trào lưu chủ nghĩa hiện thực và ảnh hưởng đối với văn học việt nam

Chủ nghĩa hiện thực của Rembrandt ở Hà Lan hay D.Velalzquez ở Tây Ban Nha thế kỉ XVII là một hiện tượng của lịch sử mỹ thuật nó hoàn toàn phụ thuộc vào lịch sử.Trong lịch sử mỹ thuật có

Mục lục

I Giới thiệu: 2

1 Nguồn gốc ra đời, khái niệm trào lưu chủ nghĩa hiện thực 2

2 Sự vận động và phát triển của trào lưu chủ nghĩa hiện thực 2

2.1 Phương Tây 4

2.2 Phương Đông 5

2.3 Sự khác biệt giữa trào lưu chủ nghĩa hiện thực với một số trào lưu khác 6

II Nội dung: 9

1 Quan điểm nghệ thuật trong sáng tác của trào lưu chủ nghĩa hiện thực 9

2 Đặc điểm của trào lưu chủ nghĩa hiện thực 10

2.1 Ở phương Tây 10

2.2 Ở phương Đông 11

III Một số tác giả, tác phẩm tiểu biểu 12

1 Fyodor Dostoevsky với tác phẩm Tội ác và trừng phạt 12

1.1.Sơ lược về tác giả, tác phẩm 12

1.2.Chủ nghĩa hiện thực trong tác phẩm Tội ác và hình phạt 13

2 Lỗ Tấn với tác phẩm Thuốc 15

2.1Sơ lược về tác giả, tác phẩm 15

2.2Chủ nghĩa hiện thực trong tác phẩm Thuốc 16

IV Vị trí và ảnh hưởng của trào lưu chủ nghĩa hiện thực ở Việt Nam 16

V Kết luận 22 Danh mục tài liệu tham khảo

TRÀO LƯU CHỦ NGHĨA HIỆN THỰC VÀ ẢNH HƯỞNG ĐỐI VỚI VĂN HỌC

VIỆT NAM

I Giới thiệu:

1 Nguồn gốc ra đời, khái niệm trào l ưu chủ nghĩa hiện thực:

Chủ nghĩa hiện thực là một trào lưu văn học ra đời vào thập niên 30 của thế kỷ XIX

ở Tây Âu Bắt đầu từ các quốc gia Pháp, Ý, Anh, Nga, sau đó ảnh hưởng lan rộng tớicác nước khác và có mặt trong hầu khắp các nền văn học trên thế giới Từ “realisme”(chủ nghĩa hiện thực) xuất hiện lần đầu tiên ở Pháp vào năm 1826 trên tạp chí Mercure

de France, do nhà phê bình Champfleury người Pháp sử dụng, Pháp cũng chính là nơi

ra đời của hội họa hiện thực Với những nguyên tắc như lịch sử - cụ thể, điển hình hóa

và khách quan… Chủ nghĩa hiện thực có ưu điểm vượt trội trong phản ánh chân thực,sinh động hiện thực đời sống cũng như thế giới bên trong con người Chính vì lẽ đó,chủ nghĩa hiện thực đã trở thành một trào lưu quan trọng trong tiến trình văn học thếgiới và vai trò, vị trí của chủ nghĩa hiện thực luôn là một vấn đề được quan tâm

Khái niệm: Chủ nghĩa hiện thực là trào lưu nghệ thuật lấy hiện thực xã hội và nhữngvấn đề có thực của con người làm đối tượng sáng tác Chủ nghĩa hiện thực hướng tớicung cấp cho công chúng nghệ thuật những bức tranh chân thực, sống động, quen thuộc

về cuộc sống, về môi trường xã hội xung quanh

2 Sự vận động và phát triển của trào l ưu chủ nghĩa hiện thực

Trong bài viết “Chủ nghĩa hiện thực và sự phát triển nghệ thuật đương đại”, có nhiều

