up lịch sử thế giới các quốc gia trên thế giới có những điều khác biệt

Lịch sử cổ đại được lưu giữ lần đầu tiên qua các tài liệu lưu trữ[1][2] Tuy nhiên gốc rễ của nền văn minh loài người trải rộng ra từ trước khi có sự xuất hiện của chữ viết.. Trong lịch s

Tháng mười một tới là Tháng châu Á Wikipedia Hãy tham gia cùng chúng tôi.

[tắt]

Tính năng: Tạo tài khoản - Hướng dẫn người mới - Viết bài mới - Quy định - Thay đổi gần đây - Chỗ thử - Câu thường hỏi - Dịch bài - Upload ảnh - Thảo luận - Liên hệ BQV - Thảo luận chiến lược Tiêu chuẩn bài viết: đủ độ nổi bật, văn phong trung lập và có nguồn đáng tin cậy - không spam

quảng cáo - không vi phạm bản quyền - Cẩm nang biên soạn.

Tháng 11/2017: Tháng thi đua viết bài về các nước châu Á, đăng ký ; Hội thi toàn cầu ảnh chụp lĩnh

vực khoa học trên commons

Lịch sử thế giới

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Để đọc về lịch sử của hành tinh Trái Đất, xem Lịch sử Trái Đất Xin xem các mục từ khác có chủ

đề giống ở Lịch sử thế giới (định hướng)

Chữ hình nêm- Hệ thống chữ viết sớm nhất được biết đến

Lịch sử thế giới hay còn gọi là lịch sử loài người, bắt đầu từ thời đại đồ đá cũ Khác với lịch

sử Trái Đất (nó gồm cả lịch sử địa chất Trái Đất và lịch sử tiến hóa sự sống trước khi có sự xuất hiện của con người) Lịch sử thế giới được nghiên cứu qua khảo cổ học và các ghi chép, truyền miệng còn sót lại từ thuở xưa Lịch sử cổ đại được lưu giữ lần đầu tiên qua các tài liệu lưu trữ[1][2]

Tuy nhiên gốc rễ của nền văn minh loài người trải rộng ra từ trước khi có sự xuất hiện của chữ viết

mạng nông nghiệp) (khoảng 8000 đến 5000 năm trước Công nguyên) tại vùng đồng bằng trăng

con người bắt đầu tìm ra phương pháp làm nông nghiệp với những cây trồng trong tự nhiên và động vật thuần hóa từ hoang dã[3][4][5]

Sự tăng trưởng của nông nghiệp dẫn đến việc con người chuyển dần từ lối sống du mục sang định cư lâu dài Lối sống du mục vẫn duy trì tại nhiều nơi khác, đặc biệt tại những vùng lãnh thổ

bị tách biệt do tự nhiên với vài loài súc vật và thực vật.[6]

Nhu cầu liên kết tự vệ và sự gia tăng sản phẩm nông nghiệp đã cho phép các cộng đồng người

mở rộng thành các đơn vị ngày càng lớn hơn, càng được thúc đẩy hơn bởi sự phát triển

của giao thông vận tải

Khi nông nghiệp phát triển, canh tác cây lương thực trở nên phức tạp hơn và thúc đẩy việc phân

Phân công lao động dẫn đến có nhiều thời gian nhàn hạ cho lớp người thượng lưu và sự phát triển của các thành phố Xã hội ngày càng phức tạp của con người đòi hỏi phải có hệ thống chữ

Nhiều thành phố phát triển cạnh hồ và sông Khoảng đầu năm 3000 TCN, có những điểm nổi bậtđầu tiên, các khu định cư ở vùng đồng bằng Lưỡng Hà (Mesopotamia)[8], vùng bờ sông Nin[9][10] [11] và thung lũng sông Indus mọc lên và phát triển mạnh mẽ Nền văn minh tương tự có lẽ cũng phát triển dọc các sông chính tại Trung Quốc nhưng thiếu bằng chứng khảo cổ học thuyết phục

về khu vực xây dựng đô thị

Lịch sử của cựu thế giới (đặc biệt ở châu Âu và vùng Địa Trung Hải) thông thường chia

thành lịch sử cổ đại (Antiquity), đến năm 476 CE; Trung Cổ[12][13] từ thế kỷ thứ 5 đến thế kỷ 15, gồm thời đại hoàng kim của đạo Hồi (750 CE- 1258 CE) và giai đoạn đầu thời kỳ Phục

Hưng (bắt đầu từ khoảng 1300 CE)[14][15]; thời kỳ cận đại[16] (từ TK 15 đến cuối TK 18), bao

nghiệp đến hiện tại, gồm cả lịch sử đương đại

đại

Trong lịch sử của nền văn minh Tây Âu, sự sụp đổ của đế quốc Tây La Mã dưới thời trị vì của hoàng đế Romulus Augustulus năm 476 do sự tấn công của các bộ tộc German, nó được coi là mốc đánh dấu kết thúc thời kỳ cổ đại và là khởi đầu của thời kỳ Trung Cổ Trong khi đó

vùng Đông Âu trải qua sự chuyển tiếp từ đế quốc La Mã sang đế quốc Byzantine, đế chế này còn tồn tại vài thế kỷ mới suy tàn

Vào khoảng giữa thế kỷ 15, Johannes Gutenberg phát minh ra máy in ấn hiện đại [20], sử dụng đầu mô di động (Movable type) làm nên cuộc cách mạng về truyền tin, là nhân tố kết thúc thời

dẫn đến cuộc cách mạng công nghiệp[22]

Mục lục

[ẩn]

o 2.6Dãy Andes

Bài chi tiết: Thời tiền sử và Tiến hóa của loài người Bài chi tiết: Thời kỳ đồ đá

Bài chi tiết: Các dòng di cư sớm thời tiền sử

Tương quan thời gian và địa lý của tiến hóa vượn người: Homo sapiens, Homo neanderthalensis, Homo rhodesiensis, Homo antecessor, Homo erectus, Homo ergaster

