Vị trí và ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện đại đối với văn học việt nam

Nhiều trào lưu, trường phái, nhóm văn chương đã nối tiếp nhauxuất hiện với các tên tuổi nổi tiếng như: trào lưu Dada với Tzara, chủ nghĩa siêuthực với Breton, thơ kháng chiến với Aragon,

MỤC LỤC

I Bối cảnh lịch sử, khái niệm và sơ lược về một số trào lưu, trường phái, chủ

nghĩa tiêu biểu của chủ nghĩa hiện đại trong văn học 2

1.1 Hoàn cảnh lịch sử và sơ lược tình hình văn học thế kỷ XX 2

1.2 Khái niệm “chủ nghĩa hiện đại” (modernism) 3

1.3 Sơ lược về một số trào lưu, trường phái, chủ nghĩa tiêu biểu của chủ nghĩa hiện đại 4

1.3.1 Chủ nghĩa tượng trưng 4

1.3.2 Chủ nghĩa vị lai 5

1.3.3 Chủ nghĩa Dada 5

1.3.4 Chủ nghĩa siêu thực 6

1.3.5 Kịch phi lý 6

II Đặc trưng nghệ thuật của chủ nghĩa hiện đại 7

III Một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu theo một số thể loại của chủ nghĩa hiện đại 10

3.1 Tiểu thuyết Mới và các tác giả, tác phẩm tiêu biểu 10

3.1.1 Những đặc điểm chung của tiểu thuyết Mới 10

3.1.2 Tác giả và tác phẩm tiêu biểu 12

3.2 Tryện ngắn hiện đại và tác giả tác phẩm tiêu biểu 16

3.2.1.Sơ lược về truyện ngắn hiện đại thế kỷ XX 16

3.2.2 Tác giả - tác phẩm tiêu biểu 17

3.3 Thể loại kịch 20

3.4 Thể loại thơ 24

IV Vị trí và ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện đại đối với văn học Việt Nam 26

V Tổng kết 37

I B i c nh l ch s , khái ni m và s l ối cảnh lịch sử, khái niệm và sơ lược về một số trào lưu, ảnh lịch sử, khái niệm và sơ lược về một số trào lưu, ịch sử, khái niệm và sơ lược về một số trào lưu, ử, khái niệm và sơ lược về một số trào lưu, ệm và sơ lược về một số trào lưu, ơ lược về một số trào lưu, ược về một số trào lưu, c v m t s trào l u, ề một số trào lưu, ột số trào lưu, ối cảnh lịch sử, khái niệm và sơ lược về một số trào lưu, ư

tr ường phái, chủ nghĩa tiêu biểu của chủ nghĩa hiện đại trong ng phái, ch nghĩa tiêu bi u c a ch nghĩa hi n đ i trong ủ nghĩa tiêu biểu của chủ nghĩa hiện đại trong ểu của chủ nghĩa hiện đại trong ủ nghĩa tiêu biểu của chủ nghĩa hiện đại trong ủ nghĩa tiêu biểu của chủ nghĩa hiện đại trong ệm và sơ lược về một số trào lưu, ại trong văn h c ọc

1.1 Hoàn c nh l ch s và s l ảnh lịch sử và sơ lược tình hình văn học thế kỷ XX ịch sử và sơ lược tình hình văn học thế kỷ XX ử và sơ lược tình hình văn học thế kỷ XX ơ lược tình hình văn học thế kỷ XX ược tình hình văn học thế kỷ XX c tình hình văn h c th k XX ọc thế kỷ XX ế kỷ XX ỷ XX

Thế kỷ XX là một thế kỷ đầy biến động trên toàn thế giới Hàng loạt sự kiệnlịch sử xã hội đã xảy ra trực tiếp quyết định đến vận mạng của con người: Đạichiến thế giới lần I (1914-1919), Cách mạng Tháng Mười Nga (1917), khủnghoảng kinh tế thế giới (1924), Mặt trận bình dân (1936), chiến tranh Tây Ban Nha(1936), Đại chiến thế giới lần thứ II (1939-1945), chiến tranh Đông Dương (1946-1954), khủng hoảng dầu lửa (1973), chiến tranh vùng vịnh (1991), sự li khai cácnước Cộng hòa Nam Tư cũ (1992), sự sụp đổ của Liên Xô và hệ thống xã hội chủnghĩa tại các nước Đông Âu (1992),… gây ra nhiều tổn thất lớn về vật chất và tinhthần cho cuộc sống của con người lúc bấy giờ Con người luôn có cảm giác nhưđang sống trong một xã hội bất an, đầy bất trắc

Song song với vấn đề xã hội, trong văn học hình thành một chủ đề lớn: chủ

đề thân phận con người, vấn đề con người, cái nhìn khác về con người – sự khắckhoải về thân phận con người nhưng không còn niềm lạc quan như trong văn họcquá khứ Tình thế của thời đại buộc các nhà văn đặt ra những vấn đề về sự tươngquan giữa sống và chết, giữa tồn tại và hư vô, giữa hoài bão và khát vọng…

Vượt lên các cuộc chiến tranh, các thảm họa khủng khiếp xảy ra liên tụctrong một thế kỷ, con người vẫn luôn tìm mọi cách để tồn tại, làm việc và khôngngừng sáng tạo Nếu như xét trên bình diện khoa học kỹ thuật, người ta thườngnhắc tới thuyết tương đối của Einstein, sự phát triển của điều khiển học, các kỹthuật thông tin, điện tử viễn thông, nghiên cứu và chinh phục vũ trụ; thì trong lĩnhvực khoa học xã hội và nhân văn, các học thuyết, các tư tưởng mới đua nhau xuấthiện Chúng có thể tương đồng hay phản bác nhau, thậm chí còn đối lập nhau quyếtliệt như: chủ nghĩa Marx, hiện tượng học, chủ nghĩa hiện sinh, phân tâm học Freud,cấu trúc luận, chủ nghĩa hình thức Nga, phê bình Mới,… điều này đã thúc đẩy chomột sự phát triển mới trên lĩnh vực văn học với những thành tựu và sự đổi mớivượt bậc trên nhiều mặt

Đứng trước yêu cầu phát triển mới về văn học cũng như tất cả các lĩnh vựckhác, trách nhiệm của con người nói chung và của nhà văn nói riêng là rất lớn khi

cần phải phấn đấu đưa ra nhiều đổi mới, sáng tạo để tạo lập cho mình một chỗđứng Văn học thế kỷ XX đã tạo nên một bức tranh phong phú, đa dạng và sinhđộng về màu sắc Nhiều trào lưu, trường phái, nhóm văn chương đã nối tiếp nhauxuất hiện với các tên tuổi nổi tiếng như: trào lưu Dada với Tzara, chủ nghĩa siêuthực với Breton, thơ kháng chiến với Aragon, chủ nghĩa Hiện sinh với Sartre vàCamus, kịch phi lý với Ionesco, tiểu thuyết mới với Kafka, Sarraute, Butor, Simo,

… ( thực ra việc xếp nhà văn vào các trào lưu trường phái chỉ là tương đối, có khimột nhà văn có thể viết trên nhiều trường phái khác nhau hay cũng có thể nó không

là trường phái nào cả mà đó là cái đặc biệt trong sự đổi mới sáng tác)

1.2 Khái ni m “ch nghĩa hi n đ i” (modernism) ệm “chủ nghĩa hiện đại” (modernism) ủ nghĩa hiện đại” (modernism) ệm “chủ nghĩa hiện đại” (modernism) ại” (modernism)

Để hiểu được khái niệm “chủ nghĩa hiện đại”, trước tiên ta tìm hiểu khái niệm

“hiện đại” (modern):