ý kiến về sự xuất hiện, ra đời của chủ nghĩa hiện thực Đó là, một trường phái cho rằngchủ nghĩa hiện thực có từ thời cổ đại, một phái nữa làm văn tự khai sinh cho nó vào thờiPhục Hưng, một phái thứ ba bảo chủ nghĩa hiện thực là một trào lưu của nửa cuối thế kỉXIX

Chủ nghĩa hiện thực của Rembrandt ở Hà Lan hay D.Velalzquez ở Tây Ban Nha thế

kỉ XVII là một hiện tượng của lịch sử mỹ thuật nó hoàn toàn phụ thuộc vào lịch sử.Trong lịch sử mỹ thuật có hai tế bào mới, đó là: xu hướng chăm chú vào đời sống thựctại, chính những cái xấu xí (hiện thực trong đời sống, mâu thuẫn và cái khổ của kiếpngười, sự nghèo khó, cảnh tra tấn ) được nhìn nhận là đẹp và chủ nghĩa hiện thựcmang nội dung nhân đạo sâu sắc, tính nhân đạo là tế bào mầm giống thứ hai của chủnghĩa hiện thực, từ các tranh hang động, tượng của các bộ lạc dã man, đến các bậc thầy

hiện thực hôm nay, con người luôn được khẳng định Ở phương Tây con người tìm cáchchế ngự, ở phương Đông họ tìm cách hòa hợp Hướng về con người bình thường, vàođời sống bình thường tự tại, vào những khát vọng và mơ ước bình thường là bản chấtcủa chủ nghĩa hiện thực.

Tìm hiểu trong bài viết được đăng trên các trang mạng về chủ nghĩa hiện thực phêphán, thì cho rằng: “Chủ nghĩa hiện thực luôn chú ý đến những tư liệu, dữ kiện có thật ởtrong đời sống và dùng chúng như những chất liệu nghệ thuật để xây dựng cốt truyện,các nhân vật, các tính cách, các hiện tượng tâm lí, với nghệ thuật khái quát và điển hìnhhóa cao và nghệ thuật phân tích tư tưởng, tâm lí sâu sắc Do khuynh hướng phanh phui,phê phán các biểu hiện xấu xa, tiêu cực trong đời sống xã hội tư sản hoặc nửa tư sản,nửa phong kiến đã cho ra đời “Chủ nghĩa hiện thực phê phán” Chủ nghĩa hiện thực phêphán thể hiện trong các lĩnh vực: văn học, hội họa, điêu khắc, nhiếp ảnh, nghệ thuật sânkhấu

Trong văn học nghệ thuật, chủ nghĩa hiện thực sử dụng những yếu tố lãng mạn, kì

ảo, như “Miếng da lừa” tác phẩm của O.de.Balzac; những yếu tố huyền diệu, như

“Trăm năm cô đơn” của G.Garcia Marquez

Trong hội họa ở các nước phương Tây, chủ nghĩa hiện thực đã đạt được những thànhtựu cao với những danh họa như G.Courbet, E.Manet, F.G.Waldmuller, R.Guinan vớiCourbet đã vẽ nhiều bức tranh về đời sống nông thôn với những nhân vật nông dânquen thuộc, vẽ tranh phong cảnh, tranh chân dung, tranh tĩnh vật

Trong điêu khắc, chủ nghĩa hiện thực biểu hiện ở những đường nét chạm khắc rất tỉ

mỉ, chi tiết, giống hệt như những người mẫu Những bức tượng khỏa thân trông đúng là

“con người trần trụi”

Nhiếp ảnh hiện thực cũng đã tạo nên phương pháp nghệ thuật riêng Về chức năngmang chất phê phán Ví dụ như A Stieglitz người Hoa Kì là người đầu tiên chụp cảnhlao động đói khổ trong xã hội Hoa Kì, những con người bỏ Châu Âu sang Châu Mĩkiếm ăn trên các boong tàu đại dương I.P.Dmitriev chụp những người tù ở Sibir, cảnhnông dân phá sản đói rách ở bên bờ sông Volga dưới chế độ quân chủ đã đưa con ngườivào trung tâm đời sống

Trong nghệ thuật sân khấu phương Tây cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, chủ nghĩahiện thực biểu hiện qua 3 trường phái sau:

+ Trường phái Ăngtoan theo khuynh hướng tự nhiên chủ nghĩa, chủ trương tái hiệntrên sân khấu những cảnh sinh hoạt thực y như ngoài đời.

