấy được những hạn chế nhất định trong quá trình phát triển của kinh tế tư nhân, như tính chất tự phát, tình trạng vô chính phủ trong sản xuất kinh doanh, tình trạng không chấp hành nghiêm luật pháp… Vì vậy, cần phải đánh giá một cách khách quan, công bằng sự phát triển của kinh tế tư nhân, chống khuynh hướng đề cao quá mức dẫn đến tuyệt đối hoá vai trò của kinh tế tư nhân

Phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một xu thế khách quan Tuy nhiên, để đưa kinh tế tư nhân phát triển đúng quỹ đạo, đúng định hướng xã hội chủ nghĩa lại là một nhiệm vụ hết sức phức tạp, lâu dài và khó khăn Kinh tế tư nhân chỉ có thể phát triển đúng định hướng xã hội chủ nghĩa khi Đảng và Nhà nước có chính sách và biện pháp quản lý phù hợp, không làm mất động lực phát triển của nó, nhưng cũng không để cho nó vận động một cách tự phát, ngoài vòng pháp luật Nếu không đảm bảo sự phát triển hài hòa, cân đối giữa các thành phần kinh tế có thể dẫn đến những hệ quả về chính trị và xã hội khó lường

Để nền kinh tế nhiều thành phần, nhất là kinh tế tư nhân phát triển đúng định hướng xã hội chủ nghĩa, Nhà nước không những phải vận dụng các công cụ kinh tế, pháp luật để quản lý, mà còn phải có thực lực kinh tế Vì, nếu kinh tế nhà nước không

có thực lực, không phát triển mạnh mẽ, thì sẽ rất khó khăn trong việc phát huy vai trò chủ đạo và thực hiện chức năng định hướng xã hội chủ nghĩa Ở đây, vai trò quản lý và điều hành của Nhà nước xã hội chủ nghĩa là đặc biệt quan trọng, là một điều kiện tiên quyết trong định hướng sự phát triển của kinh tế tư nhân Kinh tế nhà nước, như Đảng

ta khẳng định, không chỉ giữ vai trò chủ đạo, mà còn “là lực lượng vật chất quan trọng

để Nhà nước định hướng và điều tiết nền kinh tế, tạo môi trường và điều kiện thúc đẩy các thành phần kinh tế cùng phát triển”(3)

Như vậy, chúng ta chủ trương khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân, đồng thời cũng phải đảm bảo thực hiện định hướng xã hội chủ nghĩa của kinh tế tư nhân Đây là vấn đề khá mới mẻ, cho nên chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, đổi mới tư duy về phát triển kinh tế tư nhân trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Trước hết, chúng ta cần phải tập trung nghiên cứu sâu sắc và đầy đủ về mặt lý luận việc phát triển kinh tế tư nhân trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay dựa trên cơ sở khái quát, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn phát triển kinh tế tư nhân trong 20 năm đổi mới để có định hướng và chính sách phát triển đúng đắn, phù hợp Đồng thời, cần phải xây dựng và hoàn thiện các cơ chế, chính sách, hệ thống pháp luật nhằm đảm bảo đầy đủ hành lang pháp lý, tạo điều kiện cho kinh tế tư nhân phát triển; nâng cao và tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước kết hợp với việc phát huy tốt hơn nữa vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội khác trong hệ thống chính trị đối với sự phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa của kinh tế tư nhân Không ngừng đổi mới mạnh mẽ kinh tế nhà nước để phát huy vai trò chủ đạo và định hướng của nó trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Tóm lại, nếu chúng ta có những nỗ lực cả trong nhận thức và hành động, thì sự phát triển của kinh tế tư nhân sẽ diễn ra đúng hướng và phát huy hiệu quả tối đa, qua

đó góp phần củng cố thêm niềm tin của toàn dân đối với sự lãnh đạo của Đảng; đồng thời góp phần phát triển lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa

Khái niệm kinh tế tư nhân được dùng để chỉ các thành phần kinh tế dựa trên chế

độ tư hữu về tư liệu sản xuất (TLSX), gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân Tuy nhiên, quy mô và tính chất của các thành phần kinh tế này không đồng nhất Kinh tế cá thể, tiểu chủ dựa trên cơ sở tư hữu nhỏ và lao động của chính chủ sở hữu, không mang tính chất bóc lột Trái lại, kinh tế tư bản tư nhân dựa trên chế độ tư hữu tư bản và bóc lột lao động làm thuê Lý luận Mác – Lê-nin khẳng định sự tồn tại khách quan của kinh tế tư nhân trong TKQĐ lên CNXH và việc cải tạo các thành phần kinh

tế này theo CNXH là một trong những nhiệm vụ kinh tế cơ bản của cả TKQĐ

Đã một thời do chủ quan nóng vội chúng ta đã nhanh chóng xóa bỏ kinh tế tư nhân, nhất là kinh tế tư bản tư nhân Việc làm đó không những không phù hợp với lý luận Mác - Lê-nin về cải tạo XHCN các thành phần kinh tế tư nhân mà còn không khơi dậy được các tiềm năng trong xã hội để phát triển đất nước và làm tăng thêm những khó khăn trong đời sống của nhân dân Bởi vậy, trong quá trình đổi mới, Đảng ta cho rằng nền kinh tế tư nhân trong đó có kinh tế tư bản tư nhân gắn liền với chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần theo định hướng XHCN và nó đã được thực tiễn đổi mới 20 năm qua chứng minh là đúng đắn Có thể nói rằng, phát triển kinh tế tư nhân là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, lâu dài trong phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta Đây cũng là một nội dung quan trọng của đổi mới trong nhận thức về CNXH và con đường đi lên CNXH ở nước ta Gần 20 năm phát triển kinh tế tư nhân ở nước ta, bao gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và tư bản tư nhân, họat động dưới các hình thức: doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty

cổ phần, công ty hợp doanh phát triển khá nhanh và thu hút đông đảo các tầng lớp dân

cư tham gia vào hoạt động Hiện nay, trong nông nghiệp có hàng triệu cơ sở kinh tế cá thể, tiểu chủ, hơn 71 ngàn trang trại, hơn 12 vạn doanh nghiệp tư nhân