- Theo một số từ điển trong và ngoài nước, “hiện đại” là thuật ngữ chỉ thuộc

tính của các sự vật và hiện tượng thuộc thời hiện tại hoặc đương đại Ngoài nghĩa

chung này, “hiện đại” còn dùng để chỉ một giai đoạn lịch sử cụ thể Ví dụ, sử học

phương Tây người ta coi giai đoạn từ 1453 – năm sụp đổ của đế quốc La Mãphương Đông, và cũng là năm kết thúc thời trung đại đến cuối thế kỷ XVIII là giaiđoạn của thời hiện đại Tuy nhiên, có lẽ đây là quan điểm của các nhà viết sử ở thế

kỷ XIX, còn gần đây có ý kiến cho rằng thời hiện đại được tính từ đầu chiến tranhthế giới thứ nhất đến nay

- Còn với nghĩa “hiện đại” là những gì thuộc về thời hiện tại của chủ thể phát

ngôn, thì ta có thể nói, thời nào cũng có giai đoạn hiện đại của nó Song, “hiện đại”

còn có một nghĩa quan trọng nữa, đó là chỉ “sự đổi mới” – sự đối lập hay đoạn

tuyệt với thời quá khứ

Từ đó, thuật ngữ “chủ nghĩa hiện đại” cũng được hiểu theo nhiều nguồn khác nhau:

- Theo cuốn “Từ điển thuật ngữ văn học” do Lê Bá Hán, Trần Đình Sử và

Nguyễn Khắc Phi chủ biên (NXB giáo dục, 1992, xuất bản lần đầu dựa trên sự kế

thừa cuốn sách “Thuật ngữ nghiên cứu văn học”, cũng do các tác giả trên chủ biên

và trường Đại học sư phạm Vinh xuất bản năm 1974), mục từ “chủ nghĩa hiện đại” được diễn giải như sau: “Thuật ngữ dùng để chỉ chung các trường phái văn nghệ

phương Tây hiện đại như chủ nghĩa vị lai, chủ nghĩa tượng trưng, chủ nghĩa siêu thực, chủ nghĩa hiện sinh, tiểu thuyết dòng ý thức, tiểu thuyết mới…”

- Theo cuốn “150 thuật ngữ văn học” do Lại Nguyên Ân biên soạn (NXB

ĐHQG Hà Nội, 1999), tác giả cũng liệt kê các trường phái văn học nghệ thuật xuấthiện từ đầu thế kỷ XX như chủ nghĩa biểu hiện, chủ nghĩa vị lai, chủ nghĩa tượngtrưng, chủ nghĩa siêu thực,…đến những trào lưu nảy sinh sau Thế chiến II như

“kịch phi lý”, “tiểu thuyết mới”…là chủ nghĩa hiện đại

- Theo từ điển bách khoa “Le Petit Larousse” của Pháp, khi nói đến hai từ

“moderne” và “modernisme”, các tác giả thường dùng thuật ngữ “avant – garde”

(“nghệ thuật tiên phong” hay “phong trào tiên phong”) để giải thích cho các tràolưu nghệ thuật hiện đại đầu thế kỷ XX

Như vậy, ta có thể nói nền văn học thế kỷ XX là nền văn học của “chủ nghĩa

hiện đại” với những đổi mới, cách tân và không ngừng sáng tạo trước những biến

động xã hội và những bước phát triển vượt bậc về khoa học kỹ thuật Do đó, “chủ

nghĩa hiện đại” là thuật ngữ dùng để chỉ một phong trào đổi mới văn học nghệ

thuật diễn ra chủ yếu ở phương Tây (Châu Âu và Châu Mỹ) trên một phạm vi rộnglớn trong khoảng thời gian từ cuối thế kỷ XIX đến thế kỷ XX (Cũng có nhiềunguồn tư liệu khác nhau khi nói về mốc thời gian ra đời, hình thành và phát triểncủa chủ nghĩa hiện đại, cho nên việc xác định thời gian như thế cũng chưa mangtính xác thực cao, chủ yếu dựa vào quá trình tổng hợp tư liệu mà đưa ra nhận địnhnày), nó nổi loạn chống lại các giá trị bảo thủ của chủ nghĩa hiện thực Nó khôngđược dùng để chỉ một chủ nghĩa duy nhất, một trào lưu duy nhất hay một trườngphái duy nhất, mà dùng để chỉ cả một phong trào bao gồm nhiều trào lưu, trườngphái, cả một giai đoạn với nhiều chủ nghĩa khác nhau (chủ nghĩa tượng trưng, chủnghĩa hiện sinh, chủ nghĩa đa đa, chủ nghĩa vị lai…) được gọi chung là “các chủnghĩa hiện đại”

1.3 S l ơ lược tình hình văn học thế kỷ XX ược tình hình văn học thế kỷ XX c v m t s trào l u, tr ề một số trào lưu, trường phái, chủ nghĩa tiêu biểu của chủ ột số trào lưu, trường phái, chủ nghĩa tiêu biểu của chủ ố trào lưu, trường phái, chủ nghĩa tiêu biểu của chủ ư ường phái, chủ nghĩa tiêu biểu của chủ ng phái, ch nghĩa tiêu bi u c a ch ủ nghĩa hiện đại” (modernism) ểu của chủ ủ nghĩa hiện đại” (modernism) ủ nghĩa hiện đại” (modernism) nghĩa hi n đ i ệm “chủ nghĩa hiện đại” (modernism) ại” (modernism)

1.3.1 Ch nghĩa t ủ nghĩa hiện đại” (modernism) ược tình hình văn học thế kỷ XX ng tr ng ư

- Là một khuynh hướng văn học lan tràn rộng rãi ở Châu Âu vào khoảng cuốithế kỷ XIX

- Nội dung: Phủ định lí trí, cho đó là nguồn gốc đưa lại lối sống con buôn vị

kỷ, một thứ văn minh vật chất bẩn thỉu Đồng thời tuyên bố gạt bỏ mọi luận đề, mọikhuynh hướng tư tưởng.Trên thực tế, chủ nghĩa tượng trưng trốn tránh hiện thực,

chìm sâu vào trạng thái tâm hồn của thi nhân mà nhiều khi chỉ là linh cảm đượckhơi dậy từ cõi vô thức.

1.3.2 Ch nghĩa v lai ủ nghĩa hiện đại” (modernism) ịch sử và sơ lược tình hình văn học thế kỷ XX

-Xuất hiện đầu tiên ở Italia vào trước đại chiến I với tên tuổi tiêu biểu Marinéti –một nhà văn về sau đi theo hẳn chủ nghĩa phát xít với tác phẩm “Nhà vị laiMacsphaca” (1909) ngoài việc ca ngợi chủ nghĩa phát xít còn đề xướng mộtphương pháp sáng tác hoàn toàn chống đối lại chủ nghĩa hiện thực

1.3.3 Ch nghĩa Dada ủ nghĩa hiện đại” (modernism)

- Là một khuynh hướng văn học gần gũi và tiếp nối với chủ nghĩa vị lai, doTristan Tzara khởi xướng ở Thụy sĩ năm 1916 và đến năm 1919 lan tràn rồi thịnhhành ở Pháp Nhưng đến năm 1922 thì gần như tàn lụi vì nhiều cây bút cốt cán đãchuyển sang chủ nghĩa siêu thực

- Nội dung:

