Sử dụng các công cụ phái sinh để phòng vệ rủi ro tỉ giá tại thị trường ngoại hối

Vì vậy chúng em chọn đề tài "Sử dụng các công cụ phái sinh để phòng vệ rủi ro tỉ giá tại thị trường ngoại hối" Tiểu luận của em gồm 4 phần chính: Phần 1: Tìm hiểu chung về thị trường phá

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG HÀ NỘI

KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

TIỂU LUẬN KINH DOANH NGOẠI HỐI

Đề tài: Sử dụng công cụ phái sinh để phòng vệ rủi ro tỷ giá

Lời nói đầu

Ngày nay, hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại trở nên phong phú và đa dạng hơn bao giờ hết Bên cạnh các nghiệp vụ ngân hàng mang tính truyền thống thì các ngân hàng không ngừng phát triển các nghiệp vụ tài chính mới hiện đại, mà trong đó phải kể đến các giao dịch kinh doanh ngoại

tệ Đây là một hoạt động kinh doanh có thể đem lại lợi nhuận rất cao cho ngân hàng, nhưng ngược lại chúng cũng tiềm tàng rất nhiều rủi ro mà điển hình là rủi

ro tỉ giá Để có thể hạn chế được rủi ro này, ngân hàng sẽ phải tiến hành các biện pháp phòng ngừa Một trong những công cụ để phòng ngừa rủi ro tỉ giá chính là hợp đồng phái sinh Các hợp đồng phái sinh bao gồm: hợp đồng kì hạn (Forward), hợp đồng tương lai (Futures), hợp đồng quyền chọn (Options) và hợp đồng hoán đổi (Swaps)

Thị trường phái sinh tiền tệ trên thế giới đã được thực hiện từ những năm

1970 của thế kỉ trước Và theo các chuyên gia, các công cụ phái sinh không những cho phép các nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro, mà nó còn là một trong các nghiệp vụ có khả năng sinh lời cao nhất

Tuy nhiên theo thống kê, những công cụ này lại chưa được sử dụng rộng rãi ở Việt Nam mặc dù những lợi ích nó mang lại là rất lớn Các doanh nghiệp cũng chưa biết cách sử dụng chúng một cách hiệu quả nhất Đây sẽ là những vấn đề chúng tôi sẽ cố gắng đưa ra câu trả lời thích hợp nhất trong bài tiểu luận của mình Vì vậy chúng em chọn đề tài "Sử dụng các công cụ phái sinh để phòng vệ rủi ro tỉ giá tại thị trường ngoại hối"

Tiểu luận của em gồm 4 phần chính:

Phần 1: Tìm hiểu chung về thị trường phái sinh và các công cụ phái sinh Phần 2: Minh họa Hợp đồng tương lai và Hợp đồng quyền chọn trong phòng vệ rủi ro tỉ giá

Phần 3: Kết luận

Do thời gian có hạn nên bài tiểu luận của chúngem sẽ không thể tránh được thiếu sót Rất mong được cô góp ý để chúng em có thể hoàn thiện bài tiểu luận của mình một cách tốt nhất Chúng em xin chân thành cảm ơn cô !

Phần I Sử dụng hợp đồng phái sinh để phòng vệ rủi ro tỉ giá

I Giới thiệu chung về công cụ phái sinh

Công cụ phái sinh là những công cụ tài chính thừa hưởng giá trị của nó dựa trên những tài sản cơ sở đã có như cổ phiếu, trái phiếu nhằm nhiều mục tiêu khác nhau như phân tán rủi ro, bảo vệ lợi nhuận hoặc tạo lợi nhuận

Tuy đã xuất hiện được 10 năm, mức độ phát triển của các công cụ tài chính phái sinh ở nước ta vẫn còn rất hạn chế Hiện nay, việc thực hiện các hợp đồng phái sinh của khách hàng Việt Nam chủ yếu thực hiện qua môi giới nước ngoài và tham gia các thị trường ở nước ngoài Nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa biết hoặc chưa quen sử dụng các công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro Mặt khác, các hợp đồng phái sinh khá phức tạp nên doanh nghiệp ngại sử dụng Hàng lang pháp lý cho thị trường phái sinh ở Việt Nam hầu như chưa có Hội nhập kinh tế quốc tế sẽ đặt các doanh nghiệp Việt Nam trước những rủi ro rất lớn, đặc biệt hoạt động xuất nhập khẩu trong bối cảnh các thị trường tài chính luôn dao động mạnh Sẽ đến lúc nhu cầu tự thân của doanh nghiệp là phải dùng công cụ tài chính phái sinh để phòng ngừa rủi ro và bảo hiểm hoạt động sản xuất - kinh doanh Để làm được điều đó đòi hỏi sự phối hợp của Chính phủ, các Ngân hàng và các doanh nghiệp đẩy mạnh hơn nữa việc sử dụng các công cụ này tại Việt Nam