+ Trường phái Xtanixlapxki theo khuynh hướng hiện thực tâm lí với thể hiện kĩthuật biểu diễn mang tên ông

+ Trường phái Mâyeckhôn theo khuynh hướng hiện thực ước lệ, lập ý từ nguồn cảmhứng trước nghệ thuật sân khấu phương Đông với hệ thống động tác “cơ - sinh lí” nổitiếng

Nhìn lại lí luận trước mở cửa, Lý Trạch Hậu viết: “Mỹ học của chủ nghĩa Marx chủyếu là mối quan hệ về chức năng, lợi ích của nghệ thuật đối với xã hội, lý luận về lợiích xã hội, chủ nghĩa của nghệ thuật” Trong khi đó, “Mỹ học cận hiện đại phương Tâychủ yếu bàn về nghệ thuật trên cơ sở tâm lý Họ thường nhấn mạnh tới đặc trưng thẩm

mỹ phi công lợi xã hội của nghệ thuật”, quả thật chủ nghĩa Marx là lí luận cách mạng, líluận phê phán, nhưng nó chỉ là thứ lí luận như thế thôi sao?

Bài viết Để hiểu thêm chủ nghĩa hiện thực vĩ đại của G Lukacs của Phương Lựu chothấy Lukacs đã kế thừa quan niệm của Marx, Engels, khẳng định chủ nghĩa hiện thực là

vĩ đại, là nền tảng cho mọi văn học chân chính dẫn đến “Chủ nghĩa hiện thực vĩ đại”của Lukacs Ông luôn khẳng định “Trong điều kiện bình thường, nghệ thuật luôn gắn

bó với chủ nghĩa hiện thực” Ông ta đã thán: “Trong lịch sử nhân loại chưa có lúc nàonhư ngày nay cần đến văn học hiện thực bức thiết như vậy, nhưng có lẽ cũng chưa cólúc nào như ngày nay truyền thống vĩ đại của chủ nghĩa hiện thực lại bị chôn vùi đếnthế trong đống gạch vụn của những thiên kiến xã hội và nghệ thuật”

+ Lukacs, cho rằng: “Nghệ thuật cũng như khoa học, đều phản ánh cùng một hiệnthực Gắn bó với yêu cầu về chủ nghĩa hiện thực, về tính chân thực của sự phảnánh”

+ Caudwell, viết: “Nghệ thuật có thể thay đổi thế giới cảm xúc, tức là thế giới hiệnthực bên trong, còn khoa học thay đổi thế giới của các hiện tượng, tức là thế giớihiện thực bên ngoài Nhấn mạnh tính chân thực lịch sử thái độ và tư tưởng của nhàvăn, tức là nhấn mạnh vai trò của chủ thể sáng tạo”.

+ L Goldman thì mô hình phản ánh đã trở thành mô hình phát sinh, ông cho rằng

“Cần phải dựa vào cơ sở nghiên cứu các mối liên kết giữa cấu trúc tác phẩm vàcấu trúc thuộc về ý thức của các nhóm xã hội mà tác giả là thành viên”

Bốn ý kiến trên được nêu lên nhằm mục đích để góp phần làm rõ cho quan điểm:

“Các nhà Macxit thế kỉ XX vẫn luôn quan tâm đến mối quan hệ giữa văn học và hiệnthực, đến xuất xứ, nguyên nhân và các yếu tố khác liên quan đến sự ra đời của tác phẩmvăn học”

2.2 Ở ph ương Đông:

Chủ nghĩa hiện thực được thể hiện đặc biệt rõ ở Trung Quốc Trong Nhận thức lạichủ nghĩa hiện thực, nhà nghiên cứu Trương Đức Tường đã nói về chủ nghĩa hiện thực:

