sự phân hóa giàu nghèo ở viêt nam hiện nay

Thực tiễn đổi mới ở nước ta 20 năm qua cho thấy, với sự chuyển đổi, xây dựng, và phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước

ĐỀ TÀI

SỰ PHÂN HÓA GIÀU NGHÈO Ở VIÊT

NAM HIỆN NAY

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Thế giới đang bước vào thế kỷ mới với kỳ vọng một cuộc sống mới phồn vinh hạnh phúc Làn sóng toàn cầu hoá đang lan nhanh là động lực thôi thúc các quốc gia dân tộc vào một cuộc đua tranh vì sự tăng trưởng và phát triển kinh tế Chính vì vậy nền kinh tế thế giới đã đạt tốc độ tăng trưởng nhanh chóng, nhưng bên cạnh đó nó cũng tạo ra hố ngăn giữa các quốc gia, các tầng lớp trong xã hội ngày càng sâu Vấn đề này có ý nghĩa đặc biệt hết sức quan trọng và cấp thiết đối với Việt Nam trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Thực tiễn đổi mới ở nước ta 20 năm qua cho thấy, với sự chuyển đổi, xây dựng, và phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước, theo định hướng XHCN, cùng các chính sách

mở cửa, hội nhập, đã đem lại nhiều thành tựu to lớn về kinh tế, xã hội, đời sống của mọi tầng lớp dân chúng không ngừng được nâng cao Đồng thời quá trình này cũng kéo theo những biến động về cơ cấu xã hội, trong đó phân hoá giàu nghèo diễn ra ngày càng rõ nét, nổi lên như một vấn đề thời sự cấp bách Vì nó cũng mang tính hai mặt: bên cạnh mặt tích cực là làm người dân giàu hợp pháp còn mặt tiêu cực là liên quan đến bất bình đẳng XH Nếu để quá trình bất bình đẳng diễn ra một cách tự phát thì nó dẫn đến những bất ổn định không chỉ về kinh tế, văn hoá, xã hội mà trên cả lĩnh vực chính trị, thậm chí dẫn đến nguy cơ chệch hướng XHCN

Chính vì vậy chúng ta phải có một giải quyết đúng đắn để giải quyết vấn để phân hóa giàu nghèo sao cho xây dựng đất nước công bằng dân chủ văn minh

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI :

Trên cơ sở nghiên cứu đề tài để làm rõ về thực trạng của sự phân hóa giàu nghèo trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế của nước ta Nguyên nhân của hiện tượng để từ đó rút ra những nhận xét cũng như giải pháp hợp lí nhằm thu hẹp cách biệt giàu nghèo để nền kinh tế phát triển một cách bền vững nhất

C HƯƠNG I: Lí luận chung về sự phân hóa giàu nghèo.

Muốn hiểu rõ vấn đề cần nghiên cứu, chúng ta phải hiểu rõ các khái niệm thể hiện trực tiếp trên đề tài

Vậy: Giàu & nghèo là hai quan niệm như thế nào?

Giàu là sự sở hữu các vật chất, tài sản có giá trị Khái niệm về giàu thường phổ biến trong các lĩnh vực kinh tế, đặc biệt là trong kinh tế học phát triển Tuy vậy khái niệm về giàu thường phụ thuộc vào văn phạm, vì định nghĩa về giàu không có sự thống nhất trên thế giới Nhìn chung, các nhà kinh tế học định nghĩa giàu là "bất cứ thứ gì có giá trị"

Còn nghèo? Có rất nhiều đáp án cho câu hỏi này:

Theo quan niệm của nhà kinh tế học người mỹ Galbraith: "Con người bị coi là nghèo khổ khi mà thu nhập của họ, ngay dù thích đáng để họ có thể tồn tại, rơi xuống

rõ rệt dưới mức thu nhập cộng đồng Khi đó họ không thể có những gì mà đa số trong cộng đồng coi như cái cần thiết tối thiểu để sống một cách đúng mực."

Theo nhóm nghiên cứu của UNDP, UNFPA, UNICEF trong công trình "Xóa đối giảm nghèo ở việt nam-1995": Nghèo là tình trạng thiếu khả năng trong việc tham gia vào đời sống quốc gia, nhất là tham gia vào lĩnh vực kinh tế."

Hội nghị về chống nghèo ở khu vực Châu á-Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tháng 9-1993 tại Bangkok, Thái Lan đã đưa ra định nghĩa về nghèo như sau : ”Nghèo

là một bộ phận dân cư không được hưởng và thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người, mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế xã hội phong tục tập quán của địa phương.”

