trình bày thực trạng, nguyên nhân, hậu quả, biện pháp phòng tham nhũng và liên hệ với vai trò của công tác xã hội

Hiện nay trước diễn biến phức tạp và trầm trọng của tệ nạn tham nhũng để tiếptục sự nghiệp công nghiệp hóa , hiện đại hóa đất nước , việc tang cường, phòngchống tham nhũng là một trọng t

I Mở đầu

Không chỉ từ hôm nay mà từ ngày xưa , tệ nạn tham nhũng luôn được ông chachúng ta xem đó là quốc nạn, là mối hiểm họa làm bang hoại quốc gia, là kẻ thùlàm suy vong dân tộc

Hiện nay trước diễn biến phức tạp và trầm trọng của tệ nạn tham nhũng để tiếptục sự nghiệp công nghiệp hóa , hiện đại hóa đất nước , việc tang cường, phòngchống tham nhũng là một trọng trách cấp bách to lớn, nặng nề của mọi nghành,mọi cấp, mọi người dân, là một vấn đề sống còn của Đảng, Nhà Nước, một mệnh

hệ sinh tử đối với chế độ xã hội hiện nay

Trong thời gian vừa qua Đảng và Nhà Nước ta đã phát hiện và xử lý nhiều

vụ án tham nhũng có quy mô lớn như : vụ đất đai ở Đồ Sơn, vụ Nam Cam…Bêncạnh đó Đảng và Nhà Nước ta cũng đã ban hành luật phòng chống tham nhũngnhằm ngăn ngừa tham nhũng xảy ra Bên cạnh đó vẫn còn tồn tại nhiều hạn chếchẳng hạn như tình hình tham nhũng hiện nay đang diễn ra hết sức phức tạp,nghiêm trọng, tinh vi và nhiều biểu hiện mới Thực tế cho thấy khi phát hiện ra vụ

án tham nhũng nghiêm trọng thì lập tức hô hào phát động chiến dịch rồi sau đóchìm vào quên lãng cho đến khi vụ án tiếp xảy ra Vấn đề ở đây là các biện phápcòn thiếu đồng bộ, chưa quyết liệt và triệt để và chính những hạn chế này đã làmcho công tác phòng chống tham nhũng gặp nhiều khó khăn

Từ những lí do trên nhóm chúng tôi chọn đề tài “ trình bày thực trạng, nguyên nhân, hậu quả,biện pháp phòng tránh tham nhũng và liên hệ với vai trò của Công tác xã hội” để có cái nhìn sâu, đa chiều về tệ nạn tham nhũng cũng

như góp phần vào cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng ở nước ta hiện nay

1 Mục đích và nhiệm vụ

Mục đích: Làm rõ thực trạng, nguyên nhân, hậu quả tham nhũng ở nước tahiện nay.

2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:

- Đối tượng: tệ nạn tham nhũng ở nước ta hiện nay

- Phạm vi: trong cả nước

3 Phương pháp nghiên cứu:

II Những lí luận chung về tham nhũng:

Khái niệm tham nhũng:

Tham nhũng là một phạm trù lịch sử, xuất hiện cùng với sự rađời của Nhà nước và tồn tại song song cùng với sự phát triển của NhàNước.Mỗi quốc gia có quan niệm khác nhau về tham nhũng

Nước Đức: Tham nhũng là hiện tượng mất phẩm chất, đút lót,thường xảy ra đối với công chức có quyền hành.

Nước Áo: tham nhũng là hiện tượng lừa đảo, hối lộ, bóc lột

Theo Từ điển Tiếng Việt: “Tham nhũng là lợi dụng quyền hành

để nhũng nhiễu nhân dân lấy của”

Pháp lệnh phòng chống tham nhũng ngày 26-2-1998 cũng nghi

rõ trong điều 1: “ Tham nhũng là hành vi của những người có chức

vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức cụ và quyền hạn đó để tham ô, hối lộhoặc cố ý làm trái pháp luật vì động cơ vụ lợi, gây thiệt hạ cho tài sảnNhà nước, tấp thể và cá nhân , xâm phạm hoạt động đúng đắn của các

cơ quan, tổ chức Tham nhũng là vật cản lớn nhất của tiến trình pháttriển xã hội là nguy cơ trực tiếp liên quan đến sự sống còn của cácNhà nước”