+ Phản ánh tâm trạng bất mãn và thất vọng của thanh niên trí thức trước sựkhủng hoảng của chế độ tư sản và sự đe dọa tàn khốc của chiến tranh, nhưngkhông tìm ra lối thoát chân chính, họ trở lại đập phá mọi di sản và truyềnthống tốt đẹp với thái độ hoàn toàn hư vô chủ nghĩa Họ nguyền rủa cuộcsống và lao đi tìm cái tân kỳ, thậm chí quái dị, phủ nhận lí trí con người.+ Bị xem là hiện tượng xã hội mang tính chất đập phá hơn là một khuynhhướng nghệ thuật theo nghĩa thông thường Thời bấy giờ, ở Pháp, Đức, Nga,hay Mỹ, người ta đã công kích gay gắt những quan điểm và hành động vôđạo đức, phản nghệ thuật của nó

1.3.4 Ch nghĩa siêu th c ủ nghĩa hiện đại” (modernism) ực

- Chính thức ra đời ở Pháp vào đầu những năm hai mươi của thế kỷ XX với bảntuyên ngôn chính thức vào năm 1924 do André Breton công bố

- Nội dung:

+ Thoạt đầu thể hiện tiếng nói bất mãn của một số khá đông thanh niên tiểu

tư sản trí thức đối với xã hội tư sản nhưng bản chất là để đi tìm một hiện thựccao hơn (siêu thực)

+ Thẳng tay gạt bỏ mọi quy tắc trong ngữ pháp và thi pháp, mọi nguyên tắclogic trong tư duy, dành lấy sự tự do tuyệt đối cho cảm hứng tha hồ mà tuôntrào theo Vì thế, sáng tác của chủ nghĩa hiện sinh thường được cấu thànhbằng những dòng liên tưởng tiềm thức, rời rạc, gián cách, không thể khắchọa được những bức tranh thực tại toàn vẹn

1.3.5 K ch phi lý ịch sử và sơ lược tình hình văn học thế kỷ XX

- Dù chỉ tồn tại một thời gian rất ngắn nhưng kịch phi lý ảnh hưởng lớn đến đờisống sân khấu và cả tâm lí xã hội con người phương Tây những năm 50 của thế kỷ

XX

- Nội dung: Trong văn học, kịch phi lý luôn hướng đến sự tìm tòi mới lạ, phảnánh những vấn đề về đời sống con người Kịch phi lý ra đời trên tinh thần phá vỡnhững quy tắc kịch truyền thống và dần xác lập hệ tiêu chí mới cho thể loại, đặcbiệt là vấn đề nhân vật Những đóng góp về nghệ thuật của kịch phi lý đã vượt khỏiphạm vi quốc gia Pháp thế kỷ XX Những vấn đề về con người và thời đại đượcphản ánh trong kịch phi lý mang đậm tính nhân loại và đã trở thành triết lý nhânsinh vĩnh cửu

- Giải thưởng Nobel văn chương dành cho là Samuel Beckett và các giải thưởngkhác mà E Ionesco được trao tặng là một xác tín

Trên đây là vài nét sơ lược về một vài trào lưu, trường phái, hay chủ nghĩa tiêubiểu của chủ nghĩa hiện đại trong văn học Châu Âu Về những đặc điểm cụ thể hơncủa chủ nghĩa hiện đại nói chung và các trào lưu, trường phái, chủ nghĩa trên nóiriêng, cũng như một số tác gia, tác phẩm tiêu biểu cho tinh thần hiện đại chủ nghĩa,chúng ta sẽ được tìm hiểu kỹ qua các phần sau của bài nghiên cứu

II Đ c tr ng ngh thu t c a ch nghĩa hi n đ i ặc trưng nghệ thuật của chủ nghĩa hiện đại ư ệm và sơ lược về một số trào lưu, ật của chủ nghĩa hiện đại ủ nghĩa tiêu biểu của chủ nghĩa hiện đại trong ủ nghĩa tiêu biểu của chủ nghĩa hiện đại trong ệm và sơ lược về một số trào lưu, ại trong

- Chủ nghĩa hiện đại đặt văn học trong khuynh hướng mới (sáng tạo không trêntinh thần mô phỏng hiện thực khách quan) Trong thế giới sáng tạo: nhà văn khôngghi chép thời đại, không thể hiện thực tại qua lăng kính chủ quan của bản thân màtạo ra tính cách, số phận nhân vật, không mô phỏng không gian thực, chối bỏ hiệnthực quan sát, thời gian nghệ thuật chồng chéo

- Chủ nghĩa hiện đại mang lại cho tác phẩm một sức sống mới, tác phẩm hoàn toàn

tự do với chính bản thân mình Tác giả không đóng vai trò chi phối đới với tácphẩm mà chính tác phẩm có sự tác động mạnh mẽ hơn Không tồn tại bất cứ thứ gìtrước khi có tác phẩm, chỉ khi xuất hiện tác phẩm thì mọi chuyện mới thực sự diễn

ra Sự độc lập tương đối của tác phẩm đối với không gian và thời gian khi nó ra đời

là một điều hết sức quan trọng, chính điều này cùng với giá trị nội dung đã tạo nênsức sống bền vững cho tác phẩm trong lòng người đọc

→ Vì vậy không gian nghệ thuật trong chủ nghĩa hiện đại có thể ở bất kì đâu vànhư thế nào Có thể bắt gặp tất cả không gian thành thị, hư ảo, huyền thoại trongcùng một tác phẩm

- Không chú trọng miêu tả con người trong cái nhìn lạc quan mà chú trọng “ýthức bi thảm về thân phận con người” cùng với đó là sự phát triển của khoa họctiện nghi vật chất nhưng mang nhiều hệ lụy các giá trị tinh thần bị thu hẹp Khônggian nghệ thuật bị thu hẹp: thành phố lớn, khu đô thị nhỏ, tòa nhà cao tầng, nhữngkhu nhà áp mái tù túng… Ở thế kỷ XX, đặc biệt là nửa đầu thế kỷ với những biếnđộng xã hội lớn khiến con người trong xã hội cũng thay đổi: con người cảm thấybất mãn và lo sợ về số phận và cuộc sống của chính mình, họ ý thức được sự bithảm của thời đại Trở thành nhân vật trong các tác phẩm văn học, nhà văn đã lựachọn những nhân vật cụ thể để nói lên tiếng nói chung của con người trong xã hội

- Con người trở thành trung tâm của tác phẩm, nhưng không phải là nhân vậttoàn vẹn về lý trí và hành động như trong tiểu thuyết giai đoạn trước mà nhân vậttrong tiểu thuyết hiện đại thuộc mọi tầng lớp khác nhau Không chú trọng điển hình

hóa nhân vật mà tác giả chỉ chú trọng khai thác về sự thay đổi tâm lý nhân vật, xâydựng nhân vật cụ thể trong cách hiểu là một tổng thể.