Bản đồ di cư của loài người, dựa trên DNA Nét đứt là du

cư giả định Số đại diện cho ngàn năm so với hiện tại Màu sắc đại diện khu vực bao phủ

Bình minh loài người [sửa | sửa mã nguồn]

Bằng chứng khoa học dựa trên di truyền học và nghiên cứu hóa thạch, dựa vào Đồng hồ phân tử (Molecular clock) chỉ ra rằng nòi giống loài khỉ hình người, loài tiến hóa thành nhánh Homo sapiens và loài tiến hóa thành nhánh Chimpanzee (sinh vật sống có quan hệ gần gũi nhất với loài người hiện đại) đã rẽ nhánh khoảng 5 triệunăm trước[23]

cho là loài khỉ không đuôi đầu tiên đứng thẳng đi bộ bằng 2 chân, cuối cùng tiến hóa thành chi loài Homo

Về phương diện giải phẫu loài người hiện đại, Homo sapiens (người Khôn ngoan) tiến hóa ở châu

Phi khoảng 200.000 năm trước, đạt tới hành vi hiện đại khoảng 50000 năm trước.[24]

Giống người hiện đại di cư ra khỏi châu Phi khoảng 70.000 năm trước Đến châu Âu khoảng 40.000 năm trước; và Đông Nam châu Ákhoảng 50.000 năm trước.

[25]

Sự lan rộng nhanh chóng của loài người đến Bắc

hà gần đây nhất, khi những vùng ôn đới của ngày nay

đã từng vô cùng khắc nghiệt

Tuy nhiên con người đã xâm chiếm gần như toàn bộ các vùng băng giá vào thời điểm cuối kỷ băng hà, khoảng 12.000 năm trước

trong cả thiên niên kỷ, theo thời gian các công cụ ngày càng trở nên tinh xảo Tại một số thời điểm, con người bắt đầu sử dụng lửa để sưởi ấm và nấu ăn Họ cũng bắt đầu phát triển ngôn ngữ vào giai đoạn Thời đại đồ

cho người chết và trang điểm cho người sống

Sự thể hiện nghệ thuật đầu tiên có thể được tìm thấy dưới dạng bức tranh hang động và tác phẩm điêu khắc làm từ gỗ và xương Trong thời điểm này, tất cả loài sống bằng săn bắt - hái lượm, và nói chung là du mục.Các xã hội săn bắt - hái lượm có khuynh hướng rất nhỏ, mặc dầu trong một số trường hợp họ đã phát triển

sự phân tầng xã hội và những tiếp xúc ở khoảng cách

xa đã có thể diễn ra ở trường hợp những "xa lộ" bản xứ

Cuối cùng đa số các xã hội săn bắt - hái lượm đã phát triển, hay buộc phải bị hấp thu vào những tổ chức xã hội nông nghiệp lớn hơn Những xã hội không hội nhập

bị tiêu diệt, hay vẫn trong tình trạng cách ly, những xã hội săn bắt hái lượm nhỏ đó hiện vẫn tồn tại ở những vùng xa xôi

Sự đi lên của văn minh loài người [sửa | sửa

mã nguồn]

Ngôi đền Göbekli Tepe

Cuộc cách mạng nông nghiệp, bắt đầu từ khoảng 8000 năm TCN, sự phát triển của nông nghiệp đã gây ra thayđổi mạnh mẽ phương thức sống của con người Nông

nghiệp cho phép tập trung dân số dày hơn, theo thời gian nó chuyển biến thành các thành bang Nông nghiệp cũng tạo ra thặng dư lương thực, cấp dưỡng cho những người không trực tiếp tham gia vào sản xuấtlương thực Sự phát triển nông nghiệp cho phép tạo ra các thành phố đầu tiên Đây là các trung tâm thương mại, sản xuất thủ công nghiệp và quyền lực chính trị màbản thân nó gần như không có sản xuất nông nghiệp

Sự hình thành các thành phố đi kèm là sự cộng sinh vớicác vùng nông thôn xung quanh nó, tiêu thụ các sản phẩm nông nghiệp, và cung cấp lại các sản phẩm thủ công nghiệp và nhiều cấp độ khác nhau về kiểm soát quân sự và bảo vệ lãnh thổ.[26][27][28]

Sự phát triển của các thành phố đồng nghĩa với sự đi lên của nền văn minh[29] Nền văn minh xuất hiện sớm nhất là ở vùng Lưỡng Hà(3500 năm TCN)[30][31] Tiếp sau

là nền văn minh Ai Cập cổ đại dọc dòng sông Nin (3000năm TCN)[11] và văn minh lưu vực sông Ấn ở thung lũng sông Ấn (hiện tại là Ấn Độ và Pakistan; 2500 năm TCN)[32][33] Các xã hội này phát triển dựa trên một số đặcđiểm thống nhất, gồm một chính quyền trung ương, mộtnền kinh tế và cấu trúc xã hội phức tạp, hệ thống ngôn ngữ và chữ viết phức tạp, nền văn hóa và tôn giáo khácbiệt Chữ viết là mấu chốt trong lịch sử phát triển của loài người, vì nó giúp chính quyền của các thành phố biểu đạt ý nghĩ dễ dàng hơn

Nền văn minh trở nên phức tạp kéo theo làm phức tạp

về tôn giáo, và dạng đầu tiên cũng bắt nguồn từ giai đoạn này[34][35][36] Các thực thể như mặt trời, mặt

Các đền thờ được xây dựng, phát triển, và dần hoàn thiện với hệ thống cấp bậc như linh mục,thầy tế và các chức danh khác Điển hình của thời kỳ đồ đá này là có

xu hướng thờ các vị thần mang hình dáng con người Trong số những văn bản kinh tôn giáo lâu đời nhất còn tồn tại là các văn bản kim tự thápAi Cập(khoảng giữa