II Các rủi ro về tỉ giá

Rủi ro tỷ giá thể hiện ở sự biến động hay sự sai lệch của tỷ giá giao ngay tương lai so với tỷ giá kì vọng Sự sai biệt này đôi khi gây ra tổn thất cho doanh nghiệp, nhưng đôi khi tạo ra lợi nhuận bất thường nếu như tỷ giá biến động theo chiều thuận lợi cho doạnh nghiệp

Có thể nói rủi ro tỷ giá trong hoạt động xuất nhập khẩu là loại rủi ro thường xuyên gặp phải và đáng lo ngại nhất đối với các công ty có hoạt động xuất nhập khẩu mạnh Sự thay đổi tỷ giá ngoại tệ so với nội tệ làm thay đổi giá trị kỳ vọng của các khoản thu chi ngoại tệ trong tương lai khiến cho hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu bị ảnh hưởng đáng kể và nghiêm trọng hơn có thể làm đảo lộn kết quả kinh doanh

III Hợp đồng kì hạn (Forward)

1 Khái niệm:

Hợp đồng kì hạn (Forward): là một thỏa thuận mua bán một tài sản tại một thời điểm nhất định trong tương lai với một mức giá nhất định đã thỏa thuận từ hôm nay Như vậy, hợp đồng kì hạn là 1 cách nói khác của hợp đồng giao sau, đối lập với hợp đồng giao ngay

2 Đặc điểm:

· Giao dịch kì hạn mua bán thẳng là giao dịch mà việc giao 1 số lượng nhất định 1 đồng tiền lấy 1 đồng tiền khác sẽ được thực hiện vào 1 ngày giá trị trong tương lai

· Các giao dịch đối với hợp dồng kì hạn sẽ được thực hiện trên thị trường

kì hạn ( không phải thị trường tập trung), thông qua mạng lưới viễn thông giữa các ngân hàng thuong mại lớn

· Vào thời điểm ban đầu kí kết hợp đồng, không bên nào phải trả tiền

· Hợp đồng kì hạn chốt lời/lỗ tại mức giá xác định trước

3 Phòng vệ rủi ro tỉ giá bằng hợp đồng kì hạn

(a) Rủi ro tỉ giá

Ta xét một số ví dụ sau:

Ví dụ 1: Vào ngày 1/09/2006, A ký hợp đồng kỳ hạn mua của B 1 tấn gạo

với kỳ hạn 3 tháng (tức là vào ngày 1/12/2006) với giá 7.000đ/kg B được gọi là người bán trong hợp đồng kỳ hạn, A là người mua trong hợp đồng kỳ hạn Sau 3 tháng B phải bán cho A một tấn gạo với giá 7.000đ/kg và A phải mua 1 tấn gạo của B với giá đó, cho dù giá gạo trên thị trường sau ba tháng là bao nhiêu đi nữa

Ví dụ 2: Tình hình giá cà phê trên thị trường Việt Nam thường bất ổn và

dao động tùy thuộc vào tình hình giá cả cà phê trên thị trường thế giới và tình hình thời tiết Năm nào thời tiết tốt và giá cà phê thị trường thế giới giảm thì giá

cà phê trong nước giảm theo khiến nông dân trồng cà phê bị thiệt hại Ngược lại, năm nào thời tiết không tốt và giá cà phê thị trường thế giới tăng thì giá cà phê trong nước tăng theo khiến các nhà xuất khẩu cà phê khó khăn khi thu mua

cà phê của nông dân Để tránh tình trạng bất ổn, nhà xuất khẩu cà phê, chẳng

nông dân Ví dụ vào đầu vụ, Vinacafe ký hợp đồng kỳ hạn 6 tháng mua của ông

X 20 tấn cà phê với giá là 15 triệu đồng/tấn Ông X được gọi là người bán và Vinacafe là người mua trong hợp đồng kỳ hạn Sau 6 tháng ông X phải bán cho Vinacafe 20 tấn cà phê với giá thỏa thuận trước là 15 triệu đồng/tấn và Vinacafe phải mua 20 tấn cà phê của ông X với giá đó, cho dù giá gạo trên thị trường sau

ba tháng là bao nhiêu đi nữa Với giá thỏa thuận biết trước và cố định, cả ông X

và Vinacafe đều có được sự yên tâm khỏi phải lo lắng về sự biến động giá cả cà phê trên thị trường