- Các kiểu nhân vật : Những nhân vật vô danh với cái tên bỏ lửng, nhân vậttrong tâm thế bất an, nhân vật không hòa nhập cùng với hiện thực dự cảm gắn vớiđặc trưng chung của chủ nghĩa hiện đại: tạo nên nhân vật “ điển hình” về sự quèquặt và tha hóa Đặt nhân vật trong mối quan hệ thành thị: nhà buôn, thợ giặt, sinhviên nghèo, công chức, thẩm phán… Họ sống trong trạng thái chán nản, cô độc,thiếu niềm tin, không nghị lực

Ví dụ: Nhân vật Nick xuất hiện nhiều trong truyện ngắn Hemingway, Nick hành

xử không bằng ý thức hay tình cảm thông thường Nhân vật của Almert Camus vínhư Meursault đi đám tang mẹ không nhìn mẹ lần cuối, nghe tiếng khóc bạn thìbực bội, …

Chủ nghĩa hiện thực phản ánh trung thực tình hình thời đại bằng việc miêu tảnhân vật điển hình , đại diện chung cho một thời đại vĩ mô thì chủ nghĩa hiệnđại trút bỏ gánh nặng của xã hội để tìm về phân tích chiều sâu tâm hồn(Phân tâm học ảnh hưởng rất lớn, lí giả cái vô thức, khai thác con người ởnhiều tầng tâm lý khác nhau, khai thác tỉ mỉ từng từng diễn biến trong độngthái tinh thần, hành động chỉ là phản ứng cuối cùng phụ thuộc vào sự sắp đặtcủa vô thức, tiềm thức)

Phi lý có thể hiểu theo nhiều nghĩa:

+ Phi lý với tư cách là tính chất của hiện thực là những điều đi ngược lại vớilương tri con người Là những khía cạnh vô lý, bất hợp lí của tồn tại

+ Phi lý với tư cách đặc trưng tư duy: vừa là sự phản ứng, vừa là sự mất lòngtin của giới trí thức, nghệ sĩ phương Tây với quan điểm duy lí (kiểu tư duychỉ chấp nhận sự logic, tường minh, quan hệ nhân quả)

+ Con người mất niềm tin vào thực tại, thích khám phá những thứ mơ hồ,siêu thực vô hình, diễn đạt cái khó nắm bắt của cuộc sống

Phi lí hiểu rộng hơn là những gì vượt khỏi lí trí tỉnh táo, xuất hiện dưới hìnhthức những giấc mơ, vô thức, những vấn đề chỉ có thể cảm nhận bằng trực giác…

Đi đầu J Joyce, Franz Kafka

-Phá vỡ trật tự ngôn ngữ : không niêm luật, tạo những hình ảnh mang tính ámchỉ Vì vậy không gian nghệ thuật trong chủ nghĩa hiện đại có thể ở bất kì đâu vànhư thế nào Xu hướng của văn học hiện đại là ngôn ngữ phải trở thành công cụkhám phá thế giới của những điều chưa biết và bản thân nó cũng phải trở thành mộtkhám phá Không chỉ thay đổi về hình thức, mà còn có những thay đổi trên nhữngbình diện khác có chiều sâu hơn, có tính “nổi loạn” hơn, gắn với cách nhìn và cáchdiễn đạt mới về thế giới và đời sống, ngôn ngữ mới có khả năng tác động trực tiếpvào giác quan và gợi cảm giác

- Vận dụng thủ pháp huyền thoại, mô típ huyền thoại và sáng tạo: mượn tinhthần huyền thoại làm tinh thần tác phẩm, mượn xây dựng tính cách nhân vật đểkhai thác một góc tâm lí nhân vật hiện tại, mượn thành tựu huyền thoại như khuônmẫu dẫn người đọc vào câu chuyện đương thời Tinh thần, hành động chỉ là phảnứng cuối cùng phụ thuộc vào sự sắp đặt câu vô thức, tiềm thức

- Nhại huyền thoại: Những câu chuyện có tính truyền thống trong huyền thoại

Do Thái – Thiên chúa giáo hoặc thần thoại Hy Lạp – La Mã được nhà văn kể lạinhưng với một cốt truyện mới, một cách cảm thụ mới nhằm làm lạ hóa thế giới vốn

đã in sâu bén rễ trong lòng độc giả Những truyện ngắn như Poseidon, sự im lặngcủa các Siren, truyện của Prometheus là những câu chuyện như vậy

=> Tóm lại, chủ nghĩa hiện đại không chú trọng miêu tả con người trong cáinhìn lạc quan mà chú trọng “ý thức bi thảm về thân phận con người” như hệ quảtất yếu về sự khủng hoảng tinh thần của giới trí thức trước chiến tranh và mặt tráicủa xã hội Cảm quan hiện thực thiên về hiện thực bi quan với những hoài nghikhông thể lí giải được, thân phận con người được khai thác triệt để (con người thế

kỉ 19 trước đó dù trong biến cố nhưng vẫn lạc quan) Thể hiện lối sống đô thị, cuộcsống đô thị mà trong đó thân phận con người được khai thác triệt để Xét trên bìnhdiện nghệ thuật – thế giới nghệ thuật phi mô phỏng, thời gian, không gian phi tuyến

tính, thiếu nhân vật điển hình, phá vỡ kết cấu truyện truyền thống là đặc trưng nổibật của nghệ thuật sáng tác của chủ nghĩa hiện đại.

III M t s tác gi , tác ph m tiêu bi u theo m t s th lo i c a ột số trào lưu, ối cảnh lịch sử, khái niệm và sơ lược về một số trào lưu, ảnh lịch sử, khái niệm và sơ lược về một số trào lưu, ẩm tiêu biểu theo một số thể loại của ểu của chủ nghĩa hiện đại trong ột số trào lưu, ối cảnh lịch sử, khái niệm và sơ lược về một số trào lưu, ểu của chủ nghĩa hiện đại trong ại trong ủ nghĩa tiêu biểu của chủ nghĩa hiện đại trong

ch nghĩa hi n đ i ủ nghĩa tiêu biểu của chủ nghĩa hiện đại trong ệm và sơ lược về một số trào lưu, ại trong

3.1 Ti u thuy t M i và các tác gi , tác ph m tiêu bi u ểu của chủ ế kỷ XX ới và các tác giả, tác phẩm tiêu biểu ảnh lịch sử và sơ lược tình hình văn học thế kỷ XX ẩm tiêu biểu ểu của chủ

3.1.1.Nh ng đ c đi m chung c a ti u thuy t M i ững đặc điểm chung của tiểu thuyết Mới ặc điểm chung của tiểu thuyết Mới ểu của chủ ủ nghĩa hiện đại” (modernism) ểu của chủ ế kỷ XX ới và các tác giả, tác phẩm tiêu biểu

Bên cạnh sự tiếp tục phát triển của các loại tiểu thuyết của các thế kỉ trước, đặcbiệt là các loại tiểu thuyết như: tiểu thuyết tâm lý, tiểu thuyết luận đề,…ở thế kỉXVIII, XIX thì đến thế kỉ XX tiểu thuyết Mới là một bước tiếp khá hoàn thiện củathể loại Ngoài việc lấy những thành tựu cũ làm nền tảng thì tiểu thuyết Mới đã đưađến cho thể loại những đặc điểm mới phù hợp với sự phát triển của nền văn họchiện đại:

- Tiểu thuyết Mới không phải là một lý luận, mà là một cuộc tìm kiếm

+ Tiểu thuyết Mới không đề ra một quy tắc nào cả, các tác giả họ ý thứcđược giá trị của tác phẩm Trong thời văn học chủ nghĩa hiện đại các nhà tiểuthuyết cho rằng: nếu viết về một thứ thì chúng tôi đã không viết làm gì?+ Các hình thức văn học tồn tại rồi mất đi, đó là quy luật của mọi ngànhnghệ thuật, cần phải liên tục đổi mới

+ Các tác giả tiểu thuyết Mới đã nhận đình rằng: Tiểu thuyết hiện đại sẽ làcái mà chúng tôi làm trong hôm nay, chúng tôi sẽ không tiếp tục gìn giữnhững gì giống với cái đã có trong quá khứ mà chúng tôi sẽ tiến về phíatrước

- Tiểu thuyết Mới chỉ là sự bước tiếp của quá trình vận động không ngừng của thểloại tiểu thuyết

+ Tiểu thuyết Mới phủ nhận những giá trị mẫu mực của nó chỉ dừng lại ởthời Balzac và có những quy tắc không thể đổi dời Đúng với tinh thần củachủ nghĩa hiện đại, tiểu thuyết Mới không ngừng tìm kiếm cái mới, khôngchấp nhận cái cũ mà chỉ xem nó như là động lực để phát triển

+ Mầm móng của tiểu thuyết hiện đại đã bắt đầu được nhen nhóm từ thế kỷXIX, nhưng đến thế kỷ XX thì nó đã thực sự đổi mới và phát triển.