Có thể thấy, không có một quan niệm thống nhất về khái niệm nghèo, nhưng nhìn chung về tổng thể, có thể khái quát rằng: “Nghèo là tình trạng thiếu hụt, không được thỏa mãn những như cầu cơ bản, thu nhập dưới mức thu nhập cộng đồng của một bộ phận dân cư khi đối chiếu với thực trạng chung của xã hội, địa phương”

Trước khi đến với khái niệm phân hóa giàu nghèo, chúng ta tìm hiểu về sự phân tầng xã hội Dễ thấy, phân tầng xã hội: đó là sự phân chia nhỏ xã hội, là sự phân chia

xã hội thành các tầng xã hội khác nhau về địa vị kinh tế, nghề nghiệp, học vấn, phong cách sinh hoạt, thị hiếu nghệ thuật,… Và Phân tầng xã hội thường đi liền với bất bình đẳng xã hội

Trong quá trình chuyển đổi từ một nền kinh tế kém phát triển sang nền kinh tế thị trường, xu hướng biến động của cơ cấu xã hội ở nước ta hiện nay, ngày càng trở nên

rõ nét.Từ thực trạng đó, đã có một số luận điểm có quan hệ đến quan niệm sự phân hoá giàu nghèo

+ Phân hóa giàu nghèo gắn liền với bất bình đẳng xã hội và phân công lao động + Phân hóa giàu nghèo giàu nghèo là sự phân cực về kinh tế

+ Phân hóa giàu nghèo là kết quả tất yếu của quá trình tăng trưởng và phát triển

kinh tế và đến lượt mình sự phân hoá đó lại trở thành nguyên nhân kìm hãm sự tăng trưởng và phát triển kinh tế

+ Phân hóa giàu nghèo là một hiện tượng xã hội phản ánh quá trình phân chia xã hội thành các nhóm xã hội có điều kiện kinh tế khác biệt nhau Phân hóa giàu nghèo là phân tầng xã hội về mặt kinh tế, thể hiện trong xã hội có nhóm giàu tầng đỉnh, nhóm nghèo tầng đáy Giữa nhóm giàu và nhóm nghèo là khoảng cách về thu nhập và mức sống

Vậy phân hóa giàu nghèo là một hiện tượng xã hội phản ánh quá trình phân chia xã hội thành các nhóm xã hội có điều kiện kinh tế và chất lượng sống khác biệt nhau; là

sự phân tầng xã hội chủ yếu về mặt kinh tế, thể hiện sự chênh lệch giữa các nhóm này

về tài sản, thu nhập, mức sống

HƯƠNG II: Thực trạng sự phân hóa giàu nghèo ở

nước ta hiện nay.

C

Các mức nghèo ở Việt Nam

(Nguồn : Tổng cục Thống kê 1994, 1996, UNDP 1999, Bộ lao động, thương binh và

xã hội 1999)

Cơ quan Định nghĩa về mức nghèo Phân loại

người nghèo

Mức tối thiểu ( VNĐ/tháng)

Lao động

thương

binh xã

hội

Mức nghèo tính bằng gạo: Mức

nghèo được xác định là mức thu

nhập để mua được 13 kg, 15 kg, 20

kg, hoặc 25 kg gạo mỗi tháng( theo

giá năm 1995)

Đói 45.000 (13 kggạo) Nghèo (nông

thôn miền núi)

55.000 (15 kg gạo)

Nghèo (nông thôn đồng bằng) 70.000 ( 20 kggạo)

Nghèo ( thành thị) 90.000 (25 kggạo) Ngân

Hàng Thế

giới/Tổng

cục thống

kê

Mức nghèo về lương thực thực

phẩm: Dựa vào mức chi tiêu cần

thiết để mua lương thực( gạo và

lương thực, thực phẩm khác) để có

thể cấp 2100 klo/người mỗi ngày

Nghèo về lương thực, thực phẩm

66.500 (1992/1993 -Ngân Hàng thế giới) 107.000

(1997/98-Ngân hàng thế giới/ Tổng cục thống kê)

Ngân

hàng thế

giới

Mức nghèo chung: Kết hợp mức

nghèo về lương thực, thực phẩm

như trên ( tương đương với 70 %

chỉ tiêu và phần chi lương thực để

có thể chi tiêu cho những nhu cầu

phi lương thực cơ bản (50%)

Nghèo

97.000 (1992/93) 149.000 ( 1997/98)