2400 đến 2300 TCN)[38] Một số nhà khảo cổ học cho rằng, dựa trên dấu tích khai quật được ở ngôi

Kỳ, có niên đại từ 11500 năm trước, tôn giáo hình thànhtrước khi xảy ra cuộc cách mạng nông nghiệp chứ không phải sau như suy nghĩ trước đó[39]

sắt), là thuật ngữ mô tả nền văn minh cổ đại từng tạo ảnh hưởng tại một số khu vực trên thế giới Trong thời đại này những vùng đất màu mỡ đã sản sinh ra những thành bang và những nền văn minh này bắt đầu phát triển hưng thịnh ở một số nơi trên thế giới Các nền vănminh đều nằm trên lưu vực ven sông bởi nước có vai trò thiết yếu trong một xã hội nông nghiệp, và các dòng sông cũng hỗ trợ cho nhu cầu giao thông vận tải được trở nên thuận tiện

Sự xuất hiện các nền văn

minh [sửa | sửa mã nguồn]

Vùng Lưỡng Hà [sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Lưỡng Hà và Sumer

Bản đồ sông Tigris và sông Euphrates

Lưỡng Hà là vùng đất thuộc vùng đồng bằng trăng

cổ đại Vùng giao nhau của sông Tigris và

sông Euphrates đã tạo nên một vùng đất màu mỡ

và nguồn cung cấp nước cho tưới tiêu Những nền văn minh nổi lên xung quanh hai con sông này là những nền văn minh lâu đời nhất không du canh-

du cư được biết cho đến nay Vùng Lưỡng Hà này sản sinh ra những nền văn minh

Xe ngựa lần đầu được sử dụng tại Standard of Ur,

2600 BC

Tái dựng hình ảnh bến cảng tại Eridu

mạnh trong khu vực Lưỡng Hà là nền văn minh phức tạp đầu tiên được biết đến cho đến nay, phát triển từ một số thành bang vào thiên niên kỷ thứ 4 trước Công nguyên Nền văn minh này phát minh

ra gạch, bánh xe, công cụ cày bừa, và đồ gốm lần đầu tiên trong lịch sử

Nền văn minh Sumerian nổi lên trong suốt thời kỳ Ubaid (Ubaid period) (6500-3800 TCN) và những thành phố cổ đại Uruk, Eridu phát triên ổn định trong giai đoạn đầu thời kỳ Ubaid Tại thành phố

cổ Eridu (miền nam Lưỡng Hà) những ngôi đền thờnằm xen lẫn với các khu định cư cổ đại (khoảng

5000 năm TCN)

Nông nghiệp Sumerian phát triển trên lưu vực sông Tigris và sông Euphrates Lương thực dư thừa dẫn đến phân công lao động, không cần phải

ai cũng tham gia vào nông nghiệp, cuối cùng hình thành các tầng lớp xã hội Trên là vua Sumerian, thầy tế, và quan chức chính quyền dưới là các người phụ việc, thương gia, nông dân, ngư dân Đáy xã hội những người nô lệ Nô lệ thường là một phạm nhân, tù nhân, hoặc những người trong nợ nần

Trong khu vực Lưỡng Hà, dạng chữ viết đầu tiên đãxuất hiện là chữ hình nêm (Cuneiform) có nguồn gốc từ hệ thống chữ tượng hình Những hình ảnh đại diện của nó dần trở nên đơn giản hơn Chữ

cái được viết bằng cây sậy có tác dụng như bút trâm (Stylus) Cùng với sự thành lập của các trạm chuyển phát sự quản lý quốc gia trở nên dễ dàng hơn Với người Sumerian chỉ những con cái nhà giàu, quý tộc mới được học chữ Chúng được học tại một nơi gọi là Edubba, chỉ có con trai được học Các văn bản lịch sử văn hóa đã góp phần vào sự tồn tại của nền văn minh này Một trong những văn bản cổ nhất trên thế giới, có tên Sử thi Gilgamesh,

có nguồn gốc từ nền văn minh này Năm 2400 TCN,

đế chế Akkadian được tạo dựng ở vùng Lưỡng

Hà[41] Vài thế kỷ tiếp sau, đế chế Assyria nổi lên, tiếp theo đó là đế chế của người Babylon

Lưu vực sông Nin [sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Ai Cập cổ đại

Kim tự tháp Ai Cập cổ đại

Lưu vực sông Nin ở Bắc Phi là nơi ra đời nền văn minh Ai Cập cổ đại Khoảng 6000 năm TCN, xuất hiện các vương quốc của xã hội tiền

Ai Cập cổ đại (trước khi xuất hiện chế độ quân chủ ở Ai Cập) có kĩ năng trồng trọt và chăn thả gia súc Những hình ảnh ban đầu đó có thể quan sát được qua những biểu tượng trên đồ gốm của nền văn hóa Gerzeh, khoảng 4000 năm TCN, giống với chữ tượng hình của Ai Cập

cổ đại Vữa hồ bắt đầu được sử dụng từ khoảng 4000 năm TCN, đồ gốm sứ bắt đầu được sản xuất từ khoảng 3500 năm TCN Bệnhviện và trung tâm phục vụ y tế bắt đầu có từ

3000 năm TCN

Bằng chứng khảo cổ cho thấy sự hiện diện của con người ở khu vực tây nam Ai Cập, gần biên giới với Sudan, khoảng 8000 năm TCN

Khoảng 7000-3000 TCN, khí hậu sa mạc

phép các hoạt động canh tác trên đất mà bây giờ trở nên khô hạn Biến đổi khí hậu bắt đầu

từ sau năm 3000 TCN dẫn đến quá trình khô cằn dần dần trong khu vực Do tác động của những biến đổi này, các cư dân của bộ lạc cổ đại tại sa mạc Sahara buộc phải di chuyển đến khu vực xung quanh sông Nin khoảng năm