(b) Rủi ro trong khoản vay và đầu tư ngoại tệ

Để minh họa cho việc sử dụng giao dịch kỳ hạn giữa ngân hàng và khách hàng, chúng ta xem xét tình huống sau đây:

Ngày 04/08/200x tại ngân hàng ACB có hai khách hàng liên hệ giao dịch ngoại tệ kỳ hạn:

• Công ty Saigonimex liên hệ với ACB để bán 90.000EUR kỳ hạn 6 tháng

• Công ty Cholimex liên hệ muốn mua 100.000EUR kỳ hạn 3 tháng Đáp ứng nhu cầu giao dịch của khách hàng, ACB sẽ chào tỷ giá mua kỳ hạn 6 tháng cho công ty Saigonimex và tỷ giá bán kỳ hạn 3 tháng cho công ty Cholimex

Thông tin cần thiết để xác định tỷ giá kỳ hạn bao gồm:

• Tỷ giá giao ngay USD/VND: 15888 – 15890

• Tỷ giá giao ngay EUR/USD: 1,2248 – 1,2298

• Lãi suất kỳ hạn 3 tháng và kỳ hạn 6 tháng của VND và EUR như sau:

Tiền gửi Cho vay Tiền gửi Cho vay

6 tháng 4.8 6.5 0.68 0.98

Vào ngày thoả thuận, dựa vào thông tin tỷ giá và lãi suất trên đây, ACB sẽ xác định và chào tỷ giá kỳ hạn cho khách hàng như sau:

• Đối với Saigonimex, ACB chào tỷ giá mua EUR/VND kỳ hạn 6 tháng

Để xác định tỷ giá này trước tiên cần xác định tỷ giá mua giao ngay EUR/VND

= EUR/USD x USD/VND = 1,2248*15888 =19459 Tỷ giá kỳ hạn được xác định theo công thức:

• Đối với Cholimex, ACB chào tỷ giá bán EUR/VND kỳ hạn 3 tháng Để xác định tỷ giá này trước tiên cần xác định tỷ giá bán giao ngay EUR/VND = EUR/USD x USD/VND = 1,2298*15890 =19542 Kế đến tỷ giá kỳ hạn được xác định theo công thức:

Nếu ngân hàng và khách hàng đồng ý giao dịch thì vào ngày đáo hạn sẽ thực hiện chuyển giao ngoại tệ như sau:

• Saigonimex giao cho ngân hàng 90.000EUR, ngân hàng thanh toán cho Saigonimex số tiền VND bằng 90.000*19621 = 1.765.890.000VND

• Choloimex nhận 100.000EUR và thanh toán cho ngân hàng số tiền bằng 100.000*19801 = 1.980.100.000VND

Bằng cách này, cả 2 bên đều có lợi

II Hợp đồng tương lai (Futures):

1 Khái niệm:

Hợp đồng tương lai là thỏa thuận giữa 2 bên để mua hoặc bán một tài sản tại 1 thời điểm nhất định trong tương lai với 1 mức giá nhất định

Bên mua – bên có trạng thái trường: đồng ý mua tài sản vào 1 ngày nhất định với mức giá đã định trước

Bên bán – bên có trạng thái đoản: đồng ý bán tài sản vào 1 ngày nhất định trong tương lai với mức giá đã định trước

2 Đặc điểm:

· Cần quy định cụ thể: hàng hóa cơ sở ( mặt hàng, khối lượng, chủng loại, chất lượng), thời điểm giao hàng, địa điểm nhận hàng

· Được tính hàng ngày theo giá thị trường

· Có lợi thế và tính thanh khoản cao, đây là lợi thế so với hợp dồng kì hạn

· Yêu cầu phải đặt cọc

3 Phòng vệ rủi ro bằng hợp đồng tương lai

Có 2 cách phòng ngừa rủi ro bằng hợp đồng tương lai

(a) Short hedge

Điều kiện để thực hiện short hedge như sau: Doanh nghiệp nắm giữ tài sản và muốn bán nó vào 1 thời điểm trong tương lai, hoặc doanh nghiệp chưa nắm giữ tài sản ở hiện tại nhưng sẽ có quyền sở hữu đối với tài sản đó trong tương lai