- Tiểu thuyết Mới chỉ quan tâm đến con người và vị trí của con người trong thếgiới

+ Con người xuất hiện trong từng trang viết, tồn tại trong từng dòng, từng từ.Ngay cả những khi người đọc không nhìn thấy con người (nhân vật) trongtrang viết thì đồng thời nó cũng đang tồn tại Nếu chỉ có các đồ vật thì trướchết phải có con người tồn tại để nhìn chúng, suy nghĩ về chúng Các đồ vậtkhông bao giờ tồn tại độc lập, ngoài sự cảm nhận có thực hay sự tưởng tượngcủa con người

- Tiểu thuyết Mới chỉ hướng tới một chủ thể hiểu theo nghĩa là một tổng thể

+ Tiểu thuyết dành cho tất cả các bạn đọc, chỉ có điều đọc giả cần phải tựgiải phóng khỏi mình mọi ý tưởng có sẵn trong văn học cũng như trong đờisống

- Tiểu thuyết Mới hướng đến những con người có thiện chí

+ Tiểu thuyết Mới viết bằng tất cả những từ, những câu nói mà mọi người sửdụng hằng ngày, mọi thứ hoàn toàn thân thuộc với con người chính điều này

đã làm nên sự khác biệt mới của tiểu thuyết hiện đại Việc đem tiểu thuyếtđến gần hơn với đọc giả là mục tiêu mà chính nó và cả nền văn chươngmong đợi

+ Những người có học vấn bình thường, học chỉ tiếp xúc với tiểu thuyết nhưmột điều vô tình trong cuộc sống, tuy họ không biết đến Kafka nhưng lạicảm thấy thoải mái khi đọc cuốn sách mà trong đó họ nhìn thấy được thế giớinơi họ sống, lối tư duy của chính họ Những cuốn sách đó không phát hiện ra

ý nghĩa của cuộc sống mà chỉ giúp họ hiểu nó hơn

- Tiểu thuyết Mới không đề xuất những ý nghĩa có sẵn

+ Tiểu thuyết hiện đại là một cuộc tìm kiếm, nhưng đó là một cuộc tìm kiếm

tự xây dựng trên những ý nghĩa cho bản thân nó và điều đó cũng xảy ra từ từchứ không phải là ngay lập tức

+ Hiện thực có ý nghĩa hay không? Đây là câu hỏi mà người nghệ sĩ hiện đạikhông thể trả lời bời anh ta cũng không biết điều đó.Tác giả chỉ có thể nóirằng hiện thực này có thể có ý nghĩa nào đấy sau khi đã trôi qua, nghĩa là saukhi tác phẩm đã hoàn thành.Tất cả mọi thứ tồn tại trong tác phẩm và chínhngười đọc kiểm nghiệm nó.Giữa tác giả và tác phẩm, giữa hiện thực đời sống

và tác phẩm có một khoảng trống nhất định

- Văn học là sự nhập cuộc duy nhất đối với nhà văn

+ Nếu chính trị bắt chúng ta thừa nhận những gì đã có sẵn thì nghệ thuậtkhiêm tốn hơn hoặc có tham vọng hơn Nguyên tắc của nó là không gì có thểbiết trước được

+ Trước tác phẩm không có bất cứ thứ gì tồn tại kể cả nhà văn, sự ra đời củatác phẩm mới thực sự là sự nhập cuộc của nhà văn

3.1.2 Tác gi và tác ph m tiêu bi u ảnh lịch sử và sơ lược tình hình văn học thế kỷ XX ẩm tiêu biểu ểu của chủ

Từ những cơ sở lý thuyết trên, tiểu thuyết Hiện đại đã có một sự thay đổi,nhập cuộc mạnh mẽ của một thời kỳ mới Tìm tòi và sáng tạo trên nhiều phươngdiện, tạo điều kiện cho nhà văn đưa tác phẩm đến gần hơn với người đọc Hàng loạtnhà tiểu thuyết và tác phẩm tiểu thuyết khẳng định được giá trị và vị trí của mình

trong nền văn chương mới như: Franz Kafka với “Lâu đài”, Alain Robbe-Grillet với tác phẩm “Những cái tẩy”, Theodore Dreiser với “Bi kịch Mỹ”, Albert Camus với “Người xa lạ”, Jean Paul Sartre với “Buồn nôn”,…Nửa cuối thế kỷ XX tiểu

thuyết Hiện đại bước trên một chặng đường dần hoàn thiện mình với một số tác giả

như: G.García Márquez với tác phẩm “Trăm năm cô đơn”, Vladimir Nabokov với tác phẩm “Lolita”, Claude Simon với tác phẩm “Cây keo hoang”, Yann Martel với tác phẩm “Cuộc đời của Pi”, Milan Kundera với tác phẩm “Sự bất tử”,…

Cùng với sự ra đời và phát triển mạnh của các trường phái và trào lưu khácnhau tiểu thuyết cũng được khoác lên mình những diện mạo đa dạng Nếu nhưAlbert Camus là một trong những nhà văn sáng tác trên nhiều khuynh hướng khácnhau của chủ nghĩa hiện sinh thì Kafka lại không tiêu biểu cho bất cứ trường pháihay trào lưu nào Những sáng tác của ông là sự luôn chuyển một cách linh hoạtgiữa các phương thức sáng tạo khác nhau tạo nên một sự nổi bật đặc biệt, một nhà

văn bậc thầy của chủ nghĩa hiện đại với tinh thần mà ông đem lại cho văn chươngĐức cũng như văn chương thế giới.

Đặc biệt càng về sau thì tiểu thuyết hiện đại càng chứng tỏ được tinh thần đổimới, luôn tìm tòi, sáng tạo và không ngừng vận động Vào nửa cuối thế kỷ XX, tiểuthuyết nở rộ và có mặt hầu hết ở các nền văn học, ngoài những thành tựu nổi bậtcủa văn học Tây Âu thì tiểu thuyết ở các nước phương Đông cũng dần đần khẳngđịnh mình trên nền văn chương thế giới như: Tiểu thuyết Nhật Bản với Murakami

Haruki và tác phẩm “Rừng Nauy”, tiểu thuyết Trung Quốc với Kim Dung và tác phẩm “Tiếu ngạo giang hồ”, Mạc Ngôn với “Đàn hương hình”, “Báu vật của đời”, Giả Bình Ao với “Phế đô”, “Nôn nóng” …

Franz Kafka và tiểu thuyết “Lâu đài”

 Franz Kafka

Franz Kafka (1883 – 1924), là một nhà văn lỗi lạc Cộng hòa Czech, đượcsuy tôn là một trong những bậc thầy vĩ đại nhất của nhân loại trong lĩnh vực vănchương Lối viết của ông thực sự là kì quặc thời đó, nhưng dần dần Kafka đã chinhphục trái tim của hàng tỉ người trên thế giới Ông là nhà tiên tri tài ba cho thảm họaphát xít và nạn độc tài

Phần lớn các nhà phê bình văn học trên thế giới cho rằng Kafka là một trongnhững nhà văn đại diện cho chủ nghĩa hiện đại ở phương Tây, nhưng bên cạnh đólại có một số ý kiến trái chiều cho rằng Kafka không đại diện cho bất kỳ một chủnghĩa nào tiêu biểu Những sáng tác của ông mang dấu ấn của nhiều chủ nghĩa khácnhau như: chủ nghĩa hiện sinh, chủ nghĩa biểu hiện, chủ nghĩa hiện thực huyềnảo,