“Nếu nói giữa những năm 80, chủ nghĩa hiện đại dấy lên trên văn đàn Trung Quốc ít

nhiều làm người ta hoài nghi, lạnh nhạt với chủ nghĩa hiện thực, thì trải qua cảnh huyên

náo của chủ nghĩa hậu hiện đại, tới giữa những năm 90, bất kể về sáng tác hay về lí luận, chủ nghĩa hiện thực đang lên nước” Trương Đức Tường cho rằng: “Chủ nghĩa

hiện thực là một khái niệm ngoại lai, mà sớm hơn cả là một khái niệm triết học, sau mớitrở thành một khái niệm nghệ thuật, chỉ một trào lưu tư tưởng nghệ thuật hoặc mộtphong cách nghệ thuật ra đời ở phương Tây thế kỉ XIX”

Theo Th.s Nguyễn Thị Hồng Hạnh thì chủ nghĩa hiện thực phát triển ở TrungQuốc có đặc trưng nổi bật nhất là đã được làm cho sâu sắc hơn bằng cách chuyển từmột phương pháp nghệ thuật thành một tinh thần nghệ thuật Đó chính là tinh thần hiệnthực tha thiết với hiện thực xã hội Trung Quốc, tha thiết với số phận sinh tồn TrungQuốc nhằm “cải lương xã hội”, “cải lương nhân sinh”

Nhà lí luận Khiên Mẫn: “Nếu văn học xa rời tính chân thực của hiện thực thì sẽmất đi chủ nghĩa hiện thực, mất đi sức mạnh sinh mệnh của nghệ thuật, xa rời tính chânthực, thì tác dụng nhận thức của văn học và chức năng phản ánh hiện thực của nó cũngkhông thể nói đến được”

Trào lưu chủ nghĩa hiện thực ở thế kỉ XX được gọi là “chủ nghĩa hiện thực mới”,

về cơ bản thì vẫn viết theo chủ nghĩa hiện thực phê phán thế kỉ XIX Ví như: Pháp có R.Rolang với tác phẩm tiêu biểu “Giang Critxtopho”, tiểu thuyết đã mô tả cuộc đời củamột nghệ sĩ có nhân cách cao thượng không khuất phục trước chế độ đẳng cấp, khôngchìm ngập trong thế tục thấp hèn Ở Mĩ có J D Pátxost với tiểu thuyết “Bộ ba nướcMĩ” đã vẽ nên bộ mặt ảm đạm của Hoa Kì trong mấy mươi năm đầu thế kỉ Ở Đức có E

M Romac với phương Tây không có chiến sự, kể lại những cảnh chém giết đẫm máutrong chiến tranh thế giới lần thứ nhất

2.3 Sự khác biệt giữa trào l ưu chủ nghĩa hiện thực với một số trào lưu khác:

Theo các khái niệm về chủ nghĩa hiện thực thì ta có thể tóm tắt nội dung chủ nghĩahiện thực là sự tái hiện cuộc sống trong hình thái của bản thân cuộc sống; trong muônnghìn mối tương quan chằng chịt gắn liền những con người với nhau và với môi trường

cụ thể xung quanh Mọi sự vật đều được xác định trong không gian và trong thời gian,

và những mối tương quan này là về bề ngang cũng như bề dọc Cắt lìa khỏi những mốitương quan này, con người không còn là gì hết Tái hiện những tính cách điển hìnhtrong hoàn cảnh điển hình, điều đó cũng có nghĩa là chủ nghĩa hiện thực phản ánh cuộcsống xã hội trong tính cụ thể lịch sử của nó

Chủ nghĩa cổ điển ở Châu Âu vào thế kỷ XVII, XVIII tuy đã xoáy sâu vào sự phântích tâm lý, nhưng cũng mang tính ước lệ riêng Luật ba nhất, sự cách biệt giữa các thểloại, lối điển hình hóa trừu tượng theo quan niệm con người muôn thuở, ngôn ngữ cungđình… đó là những ước lệ mà sau này chủ nghĩa lãng mạn sẽ phá vỡ