Ví dụ: Vào ngày 15/5/2009, 1 doanh nghiệp sản xuất cà phê của Việt

Nam đàm phán với đối tác Mỹ và ký hợp đồng xuất khẩu 1 triệu tấn cà phê, trong 3 tháng nữa sẽ giao hàng, tức là đến đúng 15/8/2009 sẽ giao hàng cho đối tác Trong đó, giá áp dụng trong hợp đồng mua bán ngoại thương là giá giao ngay của cà phê tại thời điểm ngày 15/8/2009 Giả sử giá cà phê giao ngay tại thời điểm 15/5/2009 tại NYMEX là $19/ 1 thùng Giá tương lai cà phê 3 tháng được niêm yết tại NYMEX là $18,75

Công ty có thể phòng ngừa rủi ro bằng cách bán 1 hợp đồng tương lai cà phê với số lượng là 1 triệu tấn và giá thực hiện là X = $18,75 (giá niêm yết trên NYMEX) Giả sử giá giao ngay tại thời điểm 15/8/2009 là $17,50

Khi đó, đối với hợp đồng mua bán ngoại thương (ở đây là hợp đồng xuất khẩu) thì doanh thu của doanh nghiệp là: $17,50*1 triệu = $17.500.000

Lãi ở hợp đồng tương lai là ($18,75 - $17,50) *1 triệu = $1.250.000

Vậy tổng doanh thu là: 17.500.000 + 1.250.000 = $18.750.000

Giả sử như giá giao ngay tại thời điểm 15/8/2009 là $19,50

Khi đó, đối với hợp đồng mua bán ngoại thương thì doanh thu của doanh nghiệp là: $19,50*1 triệu = $19.500.000

Đối với hợp đồng tương lai, doanh nghiệp lỗ, và số lỗ là: ($19,50

-$18,75)*1 triệu = 750.000

Vậy tổng doanh thu của doanh nghiệp là: $19.500.000 - $750.000 =

$18.750.000

Như vậy, nếu sử dụng hợp đồng tương lai thì doanh nghiệp xuất khẩu cà phê Việt Nam sẽ cố định và biết trước được doanh thu của mình là bao nhiêu, dù giá của cà phê trên thị trường có biến động như thế nào đi chăng nữa

(b) Long hedge

Điều kiện để thực hiện long hedge như sau: Trong tương lai doanh nghiệp phải mua 1 số lượng tài sản nào đó

Ví dụ: Giả sử vào ngày 15/5/2009, giá đồng trên thị trường lúc này là

140 cents/ 1 pound Một doanh nghiệp Việt Nam cần nhập khẩu 100.000 pound đồng vào thời điểm 3 tháng nữa từ Mỹ để sản xuất, tức là ngày 15/8/2009 Doanh nghiệp ký 1 hợp đồng tương lai mua 100.000 pound đồng với thời hạn 3 tháng và giá thực hiện là: 120 cents/ 1 pound với đối tác Mỹ Giả sử rằng giá đồng tại thời điểm 15/8/2009 là 125 cents/1 pound (tương đương với $1,25/ 1 pound)

Đối với hợp đồng tương lai thì doanh nghiệp này đã lãi ($1,25 –

$1,20)*100.000 = $5000

Đối với hợp đồng nhập khẩu thì chi phí của doanh nghiệp là:

$1,25*100.000 = $125.000

Như vậy tổng chi phí mà doanh nghiệp phải bỏ ra là $125.000 - $5000 =

$120.000

Giả sử giá đồng tại thời điểm 15/8/2009 là 105 cents/1 pound (tương đương $1,05/ 1 pound)

Đối với hợp đồng tương lai thì doanh nghiệp này đã lỗ ($1,20 –

$1,05)*100.000 = $15.000

Đối với hợp đồng nhập khẩu thì chi phí của doanh nghiệp là:

$1,05*100.000 = $105.000

Vậy tổng chi phí mà doanh nghiệp phải bỏ ra là $15.000 + $105.000 =

$120.000

Như vậy với hợp đồng tương lai thì doanh nghiệp nhập khẩu này đã cố định được chi phí cho dù giá đồng có biến động như thế nào chăng nữa