UNDP

Chỉ số nghèo về con người: Nghèo

là tình trạng thiếu thốn ở 3 khía

cạnh của cuộc sống, tuổi thọ, kiến

thức và mức sống hợp lí Chỉ số này

được hình thành bởi 3 tiêu chí: tình

trạng mù chữ, tuổi thọ, trẻ em thiếu

cân và mức độ sử dụng dịch vụ y tế

nước sạch

Nghèo về con người

Chỉ số tổng hợp không qui thành tiền

Trên cơ sở đó, bộ kế hoạch và Đầu tư đề nghị thống nhất dùng khái niệm nghèo đói theo nghĩa hẹp, và tỷ lệ là 20% tổng số hộ của cả nứơc

Hộ đói là hộ cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, con cái thất học, ốm đau không có tiền chữa trị, nhà ở rách nát (nếu theo thu nhập thì các hộ này chỉ có thu nhập bình quân đầu người của loại hộ này quy ra gạo dưới 25 kg/tháng ở thành thị, 20 kg/tháng ở nông thôn đồng bằng và trung du, dưới 15 kg/tháng ở nông thôn miền núi)

Xã nghèo là xã có trên 40% tổng số hộ nghèo đói, không có hoặc có rất ít những cơ sở hạ tầng thiết yếu, trình độ dân trí theo tỉ lệ mù chữ cao

Còn đối với thế giới, để đánh giá tương đối đúng đắn về sự phát triển, sự tiến

bộ của mỗi quốc gia, Liên Hợp Quốc đưa ra chỉ tiêu tổng sản phẩm quốc nội(GDP) và chỉ số phát triển con người (HDI)

Phân hóa giàu nghèo ở nước ta ngày càng nghiêm trọng và ai cũng nhận ra qua

thực tế cuộc sống hàng ngày tình trạng này thường dùng những hình ảnh đối chiếu

như “giữa đô thị rực rỡ đèn màu về đêm, chen chúc những căn lều xiêu vẹo trong con hẻm tối tăm”, hay “trong khi các đại gia chi tiêu hàng chục triệu đồng cho một buổi tiệc tùng tiếp bạn bè thì có những gia đình không đủ ngày hai bữa cơm” Phải chăng cái hố sâu giàu nghèo chưa khiến chúng ta đau lòng hay sao

mà phải làm đậm nét thêm phần bi

thảm, trong khi bất cứ xã hội nào, dưới bất cứ cơ chế nào thì sự phân hóa giàu nghèo

là một diễn biến tự nhiên, chỉ có thể thu hẹp dần khoảng cách nhờ các công cụ điều tiết công bằng xã hội, chứ khó lòng ngăn chặn

Nguyên nhân chủ yếu nhất của sự phân hóa giàu nghèo là do xã hội không có

sự công bằng tuyệt đối, đặc biệt là trong phân phối thu nhập

Điều kiện ban đầu của mỗi người là không giống nhau, có những người ngậm chìa khóa vàng chào đời, nói vui là " giàu từ trong trứng " Nhưng cũng có những người sinh ra và lớn lên trong gia đình nghèo khó, họ phải nổ lực hơn rất nhiều nhưng rất khó để đuổi kịp " Đại gia"

+

Sự phân hóa giàu nghèo thể hiện trước hết ở khía cạnh dân tộc

Điều này có thể

nhận thấy rõ khi so với

đồng bào dân tộc kinh

thì phần lớn đồng bào

các dân tộc ít người có

cuộc sống chật vật hơn

rất nhiều Họ thiếu thốn

về cái ăn cái mặc, thì

nói gì đến thưởng thức

các dịch vụ giải trí hiện

đại như xem phim 3D,

4D, như người dân

đồng bằng

nguyên, trên những vùng đồi núi, diện tích đất canh tác nông nghiệp là rất ít, điều kiện tự nhiên là không thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp Bên cạnh đó trình độ dân trí của đồng bào thiểu số là rất thấp, có không ít người mù chữ, nếu được đi học thì

số người học lên bậc cao cũng không nhiều Điều kiện học tập vô cùng khó khăn

Do đó phần lớn thu nhập của gia đình chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp nhưng

là sản xuất với trình độ thấp, năng suất thấp, cuối cùng là khoản tiền thu được thậm chí là không đủ trang trải cho gia đình và kết quả là nghèo đói và thậm chí là nợ nần