2500 TCN Ở đó, họ phát triển một nền kinh tế

và xã hội nông nghiệp và hệ thống xã hội phức tạp hơn Bộ tộc người từ lâu đã sinh sống hai bên bờ sông Nin cũng đã phát triển cộng đồng của họ một cách độc lập Gia súc được nhập

Người Ai Cập cổ đại được biết đến với nhiều thành tựu và phát minh trong lịch sử, bao gồm

cả việc xây dựng các kim tự tháp khổng

tải bằng thuyền Sự nổi lên của triều đại Ai Cập bắt đầu khi thống nhất Thượng và Hạ Ai Cập khoảng 3200 năm TCN, và kết thúc vào khoảng năm 340 TCN, bắt đầu từ triều đại Nhà

của Ai Cập dẫn đầu bởi một vị vua nắm giữ cung điện Pharaon Lúc đỉnh điểm, đế chế của ông trải dài từ đồng bằng sông Nin đến

Xã hội Ai Cập cổ đại tạo dựng sự cân bằng giữa con người với thiên nhiên, đặc biệt là dựa vào dòng sông Nin trong tưới tiêu nông

qua những văn bản chữ tượng hình, công trình kim tự tháp, đền thờ và các lăng mộ dưới lòng đất; sử dụng xe ngựa chiến để tăng cường sứcmạnh quân đội

Có sự khác biệt lớn giữa các tầng lớp xã hội Hầu hết các thành viên cộng đồng là nông dân, nhưng họ không được hưởng sản phẩm họ trồng được Sản phẩm nông nghiệp thuộc sở hữu của nhà nước, đền thờ, hoặc gia đình quý tộc có đất nông nghiệp Chế độ nô lệ cũng tồn tại, nhưng chi tiết về họ trong xã hội Ai Cập cổ đại vẫn chưa rõ ràng[42]

Lưu vực sông Ấn [sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Văn minh lưu vực sông Ấn

Văn minh lưu vực sông Ấn giai đoạn đầu

Con dấu thần Shiva Pashupati, chúa tể muôn loài

Văn minh lưu vực sông Ấn xuất hiện khoảng 3300 năm TCN Giai đoạn đầu xuấthiện trước 4000 năm TCN Trung tâm của nền văn minh là nằm bao quanh sông Ấn (chủ yếu thuộc lãnh thổ của Pakistan, và một phần nhỏ là

thuộc Afghanistan, Iran và Ấn Độ), mở rộng

về phía đông đến lưu vực sông Hakra[43] và ngược dòng vươn tới sông Hằng- sông Yamuna[44][45] Phía tây mở rộng tới bờ biển Makran thuộc Balochistan

tỉnh Maharashtra, Ấn Độ

Sự phát triển của nền văn minh được chia thành nhiều giai đoạn và đánh dấu sự phát triển của các thành phố trong tiểu lục địa

Ấn Độ.[46]

Đây là nền văn minh đầu tiên xuất hiện hoạt động nông nghiệp ở Nam Á

tàu (Jujube) được trồng khoảng 9000 năm trước Công nguyên; dê và cừu nuôi sau

đó[47] Nền nông nghiệp và chăn nuôi phát triển tại Mehrgarh khoảng 8000-6000 năm TCN[48][49] Thời kỳ này cũng xuất hiện sự kiện thuần hóa loài voi Khoảng thiên niên

kỷ thứ 5 trước Công nguyên, một cộng đồng nông nghiệp nằm rải rác ở khu

văn minh này người ta tìm thấy các vật dụng như giỏ, công cụ bằng đá, công cụ bằng xương, vòng cổ, vòng tay, hoa tai, vỏ động vật giáp xác biển, đá vôi, ngọc

này phát triển thịnh vượng các thành phố gồm: Harappa (3300 TCN), Dholavira (2900TCN), Mohenjo-Daro (2500

TCN), Lothal (2400 TCN), và Rakhigarhi, vàhơn 1000 thị trấn và ngôi làng nhỏ khác Kiến trúc đô thị của nền văn minh này đượcxây bằng gạch, có hệ thống thoát nước bênđường, và nhà ở tập trung liền sát nhau (Terraced house) Các thành phố lớn có bề rộng khoảng một dặm, và có khoảng cách lớn giữa các thị trấn và nhiều khả năng là dấu hiệu của sự tập trung chính trị, hoặc dưới dạng của 2 thành bang, hoặc dưới dạng một đế chế không có thủ đô cố định hay có lẽ thay thế Harappa, Mohenjo-Daro,

do bị phá hủy bởi lũ lụt không chỉ một lần[51].Nền văn minh này cũng được biết đến với việc sử dụng hệ thống đo lườngthập phân cổ đại[52][53]

Vào cuối thiên niên kỷ thứ nhất trước Côngnguyên, sự phát triển của văn minh lưu vựcsông Indus bước vào thời kỳ Vệ Đà Bộ sách thánh ca Vệ đàtiếng Phạn theo ước tính được soạn thảo từ 1700-1100 TCN, bộsưu tập các bài thánh ca này trở thành nền tảng của Ấn Độ giáovà xu hướng của các

xã hội tiền Ấn Độ khác Vào một thời điểm không chắc chắn khoảng cuối thế kỷ thứ 6 TCN, có một người tiên phong tạo nên Ấn

Bản đồ các nền văn hóa thời kì đồ đá mới ở Trung Quốc

Vạc đồng triều đại nhà Thương, vật dụng bằng đồng lớn nhất được tìm thấy

ở TQ cho đến nay

Khởi phát nền văn minh Trung

Quốc nằm cách không xa sông Hoàng

Hà (dọc theo sông Trường Giang) do xung quanh khu vực tìm thấy nhiều di tích của thời Trung Quốc tiền sử Các nền văn minh thời đại đồ đá mới tìm thấy được ở Trung Quốc là văn minh