Nhắc đến Kafka không thể không nhắc đến những tác phẩm tiêu biểu như:

“Lâu đài”, “Vụ án”, “Nước Mỹ”, “Biến dạng”, “Một người thầy thuốc nông

thôn”, Tác phẩm của ông có sự linh hoạt trong việc sử dụng các yếu tố đặc sắc

của các chủ nghĩa được bao hàm bên trong chủ nghĩa hiện đại như: Chủ nghĩa

đa đa, chủ nghĩa hiện sinh, chủ nghĩa biểu hiện, chủ nghĩa hiện thực huyền ảo,

Kafka được xem là người khai sinh ra khuynh hướng hiện thực huyền ảothế kỷ XX, đan cài trong tác phẩm của mình những yếu tố hiện thực và hoangđường một cách độc đáo Đặc biệt, ông còn là bậc thầy trong việc miêu tả những

nhân vật vắng mặt như: độc tài, tham những, quan liêu,… Người ta thường vílối viết của ông như lối viết của kinh thánh và tập trung khai thác tính ẩn dụ,tượng trưng trong hình tượng nghệ thuật Kafka → Kafka là một hiện tượngnghệ thuật phức tạp nhất thế kỷ XX (các nhà hiện sinh cũng luôn tôn sùng ông

là thủy tổ của dòng văn học này), song không thể phủ nhận ông là một trongnhững bậc thầy hiếm hoi của văn chương nhân loại

 Tác phẩm “Lâu đài”

Tóm tắt tác phẩm

Sau khi Franz Kafka mất, bạn thân của ông là Max Brod cho xuất bản tiểuthuyết Lâu đài năm 1926 Xuất phát từ những quan niệm khác nhau về thân

phận con người nên có những đánh giá khác nhau về tiểu thuyết “Lâu đài” trong

giới phê bình văn học trên thế giới

Tiểu thuyết kể về một người làm đạc điền đến lâu đài của bá tước West để tìmviệc là K., anh được thông báo là chuẩn bị nhận việc, và chức sắc trong vùng làKlamm còn viết thư động viên K làm việc Tuy có quen một số người nhưBarnabás , Olga, Frida, nhưng K cũng không sao gặp được nhà chức trách đểxem kết quả tuyển dụng K đành phải chờ và sống mòn mỏi , kiệt sức trongcảnh lo âu chờ đợi K sống trong một thế giới có thực mà cứ như là ảo, anhnhìn thấy lâu đài, nhưng không sao trực tiếp gặp được Klamm cũng như chứcsắc cao nhất trong vùng

- Dấu ấn của chủ nghĩa Hiện đại trong tiểu thuyết “Lâu đài”

+ Cô đơn mang tính chất siêu hình của con người trong “Lâu đài” chỉ là một

sự hình tượng hóa Lâu đài có thể là biểu trưng của xã hội, nhưng cơ bản đó

là sự hình tượng hóa của tác giả để nới đến nỗi cô đơn của con người vàtham vọng của con người

+ Tác phẩm có xu hướng huyền thoại hóa, vận dụng tư duy huyền thoại và

tính biểu trưng Với “Lâu đài” tư duy biểu trưng đã được Kafka thể hiện

bằng xu hướng xóa nhòa, làm nhòa đi để trở nên biểu trưng cứ không nêumột cách cụ thể như các nhà văn hiện thực

Trong tiểu thuyết “Lâu đài” với số phận của nhân vật K, tác giả không

nói rõ vấn đề cụ thể ở thời điểm nào, bối cảnh ra sao, nhân vật nào cụ thể.Mọi thứ hiện lên không bất cứ thứ gì rõ rệt, ngay cả nhân vật chính K cũng là

một sự mờ nhòa, ngoài thông tin là K là một anh chàng đạc điền đang đợi kếtquả xem mình có được vào làm việc trong lâu đài hay không thì tác giảkhông có thêm bất cứ thông tin nào về nhân thân của K.

+ Cảm tưởng và nhận thức của con người về cái phi lý Nhân vật K trong tácphẩm cảm tưởng không gặp gỡ được giữa con người với con người, giữa conngười và thế giới.K luôn tìm mọi cách để biến những thứ vô nghĩa thành cónghĩa, cố gắng tìm hết mọi cách để được đặt chân vào lâu đài Nhưng đến kếtthúc tác phẩm thì K vẫn mãi loay hoay ở dưới chân lâu đài

+ Kafka luôn tâm niệm “viết như một dạng thức nguyện cầu”, cái nhìn của ông về văn học có nhiều nghịch lý Trong “Lâu đài” nhân vật K sống ở dưới

chân thành nhưng đến cuối đời anh không thể bước chân vào trong đó Đâychính là một trong những nghịch lý điển hình mà Kafka sử dụng trong tácphẩm

+ Chú trọng đến việc sử dụng ngôn ngữ và cách cộng hưởng ngôn ngữ Tất

cả mọi thức là một mớ hỗn độn và chỉ trở thành có logic khi được sử dụngmột cách có ý đồ Mọi sự kết hợp đều là khập khiễng và tạo nên một sựloạng choạng trong ngữ pháp cũng như ngữ nghĩa Ông luôn hoài nghi vềkhả năng của ngôn ngữ, đây là điều mà trước ông chưa có ai nghĩ đến

+ Hướng đến con người mới trong xã hội mới, tìm sự tự do và công bằng vìbất mãn với xã hội cũ Nhưng điều đó lại là một sự thật sâu cay bên trong cái

vỏ tự do Bởi sự tự do được coi như thuộc vào dạng những tình cảm cao cảnhất, nên sự bịp bợm tương ứng với nó cũng được coi là cao cả nốt Trong

tác phẩm “Lâu đài”, những người quan chức và hành động của họ làm là một

ví dụ điển hình của bịp bợm tương ứng với sự cao cả đấy

+ Trung tâm của tác phẩm là con người trong tư thế của một con ngườichung Nhân vật K với cái tên của mình và số phận chính là cái chung của rấtnhiều người trong xã hội K chỉ là cái mà tác giả xưng lên cho có để biếtnhân vật vẫn tồn tại như một con người, nhưng là con người chung chung

Số phận của K cũng là số phận của rất nhiều người trong xã hội lúc bấy giờ.Cuộc đời của nhân vật K nghèo khó, lạc lõng, bị hắt hủi, bơ vơ, mất phươnghướng, muốn vươn lên nhưng bị xã hội đè bẹp xuống dưới đáy

+ Tác phẩm hướng tới tất cả những người có thiện chí “Lâu đài” không giới

hạn cho người đọc bất cứ cách nghĩ nào, Kafka không có bất cứ một địnhhướng nào có sẵn cho người đọc mà tác giả muốn tác phẩm khơi những gìsẵn có trong người đọc Kết thúc mở, vấn đề không được giải quyết một cáchtriệt để cũng là điều mà Kafka đã thành công và ấn tượng trong các tác phẩmcủa mình Cách thể hiện của Kafka hoàn toàn không đơn giản và cùng mộtlúc, cùng một chi tiết nghệ thuật có thể phát ra những thông điệp khác nhau,tùy theo kinh nghiệm, sự lịch lãm của người đọc

Không chấp nhận chỉ dừng lại ở cái cũ, cái đã có sẵn mà văn chươngđối với các nhà văn thế kỷ XX đặc biệt là với Kafka là không bao giờ chịubước lên trên con đường sẵn có mà luôn đặt ra các vấn đề, yêu cầu cho sựthay đổi và phát triển của chính mình