Chủ nghĩa lãng mạn đấu tranh chống lại những quy phạm độc đoán càng về saucàng gắn liền với sự khô cằn của cảm xúc, sự nghèo nàn của tâm hồn Các khuôn khổ

đã bị phá vỡ, chủ nghĩa bảo thủ đã bị đánh lùi, nhưng rồi người ta lại thấy xuất hiệnnhững ước lệ mới kín đáo và tinh tế hơn

Với chủ nghĩa hiện thực, mọi khuôn khổ đều bị bẻ nát, những quy phạm đều phásản trước sự thật sinh động, muôn màu muôn vẻ của đời sống Chủ nghĩa hiện thựckhông chấp nhận những con đường mòn, hay sự vẽ vời trang sức Đối với các nhà vănhiện thực chủ nghĩa, không thể có những mẫu mực có sẵn, không thể có thước đo nàokhác hơn là cuộc sống Chủ nghĩa hiện thực dành cho các nhà văn một không gian bao

la như chính cuộc sống, nhà văn không phải cảm thấy chật chội vì một giới hạn nào,

không bị vướng mắc bởi một chân trời nào Cho nên chưa bao giờ có nhiều phong cáchnghệ thuật như là thời kỳ phát triển của chủ nghĩa hiện thực

Các nhà cổ điển chủ nghĩa hiểu biết lòng người nói chung nhưng rất ít quan tâmđến những con người sống thực, đến sự phát triển lịch sử và cá tính cụ thể của họ.Đương nhiên, bản chất cụ thể cảm tính của hình tượng đã buộc họ phải thể hiện cáichung vào những cá nhân riêng lẻ, nhưng trong sự thể hiện này, cái gì là cá nhân bị gạt

ra, cá tính con người bị rút vào cái bản chất trừu tượng của một dục vọng nhất định, một

tư tưởng nhất định Puskin đã coi nhân vật của Moliere là con người của một dục vọng.Lão hà tiện Arpagông tuy có mê gái, nhưng tình yêu không làm cho thế giới nội tâmcủa lão phong phú, đa dạng hơn lên chút nào

Các nhà lãng mạn chủ nghĩa trái lại đánh giá cao cái cá thể Sự chú trọng đến cái

cá thể, thậm chí cái ngoại lệ trong con người, và chủ yếu là trong lĩnh vực tình cảmkhiến cho các điển hình lãng mạn chủ nghĩa sinh động hơn Nhưng những điển hình nàyvẫn chưa thoát được tính trừu tượng, gắn liền với một sự lý tưởng hóa còn đậm nét hơnrất nhiều so với chủ nghĩa cổ điển Nhiều nhà lãng mạn chủ nghĩa đã vượt ra ngoài giớihạn của tự nhiên, của tính chân thực khách quan

Chủ nghĩa hiện thực miêu tả đời sống trong các hình thái của bản thân đời sốngthông qua sự nhận thức sâu sắc bằng phương tiện nghệ thuật Sự lý giải xã hội, giai cấp

về con người phải là một tiền đề khách quan và là đặc điểm chủ yếu của điển hình hóahiện thực chủ nghĩa Và đây cũng là chỗ khác nhau cơ bản giữa chủ nghĩa tự nhiên vàchủ nghĩa hiện thực Chủ nghĩa tự nhiên muốn dùng khoa học tự nhiên, thực nghiệm đểgiải thích hành động và tâm lý của con người Cho rằng bản năng, huyết thống, ditruyền quyết định tất cả Môi trường mà các nhà văn tự nhiên chủ nghĩa quan niệm vừaquá rộng, vừa cục bộ, chỉ có tác động trong phạm vi sinh lý Còn đối với các tác giảhiện thực chủ nghĩa thì chính trị và các quan hệ chính trị thực tế, với tính cách là hoàncảnh, là miếng đất cho sự nảy nở, thăng trầm của đời sống cá nhân đều trở thành đốitượng miêu tả trong tác phẩm của họ Điển hình hiện thực chủ nghĩa thể hiện mối thốngnhất giữa cái chung và cái riêng, ở mức độ hài hòa sinh động nhất