III Hợp đồng hoán đổi (Swaps)

1 Khái niệm:

Hợp đồng hoán đổi (Swaps): là một thỏa thuận để trao đổi một chuỗi các dòng tiền tại 1 thời điểm nhất định trong tương lai theo 1 nguyên tắc nhất định nào đó

Giao dịch hoán đổi được tạo ra để chủ thể kiểm soát tốt hơn các dòng lưu chuyển tiền tệ của mình

Khi mới xuất hiện công cụ này vào đầu thập niên 80, các ngân hàng dàn xếp các giao dịch hoán đổi cho các bên cụ thể có nhu cầu bổ sung cho nhau Các ngân hàng thu được phí do làm đại diện cho các giao dịch này

Thị trường càng phát triển, ngân hàng tham gia với vai trò chủ chốt, thực hiện những bù trừ tất cả các trạng thái với các bên ngang nhau và đối nghịch Thu nhập được tạo ra từ sự chênh lệch giữa lãi suất hoán đổi thanh toán và nhận được, hoặc phí trả trước để dàn xếp

2 Đặc điểm:

· Mua vào và bán ra đồng thời một đồng tiền tại ngày hôm nay

· Cùng một số lượng mua vào và bán ra

· Tỷ giá khác nhau: tỷ giá của hai giao dịch được xác định tại thời điểm ký hợp đồng

· Ngày giá trị mua vào khác ngày giá trị bán ra

· Giao dịch thực hiện trên thị trường OTC và không có quy định chuẩn

3 Phòng vệ rủi ro bằng hợp đồng hoán đổi

Ví dụ 1: Công ty Saigonimex vừa thu ngoại tệ 90.000USD từ một hợp

đồng xuất khẩu Hiện tại công ty cần VND để chi trả tiền mua nguyên liệu và lương cho công nhân Ngoài ra, công ty biết rằng ba tháng nữa sẽ có một hợp đồng nhập khẩu đến hạn thanh toán Khi ấy công ty cần một khoản ngoại tệ 80.000USD để thanh toán hợp đồng nhập khẩu

Để thoả mãn nhu cầu VND ở hiện tại và USD trong tương lai, ở thời điểm hiện tại Saigonimex có thể thoả thuận với ngân hàng hai loại giao dịch:

● Bán 90.000USD giao ngay để lấy VND chi tiêu ở thời điểm hiện tại

● Mua 80.000USD kỳ hạn để có USD thanh toán hợp đồng nhập khẩu sẽ đến hạn sau ba tháng nữa

Ví dụ 2: Công ty Cholonimex đang cần ngoại tệ 90.000USD để chi trả

cho một hợp đồng nhập khẩu đến hạn Ngoài ra, công ty biết rằng ba tháng nữa

sẽ có một hợp đồng xuất khẩu đến hạn thanh toán Khi ấy công ty sẽ có một khoản ngoại tệ thu về 80.000USD cần bán để lấy VND Để thoả mãn nhu cầu USD ở hiện tại và VND trong tương lai, ở thời điểm hiện tại Cholonimex có thể thoả thuận với ngân hàng hai loại giao dịch:

● Mua 90.000USD giao ngay để có USD thanh toán hợp đồng nhập khẩu đến hạn

● Bán 80.000USD kỳ hạn để có VND chi tiêu sau ba tháng nữa

Khách hàng có thể thực hiện từng loại giao dịch riêng lẻ nhằm thoả mãn nhu cầu ngoại tệ và VND Tuy nhiên, nếu thực hiện riêng lẻ từng loại giao dịch giao ngay và giao dịch kỳ hạn thì ngân hàng và khách hàng phải thỏa thuận đến hai loại hợp đồng, theo đó khách hàng bán giao ngay và mua kỳ hạn hoặc mua giao ngay và bán kỳ hạn với cùng một loại ngoại tệ Giao dịch riêng lẻ này khiến cho khách hàng phải chịu thiệt hai lần do chênh lệch giữa giá bán và giá mua và những phiến toái trong thoả thuận hợp đồng giao dịch

Thay vì thực hiện giao dịch giao ngay và giao dịch kỳ hạn riêng biệt, ngân hàng kết hợp hai loại giao dịch này lại trong một hợp đồng, gọi là hợp