Còn người dân đồng bằng thì sao, hoàn toàn ngược lại Họ sống ở nơi có điều kiện

tự nhiên hết sức thuận lợi cho canh tác nông nghiệp, trình độ dân trí tương đối cao, có điều kiện tiếp thu tiến bộ kĩ thuật để áp dụng vào nền sản xuất giúp năng suất lao động tăng lên, có nhiều cơ hội kiếm tiền hơn đo đa dạng về ngành nghề, của cải làm ra nhiều hơn, dư thừa nhiều hơn và tất nhiên là giàu có hơn

+ Khoảng cách giàu nghèo còn thể hiện rõ giữa nông thôn và thành thị

Người dân ở khu vực thành thị tiếp cận với nhiều cơ hội việc làm hơn do có sự đa dạng về ngành nghề bao gồm những ngành yêu cầu tay nghề thấp lẫn cao Do đó thu nhập của họ là cao hơn người dân nông thôn Thậm chí là các cơ hội đầu tư béo bở như giao dịch chứng khoán, bất động sản, Hay các dịch vụ du lịch giải trí, nghệ thuật Lợi nhuận thu về lợi nhuận khổng lồ làm xuất hiện các khái niệm nghe hết sức

xa xỉ mà chúng ta rất quen thuộc ngày nay: ông trùm bất động sản, ông hoàng nhạc Việt

Trái lại người dân nông thôn quanh đi quẩn lại với công việc đồng án, chăn nuôi

và thu nhập mà những ngành này mang lại là không cao

+ Giữa đồng bào miền Trung với các miền khác cũng có sự khác biệt Là vùng ưa chuộng của phần lớn các thiên tai trong năm, người dân nơi đây thường xuyên đối mặt với lũ lụt, hạn hán , làm mùa màn thất thoát, thu nhập bấp bênh nên thậm chí rơi vào cái đói chứ nói chi là cái nghèo

+ Thu nhập giữa nam và nữ cũng có sự phân hóa khá lớn Nam giới với thế mạnh thể lực dù không có tay nghề cao vẫn có thể tìm được công việc với mức lương tương đối như bốc vác, thợ hồ, , tuy nhiên nữ giới nếu như trình độ tay nghề không cao thì chỉ có thể có được nguồn thu nhập ít ỏi từ tiểu thủ công nghiệp, mà thu nhập do chúng mang lại là không cao

Chính vì phân hóa giàu nghèo này mà nhu cầu về vật chất và tinh thần của người giàu và người nghèo là hoàn toàn khác nhau Đối với những người nghèo nhu cầu cuộc sống hết sức đơn giản, chỉ cần có đủ cái ăn cái mặc, chỉ cần có chổ che nắng che mưa, chỉ cần có sức khỏe, gia đình hòa thuận là nụ cười luôn nở trên môi cho dù vất

vả cơ cực,chỉ cần có một chiếc nokia trắng đen là quá đủ, có một chiếc xe gắn máy đã

là sang trọng với họ, nhưng hãy xem những người giàu và thậm chí là giới đại gia nhu cầu của họ ra sao

Họ không chỉ cần có cái ăn cái mặc mà phải ăn cho ngon, thậm chí là ăn sơn hào hải

vị, bào ngư vi cá; phải mặc cho đẹp, mặc hàng hiệu thậm chí là thương hiệu nổi tiếng thế giới Nhu cầu thông tin cũng không hề đơn giản: phải là Iphone, Sony, , đi lại phải bằng xế hộp, đến bar hay vũ trường để tìm niềm vui, họ làm đẹp bằng những công nghệ hiện nhất và tự hào về kế quả đạt được, họ thích được ca tụng, ngưỡng mộ và lấy

đó làm niềm vui Họ thích tiêu tiền để chứng tỏ bản thân, nhưng hãy xem niềm vui của những người nghèo, bổi tối xum hợp cùng gia đình là đủ, trò chuyện tán gẩu kể nhau nghe công việc một ngày là thư giản, và tự hào về hạnh phúc gia đình

Hồi đầu năm 2012, tại một hội nghị của Mặt trận Tổ quốc Trung ương, các đại biểu đã nêu lên một bức xúc của xã hội Đó là “phân hóa giàu nghèo ở Việt Nam đang diễn ra một cách ghê gớm”

Tại Hà Nội, chênh lệch giữa người có tiền lương cao nhất so với trung bình là

42 lần (75,2 triệu đồng/tháng so với mức bình quân 1,8 triệu đồng/tháng)