Với chủ nghĩa hiện thực phê phán, nổi bật lên hình tượng bọn thống trị, bọn ănbám bóc lột chủ nhân của cuộc sống, điển hình cho cái xã hội mà đồng tiền, nói nhưBan-dắc “nằm trong đáy lương tâm của mọi người…”, nó cũng sống, cũng nhốn nháonhư con người, cái xã hội trong đó thống trị cái quy luật rừng rú, dù đó là xã hội tư sản

hay phong kiến, thực dân Đồng thời với chủ nghĩa hiện thực, xuất hiện những conngười bé nhỏ, những người thừa, những người đi tìm chân lý, những chiến sĩ xã hội,…tất cả đều góp phần dựng lên những bích họa xã hội sinh động hùng vĩ, với những quy

mô mà sử thi của Hô-me cũng không sánh kịp Yêu cầu phản ánh sâu xa, chân thực thờiđại và cuộc sống xã hội đã khiến cho thể loại tiểu thuyết đặc biệt phát triển, song songvới sự phát triển của chủ nghĩa hiện thực

Nếu chủ nghĩa hiện thực có khả năng bộc lộ những xu hướng sâu xa của đời sống,thì khuynh hướng của tác phẩm phải toát ra từ tình thế và hành động, chứ không cầnphải nói toạc ra, và nhà văn không bắt buộc phải cung cấp sẵn cho độc giả những giảipháp lịch sử của các cuộc xung đột mà mình miêu tả Vào thời kỳ chủ nghĩa lãng mạn,nghệ thuật là nhằm thể hiện nội tâm của bản thân nhà văn, và điều này gắn liền với chủnghĩa chủ quan làm nền tảng cho phương pháp sáng tác lãng mạn chủ nghĩa Các nhàlãng mạn chủ nghĩa không tách rời cá tính tác giả với tác phẩm, và điều này có thể làmột bước tiến so với chủ nghĩa cổ điển Với chủ nghĩa hiện thực, nhà văn tự tách rakhỏi nhân vật của mình, coi nhân vật này như là sản sinh ra bởi chính đời sống, theonhững quy luật của bản thân thực tại Nhà văn hiện thực chủ nghĩa tôn trọng tính kháchquan nghiêm ngặt của sự thể hiện, như tự mình chỉ làm cái việc tuân theo sự diễn biếnphát triển tự nhiên của cuộc sống, để cho sự việc và con người tự phơi bày theo một lô-gic nội tại không cưỡng lại nổi Hành động con người bắt nguồn từ lô-gic riêng của tínhcách, trong mối quan hệ tác động qua lại với hoàn cảnh Một khi được đặt vào trongnhững hoàn cảnh cụ thể xác định, nhân vật dần dần có cuộc sống riêng, tác giả khôngthể tùy tiện sai khiến mà phải phục tùng Nếu có thì những yêu ghét của tác giả phải nénlại, ẩn dưới các dòng chữ chứ không trùm lấp nhân vật

Chủ nghĩa hiện thực phản ánh cuộc sống có sao nói vậy, trong mối tương quan với

lý tưởng Nhưng chủ nghĩa hiện thực không đem cái có thực phụ thuộc vào cái phải có.Chủ nghĩa hiện thực không giải quyết các mâu thuẫn một cách lý tưởng bằng cách bàyđặt ra trong tưởng tượng Nó đòi hỏi ở lý tưởng tính chân thực, không làm cái việc uốnnắn, thay đổi bộ mặt của hiện thực, trong khí giúp đánh giá cái gì đáng có Khác với chủnghĩa tự nhiên, nó không sao chép nô lệ hiện thực Bằng cách miêu tả cuộc sống cóthực, nó đưa người ta đến kết luận rằng cuộc sống ấy là không xứng đáng, là khôngđáng có và do đó, gián tiếp vạch ra rằng cuộc sống phải như thế nào mới là xứng đáng,mới là đáng có Với chủ nghĩa hiện thực, lý tưởng được biểu hiện không phải xuất phát

từ ý thức độc đoán của tác giả, từ một định kiến tốt đẹp nào, mà là kết quả của sự nhận

thức thực tại bằng hình tượng và trong hình tượng, và của sự bình giá thẩm mỹ đối vớithực tại.