Trường Giang) và văn minh Bùi Lý Cương (Kebudayaan Peiligang), tất cả chúng đều xuất hiện khoảng 7000 năm TCN hoặc sớm hơn Giai đoạn văn hóaBành Đầu Sơn khó xác định, kết quả các tính toán cho biến thiên từ 9000-

5500 năm TCN, tại di chỉ của nền văn hóa này tìm thấy dấu tích của lúa gạo từ khoảng 7000 năm TCN Tại di

bằng chứng về việc trồng lúa Một khám phá quan trọng tại Giả Hồ là cây sáo cổ có niên đại khoảng 7000-6000 năm TCN Văn minh Bùi Lý Cương là một trong những nền văn minh lâu đời nhất tại Trung Quốc có sản xuất đồ gốm Cả nền văn minh Bành Đầu Sơn và nền văn minh Bùi Lý

Cương đều phát triển hoạt động trồng Kê, chăn nuôi, lưu trữ và phân phối thực phẩm Bằng chứng khảo cổ cũng cho thấy sự hiện diện của các thợthủ công, đày tớ Lối chữ hình

vẽ (Pictogram) được cho là khởi đầu của hệ thống chữ viết Trung Quốc bắt nguồn từ các hoạt động nông nghiệp

và chăn nuôi tại Trung Quốc Tại di chỉ Giả Hồ tìm thấy một số lối chữ hình vẽ,

nó không được xem là có hệ thống chữviết nhưng những ký hiệu đó dẫn đến

hệ thống chữ viết[54]

Địa (Damaidi), Ninh Hạ có hàng ngàn dấu chạm khắc trên vách đá có từ 6000-5000 năm TCN, mang những đặctrưng của lối chữ hình vẽ giống với mặttrời, mặt trăng, các ngôi sao, thánh thần, các khung cảnh đi săn và trông nom gia súc Lối chữ hình vẽ tại đây gần như tương đồng với các ký tự Trung Quốc cổ đại được biết cho đến nay[55][56]

bởi văn hóa Ngưỡng Thiều (Yangshao culture) (5000-3000 năm TCN) ảnh hưởng của nền văn hóa này bao trùm phía Bắc Trung Quốc Nền văn hóa nàycũng đã thay thế nền văn hóa Long Sơn (Yangshao culture) khoảng 2500 năm TCN Tại địa điểm khảo cổ di chỉ

chứng của văn minh đồ đồng Con dao bằng đồng với hình thái cổ xưa nhất (khoảng 3000 năm TCN) được tìm thấytại di chỉ văn hóa Mã Gia

Diêu (Majiayao culture) (thuộc

tỉnh Cam Túc và tỉnh Thanh Hải).Theo lịch sử Trung Quốc, sông Hoàng

Hà được sử dụng cho tưới tiêu khoảngnăm 2200 TCN thời vua Hạ Vũ, người đặt nền móng nhà Hạ Nhà Hạ (khoảng2100-1600 TCN) được đề cập là triều đại đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc,

nó được nhắc đến trong sử ký Tư Mã

có sự tranh cãi về triều đại thần thoại này, có vài bằng chứng khảo cổ học chứng minh cho sự tồn tại của nó Tư

lập được thành lập khoảng năm 2200 TCN nhưng mốc thời gian này không thuyết phục Hiện nay nhiều nhà khảo

cổ học kết nối được sự tồn tại của triều

tỉnh Hà Nam[59], nơi khám phá ra những nội thất đồ đồng khoảng năm 2000 TCN

Triều đại lịch sử đầu tiên được công nhận là triều đại nhà Thương, khoảng năm 1500 TCN Bằng chứng khảo cổ học cho sự tồn tại của triều đại nhà Thương là các đồ tạo tác bằng đồng

được khắc các ký tự Trung Quốc cổ, các văn tự này được tìm thấy ở lưu vực sông Hoàng Hà tại thủ đô Triều

Ca nhà Thương Các di tích mai rùa của nhà Thương có niên đại 1500 năm TCN, tính toán theo công nghệ Cacbonphóng xạ

Thay thế nhà Thương là nhà Chu, vào khoảng thế kỷ 11 TCN Thời điểm kết thúc nhà Chu đã ra đời 2 nhà triết học nổi tiếng Trung Quốc là Khổng

Tử (người thiết lập Khổng giáo) và Lão

Tử (người thiết lập Đạo giáo[60]

Hy Lạp cổ đại [sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Hy Lạp cổ đại

Lãnh thổ Hy Lạp và các thuộc địa thời kì Archaic (800-480 TCN)

Đền Parthenon thờ thần Athena, xây dựng năm 500 TCN tại thành

cổ Acropolis thuộc thành bang Anthena

Rạp hát tại thành phố

cổ Epidaurus, thế kỷ thứ 4 TCN

Trong hang động Franchthi, phía đông nam Argolis, Hy Lạp có bằng chứng về hoạt động nông nghiệp của Hy Lạp cổ đại Xấp xỉ 11000 năm TCN, canh tác ngũ cốc, các loạt hạt, lúa mì xảy ra đồng thời[61], trong khi yến mạch và đại

mạch xuất hiện khoảng 10500 nămTCN; đậu Hà Lan và Lê thì khoảng

7300 năm TCN Khu vực định cư thời đồ đá mới rải rác khắp Hy Lạp cùng với hoạt động nông nghiệp vàsản xuất đồ gốm Những địa điểm nổi tiếng như Sesklo và Dimini, đã

có đường giao thông, quảng trường Nó là một ví dụ về không gian thành phố cổ trong lục

trọng khác là Dispilio nơi phát hiện

ra một phiến đá cổ xưa với đường nét như văn bản cổ[62]

thời đại đồ đồng đầu tiên tại Hy Lạp Nền văn minh phát sinh trên đảo Crete và phát triển mạnh mẽ khoảng 2700-1500 năm TCN, nhưng thời điểm khởi đầu phát triển của nó xảy ra rất xa trước