Mặc dù được hiểu theo nhiều cách khác nhau song tham nhũngđược hiểu khá thống nhất trong văn hóa pháp lý ở các nước trên Thếgiới, đó là việc lợi dụng vị trí , quyền hạn thực hiện hành vi trái phápluật nhằm trục lợi cá nhân hay nói một cách khác tham nhũng là việc

sử dụng hoặc chiếm đoạt bất hợp pháp công quyền hay nguồn lực tậpthể

III Nguyên nhân, thực trạng, hậu quả của tệ nạn tham nhũng ở

nước ta hiện nay:

1 Nguyên nhân của tệ nạn tham nhũng

Bao gồm nguyên nhân chủ quan và khách quan

a Nguyên nhân khách quan

Việt Nam là nước đang phát triển, trình độ quản lý còn lạc hậu, mức sống thấp, pháp luật chưa hoàn thiện:

Thực tế cho thấy, tham nhũng thường xuất hiện ở những nước chậm pháttriển hoặc đang phát triển Xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ của mình, Nhà nướcđại diện cho xã hội quản lý mọi mặt của đời sống Nếu Nhà nước quản lý xã hộilỏng lẻo sẽ tạo ra các kẽ hở cho tệ tham nhũng nảy sinh và phát triển.Qua gần 20năm đổi mới, mặc dù chúng ta đã đạt được những thành tựu đáng kể nhưng trình

độ quản lý còn lạc hậu, mức sống thấp Vì vậy, nạn tham nhũng có điều kiện xảy raphổ biến trong nhiều lĩnh vực, nhiều ngành, nhiều cấp

Do quá trình chuyển đổi cơ chế, tồn tại và đan xen giữa cái mới và cái cũ:

Quá trình chuyển đổi đòi hỏi phải có thời gian, vừa làm vừa rút kinh nghiệm

để tiếp tục hoàn thiện Cơ chế cũ bị thay thế nhưng thói quen thì vẫn còn Trongkhi đó, cơ chế mới hình thành còn sơ khai ngay trong nhận thực nên quá trình thựchiện không tránh khỏi lúng túng Các chuẩn mực đánh giá không rõ ràng; vì thếkhông ít đối tượng lợi dụng danh nghĩa đổi mới, năng động, sáng tạo để chiếm đoạttài sản của Nhà nước, lợi dụng chủ trương xã hội hoá một số lĩnh vực để "thươngmại hoá", thu lợi ích tối đa cho cá nhân hoặc một nhóm người, hoặc có thể là một

cơ quan, đơn vị hay một địa phương Tình trạng không rõ ràng trong cơ chế quản

lý trên một số lĩnh vực là điều kiện cho nạn tham nhũng phát triển Không ít cánhân, tập thể có lúc được biểu dương như điển hình của sự năng động, dám nghĩdám làm, thậm chí được tôn vinh, nhưng sau một thời gian lại bị phát hiện và xử lý

vì có hành vi tiêu cực trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, lợi dụng sơ hở của cơchế quản lý để tham nhũng, vụ lợi cá nhân

Do ảnh hưởng của mặt trái của cơ chế thị trường:

Trong quá trình thực hiện đường lối đổi mới, chúng ta đã áp dụng việc quản

lý nền kinh tế theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và đã đạt đượcnhững thành tích cơ bản, đáng tự hào Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, cơchế thị trường đã bộc lộ nhiều nhược điểm Đó là sự cạnh tranh khốc liệt, sự chiphối của lợi ích vật chất làm cho người sản xuất, kinh doanh có xu hướng tối đahoá lợi nhuận bằng mọi giá, tìm cách hối lộ công chức nhà nước để tạo lợi thếtrong kinh doanh Trong xã hội, sự phân hoá giàu nghèo ngày càng rõ rệt, cónhững giá trị xã hội bị đảo lộn, việc kiếm thật nhiều tiền đôi lúc đã trở thành sức

ép, làm xuất hiện tâm lý mọi việc đều có thể mua bán Những nghiên cứu gần đâycho thấy tác hại to lớn của những yếu tố tiêu cực từ mặt trái của cơ chế thị trường