Chủ nghĩa hiện thực với tư cách là một phương pháp sáng tác thiên về nguyên tắckhách quan, lấy việc tái hiện một hiện tượng xác định của cuộc sống trong hình thứcbản thân nó làm chính, khác với kiểu sáng tác lãng mạn nhấn mạnh vai trò của tưởngtượng chủ quan, của lý tưởng, nặng về tái tạo trong sự miêu tả nghệ thuật Do đó chủnghĩa hiện thực cũng thiên về sử dụng những thủ pháp ước lệ, hoàn cảnh xuất hiệntrong những điều kiện lịch sử cụ thể, trên cơ sở một thế giới quan, một lý tưởng xã hộithẩm mỹ nhất định

II Nội dung:

1 Quan điểm nghệ thuật trong sáng tác của trào l ưu chủ nghĩa hiện thực:

Theo bài viết Để hiểu thêm chủ nghĩa hiện thực vĩ đại của G Lukacs của PhươngLựu thì “Chủ nghĩa hiện thực là vĩ đại, là nền tảng của văn học chân chính, trong điềukiện bình thường, nghệ thuật luôn gắn bó với Chủ nghĩa hiện thực”

Chủ nghĩa hiện thực hết sức chú ý đến những tư liệu, dữ kiện có thật ở trong đờisống và đã dùng chúng như những chất liệu nghệ thuật để xây dựng cốt truyện, cácnhân vật, các tính cách, các hiện tượng tâm lí, với nghệ thuật khái quát và điển hình hóacao cùng nghệ thuật phân tích tư tưởng, tâm lí sâu sắc Nhiều nhà văn hiện thực đã sángtạo ra được những nhân vật điển hình mang dấu ấn rất đậm của xã hội và thời đại đươngthời

Chủ nghĩa hiện thực trút bỏ những ràng buộc của lễ giáo thần quyền, những nhânvật trung tâm mang tính chất lí tưởng hóa của văn học Phục Hưng Những nhân vậtluôn biết suy nghĩ và hành động, họ dần thoát khỏi, không bị thần linh chi phối

Chủ nghĩa hiện thực nằm trong kiểu sáng tác tái hiện, lấy việc mô phỏng, phản ánhhiện thực khách quan làm mục đích bao trùm Tại phương Đông, Chủ nghĩa hiện thựcchọn nhân vật là những “nghịch tử”, những nông dân khởi nghĩa, những mức độ khácnhau trong việc chống đối lại đạo đức và lễ giáo phong kiến Nhân vật người phụ nữđược lựa chọn trong Chủ nghĩa hiện thực đã không nhất thiết phải là những liệt nữ, tiếtphụ cao quý, phẩm hạnh đoan chính, đầy đủ công – dung – ngôn –hạnh mà đã xuất hiệnnhững con người dứt về thân phận bị lép vế, những số phận bất hạnh, đau thương Cácnhà văn, thi sĩ những nét riêng biệt về cá tính,về cuộc đời và hướng lựa chọn cho các

nhân vật của mình một cách đa dạng, tính cách luôn được phát triển với cấp độ cao dầnchứ không bao giờ dặm chân tại chỗ.

Chủ nghĩa hiện thực với chủ trương dùng chi tiết chân thực lấy từ đời sống chính

là một cách chọn lọc những kí hiệu tự nhiên để nghệ thuật hóa Nhà văn Pháp H’onore

De Balzac đã từng khẳng định nghệ thuật phải gắn chặt với thế giới thực tại, phải cótính lịch sử và thể hiện chân thật cuộc sống Ông cũng từng nói: “Xây dựng những tínhcách điển hình bằng cách kết hợp những nét của vô số những tính cách đồng nhất khôngchỉ của con người, mà các biến cố của đời sống cũng biểu hiện bằng điển hình”