đó[63] Con người bắt đầu sinh sống trên đảo Crete ít nhất từ 128.000 năm TCN, trong thời kỳ đồ đá cũ[64].Các hoạt động nông nghiệp ngày lớn, phức tạp hơn, và dẫn đến nền văn minh dần được khởi tạo vào khoảng 5000 năm TCN[65] Sự tồn tại của các nền văn minh này đã bị lãng quên đến khi nó được phát hiện vào đầu thế kỷ 20 bởi nhà khảo cổ học người Anh Sir Arthur Evans Will Durant nhìn nhận nền văn minh là "xâu chuỗi đầu tiên trong sợi dây lịch sử châu Âu"[66]

Nền văn minh Mycenae phát triển tại phía bắc của đảo Crete khoảng năm 1600 TCN, khi nền văn hóa Helladik trên đất liền Hy Lạp chuyển đổi dưới ảnh hưởng của

Crete Không giống như người Minoan người dựa vào thương mại Nền văn minh Mycenae có cộng đồng thích đi xâm chiếm, thống trị bởi tầng lớp hiệp sĩ quý tộc Aristocracy

Khoảng năm 1400 TCN, người dânMycenae mở rộng phạm vi quyền lực của họ cho Crete do trung tâm của nền văn minh Minoan gặp phải vụ phun trào Minoa tại đảo Santorini, và họ chấp nhận hệ thống chữ viết Linear A để viết ngôn ngữ Hy Lạp cổ đại, hệ thống chữ viết phát triển trong suốt văn minh Mycenae gọi là Linear B[67].Truyền thuyết về các cuộc xâm chiếm giữa các thành bang ở Hy Lạp không chỉ là Mycenae, thành bang Troy được đề cập đến trong

sử thi Iliad như là một đối thủ của Mycenae Vì chỉ có duy nhất nguồn

sử liệu của Hómēros về lịch sử thành Troy và cuộc chiến tranh

thật Năm 1876, nhà khảo cổ học người Đức Heinrich

Schliemann khám phá ra các di tích tại Hisarlik, vùng phía tây bán

này và công bố rằng nó là địa điểmcủa thành Troy Chắc chắn rằng địađiểm của thành Troy được nhắc đến bởi Hómēros vẫn còn tiếp tục

bị bàn cãi[68]

Nền văn minh Hy Lạp đã ảnh hưởng rất lớn đến các nền văn minh châu Âu sau đó, đặc biệt là

bộ dân số, thì họ sẽ rời đi một phần

để thiết lập một thành phố mới, thị trấn mới có vai trò thuộc địa, lệ thuộc vào thành phố ban đầu để cùng bảo vệ trước các mối đe dọa,

trước các cuộc chiến với bên ngoài.

Dãy Andes [sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Nền văn minh Norte Chico

Toàn cảnh 360°Của Caral

Trung Bộ châu

Mỹ [sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Trung Bộ châu Mỹ , Văn minh Maya , và Olmec

Toàn cảnh 360°Của di chỉ Maya

Đầu đá khổng lồ di sản nền văn hóa Olmec

Sự phát triển của nông

nghiệp [sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Nông nghiệp

Một sự thay đổi lớn, được miêu tả bởi nhà tiền sử học Vere Gordon Childe như là một "cuộc cách mạng,"

đã diễn ra khoảng thiên niên kỷ 9

TCN với việc hình

dầu nghiên cứu có khuynh hướng tập trung vào vùng

Đông, khảo cổ học ở châu Mỹ, Đông Á và Đông Nam Á cho thấy rằng những hệ thống nông nghiệp trồng cấy nhiều loại ngũ cốc khác nhau và sử dụng các loại gia súc khác nhau có thể đã phát triển hầu như đồng thời ở một số nơi.Một bước tiến nữa ở nông nghiệp Trung Đông xảy ra với sự phát triển tưới tiêu có

xã hội nông nghiệp định cư hầu như phụ thuộc hoàn toàn vào các công cụ đá Ở Âu

Á, các công cụ đồng

những đồ trang trí và

vũ khí bắt đầu trở nên dồi dào vào khoảng năm 3000 TCN Sau

Những người dân châu Mỹ có thể không

hề biết tới công cụ kimloại cho tới

tầng Chavin năm 900 TCN Chúng ta cũng biết rằng Moche có áo

giáp, những con dao

và bộ đồ ăn bằng kim loại Thậm chí

người Inca vốn ít dùng

đồ kim loại cũng có những chiếc cày mũi kim loại, ít nhất sau khichinh phục Chimor Tuy nhiên, ít có những tìm kiếm khảo cổ học

ở Peru và hầu như toàn bộ khipus (những vật sáng chế để ghi lại thông tin, dưới hình thức các nút thắt, người Incas từng sử dụng) đã bị đốt cháy khi diễn ra Cuộc chinh phục Peru của người Tây Ban Nha Toàn

bộ các thành phố vẫn đang được khám phá vào năm 2004 Một số khai quật khảo cổ cho thấy rằng có

thể thép đã từng được chế tạo tại đây trước khi nó phát triển ở châu Âu

Các vùng lưu vực ven sông trở thành những cái nôi của những nền văn minh đầu tiên như lưu vực sông Hoàng