Sự phát triển của kinh tế tư nhân có những đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế-xã hội mà có thể nêu ra những vấn đề chủ yếu sau:

Đóng góp quan trọng nhất là tạo ra việc làm và góp phần làm chuyển dịch cơ cấu lao động xã hội Các doanh nghiệp tư nhân và hộ kinh doanh cá thể phi nông nghiệp đã sử dụng 16% lực lượng lao động xã hội Riêng năm 2004, các doanh nghiệp

tư nhân đã giải quyết khoảng hơn 1,6 triệu việc làm Kinh tế tư nhân đóng góp đáng kể vào việc huy động các nguồn vốn đầu tư vào sản xuất, kinh doanh Trong 4 năm gần đây, chỉ tính 72.601 doanh nghiệp có vốn đăng ký kinh doanh đã đạt 145.000 tỷ đồng (tương đương với 9 tỷ USD) cho đầu tư phát triển Tỷ trọng đầu tư của các loại doanh nghiệp tư nhân trong tổng đầu tư xã hội đạt từ 23 đến 25% Kinh tế tư nhân đóng góp đáng kể vào GDP và ngân sách nhà nước (dự kiến năm 2005 bằng 37% GDP)

Như vậy, trong gần 20 năm đổi mới, kinh tế tư nhân ở nước ta phát triển khá nhanh chóng, có vai trò tích cực đối với sự phát triển kinh tế-xã hội, góp phần giải

phóng lực lượng sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo công ăn việc làm, thực hiện xóa đói, giảm nghèo, cải thiện đời sống nhân dân

HẠN CHẾ VÀ GIẢI PHÁP:

Khẳng định những mặt tích cực của kinh tế tư nhân ở nước ta đồng thời cũng cần thấy rõ những hạn chế, khuyết tật của nó trong quá trình phát triển như: tính chất

tự phát, vô chính phủ trong sản xuất, kinh doanh; tình trạng chấp hành không nghiêm luật pháp, kỷ cương Đặc biệt, không ít các doanh nghiệp tư bản tư nhân trốn lậu thuế, kinh doanh bất hợp pháp, bóc lột công nhân như thời tích lũy nguyên thủy của chủ nghĩa tư bản (CNTB); móc ngoặc, làm tha hóa một số cán bộ có chức, có quyền trong bộ máy Đảng và Nhà nước, các tổ chức và cơ quan kinh tế nhà nước; chiếm dụng, rút ruột tiền hàng trăm tỷ đồng Số doanh nghiệp tư nhân lớn làm ăn thực sự nghiêm chỉnh không phải là nhiều Bởi vậy, theo chúng tôi cần đánh giá một cách khách quan, công bằng sự phát triển của kinh tế tư nhân, tránh khuynh hướng đề cao quá mức vai trò của kinh tế tư nhân so với thực tế

- Hạn chế về quy mô: Có hơn 90% doanh nghiệp khu vực này thuộc nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa Nhìn chung, các doanh nghiệp tư nhân có quy mô nhỏ, manh mún, mang nặng tính gia đình, ít liên kết với nhau hoặc với kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể

- Hạn chế về trình độ quản lý: Đa số doanh nghiệp đầu tư vào thương mại, dịch

vụ với mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận trước mắt Quản trị nội bộ của nhiều doanh nghiệp còn yếu; không ít doanh nghiệp và hộ kinh doanh cá thể còn vi phạm các quy định pháp luật

- Khó khăn trong tiếp cận vốn: Theo khảo sát của Bộ Kế hoạch và Đầu tư năm

2010, tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận được nguồn vốn tín dụng chính thức chỉ 20% do các khó khăn về tài sản thế chấp (77%), phương án đầu tư kinh doanh (60%), thủ tục hành chính (50%) và lãi suất (45%)

Vấn đề chủ yếu và quan trọng nhất trong sự phát triển kinh tế tư nhân ở nước ta

là làm sao để có thể đảm bảo cho sự phát triển đó đi theo định hướng XHCN Trên thực tế về mặt lãnh đạo, quản lý và định hướng, đây là vấn đề mà chúng ta còn nhiều yếu kém, bất cập, nhất là khả năng kiểm soát của Nhà nước

Mặc dù kinh tế tư nhân, kể cả tư bản tư nhân ở nước ta hiện nay không hoàn toàn giống với kinh tế tư nhân trong chế độ tư bản, vì ở nước ta dù ít hay nhiều nó đã mang đặc trưng của CNTB nhà nước, do có sự quản lý, điều hành của Nhà nước XHCN ở đây, chính vai trò của Nhà nước XHCN là yếu tố cực kỳ quan trọng trong định hướng sự phát triển của kinh tế tư nhân Một khi nhà nước bỏ mất vai trò của mình hay vai trò đó quá yếu thì kinh tế tư nhân sẽ trở về với nguyên nghĩa của nó và tất nhiên, nó sẽ tự phát đi theo con đường tư bản chủ nghĩa