đã đến mức báo động Chính điều này đã góp phần làm gia tăng tệ tham nhũngthông qua việc thúc đẩy các hành vi phạm pháp của cán bộ, công chức, ganh đualàm giàu phi pháp, đục khoét tiền của Nhà nước và nhân dân

Do ảnh hưởng của tập quán văn hoá:

Tập quán văn hoá của người á Đông nói chung và người Việt Nam nói riêng

có rất nhiều điều kiện khiến cho tệ tham nhũng, mà biểu hiện tập trung nhất là nạnquà cáp hối lộ, có cơ sở tồn tại và phát triển Chuyện biếu quà được coi là một nétvăn hoá của người Việt Nam nhưng hiện nay nhiều nét văn hoá của người Việt như

“miếng trầu là đầu câu chuyện”, “ăn quả nhớ người trồng cây” đã và đang bị lợidụng để thực hiện hành vi tham nhũng

a Nguyên nhân chủ quan:

Hệ thống chính trị chậm được đổi mới, hoạt động của bộ máy nhà nước kém hiệu quả:

Đây là một trong những nguyên nhân gây nên sự yếu kém và bất cập của quátrình đổi mới đất nước, trong đó có tham nhũng Một quốc gia quản lý tốt phải có

bộ máy nhà nước tốt

Ở nước ta, sự quản lý, lãnh đạo, điều hành đất nước là sự thống nhất và phốihợp giữa vai trò lãnh đạo của Đảng, trách nhiệm quản lý của Nhà nước và sự thamgia tích cực, có hiệu quả của các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể quần chúng.Các yếu tố trong hệ thống chính trị phải thực hiện đúng vai trò của mình Tuynhiên, sự chưa rõ ràng trong phân cấp, phân công vai trò, chức năng, hoạt độnggiữa các yếu tố trong hệ thống chính trị vẫn đã phần nào làm giảm hiệu quả lãnhđạo, quản lý, điều hành xã hội

Một số nơi, tổ chức đảng đã ít nhiều can thiệp vào hoạt động quản lý, cơquan nhà nước còn ỷ lại, thụ động chưa làm hết trách nhiệm của mình Một số tổchức chính trị - xã hội và đoàn thể quần chúng lúng túng, không xác định được vaitrò của mình cũng như chương trình hoạt động cho phù hợp Về nguyên tắc, Đảnglãnh đạo thông qua chủ trương, đường lối và công tác cán bộ, Nhà nước quản lýbằng chính sách, pháp luật, còn các tổ chức, đoàn thể phải động viên nhân dântham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội thông qua tuyên truyền, giáo dục, thuyếtphục động viên Tuy nhiên, trong thực tế, vẫn còn tồn tại hiện tượng chồng chéolẫn lộn về tổ chức và hoạt động của các yếu tố trong hệ thống chính trị nước ta

Phẩm chất đạo đức của một bộ phận cán bộ, đảng viên bị suy thoái; công tác quản lý, giáo dục cán bộ, đảng viên còn yếu kém:

Trước tác động của mặt trái của cơ chế thị trường, nhiều cán bộ, đảng viên

do không tự giác rèn luyện, tu dưỡng đã có những hành vi phạm pháp, không giữđược đạo đức “cần, kiệm, liêm, chính” Có thể thấy rõ sự đi xuống về đạo đức,

phẩm chất chính trị của một bộ phận cán bộ, đảng viên qua đánh giá trong các vănkiện của Đảng.

Tháng 6-1996, Đại hội Đảng lần thứ VIII chỉ rõ: “Một bộ phận không nhỏcán bộ, đảng viên thiếu tu dưỡng bản thân, phai nhạt lý tưởng, mất cảnh giác, giảm

ý chí, kém ý thức tổ chức kỷ luật, sa đọa về đạo đức lối sống”1 Tháng 6-1997, Hộinghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII nhận định: “một bộphận cán bộ thoái hoá, biến chất về đạo đức, lối sống, lợi dụng chức quyền để thamnhũng, buôn lậu, làm giàu bất chính, lãng phí của công, quan liêu, ức hiếp dân, giatrưởng, độc đoán”, “đáng chú ý là những biểu hiện tiêu cực này có chiều hướngphát triển làm xói mòn bản chất cách mạng của đội ngũ cán bộ, công chức, làm suygiảm uy tín của Đảng, làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với chế độ” Tháng1-1999, Hội nghị lần thứ sáu (lần 2) Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIIInhận định: “Sự suy thoái về tư tưởng, chính trị, tình trạng tham nhũng, quan liêu,lãng phí của một bộ phận cán bộ, đảng viên có chiều hướng phát triển nghiêm