1800 Trong số những nhà khoa học, đã có

sự bất đồng về thuật ngữ "bộ lạc" phải được

sử dụng để miêu tả loại xã hội của những người sống trong đó Những phần rộng lớn

của thế giới có thể là lãnh thổ của những

"bộ lạc" đó trước khi người châu Âu bắt đầutiến hành thực dân hoá Nhiều "bộ lạc" chuyển thành quốc giakhi họ bị đe dọa hay bị ảnh hưởng bởi các quốc gia Ví dụ

t via Một số "bộ lạc", như Kassites và Mãn Châu, chinh phục các quốc gia và lại bị chúng đồng hoá.Nông nghiệp đã tạo cơhội cho các xã hội phức tạp hơn, cũng được gọi là những nềnvăn minh Các cuộc gia và các thị trường xuất hiện Các kỹ thuậtcải thiện khả năng của con người nhằm kiểm soát thiên nhiên và phát triển giao

Sự phát triển của tôn giáo [sửa | sửa

mã nguồn]

Đa số các nhà sử học truy nguyên sự khởi đầu của Đức tin tôn giáo ở thời Đồ đá mới

Đa số các đức tin tôn giáo thời kỳ này cốt ở

sự thờ phụng một Đức

mẹ nữ thần, một Cha bầu trời, và cũng có sựthờ phụng Mặt

các vị thần (xem thêm sự thờ phụng Mặt trời)

Phát triển của văn

minh [sửa | sửa

mã nguồn]

Quốc

gia [sửa | sửa mã nguồn]

Các biên giới vạch racác quốc gia - một ví

dụ cụ thể là Vạn Lý Trường Thành, trải dài hơn 6700 km, và lần đầu tiên được xây dựng vào Thế kỷthứ 3 TCN để bảo vệ khỏi những kẻ chinh phục du mục từ phía bắc Nó đã được xây dựng lại và phát triểnthêm nhiều lần

Bài chi tiết: Quốc gia

Nông nghiệp dẫn tới nhiều thay đổi lớn Nó cho phép một xã hội đông đúc hơn rất nhiều,

và nó tự tổ chức mình vào trong những quốc gia Đã có nhiều định nghĩa được

sử dụng cho thuật ngữ "quốc

gia" Max

Elias định nghĩa quốc gia là một tổ chức những người

có một độc quyền

về sự sử dụng hợp pháp vũ lực trong một vùng địa

lý riêng biệt

Những quốc gia đầu tiên xuất hiện

đó các thành phố xuất hiện Một quốc gia cần

thực hiện việc sử dụng vũ lực hợp pháp Một quân đội cần một bộ

duy trì nó Ngoại trừ duy nhất là trường hợp văn minh lưu vực sông

bằng chứng về một lực lượng quân sự

Các quốc gia đã xuất hiện ở Trung Quốc vào cuối thiên niên kỷ thứ

ba đầu thiên niên

kỷ thứ hai TCN Các cuộc chiến tranh lớn nổ ra giữa các quốc gia

Hiệp ước Kadesh, một trong

những hiệp ước hòa bình đầu tiên, được ký kết giữa người Hittites và A

i Cập cổ

đại khoảng 1275 TCN Vào thế kỷ thứ 6 TCN, Hoàng

Đại Đế) trỗi dậy

kiến lập Đế quốc

Ba Tư cường thịnh,[69] chinh phạt được các

nước Media, Lydia

cũng rơi vào tay của con trai ông là Hoàng

[70] Ngoài ra, lịch sửthế giới cổ đại cũng có những quốc gia hùng mạnh khác như đế

kỷ thứ 4

TCN), Trung Quốc (thế kỷ thứ 3TCN), và Đế quốc

1 TCN)

Bản đồ thế giới khoảng năm 1200

Đụng độ giữa các

đế quốc diễn ra vào thế kỷ thứ 8,

là đế quốc Mông

Cổ vào thế kỷ thứ

13 Lúc ấy, đa số người dân ở châu

Âu, châu Á, Bắc Phi đều thuộc vào các quốc gia Cũng có các quốc gia ở México và

quốc gia tiếp tục kiểm soát ngày càng nhiều vùng lãnh thổ và dân chúng trên thế giới; vùng đất cuối cùng chưa có quốc gia bị các quốc gia chia sẻ với nhau theo Hiệpước Berlin năm (1878)

Thành phố và thương

mại [sửa | sửa

mã nguồn]

Bài chi tiết: Thành phố và Thương mại

Vasco da Gama đi thuyền đến Ấn Độ để mang về gia vị vào cuối thế kỷ

15 đầu thế kỷ 16.

ra lương thực.Các thành phố

là những kẻ

ăn bám và được cung cấp lương thực từ nhữngvùng nông thôn xung quanh, nhưng trái lại nó cungcấp sự bảo vệ quân sự ở nhiều mức độ khác nhau

Sự phát triển của các thành phố dẫn tới cáiđược gọi

minh Ai Cập dọc sông Nin (3300 TCN) và nền văn minh

Ấn (3300 TCN) Đã có bằng chứng

về những thành phố phức tạp với những mức độ

xã hội cao và nền kinh tế phát triển Tuy nhiên, những nền văn minh này khá khác biệt so với nhau bởi vì chúng hầu như có nguồn gốc độc lập Chính ở thời gian này chữ

mại ở tầm rộng bắt đầu xuất hiện

Quốc, những

xã hội tiền thành thị có thể đã phát triển từ 2500 TCN, nhưng triều đình đầu tiên được khảo cổ học xác định

là nhà

n niên kỷ thứ 2TCN chứng kiến sự nổi lêncủa nền văn minh ở Crete, lục địa Hy Lạp và trung

Kỳ Ở châu

Mỹ, các nền văn minh như Maya, Moche và Nazca

nổi lên

a và Peru vào cuối thiên niên

kỷ thứ 1 TCN Những

đồng tiền

xu đã được sửdụng ở Lydia.Những con đường thươngmại tầm xa xuất hiện lần đầu thiên niên

kỷ thứ 3 TCN, khi những người Sumeri

ở phía

đông Địa

thiên niên kỷ thứ 4

TCN Con đường tơ lụa giữa Trung

bắt đầu từ thiên niên kỷ thứ 2 TCN Các thành phố

nơi ngã ba đường của những con đường thươngmại đó Các nền văn minh Phoenici

an và Hy Lạp đã lập ra các đế quốc ở lưu vực Địa Trung Hải vào thế kỷ thứ 1 TCN dựa trên thương mại