Tại Thành phố Hồ Chí Minh con số này lên đến 109 lần (240 triệu đồng/tháng

so với 2,2 triệu đồng/tháng) Nhóm có thu nhập cao là các giám đốc điều hành, trưởng đại diện, trưởng phòng, cán bộ phụ trách kinh doanh… đang làm việc tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, công ty liên doanh, các công ty hoạt động trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bác sĩ tại một số bệnh viện, phòng khám

Ngược lại, nhóm có thu nhập thấp là công nhân lao động đang làm việc trong các khu công nghiệp, doanh nghiệp nước ngoài

Tốc độ phát triển ngành kinh tế chính là nông nghiệp ở nông thôn thấp hơn rất nhiều ngành công nghiệp ở thành thị Ngoài ra, tốc độ tăng giá của các mặt hàng nông sản tương đối thấp, trong khi các mặt hàng tiêu dùng công nghiệp lại tăng nhanh chóng

Các số liệu thống kê về tình hình kinh tế khảo sát cho thấy rõ rệt mức độ gia tăng của sự phân hóa giàu nghèo

Theo Báo cáo Thay đổi cảm nhận về Nhà nước và Thị trường của người Việt Nam (CAMS 2014) do Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Ngân hàng thế giới (WB) phối hợp khảo sát, 47% người dân bày tỏ lo ngại trước khoảng cách giàu - nghèo gia tăng ở Việt Nam trong 10 năm qua (2005 - 2014) Chỉ có 8% cho rằng khoảng cách này chỉ ở mức nhỏ

Ba nhóm có tỷ lệ cao nhất cho biết khoảng cách này là lớn/rất lớn là cơ quan báo chí (72%), Các cơ quan Đảng ở Trung ương (66%) và nhóm Đại sứ quán nước ngoài

và các tổ chức quốc tế tại Việt Nam (61%) Tất cả các nhóm đều đồng ý là khoảng cách tăng lên là lớn và rất lớn

Bên cạnh đó,

WB và Viện Khoa

học Lao Động và Xã

hội đã tiến hành cuộc

khảo sát về nhận thức

về bất bình đẳng

trong năm 2013

Điều đáng ngạc

nhiên dù sự bất bình

đẳng tại Việt Nam

chưa sâu sắc như các

đối tượng khảo sát

đều cho biết họ lo

lắng về sự chênh lệch

giàu nghèo Biểu đồ khảo sát về nhận thức về bất bình đẳng năm 2013

Theo số liệu thống kê của nhà nước, vùng Đồng bằng sông Hồng có khoảng 1,23 triệu người, vùng trung du và miền núi phía Bắc có 2,76 triệu người, vùng Bắc Trung

bộ và duyên hải miền Trung có 3,21 triệu người, vùng Tây Nguyên có khoảng trên 1 triệu người, Đông Nam bộ có gần 213.000 người và vùng Đồng bằng sông Cửu Long

có trên 1,84 triệu người

Đáng chú ý là với một đất nước liên tục phải gánh chịu thiên tai như Việt Nam thì ranh giới giữa mức cận nghèo và nghèo là rất mong manh nên nguy cơ số hộ nghèo tăng lên rất dễ xảy ra

Thực tế trên cho thấy, bất bình đẳng trong thu nhập ở nước ta ngày càng rõ nét và gay gắt hơn, tỷ lệ hộ nghèo tập trung chủ yếu ở những vùng khó khăn, có nhiều yếu tố bất lợi như điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, kết cấu hạ tầng kém, trình độ dân trí thấp, trình độ sản xuất manh mún, sơ khai

Ngoài ra, còn xuất hiện một số đối tượng nghèo mới ở những vùng đang trong quá trình đô thị hóa và nhóm lao động nhập cư vào đô thị, họ thường gặp khó khăn nhiều hơn và phải chấp nhận mức thu nhập thấp hơn lao động sở tại Đây là những yếu tố làm gia tăng tình trạng tái nghèo và tạo ra sự không đồng đều trong tốc độ giảm nghèo giữa các vùng trong cả nước

Hiện nay, hệ số chênh lệch giàu/nghèo của Việt Nam cao hơn nhiều nước đã trải qua thời kỳ dài phát triển kinh tế thị trường Nhìn chung, cơ chế thị trường của chúng

ta còn mới mẻ, thậm chí có người cho là nền kinh tế thị trường hoang dã, đã tạo ra những kẽ hở để cho một bộ phận lách cơ chế hoặc lợi dụng cơ chế để trục lợi, tham nhũng Số người làm giàu dạng này thường không đóng góp bao nhiêu để chia sớt gánh nặng của nhà nước mà còn làm cho tiềm lực kinh tế ngày càng suy giảm