3.2 Try n ng n hi n đ i và tác gi tác ph m tiêu bi u ệm “chủ nghĩa hiện đại” (modernism) ắn hiện đại và tác giả tác phẩm tiêu biểu ệm “chủ nghĩa hiện đại” (modernism) ại” (modernism) ảnh lịch sử và sơ lược tình hình văn học thế kỷ XX ẩm tiêu biểu ểu của chủ

3.2.1. S l ơ lược tình hình văn học thế kỷ XX ược tình hình văn học thế kỷ XX c v truy n ng n hi n đ i th k XX ề một số trào lưu, trường phái, chủ nghĩa tiêu biểu của chủ ệm “chủ nghĩa hiện đại” (modernism) ắn hiện đại và tác giả tác phẩm tiêu biểu ệm “chủ nghĩa hiện đại” (modernism) ại” (modernism) ế kỷ XX ỷ XX

Bên cạnh sự nở rộ của tiểu thuyết thì truyện ngắn cũng đang từng bướckhẳng định vị trí của mình và đưa đến gần hơn những sáng tác mới với người đọctrong thế kỷ XX - thế kỷ chủ nghĩa hiện đại

Từ những năm 30 của thế kỷ XX, ở Pháp đã xuất hiện một phong trào phụchưng truyện ngắn Tất cả những nổ lực của truyện ngắn đã khiến cho nó nở rộ hơnbao giờ hết Truyện ngắn chủ nghĩa hiện đại thế giới, phong phú và đa dạng với độingũ sáng tác vô cùng đông đảo, số lượng tác phẩm ấn hành hàng năm ngày càngtăng Nếu như ở đầu thế kỷ XX chủ yếu là các tiểu thuyết gia tham gia viết truyện

ngắn như: Jean Paul-Sartre với “Bức tường”, Kafka với “Biến dạng”, Paul Morand với “Đêm mở, đêm đóng” và “Kết thúc kỷ nguyên”, Margaret Mitchell với “Cuốn

theo chiều gió”,… Thì ở nữa sau thế kỷ XX đã có một đội ngũ sáng tác hầu như

chuyên sáng tác truyện ngắn như: Georgoes – Olivier, Goerges Kolebka, Annie

Saumont, Jean Vautrin, Tringis Aitmatov với tác phẩm “Chuyện núi đồi thảo

nguyên”, Alberto Moravia với tác phẩm “Nỗi buồn”,…

Cùng với sự gia tăng về tác giả và tác phẩm, truyện ngắn hiện đại (thế kỷXX) vô cùng đa dạng về loại hình và nghệ thuật Nhiều tác giả truyện ngắn đã sẵnsàng chấp nhận nguy cơ thất bại trên những con đường mới hơn là thành công theolối sáo mòn

Các nhà văn quan niệm rằng: Các ranh giới trong văn học luôn không ngừngdịch chuyển, sự phân chia thứ bậc về tác giả tác phẩm cũng luôn thay đổi Một cáchviết hôm nay có thể coi là phản văn học nhưng có thể ngày mai sẽ trở thành mộtcách viết hợp quy hoặc đến một thời điểm nào đó thì chính khái niệm hợp quy sẽkhông còn nữa.

Truyện ngắn hiện đại chủ trương đổi mới, phá bỏ ràng buộc của lối viết cũ,thoát ra khỏi cái bóng khổng lồ của tiểu thuyết, hướng đến một cách viết thú vị,phù hợp với sự phát triển chung của nền văn học hiện đại

Giữa thế kỷ XX nhà văn Marcel Arland đã tuyên bố: “Một truyện ngắn thànhcông là truyện ngắn có vẻ như không là gì cả ngoài một thời điểm, một cử chỉ, mộttia sáng được khoanh lại, tách ra rồi lại được làm tràn đầy ý nghĩa và tình thốngthiết” Đây là quan điểm được khá nhiều nhà văn đương đại tâm đắc

3.2.2 Tác gi - tác ph m tiêu bi u ảnh lịch sử và sơ lược tình hình văn học thế kỷ XX ẩm tiêu biểu ểu của chủ

 Annie Saumont - tác giả truyện ngắn hiện đại tiêu biểu

Annie Saumont, sinh năm 1927 tại Pháp Là một nhà văn nữ chuyên viếttruyện ngắn nổi tiếng của Pháp Từ nhỏ Annie Saumont đã rất say mê đọc sách, bàcũng sớm ý thức được khả năng viết sách của mình và rất muốn trở thành một nhàvăn

Khởi đầu sự nghiệp bằng một tác phẩm tiểu thuyết, nhưng về sau ít đượcnhắc đến vì bà cho rằng đây là những tác phẩm viết không tâm huyết Năm 1981,

tập truyện ngắn đầu tiên “Đôi khi trong các nghi lễ xã giao” ra đời và ngay lập tức

gây được tiếng vang, mang về cho tác giả giải thưởng Goncourt Kể từ đó bà chỉchuyên tâm vào việc viết truyện ngắn Bà nhận ra rằng chính truyện ngắn là thể loạihợp nhất với bà, cho phép bà bộc lộ tài năng và sở trường của mình

Annie Saumont định nghĩa: “Truyện ngắn là một văn bản ngắn có độ căng

của cấu trúc kịch, trong đó không phải tất cả các sựu kiện đều được nêu ra mà độc giả phải bổ sung những phần còn thiếu” Theo bà, một truyện ngắn “ưng ý” là một

tác phẩm trong đó mỗi từ chỉ có một vị trí duy nhất – đó chính là cái vị trí mà nóđang chiếm giữ, mỗi từ đều phải hay về nghĩa, vừa có độ vang về âm thanh

Truyện ngắn của Annie Saumont luôn được xây dựng từ những sự việc đượccoi là rất đổi bình thường, thậm chí với người khác tưởng chừng như vô nghĩa.Chủ

đề thường gặp trong truyện ngắn của bà là sự lầm lỡ, sự thiếu hụt, nhưng hầu như

không bao giờ bà đưa ra những nhận xét đánh giá về đạo đức.Dưới ngòi bút sắcnhọn, khô, trung tính là sự dấn thân của nhà văn.Truyện ngắn của bà trở thành diễnđàn để những người vô sản và những kẻ bất hạnh lên tiếng.

Trong công trình nghiên cứu về truyện ngắn Pháp đương đại của Annie

Mignard có viết: “Annie Saumont đã tạo ra một cách viết và một văn phong vượt

ra khỏi mọi khuôn mẫu truyền thống thể loại, một văn phong gây được ấn tượng và

có ảnh hưởng không nhỏ đến các tác giả truyện ngắn trẻ ở Pháp”.

Annie Saumont sáng tác rất đều tay, bắt đầu sựu nghiệp sáng tác vào nửa sauthế kỷ XX nhưng bà đã có một khối lượng tác phẩm lớn Một số tập truyện ngắn

tiểu biểu như: “Đôi khi trong các nghi lễ xã giao”, “Hay là ta giết chúng?”, “ Tôi

không phải là một chiếc xe cam nhông”, “Tôi không thích bọn trẻ lắm”, “Sau đó”,

“Họ đây rồi hạnh phúc biết bao”,

 Tác phẩm tiêu biểu

Annie Saumont là nhà văn nữa thuộc thế hệ sáng tác nửa sau thế kỷ XX,cũng như sự vận động không ngừng của các thể loại văn học thì càng về sau yếu tố

hiện đại trong nó lại được thể hiện một cách táo bạo hơn Tập truyện ngắn “ Tôi

không phải là một chiếc xe cam nhông” là tập truyện tiêu biểu của Annie Saumont

thể hiện một con người hiện đại của thế kỷ XX với nhiều yếu tố đa dạng

Dưới đây xin giới thiệu truyện ngắn “Nhưng ai đã bỏ cả chỗ muối này vào

nước biển” trích từ tập truyện “ Tôi không phải là một chiếc xe cam nhông” để làm

rõ những yếu tố hiện đại của tác phẩm cúng như tác giả mang tới cho nền truyệnngắn hiện đại