Người Ả Rập thống trị các con đường thươngmại ở Ấn Độ

kỷ thứ 2 Những người Ả

Thái cũng thống trị thương mại ở Địa Trung Hải vào cuối thiên niên kỷ thứ

Ý chiếm vai trònày vào đầu thiên niên kỷ thứ 2

Các thành phố người Flemish và Đứ

c nằm ở trung tâm các con đường thươngmại ở Bắc Âu vào đầu thiên niên kỷ thứ 2

Ở mọi vùng, các thành phố chính phát triển ở những ngã ba đường dọc theo những con đường thươngmại

Tôn giáo và Triết

học [sửa | s

ửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Lịch sử triết học và Lịch sử tôn giáo

Những triế

t

giáo mới xuất hiện

ở cả phía đông và phía tây, đặc biệt làvào khoảng th

ế kỷ thứ 6 TCN Cùng với thời gian, một tập hợp đa dạng các tôn giáo phát triển trên thế giới,

và sớm nhất Ở phía đông,

ba trường phái tư tưởng ngựtrị Trung Quốc cho đến tận ngày nay Chúng gồm Đạo

mà là tìm kiếm quyền lực

và những tấm gương truyền thống cho đạo đức chính trị

Ở phía tây, truyềnthống triết học Hy Lạp, đượcthể hiện qua các tác phẩm

e, đã được truyền bá

ra khắp châu Âu

và Trung Đông qua các cuộc chinh phục của

Nhữn

g vùng

và nhữn

g nền văn minh lớn [sửa

| sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Văn minh

Tới những

thế

i cùng

vùng

Địa Trung

ông Hằng

và sôn

g Dươn

g

trở thành khu vực phát sinh của các đếquốc

mà các nhà cai trị

về saunày sẽphải tìm cách học tập Trong

lịch sử

Ấn

quốc Maury

a cai trị đa phần tiểu lụcđịa Ấn

trong khi người

Pandy

as cai trị phần

nam

Ấn

Trong

lịch sửTrung

sự caitrị của

đế quốc thông qua

sự thống nhất chính trị, cải thiện thông tin và nổi tiếng nhất

là việcthành lập nhà nước độc quyềncủa vua H

án Quan

g Vũ

phía tây, những

phục

và thực dân hóa

từ thế

kỷ 3

Dưới thời cai trị của Hoàng

đế Augustus

, khoản

g thời điểm

ra đời của Jesus

xứ Nazar

La Mãkiểm soát mọi vùng đất bao quanhĐịa Trung Hải.Các

đế quốc

vĩ đại dựa trên khả năng khai thác quá trình sáp nhập thông qua quân

sự và việc thành lập

nhữngvùng định

cư được bảo

vệ để trở thành nhữngtrung tâm nông nghiệ

p Hòabình

mà họmang lại thúc đẩy thươn

g mại quốc

tế, mànổi tiếng nhất

là sự phát triển của co

n đườn

g tơ

Họ cũng phải đối mặt với các vấn

đề thông thườn

g, nhưnhữngvấn

đề liênquan tới việc duy trìnhữngđội

quân đông đảo

và ủng

hộ một chế

độ quan liêu trung tâm Các chi phí

đó đều

đổ lênđầu nông dân, trong khi nhữnglãnh chúa đất ngày càng trốn tránh quyềnkiểm soát

từ trung ương

và cũng khôngchịu nộp thuế cho nhà nước

Áp lựccủa cá

c bộ lạc du mục ởbiên giới cũng đẩy nhanhquá

trình tan rã

từ bêntrong Vươn

g triềunhà Hán rơi vào nội chiến năm 2

trong khi Đếquốc

La Mãbắt đầu giảm tập trung hóa

và cũng

bị phân chia vào thời gian đó.Trên các vùng khí hậu ở

Âu Á, châu

Mỹ và Bắc Phi, các đếquốc lớn tiếp tục nổilên và sụp

đổ Tại Ba

Tư, Vươn

g triều n

hà

át triển hùng mạnh,với các Hoàng

đế Ardashir

ế quốc

La

đã tồntại qua nhiều thế kỷ,

từ sau th

ế kỷ

trùng khớp với sự

mở rộng của Ki-tô

ề phíatây

từ Tru

ng

Phần phía tây của

Đế quốc

La Mãrơi

vào tay của nhiều

bộ lạc người Đức v

ào thế

kỷ thứ

5, và những

xã hội

đó dần phát triển thành một

số chiến quốc, tất cả đều liên kết với Gi

áo hộiCông giáo

La

o cáchnày hay cách khác Phần còn lạicủa

đế quốc

La Mã

ở phíađông Địa Trung Hải từ

đó được gọi

là đế quốc Đông

La

Nhiều thế kỷ

sau, một

sự hợp nhất

có giới hạn

đã phục hồi lại tây Âuthông qua

sự thành lập đếquốc

La Mãthần

gồm một

số quốc gia hiện thuộc

à Ý.Tại Trung

các triều đại nổilên rồilại sụp

đổ giống như nhau Nhữn

g người

du mục

từ phía bắc bắt đầu xâm chiếm

từ thế

kỷ thứ

4, cuối

cùng chinh phục hầu như toàn

bộ miền bắc Trung Quốc

và lập nên nhiều tiểu quốc

Nhà

thống nhất Trung Quốc năm 5

dưới thời n

hà Đườn

g (618-907) Trung Quốc lần thứ hai trải qua thời cực thịnh của

họ Tuy nhiên,nhà Đườn

g cũng tan vỡ

và, sau khoản

g nửa thế kỷ hỗn loạn,

nhà