2 Đặc điểm của trào l ưu chủ nghĩa hiện thực

Đặc điểm của chủ nghĩa hiện thực được thể hiệ qua cách xây dựng nhân vật, tínhcách nhân vật và thi pháp

2.1 Ở Phương Tây :

 Về nhân vật:

Chủ nghĩa hiện thực thời Phục hưng chọn nhân vật làm trung tâm, đó là nhữngcon người mang lý tưởng nhân văn cao đẹp, đầy tài năng và trí tuệ, như những kì quancủa thiên nhiên

Ví dụ: Như trong tác phẩm Hamlet của Shakespeare, Hamlet đã bộc lộ cảm nhậnrất tự hào về con người: “Con người là tuyệt tác biết chừng nào! Cao quý bao nhiêu với

lý trí sáng suốt! Những khả năng của nó vô tận biết bao nhiêu! Lớn lao và tuyệt vời biếtbao nhiêu trong hình dáng và cử chỉ! Trong hành động thì giống như thiên thần, về hiểubiết thì như một bậc thánh! Con người là sắc đẹp của thế giới ,tinh hoa của muôn loài”.Nhân vật trung tâm mang tính chất lý tưởng của chủ nghĩa hiện thực thời Phụchưng, trút bỏ hết những ràng buộc của lễ giáo và thần quyền, luôn luôn tìm tòi, tiếnbước với tất cả sự nhiệt tình của mình Đó là những con người biết suy nghĩ và hànhđộng Suy nghĩ để mà hành động, hành động có suy nghĩ

 Về thi pháp :

Chủ nghĩa hiện thực thời Phục hưng, hiển nhiên là nằm chung trong kiểu sáng táctái hiện, lấy việc mô phỏng, phản ánh hiện thực khách quan làm mục đích bao trùm.Thi pháp thời Phục hưng khá đa dạng, không chỉ có cách mô tả theo trạng thái bảnthân cuộc sống, mà còn sử dụng cả các thủ pháp lãng mạn, tượng trưng, kì ảo, huyềnthoại…

Ví dụ: Thần khúc của Dante miêu tả chuyến du hành xuống địa ngục lên thiênđường đầy màu sắc huyền thoại kì ảo Chính là với những hình thức và thủ pháp “phihiện thực” này đã làm cho bản chất hiện thực bộc lộ được sinh động và sâu sắc hơn, đểlại những bài học không bao giờ cũ cho văn học ngày nay

2.2 Ở phương Đông:

 Về nhân vật:

Nhân vật trung tâm trong chủ nghĩa hiện thực không còn là những quân tử, liệt nữ,

mà ngược lại là những “nghịch tử” hoặc những nông dân khởi nghĩa Những ngườinông dân muốn đập tan chế độ phong kiến như Võ Tòng, Lí Quỳ, Từ Hải

Người phụ nữ ở đây không phải là liệt nữ, tiết phụ, cũng không phải là hiện thâncủa công, dung, ngôn, hạnh mà trước hết là những con người day dứt vì thân phận lép

vế của mình như đã thấy trong thơ của Hồ Xuân Hương

 Về tính cách nhân vật:

Nguyên tắc xây dựng nhân vật ở đây với đặc điểm trước tiên là có cá tính rõ nét.Nhân vật có cá tính sinh động, có hoàn cảnh giống nhau nhưng vận mệnh lại khác nhaunhư Thúy Vân, Thúy Kiều

Tính cách nhân vật được cá thể hóa, đa dạng phát triển, xét cho cùng cũng chính là

do chủ nghĩa hiện thực ở đây về cơ bản đã tái hiện được tính cách điển hình trong hoàncảnh điển hình Có nghĩa là các nhà văn của dòng văn học này quan niệm con ngườikhông phải là con đẻ của đạo đức trừu tượng, mà là sản phẩm của hoàn cảnh đó

Ví dụ: Tính cách của Kiều có một vẻ riêng, vì nàng đã trải qua một cảnh ngộkhông giống một ai Tính cách của nàng lại vừa thế này vừa thế kia, lúc thế này lúc thế