Ngày 21-8-2006, Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảngkhoá X nhận định: “Công tác cán bộ nói chung và việc quản lý, giáo dục cán bộ,đảng viên, công chức nói riêng còn nhiều yếu kém Một bộ phận không nhỏ đảngviên, cán bộ, công chức suy thoái về tư tưởng chính trị, phẩm chất, đạo đức, lốisống Không ít cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp, các ngành, kể cả cán bộ lãnh đạocao cấp, còn thiếu gương mẫu trong việc giữ gìn phẩm chất đạo đức; chưa đi đầutrong cuộc đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và thực hành tiết kiệm”

Chính sách pháp luật chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ, thiếu nhất quán:

Sự nghiệp đổi mới mà trọng tâm là đổi mới quản lý kinh tế, phát triển nềnkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã đặt ra yêu cầu hết sức quan trọng

là phải xây dựng một hệ thống cơ chế, chính sách, pháp luật đầy đủ, từng bướchoàn thiện Trong khi đó, mặc dù chúng ta đã có rất nhiều cố gắng nhưng việc xâydựng thể chế pháp luật vẫn không đáp ứng được nhu cầu, chưa phản ánh và điềuchỉnh kịp thời những vấn đề đang đặt ra trong quá trình phát triển Cơ chế, chínhsách, pháp luật trong thời kỳ đổi mới chưa hoàn thiện, thiếu cụ thể, có nhiều sơ hở

và thậm chí có những vấn đề thiếu nhất quán Việc phân cấp quản lý giữa Trungương và địa phương, phân biệt quản lý nhà nước và quản lý sản xuất, kinh doanh

có phần chưa rõ Quá trình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước diễn ra chậm chạp

và thiếu sự kiểm soát chặt chẽ Cơ chế quản lý tài sản công, quản lý vốn và tài sảntrong doanh nghiệp nhà nước còn lỏng lẻo

Cải cách hành chính vẫn còn chậm và lúng túng, cơ chế “xin - cho” trong hoạt động công vụ còn phổ biến; thủ tục hành chính phiền hà, nặng nề, bất hợp lý:

Cơ chế “xin - cho” được nhìn nhận là một trong những nguy cơ của tệ thamnhũng, hối lộ mà cho đến nay vẫn chưa có cách khắc phục Chế độ công vụ của cán

bộ, công chức mới bắt đầu được quan tâm xây dựng, hiện tại còn thiếu cơ chế kiểmtra, giám sát có hiệu quả Chế độ, trách nhiệm của cán bộ, công chức chưa rõ ràng,

cụ thể, đặc biệt là trách nhiệm của cán bộ lãnh đạo đối với những sai phạm, tiêucực xảy ra trong cơ quan, đơn vị mình Chế độ tiền lương đối với đội ngũ cán bộ,công chức còn bất hợp lý, chậm được cải cách Lương không đủ đảm bảo nhu cầucủa cuộc sống cho cán bộ, công chức dẫn đến tình trạng vì cuộc sống của bản thân

và gia đình, cán bộ, công chức thực hiện hành vi tham nhũng, tiêu cực khi có điềukiện, cơ hội Công tác quản lý đất đai còn nhiều yếu kém, việc đăng ký quyền sửdụng đất, cấp đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển giao quyền sử dụng đất, v.v., cònnhiều kẽ hở, tạo điều kiện cho tiêu cực, sai phạm nảy sinh Cơ chế quản lý tàichính công, mua sắm công, quản lý đầu tư xây dựng cơ bản phải trải qua nhiều

khâu, nhiều “cửa” Trình tự, thủ tục này tưởng như chặt chẽ nhưng trên thực tế, cơchế kiểm soát lại rất lỏng lẻo, tạo điều kiện cho tiêu cực, tham nhũng, lãng phí, thấtthoát Việc đổi mới phương thức thanh toán còn chậm làm cho việc kiểm soát vàphát hiện được các giao dịch phi pháp gặp nhiều khó khăn Việc kiểm soát và minhbạch hoá thu nhập và tài sản của cán bộ, công chức còn gặp nhiều khó khăn vàchưa đạt kết quả mong muốn Chế định kê khai tài sản đối với cán bộ, công chức