Tóm tắt tác phẩm

“Nhưng ai đã bỏ cả chỗ muối này vào nước biển?” là truyện ngắn kể về câu

chuyện của một đứa trẻ mà tác giả không đặt tên chỉ được gọi bằng từ xưng hô

“nó” Một câu chuyện ám ảnh cậu bé bị bệnh thần kinh, lúc lên cơn bị méo mồm,máy mắt Cậu đã vô cùng khổ sở vì căn bệnh này Ông và bà nó đã đưa nó đi nghỉ ởbiển để có thể cải thiện tinh thần, nhưng ở đây cậu đã mang trong mình một câu hỏi

mà khi 40 tuổi mà vẫn chưa hết băn khoăn về nó Đây là lần đầu tiên nó nuốt phảisóng và biết nó mặn vô cùng Khi ông bà mất, vì có vấn đề về thần kinh nên nókhông được đi dự tang lễ, chính điều này lại làm cho nó không ngừng băn khoăn.Ông bà là người duy nhất thông cảm và thấu hiểu cho bệnh tình của nó, tới khi lớn

lên cuộc đời nó cũng chỉ gói gọn với ông bà, sự im lặng và vị mặn của nước biển.Khi gặp một đứa bé gái nhà hàng xóm, nó đã áp má vào má cô ấy để dấu đi cái tấtméo mồm và máy mắt của mình Nó đã liếm nhẹ được giọt nước mắt to lăn xuốngmiệng và câu hỏi đó lại hiện lên với ấn tượng duy nhất “mặn”.

Yếu tố hiện đại thể hiện trong truyện ngắn “Nhưng ai đã bỏ cả chỗ muối này vào nước biển?”

- Để lột tả hoàn cảnh và tính cách nhân vật, một cậu bé mười bốn tuổi bị tậtbẩm sinh về thần kinh, ngoài việc sử dụng ngôn ngữ của con trẻ, tác giả còn sửdụng nhiều thủ pháp nghệ thuật khác nhau như: không ngắt câu theo tiêu chí ngữpháp truyền thống ( không dùng dấu hai chấm và dấu ngoặc kép khi dẫn lời thoạitrực tiếp mà thay vào đó là dấu phẩy, dấu chấm, đôi khi không dùng bất kì một dấuhiệu nào), để dẫn lời thoại trực tiếp với những câu gián tiếp Ví dụ: Ngay ở tên

truyện ngắn cũng đã thể hiện rõ điều đó “Nhưng ai đã bỏ cả chỗ muối này vào

nước biển?” Hay ở trong câu: “Papou gần như nổi cáu khi nó hỏi, Sao không đi núi chả thích hơn à?” → lời nói trực tiếp nhưng tác giả không sử dụng bất cứ dấu

hiệu ngữ pháp nào để đánh dấu hoặc đánh dấu bằng dấu phẩy như đang sử dụngcâu nói dán tiếp hay câu bình thường

- Thể hiện rõ đặc điểm của truyện ngắn là tác phẩm có dùng lượng rất ngắn.Chỉ vỏn vẹn trong vòng hơn sáu trang, nhưng tác giả đã giải quyết ở trong đó mộtkhối lượng nội dung lớn Rút ngắn hết sức những yếu tố có thể rút ngắn như: thờigian, diễn biến câu chuyện, tâm lý nhân vật,

- Sử dụng nhiều dạng câu ngắn, câu đặc biệt Dung lượng của tác phẩm ngắncùng với kết cấu ngữ pháp của câu vắn ngắn làm cho tác phẩm như có cảm giác

ngắn hơn Ví dụ: “Mặn Thế cũng đỡ Hẳn nhiên là sợ ”.

Ví dụ: Cuộc đời của nhân vật chính được nói đến là một khoảng thời gian

khá dài từ mười bốn tuổi đến năm hai mươi tuổi, nhưng nó chỉ nằm trong hơn sáutrang giấy

- Tình huống truyện được giải quyết một cách nhanh chóng Câu chuyện đinghỉ ở biển, ông bà qua đời hay chuyện gặp cô bé gái hàng xóm, tất cả đều lướt quanhanh đến mức không chú ý thì người đọc có thể không nắm bắt kịp hoặc không rõ

về tình huống đó

- Chủ đề của câu chuyện được tác giả lựa chọn từ những điều nhỏ nhặt củacuộc sống, nhưng nó lại mang đến cho người đọc những suy nghĩ lớn Những vấn

đề xã hội, những căn bệnh mà con người gặp phải trong xã hội hiện đại hoàn toànkhác với những bệnh thường gặp mà đó là vấn đề về tâm lý, có lẽ là do sự pháttriển quá nhanh của thế giới khoa học – kỹ thuật, công nghệ Nhân vật là một đứa

bé không được gọi tên, “nó” nghĩa là không giới hạn một ai cả → có một sự baoquát rộng hơn vấn đề mà tác giả đưa ra

Ví dụ: Nhân vật chính bị bệnh về thần kinh, nhưng yếu tố tâm lý là cái quan

trọng quyết định đến tiến triển của bệnh Ông bà đã đưa nó đi biển để mong muốncải thiện tinh thần của nó

- Truyện lồng trong truyện Các mẫu chuyện nhỏ được lồng ghép vào câuchuyện lớn về cuộc đời của nhân vật như: chuyện về thời trẻ của ông bà, chuyện nó

đi học, chuyện tang lễ, chuyện gặp bé gái hàng xóm, mọi chuyện nhìn bề ngoàithì không liên quan nhưng được tác giả gắn kết một cách độc đáo, thuyết phục

- Tên tác phẩm là một câu hỏi tưởng chừng hết sức ngớ ngẩn nhưng nó lại làmột vấn đề rất đặc biệt Câu hỏi liên quan đến kiến thức khoa học nhưng lại đượcgiải đáp bằng nhiều cách như: ông thì giải thích theo các nghiên cứu khoa học, còn

bà thì giải thích theo thuyết của tôn giáo Cũng có thể ẩn sâu bên trong nó là mộttriết lý về cuộc sống mà tác giả muốn thể hiện

Truyện ngắn “Nhưng ai đã bỏ cả chỗ muối này vào nước biển?” đã thể hiện

tương đối rõ nét về phong cách sáng tác của Annie Saumont Theo đúng nghĩa củachủ nghĩa hiện đại, Annie Saumont đã khước từ quá khứ, những yếu tố sáng tác cănbản của truyền thống để tìm kiếm cái mới mẻ cho tác phẩm chủ mình Trong cáchchọn vấn đề, cách sử dụng nghệ thuật, ngôn từ cũng thể hiện cá tính riêng biệt củanhà văn

3.3 Th lo i k ch ểu của chủ ại” (modernism) ịch sử và sơ lược tình hình văn học thế kỷ XX

Sau thời kỳ nở rộ của lĩnh vực sân khấu mà cụ thể là kịch với nhiều đổi mớiquan trọng cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII, tiêu biểu là sự nghiệp củaShakespeare, ngành sân khấu ở Anh và trên thế giới nói chung không có chuyểnbiến gì đáng kể Nhưng đến đầu thế kỷ XX, một số nhà viết kịch tìm ra những conđường thể nghiệm chẳng hạn như: Henry Authur Jones, Authur Pinero hay BernardShaw mỗi tác giả đều mang những nét mới, nét độc đáo riêng biệt Nhưng trong

đó Bernard Shaw là nổi bật hơn cả Ông khác hẳn với những tác giả cùng thời, ông