đã được áp dụng nhưng chỉ mang tính hình thức, một phần là do chế độ quản lýtiền tệ và thanh toán qua ngân hàng còn chưa hiệu quả; mặt khác, việc quản lý tàisản, đặc biệt là nhà đất ở nước ta, vì nhiều lý do, hầu như không thực hiện được.Bên cạnh đó, việc không có cơ quan chủ trì, tổng hợp, kiểm tra, xử lý, và không cócác quy định về trách nhiệm của cán bộ, công chức trong vấn đề kê khai tài sản đãdẫn đến sự thực thi không triệt để các quy định về kê khai tài sản, mặc dù đây làmột chủ trương đúng đắn, tích cực được xã hội đồng tình, ủng hộ

Sự lãnh đạo, chỉ đạo đối với công tác phòng, chống tham nhũng trong một số trường hợp chưa chặt chẽ, sâu sát, thường xuyên; xử lý chưa nghiêm đối với hành vi tham nhũng:

Những năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị,văn bản quy phạm pháp luật về đấu tranh chống tham nhũng tuy nhiên việc tổ chứcthực hiện trên thực tế còn nhiều hạn chế Nhiều cấp uỷ, tổ chức đảng và cơ quannhà nước, đơn vị sự nghiệp chưa đề cao trách nhiệm của người đứng đầu, chưa có

kế hoạch, giải pháp để tích cực phòng, chống tham nhũng trong cơ quan, ngànhmình Công tác ngăn ngừa, phát hiện hành vi tham nhũng tuy đã đạt được một sốkết quả nhất định nhưng chưa đáp ứng yêu cầu Một số vụ án tham nhũng lớn đãđược phát hiện và đưa ra xét xử nghiêm minh, tạo nên sự tin tưởng của nhân dân.Tuy nhiên, dư luận vẫn băn khoăn đối với việc xử lý một số vụ án Đây là những

vấn đề làm ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả, hiệu lực của cuộc đấu tranh chốngtham nhũng những năm qua.

Chức năng, nhiệm vụ của nhiều cơ quan nhà nước trong đấu tranh chống tham nhũng chưa rõ ràng, thậm chí chồng chéo, thiếu một cơ chế phối hợp cụ thể, hữu hiệu:

Trước đây, việc thành lập các ban công tác chống tham nhũng tại các tỉnh,thành, và các bộ, ngành sau khi có Quyết định 240 năm 1990 của Hội đồng Bộtrưởng và Ban Công tác chống tham nhũng, chống buôn lậu của Chính phủ (thànhlập theo Quyết định số 35/TTg ngày 19-1-1996 của Thủ tướng Chính phủ) đãmang lại được những kết quả nhất định Tuy nhiên, hoạt động của các đơn vị nàychưa đạt được kết quả như mong muốn Các quy định về phòng, chống tham nhũngkhi đó chưa đầy đủ và chưa được thực hiện nghiêm túc, thiếu một cơ quan có tráchnhiệm làm đầu mối theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện Để khắc phục tìnhtrạng trên, sau khi Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005 được ban hành, Uỷban Thường vụ Quốc hội đã ra Nghị quyết số 1039/2006/NQ-UBTVQH11 ngày28-8-2006 về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn và quy chế hoạt động của Ban Chỉ đạoTrung ương về phòng, chống tham nhũng và Nghị quyết số 294A/2007/NQ-UBTVQH12 ngày 27-9-2007 về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn và quy chế hoạtđộng của ban chỉ đạo tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về phòng, chống thamnhũng Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 13/2007/QĐ-TTg ngày 24-01-2007 về việc thành lập, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức và quy chếhoạt động của Văn phòng Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng.Các cơ quan bảo vệ pháp luật như Thanh tra Chính phủ, Bộ Công an, Viện Kiểmsát nhân dân tối cao đã thành lập những đơn vị chuyên trách về phòng, chống thamnhũng